საქმე №ას-1664-2019 31 მაისი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.კ.ა–ა“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, როგორც შემსყიდველს (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „აპელანტი“ ან „სამინისტრო“) და სს „ს.კ.ა–ას (შემდგომში - „მოპასუხე“, „სადაზღვევო კომპანია“ ან „კასატორი“), როგორც მიმწოდებელს შორის 2017 წლის 29 დეკემბერს გაფორმდა N887 სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება. შესყიდვის ობიექტს წარმოადგენდა შემსყიდველის ბალანსზე არსებული, დანართი N2-ით განსაზღვრული ავტოსატრანსპორტო საშუალებების დაზღვევის მომსახურების შესყიდვა. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2018 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით (იხ. ს.ფ. 20-33).
2. 2018 წლის 25 თებერვალს მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, რომლის შედეგადაც დაზიანდა სამინისტროს ბალანსზე რიცხული დაზღვეული ავტომანქანა „შკოდა ოქტავია“, სახ. ნომრით: ....., რომელსაც მართავდა უფლებამოსილი მძღოლი დ.ო–ი. საქმეზე ჩატარებული გამოძიებით დადგინდა, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამოიწვია ავტომანქანა „შკოდა ოქტავიას“ მძღოლის მიერ ავტომობილის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესების დარღვევამ. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება შეწყდა, თუმცა დ.ო–ი ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად იქნა ცნობილი (იხ. ს.ფ. 20-33, 52-70).
3. 2018 წლის 25 თებერვალს მომხდარი ავტოავარიის შედეგად დაზიანდა მესამე პირის - ნ.ბ–ძის (შემდგომში - „მესამე პირი“) კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალება „MERCEDES BENZ CLK 230“, გამოშვების წელი: 2001, სახ. ნომრით: ......... მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობა, საორიენტაციოდ, განისაზღვრა 3 300 ლარით (იხ. ს.ფ. 42-50).
4. მოპასუხემ უარი განაცხადა სამინისტროს ბალანსზე რიცხული „შკოდა ოქტავიას“, სახ. ნომრით: ........, დაზიანებასთან დაკავშირებით ზიანის ანაზღაურებაზე და მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე მიუთითა (იხ. ს.ფ. 38).
5. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის: ავტომობილი „შკოდა ოქტავიას“, სახ. ნომერი: ........, აღდგენის დავალება; მესამე პირის სასარგებლოდ ავტომანქანა „მერსედესის“, სახ. ნომერი: ........, დაზიანებით მიყენებული ზიანის - 3 300 ლარის ანაზღაურების დაკისრება; ასევე, მესამე პირის სასარგებლოდ აღნიშნულ ავტომობილზე ჩატარებული ექსპერტიზისათვის გადახდილი საფასურის - 200 ლარის გადახდის დაკისრება.
6. მოსარჩელის განმარტებით, N887 სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებაში, სადაც გაწერილია სადაზღვევო რისკები, განმარტებულია ავტოსაგზაო შემთხვევის შინაარსი, კერძოდ: ავტოსაგზაო შემთხვევა (არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდა ავარია). ხელშეკრულების აღნიშნული დათქმა, რა თქმა უნდა, გულისხმობს ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს სამინისტროს თანამშრომლის ბრალის მიუხედავად ანაზღაურების ვალდებულებას.
7. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო. მისი განმარტებით, სამინისტროს დაზღვეული ავტომობილის მძღოლი მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობით. სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების 20.1 პუნქტის თანახმად, ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებელი პირობები რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობით. ვინაიდან ხელშეკრულებაში არ ყოფილა ნახსენები უხეში გაუფრთხილებლობა და არც სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლის გამოუყენებლობაზე შეთანხმებულან მხარეები, ამ ურთიერთობაზე ვრცელდება სწორედ 829-ე მუხლის დანაწესი, რომელიც მოპასუხეს ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს.
8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
9. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მის ბალანსზე რიცხული ავტოსატრანსპორტო საშუალება „შკოდა ოქტავიას“, სახ. ნომერი: ........, აღდგენა; მოპასუხეს მესამე პირის სასარგებლოდ დაეკისრა ავტომანქანა „მერსედესის“, სახ. ნომერი: ........, დაზიანების გამო მიყენებული ზიანის - 3300 ლარისა და ექსპერტიზის ჩატარებისთვის გაწეული ხარჯის - 200 ლარის ანაზღაურება.
11. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-4 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
12. სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სამინისტროს დანიშნული უფლებამოსილი მძღოლის ქმედება, რომელმაც ავარია გამოიწვია, უხეშ გაუფრთხილებლობას წარმოადგენდა.
13. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ კონკრეტული სატრანსპორტო შემთხვევა განპირობებულია ავტომობილ „შკოდა ოქტავიას“ მძღოლის - დ.ო–ის მიერ „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტის („მძღოლმა, რომელსაც განზრახული აქვს რომელიმე მანევრის შესრულება, ეს მანევრი უნდა დაიწყოს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დარწმუნდება რომ არ შეუქმნის საფრთხეს მის უკან, წინ და გვერდით, როგორც თანმხვედრი, ისე საპირისპირო მიმართულებით მოძრავ საგზაო მოძრაობის მონაწილეებს, მათი მდებარეობის, მოძრაობის მიმართულების და სიჩქარის გათვალისწინებით“) მოთხოვნათა უგულებელყოფით, რომელთა დაცვის დროსაც ავტოსატრანსპორტო შემთხვევას ადგილი არ ექნებოდა. ექსპერტიზის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ შემთხვევის ადგილზე დატოვებული სამუხრუჭე კვალის სიგრძის მიხედვით, ავტომობილი „მერსედესი“ დამუხრუჭების დაწყების წინ მოძრაობდა დაახლოებით 83 კმ/სთ სიჩქარით, ხოლო რაც შეეხება ავტომობილი „შკოდა ოქტავიას“ სიჩქარეს, მისი დადგენა ექსპერტიზის გზით შეუძლებელია, ვინაიდან აღნიშნულ ავტომობილს შემთხვევის ადგილზე არც დამუხრუჭების, არც მოცურების და არც გათრევის კვალი, რომელიც საშუალებას მისცემდა კომპეტენტურ ორგანოს მისი სიჩქარე განესაზღვრა, არ დაუტოვებია. მესამე პირს მისი მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანით დასაშვები 60 კმ/სთ სიჩქარითაც რომ ემოძრავა, მას ტექნიკური თვალსაზრისით კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება არ შეეძლო და მის მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ შეინიშნება. რაც შეეხება იმას, თუ კონკრეტულად რა მანევრს ასრულებდა „შკოდა ოქტავია“ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს, ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია, რომ იგი ასრულებდა არა მესამე სამოძრაო ზოლიდან მეოთხე სამოძრაო ზოლში გადასვლის მანევრს, არამედ იგი მარჯვნიდან მარცხნივ მობრუნების მანევრს ახორციელებდა, რა დროსაც დაახლოებით 20 მეტრის მანძილში ავტომობილ „მერსედესს“ გზას უჭრიდა. ამავე დროს მოხდა ღერძულა ხაზის გადაკვეთაც.
14. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველ დავაში გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა მართებულად შეფასდეს მძღოლის ქმედება, კერძოდ, მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა უხეშ გაუფრთხილებლობას თუ ვლინდება მარტივი გაუფრთხილებლობისთვის დამახასიათებელი ნიშნები. ავტოსატრანსპორტო საშუალება მომეტებული საფრთხის წყაროს წარმოადგენს. სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახელმწიფოს მიერ დადგენილია მთელი რიგი რეგულაციები ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელთა მიმართ და მათ ევალებათ იცოდნენ თავიანთი ვალდებულებები, დაიცვან ისინი ზედმიწევნით და ავტოსატრანსპორტო საშუალება გონივრული და სათანადო წინდახედულობის ფარგლებში მართონ. შესაბამისად, თუ დადგინდება, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელის მიერ არ ჰქონდა ადგილი კანონმდებლობით დადგენილი წესების დარღვევას და იგი ავტომანქანას მართავდა სათანადო წინდახედულობის ფარგლებში, მისი ქმედება არ შეიძლება შეფასდეს განზრახ ან უხეშ გაუფრთხილებლობად. ამასთან, სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, მოძრაობის წესებს შორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია დადგენილი სიჩქარის ფარგლებში, დაწესებულ ზოლებში მოძრაობა, რისი დარღვევაც უპირატესად მძიმე შედეგს იწვევს. შესაბამისად, ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მოძრაობისას მძღოლს ევალება აღნიშნული წესები განსაკუთრებული გულისხმიერებითა და ზედმიწევნით დაიცვას (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Nას-1319-1257-2014). ავტოტრანსპორტის ექსპლუატაციისას გამოვლენილი უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის გამიჯვნის თაობაზე საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა: გამორიცხვის მეთოდით მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას არ წარმოადგენს, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 01 ივლისის განჩინება საქმეზე Nას-1306-1226-2015).
15. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ საქმის მასალებში არსებული ექსპერტიზის დასკვნით სამართალდამრღვევი ავტომობილის, „შკოდა ოქტავიას“ სიჩქარის განსაზღვრა ვერ მოხერხდა, დადგენილი გარემოებაა, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების მძღოლი არა მესამე სამოძრაო ზოლიდან მეოთხე სამოძრაო ზოლში გადასვლის მანევრს, არამედ მარჯვნიდან მარცხნივ მობრუნების მანევრს ახორციელებდა, რა დროსაც დაახლოებით 20 მეტრის მანძილში ავტომობილ „მერსედესს“ გზა გადაუჭრა და ღერძულა ხაზი გადაკვეთა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დარღვევა ობიექტურად მომხდარი გარემოებების, ქმედების სუბიექტის (მისი ნების), მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შინაარსისა და დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უხეშ გაუფრთხილებლობად უნდა იქნეს მიჩნეული.
16. სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ, მართალია, ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებულ დადგენილებას კანონიდან გამომდინარე პრეიუდიციული ხასიათი არ გააჩნია, მაგრამ სამართალდარღვევის ოქმი მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია და ჯარიმა დადგენილ ვადაში გადაიხადა, რაც გულისხმობს, რომ ის ოქმში მოყვანილ გარემოებათა კვალიფიკაციას დაეთანხმა (იხ. ს.ფ. 37).
17. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეთა შორის გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ N887 ხელშეკრულებით უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული შემთხვევებიც ისეთ სადაზღვევო შემთხვევას წამოადგენდა, რომლებიც სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა.
18. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის დეფინიცია ნათლად განმარტავს, რომ მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მზღვეველის ანაზღაურების ვალდებულების განსასაზღვრად ამოსავალია დაზღვევის ხელშეკრულება, ხოლო ისეთ დროს, როდესაც მხარეები სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლში მითითებულ რომელიმე გარემოებაზე არ თანხმდებიან, მოქმედებას იწყებს აღნიშნული ნორმა და მხარეთათვის მბოჭავი ხდება.
19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ N887 ხელშეკრულების დანართი N3 განსაზღვრავს ისეთი რისკების სრულ/ამომწურავ ჩამონათვალს, რომლებიც დაზღვეული არ არის (იხ. ს.ფ. 28-29). კერძოდ, აღნიშნული დანართის მე-2 პუნქტი შემდეგი სახითაა ჩამოყალიბებული: დაზღვეული არაა შემთხვევა, რომელიც მოხდა სატენდერო დოკუმენტაციით განსაზღვრული უფლებამოსილი მძღოლის ალკოჰოლური ან ნარკოტიკული (ფსიქოტროპული) ნივთიერებების ზემოქმედების ქვეშ ყოფნის დროს; უფლებამოსილი მძღოლის თვითმკვლელობა ან თვითმკვლელობის მცდელობა ან ისეთი განზრახი ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავდა შემთხვევით გამოწვეული შედეგის დადგომას. ასევე, მე-11 პუნქტში მითითებულია, რომ დაზღვეული არაა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული განზრახ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, როდესაც ავტომობილი გამოყენებულია სისხლის სამართლის დანაშაულის იარაღად. სასამართლოს მითითებით, ცალსახაა, რომ ხელშეკრულების საგამონაკლისო შემთხვევები სადაზღვევო შემთხვევად დაკვალიფიცირებას გამორიცხავს განზრახი მოქმედებების დროს. შესაბამისად, მან მიიჩნია, რომ საკვლევ გარემოებათა წრეს დაზღვევის ხელშეკრულების გაფორმებისას აპელანტის მიერ გამოხატული ნების განმარტება წარმოადგენდა, რათა საბოლოოდ დადგინდეს - მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით განზრახი მოქმედებებით გამოწვეული სადაზღვევო შემთხვევების გამონაკლის შემთხვევად მიჩნევა თავისთავად გულისხმობდა თუ არა მხარეთა მიერ გაუფრთხილებლობით (როგორც მარტივი, ასევე, უხეში) გამოწვეული სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების ვალდებულებაზე შეთანხმებას.
20. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 52-ე მუხლებით და განმარტა, რომ დაინტერესებული პირისთვის დაზღვევის ხელშეკრულების მიზანს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ისეთი რისკების დაზღვევა წარმოადგენს, რომელიც მის მდგომარეობაში მყოფი პირისთვის ყველაზე მეტად მოსალოდნელია. ასეთ დროს სადაზღვევო კომპანია აფასებს რა დასაზღვევი რისკების ხდომილების ალბათობას, შესაბამისად განსაზღვრავს სადაზღვევო პრემიის ოდენობასაც, ვინაიდან რაც მეტია ხდომილება, მით მეტია ხდომილების მოხდენის შესაძლებლობაც. სამინისტროს დანიშნულებიდან, მის მფლობელობაში არსებული ავტოსატრანსპორტო საშუალებების რაოდენობისა და მოსარგებლე მძღოლების მრავალფეროვნების გათვალისწინებით, ასევე, საჯარო ინტერესის მხედველობაში მიღებით, გონივრულია თუ ვივარაუდებთ, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულების გაფორმებისას სამინისტროს მიზანს შეძლებისდაგვარად მეტი რისკის დაზღვევა წარმოადგენდა. ამ მიმართებით უმნიშვნელოვანესია ყურადღება მიექცეს სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების დანართ N2-ს, სადაც მითითებულია, რომ სადაზღვევო რისკს წარმოადგენს "ავტოსაგზაო შემთხვევა (არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდება ავარია)". სადავო არაა, რომ ფრჩხილებში მითითებული ტერმინი სამართლებრივად განზრახვას და გაუფრთხილებლობას გულისხმობს. დანართ N2-თან კუმულაციურად უნდა იქნეს წაკითხული დანართ N3-ში მითითებული საგამონაკლისო შემთხვევები, სადაც განმარტებულია, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულებით დაზღვეული არ არის ისეთი განზრახი ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავდა შემთხვევით გამოწვეული შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ნათელია, რომ ამ დანაწესით ხელშემკვრელმა მხარეებმა დანართ N2-ში მითითებული ზოგადი შემთხვევა დააკონკრეტეს და დაზღვევის არეალიდან მხოლოდ განზრახი მოქმედებები გამორიცხეს. ნიშანდობლივია ასევე, რომ დანართი N3 ამომწურავი ხასიათისაა, მასში არ არის ნახსენები იმგვარი სიტყვათა შეთანხმებები ან/და არ არის გამოყენებული წინადადების ისეთი წყობა, რომელიც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას ევარაუდა, რომ საგამონაკლისო შემთხვევები მხარეთა მიერ ყოველი კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას უნდა შეფასებულიყო.
21. სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ განსახილველი შემთხვევა საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის იდენტურია (რომლის თანახმად, უხეში გაუფრთხილებლობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაკვალიფიცირდეს სადაზღვევო შემთხვევად და დაექვემდებაროს სადაზღვევო კომპანიის მიერ ანაზღაურებას, თუ აღნიშნული ხელშეკრულებაში პირდაპირ არის მითითებული) იმ განსხვავებით, რომ მხარეებმა მოცემულ შემთხვევაში დედუქციის მეთოდი გამოიყენეს, ანუ დანართი N2-ით განსაზღვრეს, რომ ნებისმიერი შემთხვევა იქნებოდა დაზღვეული, ხოლო დანართი N3-ით დააკონკრეტეს მოვლენები და მხოლოდ განზრახი მოქმედებით (გაუფრთხილებლობაზე მითითება არ არსებობს) გამოწვეული ზიანი მიაკუთვნეს საგამონაკლისო შემთხვევებს.
22. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მულებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მოსარჩელემ მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების სამტკიცებლად მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, სადაზღვევო კომპანიის მიერ გაგზავნილი წერილი და სხვა წერილობითი მტკიცებულებები წარადგინა. ასევე, ზეპირი ახსნა-განმარტებით სასამართლოს შეუქმნა დასაბუთებული ვარაუდი იმისა, რომ მხარეები ხელშეკრულების დადების დროს უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზეც შეთანხმდნენ. საქმეში წარდგენილი არცერთი მტკიცებულებით დასტურდება სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ისეთი ქმედების განხორციელების ფაქტი, რომელიც სასამართლოს შეუქმნიდა შინაგან რწმენას, რომ მხარეები ხელშეკრულების დადებისას მხოლოდ მარტივი გაუფრთხილებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შეთანხმდნენ. ამ მიმართებით მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლზე მითითება საკმარისი არ არის, ვინაიდან დაზღვევის ხელშეკრულებაში ამ ნორმის საპირისპირო შინაარსის მქონე დათქმის არსებობისას სადაზღვევო ხელშეკრულების პირობებს ენიჭება უპირატესობა.
23. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან არც შესაგებელში და არც სასამართლოს ზეპირ სხდომაზე მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ თანხის ოდენობასთან მიმართებით შედავება არ განუხორციელებია და მხოლოდ მისი წარმოშობის სამართლებრივ საფუძვლებს შეედავა, აპელანტის მიერ მოთხოვნილი თანხის ოდენობა განმტკიცებულია და ემთხვევა საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს. კერძოდ, მხარეთა შორის გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ N887 ხელშეკრულების დანართი N2-ით სადაზღვევო კომპანიამ მესამე პირის მიმართ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაც იკისრა, ამიტომ ავარიის შედეგად დაზარალებულ მესამე პირს უნდა აუნაზღაურდეს ავტომანქანის დაზიანების გამო მიყენებული ზიანი 3 300 ლარის ოდენობით და ექსპერტიზის ჩატარებისთვის გაწეული ხარჯი 200 ლარის ოდენობით. ამასთან, ვინაიდან აპელანტი ავარიის შედეგად დაზღვეული ავტომობილის - „შკოდა ოქტავიას“ აღდგენას და არა მიყენებული ზიანის ფულადი თანხით ანაზღაურებას მოითხოვს, სადაზღვევო კომპანიას სამინისტროს სასარგებლოდ აღნიშნული ავტოსატრანსპორტო საშუალების აღდგენა უნდა დაევალოს (იხ. ს.ფ. 34-37, 41-50).
24. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
25. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
25.1. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები და მის მიერ მითითებული გარემოებები აგებულია მხოლოდ მის ვარაუდებზე და ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ პრაქტიკას, შესაბამისად, გადაწყვეტილება უკანონო და დაუსაბუთებელია;
25.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ აპელანტის მიერ დანიშნული უფლებამოსილი მძღოლის ქმედება, რომელმაც ავარია გამოიწვია, უხეშ გაუფრთხილებლობას წარმოადგენდა. ამით კიდევ ერთხელ დადასტურდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გაკეთებული დასკვნების სისწორე მძღოლის ქმედების ბრალეულობის ხარისხთან დაკავშირებით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა ხელშეკრულება და თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ ხელშეკრულების დანართით გათვალისწინებული „სადაზღვევო რისკების ჩამონათვალი არ შეიცავს დებულებას მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობის პირობებში ან/და ბრალეულობის მიუხედავად სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას მზღვეველის მხრიდან ანაზღაურების მოვალეობის შესახებ, ხოლო ხელშეკრულების 20.1 პუნქტის თანახმად, გაწერილია, რომ ამ ხელშეკრულებით გაუთვალისწინებელი პირობები რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობით“. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადაზღვევო კომპანიას არ ეკისრება დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლის შესაბამისად;
25.3. სააპელაციო სასამართლომ უარყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული მსჯელობა და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების თანახმად, უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული შემთხვევები ისეთ სადაზღვევო შემთხვევებს წარმოადგენდა, რომელიც სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა. ამ მოსაზრების დასაბუთების მიზნით სააპელაციო სასამართლო უთითებს დაზღვეულ რისკებზე, რომელთა ჩამონათვალშიც მითითებულია: „ავტოსაგზაო შემთხვევა (არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდება ავარია)“ და აღნიშნავს, რომ ფრჩხილებში მითითებული განმარტება სამართლებრივად განზრახვას და გაუფრთხილებლობას გულისხმობს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით „მიზეზი“ და „ბრალი“ მკვეთრად გამიჯნა ერთმანეთისგან და განმარტა შემდეგი: „სასამართლო ეთანხმება მოპასუხე მხარის არგუმენტაციას, რომ „ბრალი“ და „მიზეზი“ არ წარმოადგენს სამართლებრივად იდენტურ ცნებებს და სახელშეკრულებო დათქმა იმის თაობაზე, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება ავტოსაგზაო შემთხვევა იმისდა მიუხედავად, ვისი მიზეზით მოხდა ავარია, არ გულისხმობს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას ბრალის მიუხედავად მზღვეველის მხრიდან ზიანის ანაზღაურების მოვალეობას". პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილებაში დეტალურად განმარტა, რომ ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის სუბიექტური, ხოლო მიზეზობრიობა სამართალდარღვევის ობიექტური ელემენტია, ასევე, განიხილა ბრალის ორი ფორმა - განზრახვა და გაუფრთხილებლობა (მარტივი და უხეში). სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ „შედეგის შერაცხვა ორ ეტაპად ხორციელდება (ობიექტური და სუბიექტური შერაცხვა) და მხოლოდ შედეგის სუბიექტური შერაცხვის შედეგად იქცევა იგი ბრალეულ მიზეზობრიობად“. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებული, დასაბუთებული მსჯელობის უარსაყოფად სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე აღნიშნა, რომ ფრჩხილებში მითითებული ტერმინი - „არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდება ავარია“ სამართლებრივად განზრახვას და გაუფრთხილებლობას გულისხმობს. კასატორს მიაჩნია, რომ ეს განმარტება არ შეესაბამება/ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას და არასწორ სამართლებრივ შეფასებას წარმოადგენს;
25.4. სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების დანართი N3 ამომწურავი ხასიათისაა და მასში არ არის ნახსენები ისეთი სიტყვათა შეთანხმებები, რომლებიც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას ევარაუდა, რომ საგამონაკლისო შემთხვევები მხარეთა მიერ ყოველი კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას უნდა შეფასებულიყო. ამ განმარტების გაკეთებისას სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ხელშეკრულების 20.1 პუნქტის დათქმა, რომლის თანახმად, ხელშეკრულებით გაუთვალისწინებელი პირობები რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობით. დანართ N3-ში ჩამოთვლილ გამონაკლისებში არ არის დათქმა, რომ მხოლოდ ეს გამონაკლისები შეიძლება გახდეს სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი. ანუ, ხელშეკრულების 20.1 პუნქტის მოქმედება არ არის შეზღუდული დანართი N3-სთვის და ჩვეულებრივ ვრცელდება მასზეც, ანუ თუ ურთიერთობას დანართი N3 არ არეგულირებს, აღნიშნული რეგულირდება მოქმედი კანონმდებლობით, რომელიც თავისთავად მოიცავს სსკ-ის 829-ე მუხლს. დანართი N2 და დანართი N3 სააპელაციო სასამართლომ განიხილა ხელშეკრულების 20.1 პუნქტისგან განყენებულად. გამონაკლისების ჩამონათვალში განზრახვის არსებობა სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულების 20.1 პუნქტის მიუხედავად, მიიჩნია მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში უხეში გაუფრთხილებლობის ანაზღაურებაზე პირდაპირი მითითების არსებობად, რაც არასწორ სამართლებრივ შეფასებას წარმოადგენს;
25.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად (სუსგ საქმე Nას-1319-1257-2014), ბრალის მიუხედავად მზღვეველის პასუხისმგებლობის არსებობაზე შეთანხმების შემთხვევაში, აღნიშნულის შესახებ დაზღვევის ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს პირდაპირ (ცალსახა და არაორაზროვან) მითითებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობის პირობებში, სადაზღვევო კომპანიას არ ეკისრება დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება სსკ-ის 829-ე მუხლის შესაბამისად. მხარეთა შორის გაფორმებულ სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებაში არ არსებობს პირდაპირი, ცალსახა და არაორაზროვანი მითითება;
25.6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე ეწინააღმდეგება სასამართლო პრაქტიკას, რომლის თანახმად, 829-ე მუხლის მოქმედება, მისი ხასიათიდან გამომდინარე, იმის მიუხედავად ვრცელდება ხელშეკრულებით დარეგულირებულ ურთიერთობებზე, არის თუ არა ამის შესახებ მითითებული ხელშეკრულებაში. საკასაციო სასამართლო საქმეში Nას-566-566-2018 განმარტავს შემდეგს: „ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, ნათელია, რომ მხარეებმა, ერთი მხრივ, სახელშეკრულებო პირობით, ხოლო, მეორე მხრივ, ამავე ხელშეკრულების ფარგლებში კანონზე მითითებით (სასამართლოს შეფასებით, ასეთი მითითების მიუხედავად, სსკ-ის 829-ე მუხლის დანაწესი წინამდებარე შემთხვევაში მაინც ვარგისი იქნებოდა სადავო საკითხის მოსაწესრიგებლად) გამორიცხეს მზღვეველის ვალდებულება ისეთი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, როდესაც შედეგი გამოწვეული იქნებოდა დაზღვეულის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით“. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად და ძალაში შევიდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (საქმე N2ბ/6420-17), სადაც სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 829-ე მუხლით იმპერატიულად არის განსაზღვრული მზღვეველის ზიანის ანაზღაურების მოვალეობისგან გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად, არ აქვს მნიშვნელობა ხელშეკრულების საერთო გამონაკლისების ჩამონათვალში უხეში გაუფრთხილებლობის არარსებობას - სსკ-ის 829-ე მუხლის იმპერატიული ხასიათი მზღვეველს უპირობოდ ათავისუფლებს ზიანის ანაზღაურების მოვალეობისგან, როდესაც დამზღვევის მხრიდან სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა გამოწვეულია უხეში გაუფრთხილებლობით და სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე ზემოხსენებულის საწინააღმდეგო გარიგება ბათილია, ვინაიდან იგი არღვევს კანონით დადგენილ წესს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საკითხის გადაწყვეტა დამოკიდებულია სასამართლოს მხრიდან მხოლოდ იმ საკითხის სამართლებრივ შეფასებაზე, მოცემულ შემთხვევაში ჰქონდა თუ არა ადგილი უხეში გაუფრთხილებლობას;
25.7. სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში აღნიშნავს, რომ სამინისტროს ავტომანქანების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიზანს წარმოადგენდა რაც შეიძლება მეტი რისკისგან დაცვა. ეს ვარაუდი და სამინისტროს სურვილი არ უნდა დაედოს საფუძვლად პირველი ინსტანციის სასამართლოს კანონიერი გადაწყვეტილების გაუქმებას, ვინაიდან ანალოგიურად შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სადაზღვევო კომპანიას ჰქონდა რაც შეიძლება ნაკლები რისკის დაზღვევის სურვილი;
25.8. რაც შეეხება დანართ N3-ში მითითებულ საგამონაკლისო შემთხვევას - განზრახი ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავდა შემთხვევით გამოწვეული შედეგის დადგომას, ეს წარმოადგენს განზრახი ქმედების განმარტებას, რომელიც მოცემულია ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-11 მუხლში, ვინაიდან განზრახვის მიზანი ყოველთვის არის მავნე შედეგის დადგომა, რომელსაც სამართალდამრღვევი ითვალისწინებს, შესაბამისად, სხვაგვარი განზრახვა არ არსებობს. ფაქტი, რომ გამონაკლისად ხელშეკრულებაში ჩაიდო განზრახვა, თავისთავად არ ნიშნავს იმას, რომ მხარეები შეთანხმდნენ უხეში გაუფრთხილებლობის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებაზე. გასათვალისწინებელია ხელშეკრულების 20.1 პუნქტის პირობაც. თუ მხარეები გამონაკლისებში მიუთითებდნენ, რომ მასში მოცემული ჩამონათვალი ამომწურავია, შესაძლოა სასამართლოს გარკვეული განმარტებების საფუძველზე მსგავსი დასკვნები გამოეტანა, თუმცა ხელშეკრულებაში 20.1 პუნქტის არსებობის პირობებში, გამონაკლისების ჩამონათვალი ამომწურავად არ უნდა იქნეს მიჩნეული, ისევე როგორც გამონაკლისებში განზრახვის არსებობა არ უნდა იქნეს მიჩნეული დაზღვეულ რისკად უხეში გაუფრთხილებლობის აღიარებად ამასთან დაკავშირებით პირდაპირი ჩანაწერის არ არსებობის პირობებში;
25.9. აქვე ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს სადაზღვევო კომპანიის სტანდარტულ ხელშეკრულებას სტანდარტული სადაზღვევო პირობებით. ხელშეკრულება გაფორმებულია სახელმწიფო შესყიდვის გზით, სადაც შემსყიდველი ორგანიზაცია ადგენს ტექნიკურ დავალებას და ხელშეკრულებას ყველა თავისი პირობით, ხოლო სადაზღვევო კომპანია ეთანხმება შემსყიდველის მიერ მოთხოვნილ პირობებსა და შემსყიდველის მიერ მომზადებულ სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებას.
26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
27. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.
28. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.
29. კასატორის პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა უფლებამოსილი მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობის შედეგად, ხოლო მხარეთა შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულებით პირდაპირ არ ყოფილა განსაზღვრული დამზღვევის უხეში გაუფრთხილებლობით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლიდან გამომდინარე, მზღვეველს არ ეკისრება აღნიშნული ზიანის ანაზღაურება.
30. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას.
31. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ამდენად, მზღვეველმა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის დროს დამზღვევის მიმართ საკუთარი ვალდებულებების განსაზღვრისას უნდა იხელმძღვანელოს სადაზღვევო ხელშეკრულების დებულებებით.
32. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლის მიხედვით, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.
33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვინაიდან ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმა მზღვეველს ათავისუფლებს ზიანის ანაზღაურების მოვალეობისაგან დამზღვევის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის შემთხვევაში, დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეებმა აღნიშნულისაგან განსხვავებულ პირობაზე შეთანხმების სურვილის არსებობისას (კერძოდ, ბრალის (განრაზ ან უხეში გაუფრთხილებლობით) მიუხედავად მზღვეველის მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულება), ამის შესახებ ხელშეკრულებაში პირდაპირ უნდა მიუთითონ. თუ ხელშეკრულებით მხარეები პირდაპირ არ გაითვალისწინებენ ამ პირობას (პირდაპირ არ შეთანხმდებიან დამზღვევის ბრალით სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შესახებ), აღნიშნული შემთხვევა დარეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლით, რომელიც განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით მომხდარი შემთხვევისას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას გამორიცხავს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1319-1257-2014, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი).
34. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოიწვია სამინისტროს ბალანსზე არსებული ავტომობილის - „შკოდა ოქტავიას“ მძღოლის უხეშმა გაუფრთხილებლობამ. კერძოდ, დადგენილია, რომ სატრანსპორტო შემთხვევა განპირობებულია ამ უკანასკნელის მიერ „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნათა უგულებელყოფით, რომელთა დაცვის დროსაც ავტოსატრანსპორტო შემთხვევას ადგილი არ ექნებოდა. საქმეში წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ავტომობილი „შკოდა ოქტავია“ ასრულებდა არა მესამე სამოძრაო ზოლიდან მეოთხე სამოძრაო ზოლში გადასვლის მანევრს, არამედ იგი მარჯვნიდან მარცხნივ მობრუნების მანევრს ახორციელებდა, რა დროსაც დაახლოებით 20 მეტრის მანძილში ავტომობილ „მერსედესს“ გზა გადაუჭრა და ღერძულა ხაზი გადაკვეთა.
35. ამავე დროს, წინამდებარე საქმეში სადავო არ არის, რომ მხარეთა შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულება და მისი დანართები არ შეიცავს დებულებას დამზღვევის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შესახებ. ხოლო, დაზღვევის ხელშეკრულების 20.1 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებით გაუთვალისწინებელი პირობების საქართველოს კანონმდებლობით დარეგულირების თაობაზე (იხ. ს.ფ. 25).
36. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების დანართი N2-ში მითითებული სადაზღვევო რისკი - „ავტოსაგზაო შემთხვევა (არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდება ავარია)“ მოიცავს დამზღვევის როგორც მარტივი, ისე უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად მიყენებულ ზიანს. დაზღვევის ხელშეკრულების დანართი N2 და დანართი N3-ის მე-2 პუნქტი, რომლის მიხედვით, სადაზღვევო შემთხვევად არ ითვლება და გამონაკლისად მიიჩნევა ისეთი განზრახი ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს შემთხვევით გამოწვეული შედეგის დადგომას, არ შეიძლება ერთობლიობაში განიმარტოს იმგვარად, რომ ამ უკანასკნელი დანაწესით მხარეებმა ხელშეკრულების დანართი N2-ში მითითებული ზოგადი შემთხვევა („ავტოსაგზაო შემთხვევა (არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდება ავარია)“) დააკონკრეტეს და დაზღვევის არეალიდან მხოლოდ განზრახი მოქმედებები გამორიცხეს, ანუ დანართი N2-ით განსაზღვრეს, რომ ნებისმიერი შემთხვევა იქნებოდა დაზღვეული, ხოლო დანართი N3-ით დააკონკრეტეს მოვლენები და მხოლოდ განზრახი მოქმედებით გამოწვეული ზიანი მიაკუთვნეს საგამონაკლისო შემთხვევას.
37. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული პირობების ამგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის იმ ნორმებს, რომლებიც არეგულირებს სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წესსა და პირობებს. ბრალის მიუხედავად მზღვეველის პასუხისმგებლობის არსებობაზე შეთანხმების შემთხვევაში, აღნიშნულის შესახებ დაზღვევის ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს პირდაპირ (ცალსახა და არაორაზროვან) მითითებას. შესაბამისად, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნულს ადგილი არ აქვს, მხარეთა შორის გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულების დანართი N-2-ში არსებულ ჩანაწერში - „არ აქვს მნიშვნელობა ვისი მიზეზით მოხდება ავარია“, იგულისხმება მხოლოდ მარტივი გაუფრთხილებლობის შედეგად დამდგარი სადაზღვევო შემთხვევა.
38. ანალოგიური განმარტება გააკეთა უზენაესმა სასამართლომ საქმეში Nას-1147-1067-2017, სადაც დადგენილია, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულება ფარავდა დამზღვევის ბრალით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას, თუმცა ხელშეკრულების პირობებით განსაზღვრული არ იყო, თუ რა სახის ბრალეული ქმედება წარმოუშობდა მზღვეველს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ ასეთ შემთხვევაზე უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული რეგულაცია. შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში დამზღვევის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების სახელშეკრულებო საფუძველს მარტივი გაუფრთხილებლობა წარმოადგენს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1147-1067-2017, 29 დეკემბერი, 2017 წელი).
39. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმეში არ არსებობს სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან სამინისტროსათვის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები.
40. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები, შესაბამისად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.
41. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.
42. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
43. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა სრულად. შესაბამისად, მოსარჩელეს/მოწინააღმდეგე მხარეს მოპასუხის/კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის (იხ. ს.ფ. 186) ანაზღაურება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა
1. სს „ს.კ.ა–ას“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს (ს.კ. .....) სს „ს.კ.ა–ას“ (ს.კ. .....) სასარგებლოდ დაეკისროს 300 (სამასი) ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;
5. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ე. გასიტაშვილი
