საქმე №ას-957-2019 07 ივლისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.კ–ი (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ბ.ო–ძე, ი.ჯ–ა (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში)

II საკასაციო საჩივრის ავტორები - ბ.ო–ძე, ი.ჯ–ა (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.კ–ი (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

II საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 04.09.2015წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. წყალტუბო, ..... (ყოფილი .......) ქუჩა N15, ს.კ. N....., დაზუსტებული ფართობი 600 კვ.მ, შენობა ნაგებობის ჩამონათვალი N01-55,5 კვ.მ (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“ ან „სადავო ქონება“), მესაკუთრედ 2013 წლის 13 ნოემბრიდან რეგისტრირებულია ნ.კ–ი (ამჟამად - ნ.კ–ი) (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“). უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს სამკვიდრო მოწმობა N131173238, დამოწმების თარიღი 08.11.2013წ. (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 17-18).

2. სადავო არაა, რომ მოსარჩელის კუთვნილ სადავო უძრავ ქონებას ფლობენ ბ.ო–ძე (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „მეორე კასატორი“) და ი.ჯ–ა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“ ან „მესამე კასატორი“) (შემდგომში ერთობლივად ასევე - „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები“).

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 14.12.2018წ. განჩინების საფუძველზე ჩატარებული ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსტერტიზის ეროვნული ბიუროს 12.02.2019წ. N000958319 დასკვნის თანახმად:

- 04.09.2015წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერში რეგისტრირებული მონაცემების მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 22 600 ლარს;

- სადავო უძრავი ქონების ფაქტობრივი მონაცემების გათვალისწინებით, მისი საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 28 300 ლარს;

- სადავო უძრავ ქონებაში რეგისტრირებულ 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული არარეგისტრირებული შენობა-ნაგებობის ნაწილის, 56,46 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 4 900 ლარს;

- სადავო უძრავი ქონების უკანა მხარეს მდებარე არარეგისტრირებული 33,74 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის ნაწილის, 9,33 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარებით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 1 500 ლარს;

- სადავო უძრავი ქონების წინა მხარეს მდებარე არარეგისტრირებული 59,22 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 1 600 ლარს (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 141-153).

4. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში პირველი და მეორე მოპასუხეების, ასევე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“ ან „სამინისტრო“) მიმართ და მოითხოვა პირველი და მეორე მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვა.

5. სარჩელი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

5.1. მოსარჩელე მუდმივად ცხოვრობდა საქართველოში, თუმცა მძიმე ეკონომიკური პირობების გამო საცხოვრებლად რუსეთის ფედერაციაში გადავიდა, უკვე წლებია არის ამ ქვეყნის მოქალაქე და ძირითადად იქვე ცხოვრობს;

5.2. მოსარჩელეს საქართველოში საკუთრებაში აქვს სადავო უძრავი ქონება, სადაც უკანონოდ არიან შეჭრილები აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები, პირველი და მეორე მოპასუხეები და მიუხედავად მოსარჩელის მოთხოვნისა, უკვე წლებია არ ტოვებენ სადავო ქონებას;

5.3. აღნიშნულის გამო მოსარჩელემ მიმართა წყალტუბოს რაიონულ სამმართველოს, რათა მომხდარიყო მის საკუთრებაში უკანონოდ შეჭრილ პირთა გამოსახლება, რაზეც განემარტა, რომ საქართველოს შსს-ს 2007 წლის N747-ე ბრძანების პირველი მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, ლტოლვილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა მიმართ საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელშეშლის აღკვეთის ღონისძიებები უნდა განხორციელდეს სამინისტროსთან შეთანხმებით;

5.4. 2014 და 2015 წლებში მოსარჩელემ მიმართა სამინისტროს, რათა მოეხდინა მოპასუხეთა გამოსახლება და, საჭიროების შემთხვევაში, მათი წყალტუბოს ტერიტორიაზე არსებულ სანატორიუმებში კომპაქტურად დასახლებულ დევნილებთან ერთად ჩასახლება ან სხვა საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა. მოსარჩელეს სამინისტროსგან ეცნობა, რომ მისი წერილის საფუძველზე მიმდინარეობდა მოკვლევა, თუმცა აღნიშნულს შედეგი არ მოჰყოლია.

6. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მესამე მოპასუხემ განაცხადა, რომ იგი განსახილველ დავაში არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა.

7. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელი აღძრეს მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვეს მისთვის უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯის - 15 821,48 ლარის გადახდის დაკისრება.

8. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების განმარტებით, ისინი 1993 წლიდან ოჯახთან ერთად ცხოვრობენ სადავო უძრავ ქონებაში. აღნიშნული ქონება მათ მოსარჩელის დამ ზეპირი გარიგების საფუძველზე 1 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა, საიდანაც გადაიხადეს მხოლოდ 300 აშშ დოლარი. ვინაიდან შემდგომში მოსარჩელესთან რუსეთში დაკავშირება ვერ ხერხდებოდა და ის არც საქართველოში ჩამოდიოდა, მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა. აღნიშნულით ისარგებლა მოსარჩელემ და უძრავი ქონება საკუთარ სახელზე გააფორმა. ამ წლების განმავლობაში მოპასუხეებმა სადავო ქონებაში გასწიეს მთელი რიგი სამშენებლო სამუშაოები, რითაც მისი საბაზრო ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

9. შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით შეგებებული სარჩელი არ ცნო.

10. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 07 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი პირველი და მეორე მოპასუხეების მიმართ დაკმაყოფილდა, ხოლო მესამე მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა; დადგინდა პირველი და მეორე მოპასუხეების სადავო უძრავი ქონებიდან გამოსახლება; შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოსარჩელეს პირველი და მეორე მოპასუხეების სასარგებლოდ დაეკისრა 2 993,09 ლარის გადახდა.

11. უძრავ ქონებაზე გაწეულ ხარჯებთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არაუფლებამოსილმა მფლობელებმა მოითხოვეს უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 15 821,48 ლარის ოდენობით, თუმცა მათ ვერ დაადასტურეს, რომ ქონების ღირებულება ამ ოდენობით გაიზარდა მას შემდეგ, რაც უკანონოდ დაეუფლნენ მას. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით დადასტურებულია, რომ მოპასუხეებმა გასწიეს ხარჯი, რამაც გამოიწვია უძრავი ქონების გაუმჯობესება და, შესაბამისად, მესაკუთრის გამდიდრება. კერძოდ, ჩასვეს მეტალოპლასტმასის ფანჯარა (ღირებულება 291,17 ლარი), ხის ფანჯარა (ღირებულება 63,97 ლარი), შეღებეს ჭერი (ღირებულება 120,59 ლარი), გააკრეს შპალერი (ღირებულება 1 648,95 ლარი), დააგეს ლინოლეუმი (ღირებულება 181,36 ლარი), ეზოში შეიტანეს გრუნტი (ღირებულება 687,05 ლარი), ჯამში ქონების ღირებულება გაუმჯობესდა 2 993,09 ლარით.

12. მოსარჩელემ, ასევე, პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივრები. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა; ხოლო, პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

13. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოსარჩელეს პირველი და მეორე მოპასუხეების სასარგებლოდ დამატებით დაეკისრა 2 706,91 ლარის გადახდა.

14. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

15. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ პირველი და მეორე მოპასუხეები არ წარმოადგენენ სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელებს, რის გამოც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე მათ გაწეული ხარჯების ანაზღაურებამდე უძრავი ქონების დაკავების უფლება არ აქვთ.

16. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ხოლო, მოპასუხეებმა სსსკ-ის მე-4, 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს მათი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის სადავო ქონებაზე მათი მფლობელობის მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენა.

17. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლით ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. შესაბამისად, მართლზომიერი მფლობელობა მიუთითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლით არსებობაში ვლინდება. მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობა მესაკუთრის მფლობელობიდანაა წარმოქმნილი. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერების სამართლებრივი საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ უძრავი ნივთის მესაკუთრე მოპასუხეთა მფლობელობის წინააღმდეგია. მოპასუხეებმა ვერ დაასაბუთეს ისეთი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა, რომელიც მესაკუთრეს კანონისმიერი ან სხვაგვარი (სახელშეკრულებო) შებოჭვის ფარგლებში მოაქცევდა. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეები სადავო ქონების არაკეთილსინდისიერი მფლობელები არიან, რაც მათ ავალდებულებს ეს ნივთი უფლებამოსილ პირს, ამ შემთხვევაში მოსარჩელეს (სსკ-ის 164-ე მუხლი) დაუბრუნონ.

18. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 168-ე, 170.1, 172.1 მუხლებით და, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში შესრულებული იყო სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის მისთვის გადაცემა მოეთხოვა.

19. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4.1, 102-ე მუხლებით, ასევე, მიუთითა N000958319 ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის თანახმად: 04.09.2015წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერში რეგისტრირებული მონაცემების მიხედვით, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 22 600 ლარს, ხოლო სადავო უძრავი ქონების ფაქტობრივი მონაცემების გათვალისწინებით მისი საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 28 300 ლარს და მიიჩნია, რომ უძრავი ქონების გაუმჯობესების ხარჯი საერთო ჯამში შეადგენს 5 700 ლარს (28 300-22 600=5700), რომელსაც უნდა გამოაკლდეს მოსარჩელისათვის პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უძრავი ნივთის გაუმჯობესებისათვის დაკისრებული თანხა 2 993,09 ლარი და მოსარჩელეს პირველი და მეორე მოპასუხეების სასარგებლოდ დამატებით დაეკისროს 2 706,91 (5 700-2 993,09=2 706,91) ლარის ანაზღაურება.

20. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ უნდა დაეკისროს ზემოაღნიშნულ ექსპეტიზის დასკვნაში მითითებულ არარეგისტრირებულ ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურება, რადგან მოპასუხეთა მიერ უძრავ ნივთზე გაწეული ხარჯის, როგორც სამართლებრივი სიკეთის, მიმღები (მატარებელი) არ არის მოსარჩელე და ეს სიკეთე რჩება მოსარჩელის საკუთრების ფარგლებს გარეთ. შესაბამისად, მას ამ დავის ფარგლებში არარეგისტრირებული ქონების მიმართ არ შეიძლება ჰქონდეს რაიმე სახის ინტერესი.

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში, გარდა ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნისა, არ არის წარდგენილი სარწმუნო მტკიცებულებები, რომლებითაც შეიძლება დამატებით დადგენილიყო რეგისტრირებული ქონების გაუმჯობესების ღირებულება, რაც გამორიცხავს შეგებებული სარჩელის სრული მოცულობით დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

22. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

23. პირველმა კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

23.1. პირველი კასატორი არ ეთანხმება მოპასუხეთა მიერ რაიმე სახის სამუშაოების შესრულებისა და შესრულების აუცილებლობის ფაქტს. თუნდაც ასეთ ფაქტს ჰქონოდა ადგილი, მათ აღნიშნულის თაობაზე არ ჰქონდათ მოსარჩელის, როგორც მესაკუთრის თანხმობა;

23.2. სასამართლომ შესრულებული სამუშაოების ღირებულება განსაზღვრა ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით, თუმცა მან აღნიშნული დასკვნა არასწორად შეაფასა;

23.3. მიუხედავად იმისა, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა არანაირი შეთანხმება, ასევე, არ არსებობდა რაიმე სახის სამუშაოთა ჩაუტარებლობის გარეშე ქონების განადგურების საფრთხე, მოპასუხე მხარემ მის მიერ შესრულებული სამუშაოების შეფასებისათვის წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნა, სადაც მითითებულია თითქოსდა შესრულებული სამუშაოების სტანდარტული კალკულაცია. ექსპერტმა სასამართლოს მიერ ადგილზე გასვლის დროს განმარტა, რომ ვერ ამოწმებდა მხარის მიერ რაიმე სახის სამუშაოს შესრულება-არშესრულების ფაქტს, არამედ ის ახდენდა შეფასებას მხარის მიერ ზეპირსიტყვიერად მითითებული გარემოებების მიხედვით, იმ სტანდარტით, რომელიც დადგენილია და რომლითაც სარგებლობენ საექსპერტო ბიუროები;

23.4. ადგილზე დათვალიერებით ნათლად ჩანს, რომ მასალა, რომელიც გამოყენებულია მხარის მიერ, მაგალითად, შპალერი (რომელიც ექსპერტიზამ შეაფასა 1 648,95 ლარად), შეღებილი ჭერი (რომელიც შეფასებულია 120,59 ლარად) და ლინოლეუმი (181,36 ლარი) არ წარმოადგენს ღირებულს, ხოლო მეტალოპლასტმასისა და ხის ფანჯარა კი მოპასუხეს არ შეუძენია, არამედ აჩუქეს. რაც შეეხება გრუნტს (687,05 ლარი), მოსარჩელემ განმარტა, რომ მხარეს არ შემოუტანია და არც მოპასუხეს დაუდასტურებია ეს გარემოება;

23.5. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ზემოაღნიშნული სამუშაოები მოპასუხემ შეგნებულად შეასრულა მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ პრეტენზია განაცხადა მის საკუთრებაზე და მოსთხოვა მოპასუხეებს სახლის დაცლა, ასევე, გააფრთხილა, რომ სახლთან დაკავშირებით არანაირი სარემონტო სამუშაოები არ განეხორციელებინათ. ამას მოწმობს მოსარჩელის მიერ გაგზავნილი არაერთი წერილი პროკურატურასა და პოლიციაში;

23.6. სასამართლომ იმსჯელა ჭიშკარსა და ღობეზე, ასევე, დამხმარე შენობაზე და განმარტა, რომ ისინი მოსარჩელის ინტერესებს არ შეესაბამებოდა. მოსარჩელის ინტერესებს არც მიწის გრუნტის, შპალერის, ლინოლეუმის დაგება და ჭერის შეღებვა შეესაბამებოდა, ვინაიდან მათ გარეშე სახლი არ დაზიანდებოდა და მოსარჩელე თავად, საკუთარი შეხედულებით შეძლებდა ამ სამუშაოთა შესრულებას. აღნიშნული სამუშაოების შესრულება არც ქონების გაუმჯობესებისა და მისი ღირებულების გაზრდის მიზანს ემსახურებოდა;

23.7. სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა რაზე დაყრდნობით დააკისრა მოსარჩელეს დამატებით თანხის გადახდა. 12.02.2019წ. დასკვნის შესაბამისად (3,4,5 პუნქტები), მოპასუხის მიერ გარკვეული სამუშაოები შესრულდა საჯარო რეესტრში არარეგისტრირებულ ფართზე, რომელიც არ წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას. იმავე დასკვნის თანახმად, შეუძლებელია იმის განსაზღვრა თუ რამდენად შეცვლიდა უძრავი ქონების ღირებულებას მასზე თითქოსდა ჩატარებული, 2016 წლის 01 მარტის დასკვნაში მითითებული სარემონტო სამუშაოები. აღნიშნული დასკვნა დაადასტურა სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ექსპერტმა და აღნიშნა, რომ სავსებით შესაძლებელია, მხარის მიერ მითითებულ სამუშაოებს საერთოდ არ შეეცვალა უძრავი ქონების ღირებულება;

23.8. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ბუნდოვანი და დაუსაბუთებელია. თუ სასამართლო თვლის, რომ მოსარჩელეს არ უნდა დაეკისროს არარეგისტრირებულ ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურება, მაშინ რაზე დაყრდნობით ანგარიშობს 2 706,91 ლარს. თუ საორიენტაციოდ ავიღებთ 12.02.2019წ. ექსპერტიზის დასკვნის მე-5 პუნქტს, მიწის ნაკვეთის ერთი კვ.მ-ის ღირებულება შეადგენს 27 ლარს (1 600/59,22=27), ამდენად, ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, რეგისტრირებული 600 კვ.მ-ის ღირებულება შეადგენს 16 200 ლარს (600*27=16 200), ხოლო სახლის ღირებულება 6 400 ლარს (22 600-16 200=6 400). შესაბამისად, ამ დასკვნითაც დასტურდება, რომ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების 80%-ს შეადგენს მიწის ნაკვეთის ღირებულება მისი მდებარეობისა და ფართობის გათვალისწინებით. თუ 16 200 ლარს დავუმატებთ არარეგისტრირებული ქონების ღირებულებას 8 000 ლარს, 2 993,09 ლარსა და 2 706,91 ლარს, მივიღებთ 29 900 ლარს, რომელიც საერთოდ სცდება ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულ ფაქტობრივ ღირებულებასაც კი. ამდენად, სასამართლომ უკანონო, დაუსაბუთებელი და ბუნდოვანი გადაწყვეტილება გამოიტანა;

23.9. მოპასუხისათვის ცნობილი იყო სადავო ქონების არამართლზომიერი ფლობის ფაქტი, ვინაიდან მას არ გააჩნდა რაიმე მტკიცებულება ქონების სამართლებრივი საფუძვლით გადაცემისა და მართლზომიერად განკარგვის თაობაზე.

24. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

25. მეორე და მესამე კასატორებმა საკასაციო საჩივარში მიუთითეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

25.1. სააპელაციო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით არასწორად დაეყრდნო 12.02.2019წ. სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნას, რომელიც უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენისთვის რეალურ და ვარგის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა და შეემოწმებინა აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის იურიდიული სანდოობა (სსსკ-ის 172-ე მუხლი) და სწორედ ამის შემდგომ ემსჯელა, რამდენად აქარწყლებდა მოსარჩელის პოზიცია მოპასუხეთა მიერ დადასტურებულ ფაქტს (შედავების ფარგლებში მტკიცების ტვირთის თავის გართმევის შემდეგაა სამართლებრივად ღირებული იმ საკითხის შეფასება, წარადგინა თუ არა მოპასუხემ საპირწონე მტკიცებულება);

25.2. ამასთან, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დაადასტურეს (მოპასუხის მიერ ინიცირებული) 01.03.2016წ. N001078816 ექსპერტიზის დასკვნით გათვალისწინებული ყველა სახის სამუშაოების ჩატარების ფაქტი, თუმცა გაუგებარია რატომ იქნა აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნა ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე დაწუნებული;

25.3. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ არარეგისტრირებული მიწის ნაკვეთისა თუ შენობა-ნაგებობის ღირებულება და მასზე გაწეული ხარჯები არ უნდა დაეკისროს მოსარჩელეს, რადგან ეს სიკეთე ამ უკანასკნელის საკუთრების ფარგლებს გარეთ რჩება. გამდიდრების ფაქტის დასადგენად უნდა გაირკვეს რა სახით იყო ნივთი გადაცემული და რა სახით ბრუნდება იგი, ანუ უნდა დადგინდეს გამდიდრების ხარისხი. მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ. სუსგ საქმე Nას-360-342-2015, 03 ივნისი, 2015 წელი);

25.4. უდავოა, რომ სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 14.12.2018წ. განჩინებით (დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ) დასმულ რიგ კითხვებზე 12.02.2019წ. ექსპერტიზის დასკვნამ პასუხი საერთოდ ვერ გასცა. უდავოა ასევე, რომ მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილი 01.03.2016წ. საინჟინრო/სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით თითოეული შესრულებული სამუშაოს შესახებ ამომწურავი ინფორმაცია და დეტალური შეფასება იქნა წარდგენილი;

25.5. 19.04.2019წ. გამართულ სასამართლო სხდომაზე 12.02.2019წ. ექსპერტიზის დასკვნის ერთ-ერთმა ავტორმა (ექსპერტი რ.მ–ძე) განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონების საორიენტაციო საბაზრო ღირებულების შეფასებისას (04.09.2015წ. მომზადებულ ამონაწერში რეგისტრირებული მონაცემების მიხედვით) საერთოდ არ იქნა გათვალისწინებული მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილი 01.03.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნით შეფასებული შესრულებული სამუშაოები. საყურადღებოა ისიც, თუ რა დროიდან ფლობენ მოპასუხეები უძრავ ქონებას და როდიდან წარმოეშვათ მათ ამ ნივთის „მესაკუთრისათვის“ დაბრუნების ვალდებულება. გამოდის, რომ 1993 წლიდან უძრავი ქონება მთლიანად ხელშეუხებელი იყო და 04.09.2015წ. ინარჩუნებდა პირვანდელ სახეს;

25.6. პარალელურად 12.02.2019წ. ექსპერტიზის დასკვნით დადგინდა სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება ფაქტობრივი მონაცემების გათვალისწინებით (28 300 ლარის ოდენობით), თუმცა კვლავ მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით შეფასებული შესრულებული სამუშაოების გარეშე;

25.7. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დადასტურდა, რომ მოსარჩელის ეზოში იდგა წყალი (მოწმე ს.გ–ის ჩვენებით, „იყო ჭაობი...“), რის გამოც აუცილებელი იყო გრუნტის შეტანა. ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა 01.03.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნით შეფასებული შესრულებული სამუშაოები (გრუნტის შეტანა, ლინოლეუმის დაგება, შპალერის მოწყობა, ჭერის შეღებვა, მეტალოპლასტმასის ფანჯრის დაყენება, ხის ფანჯრის დაყენება და ა.შ.) და მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია მტკიცებულება, რითაც დასკვნას გააბათილებდა. გაუგებარია ამ კუთხით ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების არასრული მსჯელობა სხვა შესრულებულ სამუშაოებთან მიმართებაში რაიმე სახის გამაბათილებელი მტკიცებულების არარსებობის ფონზე. ლოგიკურია კითხვა: სხვა ვის უნდა ეპატრონა მიტოვებული უძრავი ქონებისთვის წლების მანძილზე.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

27. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

28. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია უძრავ ქონებაზე არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება. კასატორების ძირითადი პრეტენზია საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების არასათანადო შეფასებას ემყარება.

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება Nას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, §187).

30. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებაა გამოიტანოს კანონიერი გადაწყვეტილება. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ საქმე Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი; Nას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017 წელი).

31. განსახილველ შემთხვევაში სადავო ქონებაზე გაწეული სარემონტო/გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეთა მოთხოვნის შესაძლო სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლი [არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. სხვა მოთხოვნები არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ უცვლელი რჩება] და 987-ე მუხლის პირველი ნაწილი [პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა].

32. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმების ფარგლებში სარჩელის (ამ შემთხვევაში შეგებებული სარჩელის) წარმატებას განაპირობებს შემდეგი ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა:

- არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა ქონებაზე უნდა გასწიოს ხარჯები (შეგნებულად ან შეცდომით);

- ქონების უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნების მომენტში კვლავ უნდა არსებობდეს გაუმჯობესებანი;

- ამ გაუმჯობესების შედეგად ქონების მიმღები უნდა გამდიდრდეს.

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება სუბიექტურ კრიტერიუმებზე მიუთითებს, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ, განსხვავებით მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობისაგან, რომლებიც ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე მიგვითითებს და მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში ვლინდება (იხ. სუსგ საქმე Nას-524-493-2012, 04 ოქტომბერი, 2012 წელი).

34. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების მტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. ამასთან, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). აღსანიშნავია, რომ მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესოსამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურსამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად იმავე მხარისთვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი მოჰყვება.

35. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სადავო უძრავ ქონებაზე ხარჯების გაწევის, აგრეთვე, მისი ოდენობისა და აღნიშნულით შეგებებული სარჩელით მოპასუხის გამდიდრების მტკიცების ტვირთი შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებს ეკისრებათ.

36. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას; საქმეში წარდგენილი 04.09.2015წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, აღნიშნულ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა 2013 წლის 13 ნოემბერს სამკვიდრო მოწმობის (უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი) საფუძველზე (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 17-18); ამასთან, სადავო არ არის, რომ აღნიშნულ უძრავ ქონებას ფლობენ პირველი და მეორე მოპასუხეები. მათი განმარტებით, ისინი სადავო ქონებაში 1993 წლიდან ოჯახთან ერთად ცხოვრობენ; მოპასუხეებმა ვერ უზრუნველყვეს მათი მფლობელობის მართლზომიერი საფუძვლის დასაბუთება. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ისინი სადავო ქონების არაკეთილსინდისიერი მფლობელები არიან. ეს გარემოება კასატორებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

37. პირველი და მეორე მოპასუხეები/მოსარჩელეები შეგებებული სარჩელით დავობენ, რომ სადავო ქონებაში ცხოვრების განმავლობაში იქ რიგი სამშენებლო და სარემონტო სამუშაოები აწარმოეს, რითაც უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა. აღნიშნულის დასადასტურებლად მოპასუხეებმა შეგებებულ სარჩელს დაურთეს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასავლეთ საქართველოს რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 01.03.2016წ. დასკვნა, რომლის თანახმად, განცხადებაში და დამატებით წარდგენილ მასალებში მითითებული, შესრულებული სამუშაოების ღირებულება 2016 წლის პირველი კვარტლის ფასებით შეადგენს 15 821,48 ლარს.

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და ის იმავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით ფასდება. აღნიშნული მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. ამასთან, მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-406-383-2014, 17 აპრილი, 2015 წელი).

39. საკასაციო სასამართლო მოპასუხეთა მიერ საქმეში წარდგენილ 01.03.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნას ვერ მიიჩნევს სადავო უძრავ ქონებაზე მათ მიერ გაწეული ხარჯის და აღნიშნულით მოსარჩელის გამდიდრების ფაქტის დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებად შემდეგ გარემოებათა გამო: აღნიშნული დასკვნის თანახმად, იგი შედგენილია თავად ექსპერტიზის ინიციატორი მხარის მიერ მითითებული სამუშაოების შეფასების შედეგად; დასკვნიდან არ ირკვევა და არც საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებით დასტურდება ვის მიერ და როდის არის ეს სამუშაოები შესრულებული და თუნდაც მათი განხორციელების სრულად დადასტურების შემთხვევაში, შეცვლიდა თუ არა უძრავი ქონების ღირებულებას და რა ოდენობით. ამასთან, სადავო ქონების მესაკუთრისათვის დაბრუნების მომენტისათვის კვლავ იარსებებს თუ არა ეს გაუმჯობესებანი და გამოიწვევს თუ არა მესაკუთრის გამდიდრებას. მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ პირველი და მეორე მოპასუხეები სადავო ქონებას ფლობენ 1993 წლიდან. შესაბამისად, ვინაიდან უძრავი ქონება ზოგადად განიცდის ცვეთას, მხოლოდ აღნიშნული სამუშაოების განხორციელების დადასტურებით ვერ დადგინდება ქონების უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნების მომენტში გაუმჯობესის კვლავ არსებობის ფაქტი.

40. გარდა ამისა საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საქმეში არსებული სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.02.2018წ. წერილის თანახმად, მოპასუხეთა მიერ საქმეში წარდგენილ 01.03.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნაში გათვალისწინებულია სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ არარეგისტრირებულ ნაგებობაში ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების მოცულობა და ღირებულება, ასევე, უძრავი ქონების წინა მხარეს რეგისტრაციის გარეთ მომატებულ მიწის ნაკვეთის ტერიტორიაზე ჩატარებული სამუშაოების ღირებულებაც (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 8). ამდენად, მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა მოიცავს არა მარტო მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონების საზღვრებში ჩატარებული სამუშაოების მოცულობასა და ღირებულებას, არამედ სადავო ქონების ტერიტორიაზე მდებარე არარეგისტრირებული შენობა-ნაგებობის რემონტისა და მიმდებარე, ასევე არარეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე ჩატარებული სამუშაოების ღირებულებასაც.

41. წინამდებარე საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 დეკემბრის განჩინების საფუძველზე სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ ჩატარდა ექსპერტიზა და 12.09.2019წ. შედგა დასკვნა, რომლის თანახმად: 04.09.2015წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერში რეგისტრირებული მონაცემების მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 22 600 ლარს; ხოლო, სადავო უძრავი ქონების ფაქტობრივი მონაცემების გათვალისწინებით მისი საბაზრო ღირებულება, დღევანდელი დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 28 300 ლარს.

42. ამდენად, აღნიშნული დასკვნის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2015 წლის შემდგომ, პირველი და მეორე მოპასუხეების მფლობელობის პირობებში, გაზრდილია 5 700 ლარით (28 300-22 600=5 700). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ უძრავი ქონების გაუმჯობესების ხარჯი სწორედ 5 700 ლარით უნდა განისაზღვროს. მოპასუხეებს/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებს მათი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში სასამართლოსთვის არ წარუდგენიათ სათანადო მტკიცებულებები, რომლითაც სადავო ქონებაზე გაწეული ხარჯის მათ მიერ მითითებული ოდენობა დადასტურდებოდა. ამრიგად, დადასტურებულია მოსარჩელის კუთვნილი სადავო ქონების გაუმჯობესების ფაქტი, ხოლო ამ გაუმჯობესებით უძრავი ქონების მიღება მიუთითებს მესაკუთრის გამდიდრებაზე.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა არაკეთილსინდისიერი/არამართლზომიერი მფლობელის მიერ უძრავ ნივთზე 5 700 ლარის ოდენობით გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის განსაზღვრული ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა. ამასთან, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით სადავო ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მიზნით, მოსარჩელეს პირველი და მეორე მოპასუხეების სასარგებლოდ უკვე დაკისრებული აქვს 2 993,09 ლარის გადახდა, მოსარჩელეს მართებულად დაეკისრა დამატებით მხოლოდ 2 706,91 ლარის (5 700-2 993,09=2 706,91) ანაზღაურება.

44. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

45. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია, რაც მისი უცვლელად დატოვებისა და საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

46. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

47. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს მის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

48. რაც შეეხება მეორე და მესამე კასატორებს, საკასაციო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებით ამ უკანასკნელებს გადაუვადდათ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. შესაბამისად, ვინაიდან მათი საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მეორე და მესამე კასატორებს საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 506,08 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროთ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ.კ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ბ.ო–ძისა და ი.ჯ–ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

4. ბ.ო–ძესა (პ.ნ. .......) და ი.ჯ–ას (პ.ნ. ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაეკისროთ საკასაციო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 506,08 (ხუთას ექვსი ლარი და რვა თეთრი) ლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი