საქმე №ას-113-2023 20 ივლისი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია, თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - სს „ი.ჯ–ო“, ღია სააქციო საზოგადოება ,,ა.ს.ბ–ი“, შპს ,,ო.ტ–ი“, ა.გ–ვი

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ფ.ტ.ჰ–ი“, შპს „თ.ე–ი (ფ.) ლ.ს–ო“, შპს ,,დ.მ.კ–ი“

II კასატორი - შპს „ფ.ტ.ჰ–ი“, შპს „თ.ე–ი(ფოთი) ლ.ს–ო“ შპს ,,დ.მ.კ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ი.ჯ–ო“, ღია სააქციო საზოგადოება ,,ა.ს.ბ–ი“, შპს ,,ო.ტ–ი“, ა.გ–ვი

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 მარტის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის უარყოფა

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად უარყოფა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დააკისრება, იპოთეკით/გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაცია (სარჩელით), საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების შეწყვეტა, ზიანის ანაზღაურება, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „ი.ჯ–ომ“ (რეორგანიზაციამდე სს „ა.ს.ბ–ი საქართველო“, შემდგომ - პირველი მოსარჩელე) და ღია სააქციო საზოგადოება „ა.ს.ბ–მა“ (შემდგომ - ბანკი, მეორე მოსარჩელე, ასევე ერთობლივად მოსარჩელეები, გამსესხებლები, მეორე კასატორები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „ფ.ტ.ჰ–ის“ (შემდგომ - მსესხებელი, მოპასუხე, საწარმო, კომპანია) მიმართ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის დააკისრებისა და იპოთეკით/გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაციის მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები

2. მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის 2013 წლის 30 ივნისს გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება №30.06.2013, რომლის ფარგლებშიც მოპასუხე ორივე მოსარჩელისაგან იღებდა კრედიტის თანხას. იმავე დღეს, ამავე მხარეთა შორის გაფორმდა იპოთეკისა და გირავნობის ხელშეკრულებები, რომლებითაც იპოთეკა-გირავნობით დაიტვირთა მოპასუხის კუთვნილი უძრავ-მოძრავი ქონება. მოპასუხემ დაარღვია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვალდებულება, რის გამოც ორივე მოსარჩელის მიმართ ერიცხება დავალიანება - ძირი თანხა და პროცენტი. თანხის გადაუხდელობის გამო, მოსარჩელეებს ადგებათ ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით. ამ ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე მოსარჩელეებმა მოითხოვეს: 1) მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხის - 2 019 416,41 აშშ დოლარის და 2020 წლის 23 აგვისტოს ვითარებით კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტის - 1 563 752,65 აშშ დოლარის გადახდა; 2) მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხის - 20 565 742,00 აშშ დოლარის, 2022 წლის 17 ივნისის მონაცემებით კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტი - 18 237 044,63 აშშ დოლარი და 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტი ყოველდღიურად 5 712,63 აშშ დოლარი; 3) №30.06.2013 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელეების მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით აღსასრულებლად მიექცეს იპოთეკით დატვირთული მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონება; 4) 30.06.2013 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით აღსასრულებლად მიექცეს გირავნობით დატვირთული მოპასუხის კუთვნილი მოძრავი ქონება; 5) იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკის ხელშეკრულების საგნისა და გირავნობის ხელშეკრულების საგნის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა არ აღმოჩნდება საკმარისი №30.06.2013 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელეების მოპასუხის მიმართ არსებული მოთხოვნის სრულად დასაკმაყოფილებლად, მოსარჩელეთა მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების მიზნით, აღსასრულებლად მიექცეს მოპასუხის მთელი ქონება; 6) დაეკისროს მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის მიმართ ფულადი თანხის გადახდის ვადის 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით გადაცილების გამო პროცენტის, 944 385,97 აშშ დოლარის, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 617,04 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება; 7) დაეკისროს მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის მიმართ ფულადი თანხის გადახდის ვადის 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით გადაცილების გამო პროცენტის, 9 652 601,71 აშშ დოლარის, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 6 283,89 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება; 8) დაეკისროს მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის მიმართ მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით 1 520 286,67 აშშ დოლარი, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 883,52 აშშ დოლარი; 9) დაეკისროს მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის მიმართ მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით 7 897 232,98 აშშ დოლარი, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 5 141,37 აშშ დოლარი.

მოპასუხის შესაგებელი

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო. მისი მტკიცებით, გარდა იმისა, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, საქმეზე წარმოდგენილი შეგებებული სარჩელით მოპასუხე მოითხოვს საკრედიტო და იპოთეკა/გირავნობის ხელშეკრულებათა მოშლას და ზიანის ანაზღაურებას მოსარჩელეებისაგან. ხელშეკრულების მოშლა კი, თავისი არსით სრულად გამორიცხავს თავდაპირველი მოსარჩელეების სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. ამასთან, მოსარჩელეები პრაქტიკულად ერთი და იმავე თანხას ორჯერ ითხოვენ, ასევე - პროცენტის პროცენტის გადახდას და შეუსაბამოდ მაღალ პირგასამტეხლოს. სრულებით დაუსაბუთებელი და ხელოვნურად გამოგონილია მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნა, შესაბამისად, ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაც მოკლებულია ყოველგვარ საფუძვლიანობას.

შეგებებული სარჩელი

4. შპს „ფ.ტ.ჰ–მა“ (შემდგომ - საწარმო, კომპანია), შპს „თ.ე–ი (ფ.) ლ.ს–ომ“ (შემდგომ - პირველი პარტნიორი) და შპს „დ.მ.კ–მა“ (შემდგომ - მეორე პარტნიორი, ასევე ერთობლივად შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები) შეგებებული სარჩელი წარადგინეს მოსარჩელეების, შპს „ო.ტ–ისა“ (შემდგომ - მესამე პარტნიორი, მაჟორიტარი პარტნიორი) და ა.გ–ვის (შემდგომ - საწარმოს დირექტორი, ასევე - ერთობლივად შეგებებული სარჩელის მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვეს 2013 წლის 30 ივნისის საკრედიტო, იპოთეკისა და გირავნობის ხელშეკრულებების მოშლა; შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად ზიანის - 53 989 184,24 აშშ დოლარის საწარმოს სასარგებლოდ დაკისრება; მესამე პარტნიორისათვის 8 823 316 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება საწარმოს სასარგებლოდ; შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებისათვის ზიანის - 8 265 924 აშშ დოლარის საწარმოს სასარგებლოდ დაკისრება; შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებისათვის ზიანის - 2 622 556 აშშ დოლარის დაკისრება პირველი პარტნიორის სასარგებლოდ; საწარმოს პარტნიორთა რიგებიდან მესამე პარტნიორის ამორიცხვა და მისი წილის პირველ და მეორე პარტნიორზე პროპორციულად გადანაწილება.

5. შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებმა ერთობლივი მართლსაწინააღდეგო ქმედებით ზიანი მიაყენეს საწარმოს. მესამე პარტნიორი ამავდროულად არის საწარმოს მაჟორიტარი წილის მესაკუთრე. ეს უკანასკნელი აზერბაიჯანის ბანკის ყოფილი პრეზიდენტის - ჯ.ჰ–ის (შემდგომ - ბანკის პრეზიდენტი) კომპანია იყო და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეები, მათ შორის - საწარმოს ამჟამინდელი დირექტორი, ერთობლივად მოქმედებდნენ კომპანიის დანარჩენი დამფუძნებლების მოტყუების, კომპანიის ქონების მითვისებისა და ზიანის მიყენების მიზნით. აღნიშნული გამოიხატა 30.06.2013 წელს მათ შორის დადებული საბანკო კრედიტისა და გირავნობა-იპოთეკის ხელშეკრულებების მიზანმიმართული დარღვევით, მესამე პარტნიორის მიერ აღებული ვალდებულებების განზრახი დარღვევით, რითაც კომპანიას მიადგა მილიონობით ზიანი. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, 30.06.2013 წლის საბანკო კრედიტისა და გირავნობა-იპოთეკის ხელშეკრულებები უნდა მიიჩნეს მოშლილად და მესამე პარტნიორი ამოირიცხოს საწარმოს პარტნიორთა რიგებიდან. ამასთან, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ კომპანიისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

შეგებებულ სარჩელზე შესაგებლის საფუძვლები

6. მოსარჩელეებმა შეგებებული სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებს არ წარმოუდგენიათ არცერთი კონკრეტული მტკიცებულება, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ მიუთითებდა თავდაპირველი მოსარჩელეების მიერ რაიმე არამართლზომიერ და არაკეთილსინდისიერ ქმედებაზე. გარდა ამისა, შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას ნაწილში ხანდაზმული იყო.

7. მესამე პარტნიორმა შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტების გათვალისწინებით, მითითება იმაზე, რომ პარტნიორმა დაარღვია რაიმე ვალდებულება, მით უფრო, ისეთი ვალდებულება, რაც შეიძლება მისი საზოგადოებიდან გარიცხვის საფუძველი გახდეს, არის აბსურდული. თუ რაიმე პრობლემა არსებობდა, ეს გამოწვეული იყო შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეების მიერ, რომლებმაც არაკეთილსინდისიერი მოქმედებითა და უმოქმედობით დაარღვიეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები. ამასთან, მხარეთა შეთანხმების შესაბამისად, დავა განსახილველად უნდა გადაეცეს არბიტრაჟს. საწარმო საერთოდ არ არის მოსარჩელე და არც სასამართლოს და არც მხარეს არ აქვს უფლებამოსილება, მოიხსენიებდეს მას მოსარჩელედ. გარდა ამისა, ყველა წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა არის ხანდაზმული.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თანხის დაკისრებისა და იპოთეკით/გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შესახებ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების შესახებ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხის - 2 019 416,41 აშშ დოლარისა და 2020 წლის 23 აგვისტოს ვითარებით კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტის - 1 563 752,65 აშშ დოლარის გადახდა; მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხის - 20 565 742 აშშ დოლარის, 2022 წლის 17 ივნისის მონაცემებით კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტის - 18 237 044,63 აშშ დოლარისა და 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე ყოველდღიურად 5 712,63 აშშ დოლარის გადახდა, მაგრამ არაუმეტეს 1 (ერთი) წლისა; მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილების გამო (2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით) პროცენტი - 944 385,97 აშშ დოლარი, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 617,04 აშშ დოლარი, მაგრამ არაუმეტეს 1 (ერთი) წლისა; მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილების გამო (2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით) პირგასამტეხლო, 877 509 აშშ დოლარი, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 571,27 აშშ დოლარი, მაგრამ არაუმეტეს 1 (ერთი) წლისა; მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 3600 ლარი პირველი მოსარჩელის მიერ სარჩელზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ; ხოლო 3350 ლარი - მეორე მოსარჩელის მიერ სარჩელზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ. შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: შეგებებული სარჩელის მოპასუხე იურიდულ პირებს სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება 53 989 184,24 აშშ დოლარი საწარმოს სასარგებლოდ; შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებს პირველი პარტნიორის სასარგებლოდ დაეკისრათ ზიანის - 2 622 556 აშშ დოლარის ანაზღაურება; მესამე პარტნიორი გაირიცხა საზოგადოებიდან და მისი 51% წილი საწარმოს კაპიტალში განაწილდა პროპორციულად პირველ და მეორე პარტნიორზე; შეგებებული სარჩელის დანარჩენი მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებს პირველი პარტნიორის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 5000 ლარის გადახდა მოსარჩელის მიერ სარჩელზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ; ხოლო 3847,50 ლარი მოსარჩელის მიერ სარჩელზე და სარჩელის უზრუნველყოფის განცხადებაზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ; პირველი პარტნიორის სასარგებლოდ კი - სოლიდარულად დაეკისრათ 10 000 ლარი მოსარჩელის მიერ წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად. შეწყდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ მოპასუხის მიერ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2., 1.3., 1.4. და 1.5. პუნქტებით დაკისრებული თანხის გადახდის ვალდებულება ამ მოთხოვნის და მოსარჩელეთა მიმართ საწარმოს მოთხოვნის - გადაწვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 2.1. პუნქტით დაკისრებული 53 989 184,24 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულების ურთიერთგაქვითვის გზით და, საბოლოოდ, მოსარჩელეებსა და მესამე პარტნიორს საწარმოს სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება 9 118 843,34 აშშ დოლარი; გაუქმდა საწარმოს კუთვნილ უძრავ ნივთებსა და მოძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული გირავნობა და იპოთეკა.

9. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მხარემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ უდავო ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის არსებობდა 30.06.2013 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ფარგლებშიც გამსესხებლებმა შეასრულეს საკრედიტო ხელშეკრულებით აღებული ვალდებულება და მოპასუხეს გადასცეს მის მიერ მოთხოვნილი კრედიტის თანხა, წლიური 10%-იანი სარგებლით. ამასთან, ამავე კრედიტის უზრუნველსაყოფად დაიდო იპოთეკა-გირავნობის ხელშეკრულებები. დადგენილი იყო ის გარემოებაც, რომ მსესხებელმა დაარღვია საკრედიტო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული თანხის (ძირი თანხა და სარგებელი) გადახდის ვალდებულება, რის გამოც ერიცხება დავალიანება - პირველი მოსარჩელის მიმართ, კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხა 2 019 416,41 აშშ დოლარი და მასზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტი 1 563 752,65 აშშ დოლარი, ხოლო მეორე მოსარჩელის მიმართ, კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხა - 20 565 742.00 აშშ დოლარი და მასზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტი - 18 237 044,63 აშშ დოლარი. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კრედიტის ძირი თანხისა და სარგებლის (რომლის ოდენობაც სადავო არაა) შესახებ კრედიტორების მოთხოვნა წარმატებული იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 867-ე-868-ე მუხლებიდან გამომდინარე და პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა.

12. მოპასუხეს დავალიანების (ძირი თანხა და სარგებელი) ოდენობა სადავოდ არ გაუხდია, იგი მიუთითებდა მხოლოდ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, ხოლო შეგებებული სარჩელით ითხოვდა საკრედიტო ხელშეკრულებების მოშლას. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, რაკი დადგენილი იყო კრედიტის თანხის მოვალისათვის გადაცემა და მისი გადახდის ვალდებულების დარღვევა, რაც კრედიტორის მოთხოვნის უფლების წარმოშობის საფუძველია, ამასთან, ხელშეკრულების მოშლა მისი სამართლებრივი ბუნებით იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას (რესტიტუცია), დაუსაბუთებელი იყო საკრედიტო ხელშეკრულებების მოშლის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის იურიდიული ინტერესი, რითაც გამოირიცხებოდა ამ ნაწილში შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

13. რაც შეეხება მოთხოვნის ხანდაზმულობას, პირველმა მოსარჩელემ სესხის თანხა პირველად გასცა 23.08.2013 წელს, ხოლო საშეღავათო პერიოდის გათვალისწინებით, მოპასუხეს პროცენტი უნდა გადაეხადა (გადახდის დროისთვის დარიცხული პროცენტი ჯამურად) 2014 წლის 23 მაისიდან. მეორე მოსაჩელის მიერ გაცემული პირველი ტრანშის (05.07.2013 წელი) გათვალისწინებით მოპასუხეს პროცენტი უნდა გადაეხადა (გადახდის დროისთვის დარიცხული პროცენტი ჯამურად) 2014 წლის 16 აპრილიდან. საგულისხმოა, რომ მოპასუხე 2015 წლის 10 თებერვლის ჩათვლით თანხას იხდიდა პირველი მოსარჩელის ანგარიშზე შეტანის გზით, საქმეში წარდგენილი მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ, 2013 წლის 30 ივნისის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ბოლოს გადაიხადა 991,15 აშშ დოლარი 2018 წლის 8 აგვისტოს (დანიშნულებით - ჩამოწერილი საპროცენტო დავალიანების დაფარვა (ხელშ. 30.06.2013). გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დასტურდებოდა, რომ 06.06.2015, 26.01.2016, 23.03.2016 წლების წერილებით, ანუ ხანდაზმულობის ვადაში, საწარმოს დირექტორი ორივე კრედიტორს სთხოვდა სასესხო ვალდებულებების შესრულების მიზნით, კომპანიის მიერ აღებული სესხის რესტრუქტურიზაციას კონკრეტული პირობებით და მზაობას გამოხატავდა საკრედიტო დავალიანების გადახდაზე ამ შეთანხმებით. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული წერილების შინაარსი ცხადყოფს, რომ მოპასუხემ, ორივე კრედიტორის მიმართ წერილობით, ასევე, მეორე მოსარჩელის მიმართ დავალიანების თანხის ნაწილის გადახდით, აღიარა მოსარჩელეთა მიმართ დავალიანების არსებობის ფაქტი და ამასთან, გამოხატა მისი რესტრუქტურიზაციის გზით დაფარვის შესახებ კონკრეტული ნება და მზაობა, რამაც გამოწვია ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტა და მისი ახლიდან ათვლა. დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეებმა საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დავალიანების დაკისრების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართეს 21.05.2019 წელს, ანუ სსკ-ის 129.1. მუხლით დადგენილ ხანდაზმულობის სამწლიან ვადაში. მართალია, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 22.05.2019წ. განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე, განსჯადობის მოტივით, თუმცა, სსკ-ის 140.2. მუხლით დადგენილ ექვს თვიან ვადაში (ჯერ 20.06.2019წ. და შემდგომ 12.07.2019წ.) მოსარჩელეებმა განსჯად - ფოთის საქალაქო სასამართლოში წარადგინეს სარჩელი, რაც მიღებულ იქნა წარმოებაში. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ხანდაზმულობის მოტივით დავალიანების ანაზღაურების თაობაზე კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და, შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

14. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, მხარეები საკრედიტო ხელშეკრულების 6.1 პუნქტით შეთანხმდნენ, რომ მსესხებელი თანახმა იყო, გადაეხადა გამსესხებლებისათვის სესხზე დარიცხული პროცენტი თანხის ფაქტობრივად მიღების ყოველი დღისთვის 10%-იანი წლიური განაკვეთით. ამასთან, ხელშეკრულების 9.2 პუნქტით შეჯერდნენ, რომ მსესხებლის მიერ წინამდებარე საკრედიტო ხელშეკრულების ფარგლებში გადასახდელ ყველა ვადაგადაცილებულ თანხას ავტომატურად დაერიცხებოდა პროცენტი მისი გადახდის დღიდან (ამ დღის ჩათვლით), თანაბარი საპროცენტო განაკვეთით პლუს 1% წელიწადში. განსახილველ შემთხვევაში, ვალდებულების არსებობასა და ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებაზე მხარეები არ დავობდნენ. საყურადღებო იყო საკრედიტო ხელშეკრულების 9.2 პუნქტი, რაც სააპელაციო პალატის შეფასებით, ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების გამო, კრედიტის დაფარვამდე პროცენტის გადახდევინების თაობაზე მხარეთა შეთანხმება იყო, რაც უნდა შეფასებულიყო, როგორც შეთანხმება მინიმალურ ზიანზე (ანალოგიურ განმარტებას შეიცავს სუსგ. საქმეზე №ას-725-693-2014, 03/07/2015 წ.) და რაც ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას. პირველი მოსარჩელე ითხოვდა 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით გადაცილების გამო პროცენტის - 944 385,97 აშშ დოლარის გადახდას, 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 617,04 აშშ დოლარის გადახდას (მე-7 სასარჩელო მოთხოვნა), ხოლო მეორე მოსარჩელე - 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტის ყოველდღიურად 5 712,63 აშშ დოლარს, ასევე - ფულადი თანხის გადახდის ვადის - 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით - გადაცილების გამო პროცენტის 9 652 601,71 აშშ დოლარის, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 6 283,89 აშშ დოლარის გადახდას (მე-2 და მე-8 სასარჩელო მოთხოვნები). ეს სასარჩელო მოთხოვნები, სსკ-ის 403.1 მუხლის შესაბამისად, მართალია, ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას, თუმცა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის მე-8 და 115-ე მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელეთა მიერ მოთხოვნილი და სასამართლოს მიერ ჯამურად დაკისრებული თანხების შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, მხარეთა მიერ შეთანხმებული და სსკ-ის 403.1 მუხლით გათვალისწინებული პროცენტის ერთი წლის ფარგლებში დაკისრება გონივრული და სამართლიანი იყო, ამასთანავე, უზრუნველყოფდა მხარის მიერ დარღვეული უფლების რეალიზებას და გამოირიცხავდა კრედიტორის უსაფუძვლო გამდიდრებას.

15. ამასთან, მეორე მოსარჩელეს ფაქტობრივად ნაწილობრივ ორჯერ ჰქონდა მოთხოვნილი გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტის დაკისრება, რის გამოც სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომლითაც დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნა - 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე კრედიტზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტის ყოველდღიურად 5 712,63 აშშ დოლარის გადახდის თაობაზე, ხოლო მეორე ნაწილში მოთხოვნილი თანხა შემცირდა 1%-მდე და განისაზღვრა - ფულადი თანხის გადახდის ვადის 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით გადაცილების გამო ვადაგადაცილების პროცენტის 877 509 აშშ დოლარით, 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე კი - 571,27 აშშ დოლარით. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

16. მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, მართალია, მოსარჩელეები არასაბანკო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული, სესხის გამცემი სუბიექტები იყვნენ, თუმცა, მოცემულ საქმეზე, უნდა ემტკიცებინათ, რომ ისინი 9%-იანი სარგებლით გასცემდნენ სესხს. მოსარჩელეებს მიუღებელი შემოსავლის არსებობის მტკიცების ტვირთი სათანადოდ არ შეუსრულებიათ. სარჩელში მხოლოდ ზოგადი დასაბუთება იყო წარმოდგენილი და მითითებული პრეზუმფციაზე, რომ კრედიტორი სარგებელს მიიღებდა. ამასთან, სარჩელში მითითებული პრეზუმფცია არ მოქმედებდა პირველი მოსარჩელის მიმართ, რომელსაც არ გააჩნდა საბანკო კრედიტის გაცემის უფლებამოსილება. ამდენად, მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნა სამტკიცებელი გარემოება იყო, რაც მოსარჩელეებმა სათანადოდ ვერ დაადასტურეს. ამასთან, მათი სტატუსიდან გამომდინარე, მოვალისათვის წინასწარი სავარაუდო ვერ იქნებოდა ზიანის მიყენება მიუღებელი შემოსავლის სახით. აღნიშნული კი, ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა.

17. შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეების მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობდა როგორც ხელშეკრულების დარღვევიდან, ე.წ. სახელშეკრულებო ზიანი (მესამე პარტნიორის ნაწილში), ასევე - დელიქტიდან (მოსარჩელეების ნაწილში). დადგენილია, რომ საწარმოს პარტნიორთა შეთანხმებით, მაჟორიტარ პარტნიორს, შეთანხმებით გათვალისწინებულ ვადაში, მეთანოლის ტერმინალი უნდა დაეპროექტებინა, აეშენებინა და საექსპლუატაციოდ მოემზადებინა საქართველოში, ფოთში კომპანიის მიერ შეძენილ მიწის ნაკვეთზე და დაეწყო საქმიანობა, რათა კომპანიას მიეღო მაქსიმალური მოგება, კერძოდ, AZMECO-სთან (შემდგომ - მეთანოლის კომპანია) 10-წლიანი მეთანოლის შენახვის შესახებ ხელშეკრულება უნდა დაედო, რაც კომპანიას დიდ მოგებას მოუტანდა. დადგენილია, რომ მაჟორიტარმა პარტნიორმა პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება, კერძოდ, ტერმინალის აშენება და, შესაბამისად, ექსპლუატაცია, შეთანხმებით გათვალისწინებულ ვადაში, ვერ შეასრულა, რაც, თავის მხრივ, გამორიცხავდა მეთანოლის კომპანიასა და საწარმოს შორის მეთანოლის შენახვის ხელშეკრულების დადებას, რამაც, თავის მხრივ, კომპანიას დააკარგვინა დიდი ოდენობით შემოსავალი, რის გამოც ვერ შეასრულა ვერც ბანკების წინაშე ნაკისრი ვალდებულება. აღსანიშნავია ისიც, რომ მესამე პარტნიორმა პარტნიორთა შეთანხმებით იკისრა მის მიერ აღებული ვალდებულებების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის, მათ შორის - მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულება. ამდენად, ცალსახაა, რომ პარტნიორმა დაარღვია ხელშეკრულება და იკვეთება ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისთვის საჭირო სამართლებრივი ელემენტები. აღსანიშნავია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება, რომ მაჟორიტარი პარტნიორის ერთპიროვნული გადაწყვეტილებით, საქართველოში, ფოთში მეთანოლის ტერმინალის პროექტირებაზე, მშენებლობასა და საექსპლუატაციოდ გამოცხადებული ტენდერის შედეგად, HICC Heavy Industries Construction Co (შემდგომში - „HICC“), დანიშნულ იქნა მეთანოლის ტერმინალის პროექტირების, მშენებლობისა და საექსპლუატაციოდ მომზადების კონტრაქტორად. ვინაიდან მესამე პარტნიორმა მიიღო ერთპიროვნული გადაწყვეტილება HICC-ს კონტრაქტორად დანიშვნაზე, რომელიც პასუხისმგებელი იყო მთლიან პროექტზე. შესაბამისად, იგი იღებდა ვალდებულებას, HICC-ს მეთანოლის რეზერვუარი დაეპროექტებინა, აეშენებინა და საექსპლუატაციოდ გაემზადებინა (მათ შორის - მილები, რომლებიც აკავშირებს ტერმინალს ნავსადგომთან და ნიტროგენის პაკეტი). სააპელაციო პალატამ მიაჩნია, რომ, რაკი ერთმნიშვნელოვნად დადგინდა მეთანოლის ტერმინალის პროექტირების, მშენებლობისა და ექსპლუატაციაზე პასუხისმგებელი პირი, რომელიც შეირჩა მაჟორიტარი პარტნიორის ერთპიროვნული გადაწყვეტილებით, ვერ გაიზიარებდა აპელანტის მიერ მითითებულ იმ გარემოებას, რომ პირველმა და მეორე პარტნიორმა არ შეასრულეს ნებართვების/ლიცენზიების აღების ვალდებულება. მხარეთა მიერ წერილობით დადებული შეთანხმებით, დანარჩენ პარტნიორებს მხოლოდ დახმარება უნდა გაეწიათ კომპანიისათვის ყველა საჭირო ნებართვის მოპოვებაში, რომელიც მოითხოვებოდა ლიცენზიისა და საქართველოს კანონმდებლობით ფოთის მიწის ნაკვეთზე მეთანოლის ტერმინალის მშენებლობისა და ექსპლუატაციისათვის, თუმცა, უშუალოდ კონტრაქტორის შერჩევა ცალსახად მაჟორიტარი პარტნიორის უფლებამოსილებას წარმოადგენდა. აღსანიშნავი იყო ისიც, რომ ამ უკანასკნელისათვის ნაკისრი ვალდებულებების აღებამდე ცნობილი იყო პროექტზე მოსაპოვებელი ნებართვების/ლიცენზიების შესახებ. შესაბამისად, მისთვის, როგორც ამ სფეროში მომუშავე მეწარმე სუბიექტისთვის განჭვრეტადი უნდა ყოფილიყო ის პროცედურები და შეფერხებები, რაც მათი მოპოვებას დასჭირდებოდა. მიუხედავად ამისა, მან პარტნიორთა შეთანხმებით მაინც იკისრა ამ ვალდებულებების შესრულება, შესაბამისად, თავის თავზე აიღო ყველა რისკი, რომლის შესრულებაც საბოლოოდ ვერ შეძლო. დადგენილი იყო ისიც, რომ მესამე პარტნიორის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობამ გამოიწვია საწარმოს მიერ აღებული კრედიტის, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო საწარმოსივე უძრავ-მოძრავი ქონებით, გადახდის ვალდებულების დარღვევა.

18. სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზეც, რომ მხარეთა შორის დადებულ საკრედიტო, გირავნობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის უფლების დსს არასაბანკო საკრედიტო ორგანიზაცია „აგრაკრედიტ ისათვის“ დათმობისა და კრედიტის რესტრუქტურიზაციის განხილვისას მხარეთა მიერ მომზადებული შეთანხმების პროექტით საწარმოს დანარჩენ პარტნიორებს უარი უნდა განეცხადებინათ ნებისმიერ უფლებაზე, პრეტენზიასა და მოთხოვნაზე, პარტნიორთა ორიგინალი შეთანხმებით (რომელშიც შევიდა ცვლილება შესაბამისი დანართით) გათვალისწინებული მაჟორიტარი პარტნიორის ვალდებულებების რაიმე სახით დარღვევაზე, იმის მიუხედავად, აღნიშნული დარღვევა იქნებოდა თუ არა ცნობილი, მათთვის კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღის მდგომარეობით და, მიუხედავად იმისა, ამგვარი უფლებები, პრეტენზიები და მოთხოვნები იქნებოდა თუ არა წარმოდგენილი მათ მიერ. ამასთან, დადგენილი იყო, რომ ფოთის მეთანოლის პროექტთან დაკავშირებულ მოლაპარაკებებში მონაწილეობას იღებდნენ ბანკის დირექტორთა საბჭოს იმდროინდელი ხელმძღვანელი და მესამე პარტნიორის ყოფილი ბენეფიციარი მესაკუთრე, ასევე, ნ.პ–ვი - მეთანოლის კომპანიის წარმომადგენელი (შემდგომ - მეთანოლის კომპანიის წარმომადგენელი). შედეგად, საქმეში არსებული ფოთის მეთანოლის პროექტთან დაკავშირებული შეხვედრის ოქმებით დგინდება, რომ ისინი წარმოადგენდნენ როგორც ბანკებს, ისე - მესამე პარტნიორს. ამასთან, როგორც საწარმოს პარტნიორთა შეთანხმებაშია მითითებული, მესამე პარტნიორს მეთანოლის კომპანია პირდაპირ ან საერთო წესით ზედამხედველობდა. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზეც, რომ ბანკის დირექტორს ბაქოს მძიმე დანაშულთა სასამართლოს 2016 წლის 14 ოქტომბრის განჩინებით მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 15 წლის ვადით, თანამდებობრივი მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებისა და ბანკის კუთვნილი თანხის სხვადასხვა კომპანიის დახმარებით, უკანონო მითვისების ფაქტზე. აღსანიშნავია ისიც, რომ მისი დაპატიმრების პარალელურად, დააკავეს მეთანოლის კომპანიის წარმომადგენელიც, როგორც მასთან ერთად ფინანსურ დანაშაულებში მონაწილე პირი.

19. ზემოაღნიშნული გარემოებების მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოვლენების განვითარების შედეგად, შეიძლება ითქვას - ნაცვლად იმისა, რომ ბანკის პრეზიდენტი, ერთი მხრივ, დაინტერესებული უნდა ყოფილიყო საწარმოს მიერ სესხის პირნათლად დაფარვით და, მეორე მხრივ, როგორც მეთანოლის კომპანიისა და მესამე პარნიორის ბენეფიციარი მესაკუთრე დაინტერესებული უნდა ყოფილიყო კომპანიის მეთანოლით უზრუნველყოფით, სინამდვილეში მოქმედებდა სხვა განზრახვით - მისი მიზანი თავიდანვე იყო არა პარტნიორული ურთიერთობის დამყარება, არამედ - კომპანიისთვის ზიანის მიყენება, პირადი გამორჩენის მიღების გზით. ამავდროულად, კომპანიის ქონების დაპატრონება, სესხის უზრუნველსაყოფად დატვირთული გირავნობა-იპოთეკის საგნის რეალიზაციით. ეს შესაძლებლობას მისცემდა მათ, თავად დაესაკუთრებინათ და აემუშავებინათ უკვე აშენებული ფოთის მეთანოლის ტერმინალი დამოუკიდებლად, დანარჩენი პარტნიორების გარეშე და მხოლოდ მათ მიეღოთ მოგება. ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ დასახელებული გარემოებების ერთობლიობა სასამართლოს უყალიბებდა შინაგან რწმენას, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა სსკ-ის 997-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი უმთავრესი ფაქტობრივი წინაპირობა, მოპასუხის დაქირავებული მუშაკის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტურეს.

20. რაც შეეხება უშუალოდ ზიანის ოდენობას, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები საკმარისია სარჩელის საფუძვლად მითითებული სადავო გარემოების, მოსარჩელისათვის 53,989,184,24 აშშ დოლარის ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია პარტნიორთა ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეებმა განსაზღვრეს ერთმანეთს შორის ურთიერთობები კომპანიასთან მიმართებით. სასამართლომ სრულად გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ, ვინაიდან მოპასუხეთა ქმედებამ გამოიწვია მოსარჩელის მიერ მეთანოლის შენახვის ღირებულების დაკარგვა, ზიანის ოდენობად სწორედ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა უნდა მიჩნეულიყო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ შეგებებულ სარჩელის მოპასუხე იურიდიულ პირთა ერთობლივი ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად საწარმოს მიადგა 53989184,24 აშშ დოლარის ზიანი, რაც ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

21. საწარმო შეგებებული სარჩელით მაჟორიტარი პარტნიორისათვის 8 823 316 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას მოითხოვდა, მეთანოლის შენახვის ხელშეკრულების დარღვევის გამო საწარმოს მიერ მიუღებელ მოგების სახით. საწარმოს განმარტებით, მიუღებელ მოგებას შეადგენდა 62 812 500 აშშ დოლარსა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ზიანის, 53 989 184,24 აშშ დოლარის სხვაობა - 8 823 316 აშშ დოლარი, თუმცა ამ ოდენობით მიყენებული ზიანის დასადასტურებლად საწარმოს რაიმე სახის სარწმუნო და სათანადო მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. მხოლოდ თავის მიერ ცალმხრივად შედგენილი დოკუმენტი -კალკულაცია ამ ოდენობით მიუღებელი შემოსავლის თაობაზე, როდესაც მოპასუხე არ აღიარებს მოსარჩელის მიერ ცალმხრივად შედგენილ დოკუმენტებს, ხოლო მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა რაიმე სხვა სარწმუნო მტკიცებულებით გამყარებული არაა, არ არის საკმარისი მტკიცებულება 8 823 316 აშშ დოლარის მიუღებელ შემოსავლის დასამტკიცებლად, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა.

22. საწარმომ მოითხოვა შეგებებულ სარჩელის მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების - 8265924 აშშ დოლარის დაკისრება, საიდანაც 5276727 აშშ დოლარი იყო ბანკიდან სესხის სახით ზედმეტად აღებული თანხა, ტერმინალის მშენებლობის ნაკლოვანებათა აღმოხვრისათვის საჭირო თანხა კი - 2989197,56 აშშ დოლარი. შეგებებული სარჩელის ავტორს ზედმეტად აღებული კრედიტის თანხის დასადასტურებლად რაიმე სახის მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, რაც გამორიცხავდა ამ გარემოებათა გაზიარების შესაძლებლობას. ტერმინალის მშენებლობის ნაკლოვანებათა აღმოხვრისათვის საჭირო თანხის დადასტურების მიზნით მან მიუთითა „ე.ბ.თ“-ს (ABT) 2019 წლის სექტემბრის შეფასებაზე, თუმცა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის შესაბამისად, დასკვნა უმეტესწილად არ შეესაბამებოდა შეფასების საერთაშორისო სტანდარტებს (IVS) და შეფასების საუკეთესო პრაქტიკას. ამდენად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა არ აკმაყოფილებდა სანდოობისა და სარწმუნოობის კრიტერიუმს, რაც გამორიცხავდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

23. სააპელაციო პალატის მითითებით, უდავო იყო გარემოება, რომ საწარმოს პარტნიორთა ერთობლივი 05.09.2014წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე, მეთანოლის გადასატვირთი ტერმინალის მშენებლობა დაასრულა პირველმა პარტნიორმა. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებით, სასაქონლო ზედნადებებითა და ინვოისებით დასტურდება, რომ ამ უკანასკნელმა ტერმინალის მშენებლობის დასასრულებლად და ნაკლოვანი სამუშაოების გამოსასწორებლად გაწია გარკვეული ხარჯები, ხოლო მესამე პარტნიორის ფინანსური დირექტორის ახსნა-განმარტების შესაბამისად, მეთანოლის მილსადენის მშენებლობისა და მეთანოლის რეზერვუარების სათანადოდ აღჭურვისათვის კომპანიამ დახარჯა 2 622 566,11 აშშ დოლარი. აღნიშნულის საწინააღმდეგო რაიმე სახის მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, ამ ნაწილში წარმოდგენილი მტკიცებულებათა ერთობლიობით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მესამე პარტნიორის მიერ ტერმინალის მშენებლობისათვის გაწეული ხარჯი 2 622 565 აშშ დოლარი იყო. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლები.

24. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შეგებებული სარჩელის ერთ-ერთ მოპასუხეს - საწარმოს დირექტორს პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებელი არ წარუდგენია, რასაც უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (სსსკ-ის) 201-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცესუალურსამართლებრივი შედეგი - სარჩელში მითითებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება დამტკიცებულად მიიჩნეოდა მასთან მიმართებით.

25. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ მესამე პარტნიორმა ჩაიდინა არაერთი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება საწარმოს მიმართ, რითაც კომპანიას მიადგა დიდი ოდენობით ზიანი. მაჟორიტარმა პარნიორმა ვერ უზრუნველყო პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება, კერძოდ, მეთანოლის ტერმინალის მშენებლობის დროული დასრულება და მეთანოლის შენახვის ხელშეკრულების დადება, რამაც კომპანიას მიაყენა დიდი ოდენობით ზიანი და რამაც, თავის მხრივ, გამოიწვია საკრედიტო ხელშეკრულებით (რომელიც უზრუნველყოფილი იყო საწარმოს კუთვნილი უძრავ-მოძრავი ქონებით) ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევა, კრედიტის რესტრუქტურიზაციისა და ვადის გაგრძელების, ასევე, „აგრაკრედიტისთვის“ მოთხოვნის უფლების დათმობის სანაცვლოდ მაჟორიტარი პარტნიორის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება და დანარჩენი პარტნიორებისათვის მოთხოვნის უფლების დაკარგვა. ყველა ამ პროცესში მონაწილეობდნენ ბანკის დირექტორი და მეთანოლის კომპანიის წარმომადგენელი, რომლებიც ფაქტობრივად წარმოადგენდნენ ამ უკანასკნელ კომპანიას, მესამე პარტნიორსა და ბანკებს.

26. ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა შეგებებული სარჩელის ავტორთა პოზიცია, რომ მაჟორიტარი პარტნიორის ქმედება ზიანის მომტანი იყო კომპანიისთვის, რაც თავისთავად შეუძლებელს ხდიდა პარტნიორული ურთიერთობის შენარჩუნებას. საზოგადოების პარტნიორთა შორის არსებობდა უთანხმოება, უნდობლობა, რაც მაჟორიტარი პარტნიორისაგან მომდინარეობდა, რომლის საფუძველი იყო მისი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებები. ეს უკანასკნელი გამიზნულად არღვევდა ვალდებულებებს იმგვარად, რომ შემდგომში საწარმო გადახდისუუნარო გამხდარიყო და დანაშაულებრივ სქემაში მონაწილე ბანკისათვის ვადამოსული ვალდებულება ვერ გადაეხადა. მაჟორიტარი პარტნიორი მიზანმიმართულად იმგვარად მოქმედებდა თუ უმოქმედობდა, რომ საბოლოოდ საწარმო გაკოტრებულიყო და კომპანია შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებს სრულად ეკონტროლებინათ. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საწარმოს პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვისა და მისი 51%-იანი წილის დანარჩენ პარტნიორებზე პროპორციულად განაწილების შესახებ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო და სწორად დაკმაყოფილდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

27. ზემოაღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნების ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიაჩნია, რომ, სსსკ-ის 251-ე, სსკ-ის 442.1 და 444-ე მუხლების შესაბამისად, არსებობდა მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის სამართლებრივი საფუძველი, რომლის შედეგადაც საბოლოოდ შეგებებული სარჩელის იურიდიულ პირ მოპასუხეებს საწარმოს სასარგებლოდ სოლიდარულად უნდა დაჰკისრებოდათ ზიანის ანაზღაურება - 9 118 843,34 აშშ დოლარი. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, სსკ-ის 153.1 მუხლის შესაბამისად, საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეთა მიმართ მოპასუხის ვალდებულების შეწყვეტისა და მის უძრავ-მოძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული გირავნობა-იპოთეკის უფლების გაუქმების საფუძველი იყო.

28. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შეგებებული სარჩელის მოპასუხეების პრეტენზია სახელშეკრულებო და დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, ასევე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული (3 წელი და 5 წელი) შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ზიანის ანაზღაურებისა და პარტნიორის გარიცხვის თაობაზე მოთხოვნა უკავშირდება მოპასუხეთა ერთობლივ, მიზანმიმართულ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებს, რაც საბოლოოდ მიმართული იყო საწარმოს გადახდისუუნარობისა და მისი კუთვნილი უძრავ-მოძრავი ქონების მითვისებისაკენ. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდებოდა, რომ 2019 წელს მხარეთა შორის ჯერ კიდევ იმართებოდა კრედიტის რესტრუქტურიზაციისა და მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ მოლაპარაკება, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეებმა 21.05.2019 წელს სარჩელით მიმართეს სასამართლოს საკრედიტო დავალიანების გადახდის, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებისა და საწარმოს უძრავი-მოძრავი ქონების რეალიზაციის მოთხოვნით. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიაჩნია, რომ, სსკ-ის 130.1 მუხლის შესაბამისად, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვათ 21.05.2019 წლიდან, საიდანაც ნათლად გამოიკვეთა შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთა ერთობილი განზრახვა და საიდანაც შეგეგებული სარჩელის წარდგენამდე (07.09.2021წ.) გასული არ იყო კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები.

29. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი პარტნიორის მოთხოვნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოპასუხეებისათვის დაკისრებული 10 000 ლარის ნაცვლად საადვოკატო ხარჯის - 42 124 ლარის სრულად დაკისრების თაობაზე და მიუთითა, რომ სსსკ-ის 53.1 მუხლის შესაბამისად, მხარის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯები უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა აღემატებოდეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე, გარდა პირველი პარტნიორისა, საწარმო და მეორე პარტნიორიც იყვნენ, ამასთან, შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დაკისრებული საადვოკატო მომსახურების ხარჯი გონივრული იყო და არ არსებობდა უფრო მეტის დაკისრების საფუძველი.

30. სააპელაციო პალატამ არ დააკმაყოფილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე აპელანტთა მოთხოვნები, რადგან მიიჩნია, რომ არ ვლინდებოდა მათი დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობები:

30.1 შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებმა მოითხოვეს შეგეგებულ სარჩელზე (მათ შორის, შეგებებული სარჩელის მე-5 და მე-6 მოთხოვნების ნაწილში) საქმისწარმოების შეწყვეტაზე უარის თქმის თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 10 ივნისის და 18 ივლისის საოქმო განჩინებების გაუქმება და საქმისწარმოების შეწყვეტა იმ საფუძვლით, რომ ამ ნაწილში დავა იყო არბიტრაჟის განსჯადი მხარეთა შორის დადებული საარბიტრაჟო დათქმის გამო. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საარბიტრაჟო დათქმის მონაწილე მხარეები არიან მხოლოდ საწარმოს პარტნიორები. ამდენად, მათ მიერ შეთანხმებული საარბიტრაჟო დათქმა უკავშირდება მხოლოდ მათ შორის წარმოშობილ ურთიერთობებს, ხოლო შეგეგებული სარჩელის მოპასუხეები, გარდა პარტნიორისა, არიან ბანკები და საწარმოს დირექტორი. ამასთან, საკრედიტო ხელშეკრულების მოშლა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა გამომდინარეობს ბანკის (უფროსი გამსესხებელი), პირველი მოსარჩელის (უმცროსი გამსესხებელი) და მსესხებელი შორის 30.06.2013 წელს გაფორმებულ N30.06.2013 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან და არა პარტნიორთა შორის 21.04.2012 წლის შეთანხმებიდან. გარდა ამისა, დარჩენილი სასარჩელო მოთხოვნების ნაწილში შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეების მიერ აღძრულია დერივაციული სარჩელი, ასევე - დაყენებულია საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის თაობაზე მოთხოვნა, რაც არ მოიცავს და არ ითვალისწინებს მხარეთა მიერ შეთანხმებული საარბიტრაჟო დათქმას და გამორიცხავს დავის არბიტრაჟის მიერ განხილვას.

30.2. აპელანტებმა მოითხოვეს - საწარმოს არასათანადო მოსარჩელედ ცნობაზე უარის თქმისა და ამავე მოტივით შეგებებული სარჩელის განუხილველად დატოვებაზე უარის თქმის თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 10 ივნისისა და 18 ივლისის საოქმო განჩინებების გაუქმება, ასევე - საწარმოს არასათანადო მოსარჩელედ ცნობა და ამავე საფუძვლით შეგებებული სარჩელის განუხილველად დატოვება. მათი მტკიცებით, დაცული არ იყო სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტით დადგენილი წესი. პალატის მითითებით, თვითონ კომპანია წარმოადგენს მოსარჩელეს და იცავს თავის უფლებებს მესამე პირისაგან, რის გამოც ამ ნაწილში არ არსებობს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტით დადგენილი წესის გამოყენების წინაპირობა. ამასთან, საწარმოსთან ერთად, მოსარჩელეებს წარმოადგენენ ამავე კომპანიის პარტნიორები. მათ მიერ აღძრულია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დერივაციული სარჩელი კომპანიის სასარგებლოდ. მართალია, დერივაციული სარჩელით სასამართლოსადმი მიმართვამდე შპს-ს პარტნიორი ვალდებულია, ოფიციალურად მიმართოს კომპანიას და დაელოდოს 90-დღიანი ვადის გასვლას, თუმცა, პრაქტიკაში შესაძლოა წარმოიშვას ისეთი ვითარება, როცა აზრს მოკლებულია აღნიშნული ვადის დაცვა (სუსგ №ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ №ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; სუსგ №ას-727-695-2016, 23 იანვარი, 2019 წელი). ამ შემთხვევაში, თვითონ კომპანია წარმოადგენს ერთ-ერთ მოსარჩელეს, რის გამოც ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული პროცედურის დაცვა აზრს მოკლებული იქნებოდა.

30.3. აპელანტებმა მოითხოვეს მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ მესამე პარტნიორს არ მიეცა დასაბუთებული პოზიციის დაფიქსირების შესაძლებლობა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარის წარმომადგენელი აღჭურვილი იყო სრული უფლებამოსილებით, წარმოედგინა თავისი მოსაზრება დასაკითხ მოწმეებთან დაკავშირებით. აღსანიშნავია ისიც, რომ მას არ წარმოუდგენია რაიმე სახის დასაბუთებული არგუმენტი კონკრეტულად თუ რატომ არ შეეძლო, მის მარწმუნებელთან კონსულტაციის გარეშე, მოწმის დაკითხვის თაობაზე შუამდგომლობასთან დაკავშირებით აზრის გამოხატვა, მხოლოდ ის გარემოება, რომ წარმომადგენლისათვის უცნობი იყო, ფლობდნენ თუ არა მოწმეები რაიმე სახის ინფორმაციას მხარეთა შორის არსებულ სადავო ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, ვერ გახდებოდა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. საქმეში არსებული ფოთის საქალაქო სასამართლოს 18.07.2022 წლის სხდომის ოქმიდან ირკვევა, შეგეგებული სარჩელით მოსარჩელეების წარმომადგენელმა სასამართლო სხდომაზე შესაბამისი განცხადებით წარმოადგინა საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტი და პირველი პარტნიორის მიერ მეთანოლის მილსადენის მშენებლობაზე გაწეული ხარჯების დამადასტურებელი მტკიცებულებები სრული მოცულობით, რომლის დიდი ნაწილი მას უკვე წარმოდგენილი ჰქონდა სასამართლოსათვის (იხ. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 18.07.2022წ. სხდომის ოქმი, 14:15-14:17 სთ. ტომი 8, ს.ფ. 1-13, 15-284). სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარის მიერ უკვე წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრული მოცულობით და საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენა, მით უფრო, მოსამზადებელი სხდომის ეტაპზე, სრულად გამომდინარეობდა სსკ-ის 134-ე, მე-4, 102-ე, 103-ე მუხლების დანაწესიდან.

30.4. აპელანტებმა მოითხოვეს მოსამზადებელი სხდომის მთავარ სხდომაში გადაზრდის შესახებ ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი ასობით გვერდი დოკუმენტებისა, მოსამზადებელი სხდომა გადაზარდა მთავარ სხდომაში. მოცემულ საქმეზე არაერთი მოსამზადებელი სხდომა გაიმართა, ბოლო მოსამზადებელი სხდომა კი - 18.07.2022 წელს, რომელზეც განხილულ იქნა მხარეთა არაერთი შუამდგომლობა, რის შემდეგაც მოსამზადებელი სხდომა გადაიზარდა მთავარ სხდომაში და სასამართლოს მთავარი სხდომა დაინიშნა 25.07.2022 წელს. ამდენად, არ არსებობდა არც ამ საოქმო განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

30.5. მესამე პარტნიორმა მოითხოვა წარდგენილი შეგებებული სარჩელის წინამდებარე სარჩელთან ერთად განხილვაზე უარის თქმის თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არ მისცა მათი შეგებებული სარჩელის სარჩელთან ერთად განხილვის შესაძლებლობა. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 4 ივლისის განჩინებით, მესამე პარტნიორს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელისა და სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადების მიღებაზე. სასამართლომ სსკ-ის 178-ე, 180-ე, 186-187-ე, 193-ე მუხლებზე მითითებით მიიჩნია, რომ მოთხოვნა, რომელიც მოპასუხე მხარეს შეგებებულ სარჩელში ჰქონდა მითითებული, შესაძლოა, გამორიცხავდა ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მოპასუხის, ამ შემთხვევაში როგორც პირადი მოვალის, მატერიალურსამართლებრივი მოთხოვნა არ შეიძლება ყოფილიყო კრების ოქმის ბათილად ცნობა. თუკი მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ 2021 წლის 1 აგვისტოს შეთანხმება მართლსაწინააღმდეგო იყო, ეს შესაძლებელია მოპასუხის შესაგებლის პოზიცია ყოფილიყო სარჩელის აღძვრის გარეშეც და საკმარისი იმისათვის, რომ სასამართლოს ემსჯელა სადავო შეთანხმების ბათილობის საფუძვლებზე. ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემთხვევაში, საპროცესო ნორმებით დადგენილი წესის შესაბამისად, სავსებით შესაძლებელი იყო აღნიშნული შეგეგებული სარჩელის განხილვა, რაც გამორიცხავდა მხარის საპროცესო უფლებების დარღვევას.

30.6. აპელანტებმა მოითხოვეს, შეგებებული სარჩელით მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობაზე პირველი პარტნიორის მიერ წარმოდგენილი უკანონოდ მოპოვებული მტკიცებულებათა (მათ შორის, ახსნა-განმარტების) საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის თაობაზე, ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 1 აგვისტოს საოქმო განჩინების გაუქმება და აღნიშნული მტკიცებულებების დაუშვებლად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ პირველი პარტნიორის მიერ საქმეში წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულება არის ინტერესთა კონფლიქტის პირობებში მოპოვებული, რადგან კ.შ–ძე წარმოადგენდა მესამე პარტნიორის ადვოკატს 2012 წელს საწარმოს 51%-იანი წილის შეძენისას. ამჟამად კი, იურიდიული ფირმა BLB-ის, რომლის მმართველი პარტნიორი კ.შ–ძეა, ადვოკატები საადვოკატო მომსახურებას უწევდნენ მოსარჩელის ყოფილი კლიენტს მესამე პარტნიორის წინააღმდეგ დავაში. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ დავაში მესამე პარტნიორის მიერ საწარმოს 51%-იანი წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება სადავოდ გამხდარი არ არის, მხარეები არ დავობენ აღნიშნული ხელშეკრულების ნამდვილობაზე. მოცემული დავის ფარგლებში სადავოა საწარმოს 51%-იანი წილის პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა, რაც, ცხადია, არ უკავშირდება წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობას, რომლის ფარგლებშიც მესამე პარტნიორის ინტერესებს იცავდა კ.შ–ძე.

30.7. აპელანტებმა მოითხოვეს მოწმის სახით ნ.პ–ის, ს.ვ–ისა და ჰ.ს–ვის დაკითხვის, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეების შუამდგომლობის განუხილველად დატოვების თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 1 და 3 აგვისტოს საოქმო განჩინებების გაუქმება და აღნიშნული მოწმეების დაკითხვა იმ საფუძვლით, რომ წინა სასამართლო სხდომაზე ა.გ–ვის განმარტებიდან მათთვის ცნობილი გახდა, რომ მოწმეები ესწრებოდნენ მხარეთა შორის მნიშვნელოვან შეხვედრებს. შესაბამისად, ჰქონდათ ინფორმაცია სადავო საქმესთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მხარის მიერ მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობები დაყენებულ იქნა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, მიუხედავად, რამდენიმე მოსამზადებელი სხდომისა. აპელანტებს სათანადოდ, სსკ-ის 215-ე მუხლის შესაბამისად, არ დაუსაბუთებიათ, თუ რატომ იყო ობიექტურად შეუძლებელი აღნიშნული შუამდგომლობის მოსამზადებელ სხდომაზე დაყენება იმ ვითარებაში, როდესაც თავად დაადასტურა ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის გამართულ შეხვედრებში მონაწილეობდა აპელანტი მხარის წარმომადგენელი.

30.8. მესამე პარტნიორმა მოითხოვა მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 1 აგვისტოს საოქმო განჩინების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ მოსამართლე იყო მიკერძოებული შეგეგებული სარჩელით მოსარჩელეების სასარგებლოდ და არღვევდა მათ საზიანოდ შეჯიბრებითობის პრინციპს. აპელანტი მოსამართლის აცილების საფუძვლად ძირითადად აპელირებდა სადავო საოქმო განჩინებების კანონიერებაზე, რომლებიც სააპელაციო პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია და არ გაიზიარა მათი საპროცესო კანონმდებლობასთან შეუსაბამობა. ამდენად, სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ არ არსებობდა საქმის განმხილველი ფოთის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის აცილების წინაპირობები.

30.9. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს - მოწმეთა (რ.ჭ–ძე და ი.ნ–ძე) ჩვენებების ამორიცხვაზე უარის თქმის თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 5 სექტემბრის საოქმო განჩინების გაუქმება და მოწმეთა ჩვენებების საქმიდან ამორიცხვა იმ საფუძვლით, რომ მოწმეები ჩვენების მიცემისას იმყოფებოდნენ საქართველოს ფარგლებს გარეთ, კერძოდ, კვიპროსში, როდესაც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამართლებრივი დახმარების შესახებ საერთაშორისო შეთანხმებები. მოცემულ შემთხვევაში, 18.07.2022 წლის სასამართლო სხდომაზე, როდესაც განიხილებოდა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობა, ითქვა, რომ მოწმედ დასაკითხი პირები იმყოფებოდნენ ქვეყნის ფარგლებს გარეთ, რაზეც არცერთ მხარეს პრეტენზია არ გამოუხატავს. შესაბამისად, მოწმეთა დაკითხვის დროს მოხდა მათი იდენტიფიცირება, რაზეც მხარეებს პრეტენზია არ გამოუთქვამთ. სადავო საკითხის შეფასებისას მნიშვნელოვანია ის, რომ მოწმეები რაიმე ისეთ მნიშვნელოვან გარემოებაზე არ მიუთითებდნენ, რაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ცნობილი და დადგენილი არ იყო. ამდენად, მოწმეთა დაკითხვისას რაიმე სახის პროცედურის დარღვევას, ვერ ექნება შედეგობრივად არსებითი მნიშვნელობა, რამაც შესაძლოა, ზეგავლენა იქონიოს საქმის შედეგზე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესებით მისი გაუქმება გამოიწვიოს.

30.10. მესამე პარტნიორმა მოითხოვა - „ე.ბ.თ.“ (A.) დასკვნების საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 5 სექტემბრის საოქმო განჩინების გაუქმება და მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვა იმ საფუძვლით, რომ ექსპერტიზის დასკვნა არ არის სათანადო წესით შედგენილი და არ შეესაბამება დადგენილ სტანდარტებს, რადგან არ არის ხელმოწერილი, არ არის მითითებული ავტორი, ამასთან, შეიცავს მცდარ და უსაფუძვლო გარემოებებს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტი პრეტენზიას აცხადებდა მტკიცებულების სანდოობაზე, რის გამოც დავის გადაწყვეტისას სასამართლო მას არ უნდა დაეყრდნოს და არ უნდა გაიზიაროს, რაც მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვის საფუძველი არ იყო. სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ აღნიშნული მტკიცებულების სანდოობისა და სათანადოობის შეფასება, შესაბამისად, მასში მითითებული გარემოებების გაზიარება/არ გაზიარება უნდა წარმართულიყო საქმის არსებითი განხილვის შედეგად.

30.11. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მტკიცებულების სახით შპს „შ.ც–ის“ დასკვნის საქმეზე მტკიცებულებად დართვის შესახებ მესამე პარტნიორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების თაობაზე ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 5 სექტემბრის საოქმო განჩინების გაუქმება და აღნიშნული მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვა იმ საფუძვლით, რომ მხარეს მტკიცებულების წარმოდგენა შეეძლო უფრო ადრე. სათანადო წესით დამოწმებული ნათარგმნი „ე.ბ.თ.“ (A.) დასკვნები სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა 2022 წლის 18 ივლისს. სწორედ ამ დასკვნებს დაამყარა მესამე პარტნიორმა სადავო შპს „შ.ც–ის“ დასკვნა, რომლის შესახებაც სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს მიმართა მეორე დღეს - 19.07.2022 წელს, თუმცა ბიურომ წერილით აცნობა მხარეს, რომ მის მიერ მოთხოვნილი ექსპერტიზა სცილდებოდა ბიუროს კომპეტენციას და ამიტომაც ვერ ახერხებდნენ მის ჩატარებას. ამის შემდგომ, მხარემ სადავო ექსპერტიზისთვის 24.08.2022 წელს მიმართა შპს „შ.ც–ს“, რომელმაც, თავის მხრივ, დასკვნა გასცა 02.09.2022 წელს, მხარემ კი სასამართლოში წარმოადგინა იმავე დღეს - 02.09.2022 წელს. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა სსკ-ის 215-ე მუხლით გათვალისწინებული საპატიო გარემოება, რის გამოც სადავო მტკიცებულების 02.09.2022 წლამდე წარმოდგენა ობიექტურად შეუძლებელი იყო.

30.12. მოსარჩელეებმა სააპელაციო შესაგებელში მოითხოვეს სახელმწიფო ბაჟის სრულად გადაუხდელობის გამო მეორე და მესამე პარტნიორის სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება, რაც პალატამ არ დააკმაყოფილა უსაუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით.

კასატორთა (მოსარჩელეთა) მოთხოვნა და საფუძვლები:

31. ზემოაღნიშნული განჩინება მოსარჩელეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.

32. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა სარჩელი მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში, რაც ეწინააღმდეგება სსკ-ის 411-ე მუხლსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას. ფულის მაღალი მსყიდველობაუნარიანობის საფუძველზე მიუღებელი შემოსავლის არსებობა პრეზუმირებულია.

33. სასამართლომ ყოველგვარი ფაქტისა და სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განაცხადა, რომ ბანკებსა და მსესხებელს შორის გაფორმებული 2013 წლის 30 ივნისის საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადაგადაცილების პროცენტი უნდა შემცირებულიყო 10%-დან 1%-მდე. გაუგებარია, რა საფუძვლით შემცირდა.

34. სასამართლომ უსამართლოდ შეზღუდა ბანკის მოთხოვნა კრედიტზე 2022 წლის 17 ივნისის შემდეგ ვალდებულების სრულად შესრულებამდე ყოველდღიურად დასარიცხი პროცენტი (5 712 .63 აშშ დოლარი) 1 წლის ვადით, ისევე, როგორც 617.04 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე პირველი მოსარჩელის მოთხოვნა. გაუგებარია, რატომ მიიჩნია სასამართლომ მხარეთა მიერ ხელმოწერილი საკრედიტო ხელშეკრულების ჩანაწერი ძალადაკარგულად გამოეცხადებინა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან 1 წლის ვადაში.

35. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების მიერ დაირღვა დერივაციული სარჩელის წარდგენისთვის დადგენილი სადავო ურთიერთობების დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 46.5 მუხლის მოთხოვნები, რის გამოც სარჩელი განუხილველად უნდა დარჩენილიყო. პარტნიორები არასათანადო მოსარჩელეები არიან, რამდენადაც შეგებებული სარჩელით არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ პარტნიორებმა მიმართეს საწარმოს დირექტორს მესამე პირების წინააღმდეგ რაიმე მოთხოვნის წარდგენის თაობაზე და ასეთ მოთხოვნას შედეგი არ მოჰყოლია. საწარმოც არასათადო მოსარჩელეა, რადგან ხსენებული ნორმის თანახმად, დერივაციული სარჩელი პარტნიორებს საკუთარი სახელითა და კომპანიის სასარგებლოდ შეაქვთ.

36. მეორე კასატორთა მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად და ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად საწარმოსა და პირველ პარტნიორს მიადგათ ზიანი - 53 989 184,24 აშშ დოლარი და 2 622 565 აშშ დოლარი. სასამართლოებმა კომპანიების მართსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დაადგინეს, მაშინ, როდესაც დარღვეული იყო შუამდგომლობის დაყენებისა და მოწმეთა გამოკითხვის წესები. შესაბამისად, საქმეს არ უნდა დაერთოს 2022 წლის 3 აგვისტოს სასამართლო სხდომაზე გამოკითხულ მოწმეთა (რ.ჭ–ძისა და ი.ნ–ძის) ჩვენებები.

37. ამასთან, ზიანის მიყენება საწარმოს პარტნიორების, ასევე პარტნიორებსა და დირექტორს შორის დავის საკითხია და არაფრით უკავშირდება ბანკებს, რის გამოც არსებობდა ამ უკანასკნელთა მიმართ საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველი. საქმისწარმოება უნდა შეწყვეტილიყო იმიტომაც, რომ პარტნიორთა შეთანხმებით დავა არბიტრაჟის განსახილველი იყო და მისი განხილვა სასამართლოს კომპეტენციას სცილდებოდა. შესაბამისად, საქისწარმოების შეწყვეტის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 10 ივნისის განჩინება უკანონოა.

38. გარდა ამისა, სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების ყველა მოთხოვნა არ იყო ხანდაზმული. ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2013 წლის ან ყველაზე გვიან - 2016 წლის 11 მარტიდან, რადგან ამ უკანასკნელი თარიღის წერილით შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებს უნდა შეეტყოთ, რომ ბანკები მოითხოვდნენ საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნების რეალიზაციას, რაც ლოგიკურად შესრულდა ბანკების მიერ თავდაპირველი სარჩელის შეტანით. შეგებებული სარჩელი კი წარდგენილია 2021 წლის 7 სექტემბერს.

39. სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ, საკუთარი ინიციატივით გაქვითა მხარეებისათვის დაკისრებული თანხები, რის შედეგადაც შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებს დაეკისრათ 9,118,843,34 აშშ დოლარის გადახდა საწარმოს სასარგებლოდ. შედეგად, სასამართლომ, მხარეთა ურთიერთმოთხოვნების გაქვითვის გამო, უსაფუძვლოდ გააუქმა მსესხებლის კუთვნილ უძრავ-მოძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იპოთეკა/გირავნობა.

40. მოსარჩელეების მიერ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებსა და უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გაწეული სასამართლო და სასამართლოს გარეშე ხარჯი უნდა დაეკისროთ მოპასუხეებს.

41. შეგებებული სარჩელი შეტანილია სამი მოსარჩელის მიერ, რომლებსაც დამოუკიდებელი სასარჩელო მთხოვნები აქვთ, თუმცა სახელმიფო ბაჟი 7000 ლარი გადახდილი აქვს მხოლოდ ერთ აპელანტს, შესაბამისად, დანარჩენი ორი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი განუხილველად უნდა დარჩენილიყო.

42. მეორე კასატორთა მტკიცებით, ფოთის საქალაქო სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებასთან ერთად გაასაჩივრეს საქმისწარმოების შეწყვეტაზე უარის თქმის შესახებ 2022 წლის 10 ივნისის განჩინება; არასათანადო მოსარჩელის სათადო მოსარჩელით შეცვლის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ 2022 წლის 10 ივნისის განჩინება; მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შესახებ 2022 წლის 18 ივლისის განჩინება; საქმეზე მტკიცებულების დართვასთან დაკავშირებით შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შესახებ 2022 წლის 18 ივლისის განჩინება; საქმისწარმოების შეწყვეტაზე მესამე პარტნიორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება; სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ 2022 წლის 18 ივლისის განჩინება; მოსამზადებელი სხდომის მთავარ სხდომაში გადაზრდის შესახებ 2022 წლის 18 ივლისის განჩინება; მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ 2022 წლის 1 აგვისტოს განჩინება; შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებზე უარის თქმის შესახებ 2022 წლის 1 და 3 აგვისტოს განჩინებები; მოწმეთა ჩვენებების საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის თაობაზე 2022 წლის 5 აგვისტოს განჩინება. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა სადავო საოქმო განჩინებებთან დაკავშირებიული მოსარჩელეთა მოთხოვნები.

43. ამასთან, მეორე კასატორმა წარდგენილი საკასაციო საჩივრითაც ზემოაღნიშნული საფუძვლებით იშუამდგომლა შეგებებულ სარჩელზე საქმისწარმოების შეწყვეტა, ასევე - მისი განუხილველად დატოვება, დამატებითი ვადა საადვოკატო ხარჯების თაობაზე მტკიცებულებათა წარდგენისათვის და პარტნიორების სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება.

შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი:

44. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად უარყოფა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

45. საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდება, რომ ბანკი, მესამე პარტნიორი და მეთანოლის კომპანია რეალურად ფოთის წილის მესაკუთრეები იყვნენ და ეს წილი მათ გაფორმებული ჰქონდათ მესამე პარტნიორის სახელზე. შესაბამისად, ეს უკანასკნელი წილის მხოლოდ ნომინალური მფლობელი იყო. დასახელებული კომპანიების სახელით გადაწყვეტილებას იღებდა ბანკის დირექტორი, მას მხარს უჭერდა მეთანოლის კომპანიის წარმომადგენელი, რომელიც ამ კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე და მინორიტარი მესაკუთრე იყო.

46. საქმის მასალებით დასტურდება ისიც, რომ დღეს მესამე პარტნიორის მფლობელი არის „აგრარკრედიტი“ და მესამე პარტნიორი დღესაც დაინტერესებულია საწარმოსათვის ზიანის მიყენებითა და კომპანიის ქონების ხელში ჩაგდებით, რაც სხვა ქმდებებთან ერთად გამოიხატება იმით, რომ მხარს უჭერს კომპანიისათვის თანხის დაკისრების თაობაზე ბანკის მოთხოვნას.

47. მოსარჩელეებს საერთოდ არ აქვთ კრედიტის მოთხოვნის უფლება, რამდენადაც საკრედიტო ხელშეკრულებები ექვემდებარება მოშლას. აღნიშნული განპირობებულია ბანკების, როგორც საწარმოს პარტნიორების მიერ (რომლებიც კომპანიის მეწილეებში მესამე პარტნიორის სახელით იყვნენ წარმოდგენილები) საწარმოსათვის ზიანის მიყენებით.

48. ამგვარად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე აშკარაა, რომ აზერბაიჯანის მხარე წარმოდგენილი იყო, ერთი მხრივ, მაჟორიტარი პარტნიორის -მეთანოლის ქარხნის, მეორე მხრივ, გამსესხებელთა მიერ და თავიდანვე ერთი მართლსაწინააღმდეგო იდეის ქვეშ მოქმედებდა. ამ სქემის ამორალურობა ვლინდებოდა იმით, რომ ბანკისათვის წინასწარ იყო ცნობილი და მესამე პარტნიორთან ერთად ბანკი იყო ორგანიზატორი, რომ არ გაფორმებულიყო ხელშეკრულება საწარმოსა და მეთანოლის ქარხანას შორის. ეს თავისთავად მოუსპობდა კომპანიას სესხის გადახდის შესაძლებლობას, რითაც, თავის მხრივ, ბანკი ხელში ჩაიგდებოდა საწარმოს ქონებას. რაკი იპოთეკისა და გირავნობის ხელშეკრულებებში ჩადებული ნორმა მათ აძლევდათ სხვა ქონებაზე გადაწვდომის შესაძლებლობასაც, ფაქტობრივად, აზერბაიჯანის მხარე, ნაცვლად 51%-ისა, სრულად გახდებოდა კომპანიის მფლობელი. ასეთ პირობებში სასამართლოს საკრედიტო და იპოთეკის ხელშეკრულებები უნდა მოეშალა, რადგან ისინი რეალურად იმ სქემის შემადგენელი რგოლებია, რომლითაც აპირებდნენ კომპანიის ხელში ჩაგდებას.

49. საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე სასამართლო ვალდებული იყო, მესამე პარტნიორისათვის დამატებით 8 823 316 აშშ დოლარი დაეკისრებინა საწარმოს სასარგებლოდ, ხოლო შეგებებული სარჩელის ყველა მოპასუხისათვის - ზიანის ანაზღაურების სახით დამატებით 8 265 924 აშშ დოლარი.

50. თუნდაც არ ვლინდებოდეს სადავო ხელშეკრულებათა მოშლის საფუძველი, მაინც არ იკვეთება მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები, რამდენადაც მათი სარჩელი ხანდაზმულია. თავად მოსარჩელეც ადასტურებს და საკრედიტო ხელშეკრულებიდანაც დგინდება, რომ სესხის ათვლა იწყებოდა თანხის ჩარიცხვის მომდევნო კალენდარულ დღეს. ვინაიდან სესხის თანხა სხვადასხვა დღეს არის ჩარიცხული, ყოველ მათაგანს აქვს თავისი ხანდაზმულობის ვადა. ხელშეკრულების თანახმად, ძირითადი თანხა უნდა გადახდილიყო 24-თვიანი საანგარიშო პერიოდის გასვლიდან მე-3 თვეს და უნდა გადახდილიყო კონკრეტული სესხის თანხის 1/20 ყოველ კვარტლურად. შესაბამისად, თუ პირველი ტრანში მოსარჩელემ ჩარიცხა 16.07.2013 წელს, მისი 1/20 უნდა გადახდილიყო აქედან 27-ე თვეს, ანუ 16.10.2015 წელს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი ხანდაზმულობის ვადა გავიდა 2018 წლის 16 ოქტომბერს. ეს პრინციპი ვრცელდება ძირითადი თანხის ყველა ტრანშზე. პროცენტის ნაწილში კი, მისი გადახდა უნდა დაწყებულიყო გადარიცხვიდან 6 თვის შემდეგ. კონკრეტული ტრანშის პირველ გადასახდელ პროცენტზე ხანდაზმულობა აითვლება ჩარიცხვიდან 6 თვის თარიღზე. შესაბამისად, თუ პირველი ტრანში ჩაირიცხა 16.07.2013 წელს, პირველად პროცენტის სამწლიანი ხანდაზმულობა აითვლება 16.01.2014 წლიდან და ა.შ. ამასთან, 2019 წლის 12 ივლისამდე არსებული რომელიმე საპროცენტო თანხის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილება, რაც არ იყო მოთხოვნილი თავდაპირველი სარჩელით, დაუშვებელია ხანდაზმულობის გამო.

51. უნდა გაუქმდეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2022 წლის 5 სექტემბრის განჩინება, რომლითაც სასამართლომ მთავარ სხდომაზე, საპატიო მიზეზის არსებობის გარეშე, მიიღო მესამე პარტნიორის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება - „შ.ც–ის“ დასკვნა.

52. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია კასატორთა მიერ ადვოკატის მომსახურებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ნაწილშიც. დავის სირთულის გათვალისწინებით, არსებობდა გაწეული ხარჯის (42 248 ლარი) სრული მოცულობით მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების საფუძველი.

მესამე პარტნიორის საკასაციო საჩივარი:

53. სასამართლო მიუთითებს, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთა ერთობლივ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებებზე. აღნიშნული ბრალდება არ ემყარება საქმეში არსებულ არცერთ მტკიცებულებას. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება რაიმე ისეთი გარემოება, რაც საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი იქნებოდა. წარმოდგენილი არ არის ზიანის მიყენების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები, დათვლილი არ არის წმინდა მოგება. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ისე ამ ზიანის კავშირი მესამე პარტნიორთან, ზიანის მოცულობა და ბრალეულობა არის სადავო.

54. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ მიუთითა ზიანის ანაზღაურების დამფუძნებელი ნორმა, მხოლოდ სსკ-ის 408-ე მუხლით იხელმძღვანელა, რომელიც ზიანის ანაზღაურების წესს ადგენს და არა - საფუძველს. სასამართლო უთითებს სსკ-ის 997-ე მუხლზე. პირველ რიგში, არ არსებობდა დელიქტური ნორმების გამოყენების საფუძველი, რადგან მხარეთა შორის დადებული იყო ხელშეკრულება. მეორე მხრივ, არ არსებობს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, სასამართლოს არ მიუთითებია კონკრეტულად რა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ჩაიდინა მოპასუხემ. სასამართლოს მითითება, რომ მესამე პარტნიორის მიერ დაქირავებულმა მუშაკმა ჩაიდინა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, აბსურდულია, რამდენადაც ბანკის პრეზიდენტი არ ყოფილა მესამე პარტნიორის დაქირავებული მუშაკი. შესაბამისად, მისი ქმედება მაჟორიტარ პარტნიორს ბრალად ვერ შეერაცხება. ამასთან, სასამართლომ ბანკის პრეზიდენტი მესამე პარტნიორის ბენეფიციარად და წარმომადგენლად მოიხსენია, თუმცა ამის მტკიცებულებები საქმეში არ არსებობს.

55. საქმეში წარმოდგენილია უამრავი დოკუმენტი, მიმოწერა, ადმინისტრაციული წარმოების მასალა, სადაც ჩანს, რომ მესამე პარტნიორმა ყველა ვალდებულება შეასრულა. სასამართლო უთითებს, რომ მესამე პარტნიორის ერთპიროვნული გადაწყვეტილებით შეირჩა კონტრაქტორი, თუმცა უგულებელყოფს იმ ფაქტს, რომ პარტნიორთა კრებაზე პარტნიორებმა ერთხმად დაამტკიცეს კონტრაქტი, კონტრაქტორი, პროექტი, სესხის მოცულობა და ა.შ. ამასთან, მშენებელმა და საწარმომ ყველა ვალდებულება შეასრულა, პრობლემას ქმნიდა ნებართვა და წვდომა ნავსადგურზე, რაც მინორიტარების პასუხისმგებლობა იყო. ამასთან, სასამართლომ მტკიცებულებებისა და მოსარჩელის მითითების გარეშე დაადგინა, რომ მესამე პარტნიორმა თავის თავზე აიღო ნებართვის მოპოვების რისკები.

56. სასამართლომ ზიანის ოდენობა მხოლოდ ბუღალტრის მიკერძოებულ ახნა-განმარტებას დააფუძნა, რაც მესამე პარტნიორმა სადავო გახადა, თუმცა სასამართლომ არ გაითვალისწინა. ამ მიმართებით, სასამართლო არათანმიმდევრულიც იყო, რამდენადაც მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ მხოლოდ ერთი მხარის მიერ ცალმხრივად შედგენილი კალკულაცია არ იყო საკმარისი მტკიცებულება.

57. სასამართლოს მითითება, რომ პირველმა პარტნიორმა ნაკლოვან სამუშაოთა დასასრულებლად გაწია ხარჯი, არ შეესაბამება სიმართლეს. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით საერთოდ ნაკლიანი შესრულება არ დასტურდება. ამასთან, ნაკლიანი შესრულება რომც ვლინდებოდეს, პირველი პარტნიორი არასათანადო მოსარჩელეა. თუკი ნაკლი არსებობდა, პრეტენზიის წარდგენის საფუძველი კომპანიას ექნებოდა.

58. სასამართლოს მიერ კომპანიისათვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ წილის ჩამორთმევა კომპენსაციის გარეშე (ექსპროპრიაცია) უკანონოა, რადგან მინორიტარმა გარიცხა მაჟორიტარი პარტნიორი წინა თარიღით შედგენილი კრების ოქმით, თუმცა კრება არასოდეს არც მოწვეულა და არც გამართულა. კრების ოქმში ნახსენებიც არ არის წილის ღირებულების კომპენსაცია. მესამე პარტნიორს წილი ჩამოერთვა სრულიად დაუსაბუთებელი ბრალდებების საფუძველზე, ისე, რომ არ არსებობდა წესდებიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი საფუძველი.

59. სასამართლო რამდენჯერმე მიუთითებს, რომ ბანკის პრეზიდენტს მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა. ეს გარემოება და განაჩენი არაფრით უკავშირდება მოცემულ საქმეს. განაჩენში არცერთი სიტყვა არ არის ნახსენები საწარმოს, მესამე პარტნიორის ან მოსარჩელეების შესახებ.

60. შეგებებული სარჩელი არის ხანდაზმული. გასულია სახელშეკრულებო და დელიქტის 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, ასევე - 5-წლიანი ვადაც, რასაც „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი ითვალისწინებს. შესაბამისად, სასამართლოს როგორც სახელშეკრულებო, ისე დელიქტური და სამეწარმეო მოთხოვნები ხანდაზმულად უნდა მიეჩნია.

61. მესამე პარტნიორმა პრეტენზიები წარადგინა სასამართლოს საოქმო განჩინებებთან დაკავშირებითაც: 1. ვლინდებოდა საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველი, რადგან მხარეთა შეთანხმებით ნებისმიერი დავა უნდა განეხილა ლონდონის საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლოს; 2. საწარმო არასათანადო მოსარჩელეა, რადგან, გარდა იმისა, რომ არ იკვეთებოდა დერივაციული სარჩელის წარდგენის წინაპირობები, ამგვარ სარჩელს პარტნიორი საკუთარი სახელით წარადგენს; 3. შეგებებული სარჩელი და სააპელაციო საჩივარი უნდა დარჩენილიყო განუხილველად საწარმოს სახელით არაუფლებამოსილი პირის მიერ სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის შეტანის გამო; 4. სასამართლომ დააკმაყოფილა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე ისე, რომ მოპასუხეს არ მისცა პოზიციის გამოხატვის შესაძლებლობა; 5. სასამართლომ კასატორს არ მისცა მტკიცებულებათა გამოთხოვის შესაძლებლობა. 6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მიუხედავად მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი ასობით გვერდი დოკუმენტებისა, მოსამზადებელი სხდომა გადაზარდა მთავარ სხდომაში; 7. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა აცილების შეამდგომლობა; 8. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა უკანონოდ მოპოვებული მტკიცებულებების ამორიცხვის თაობაზე შუამდგომლობა; 9. უკანონოა მოწმის სახით მეთანოლის კომპანიის წარმომადგენლის გამოძახებაზე უარი; 10. განუხილველად დატოვა მოწმის სახით ს.ვ–ისა და ჰ.ს–ვის გამოძახების თაობაზე შუამდგომლობა; 10. სასამართლომ კასატორის უარი უთხრა ფოთის საქალაქო სასამართლოდან საწარმოს საქმეთან დაკავშირებული ყველა ადმინისტრაციული დავის საქმის მასალების გამოთხოვაზე; 11. უკანონოდ თქვა უარი საწარმოს სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებაზე.

საწარმოს დირექტორის საკასაციო საჩივარი:

62. პირველი ინსტანციის სასმართლომ არ უზრუნველყო კასატორის მონაწილეობა პროცესში. არცერთი მოსამზადებელი სხდომა არ ითარგმნებოდა, რის გამოც არავის განუმარტავს მხარისათვის მტკიცებულბების წარდგენის, შუამდგომლობის დაყენების და სხვა საპროცესო უფლებების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ კასატორის სხდომას დისტანციურად ესწრებოდა, პირველმა ინსტანციის სასამართლომ ფაქტობრივად სხდომა მისი მონაწილეობის გარეშე გამართა. სასამართლომ რაკი არ უზრუნველყო სხდომის თარგმნა, კასატორისათვის სხდომათა შინაარსი სრულიად უცნობი იყო. მოგვიანებით, სხვა სხდომაზე დანიშნული თარჯიმანი კი, სათანადად ვერ თარგმნიდა.

63. კასატორს ფოთის საქალაქო სასამართლოდან არცერთი საბუთი არ მიუღია. კასატორმა სააპელაციო სასამართლოში სცადა მტკიცებულებების წარდგენა, რომელსაც ერთვოდა წერილობითი განმარტებები, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ მათ დართვაზე უარი განაცხადა და არ გაითვალისწინა, რომ ფოთის საქალაქო სასამართლოში არ განუმარტეს მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულების შესახებ.

64. დირექტორს არ დაურღვევია ვალდებულება არც კომოპანიის და არც პარნიორების მიმართ და მოქმედებდა პარტნიორების მითითებებისა და კომპანიის ინტერესების გათვალისწინებით. არც ფოთისა და არც ქუთაისის სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორის მიერ მითითებული ფაქტები. გარდა ამისა, დირექტორის მიმართ მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა ამოწურულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

65. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

66. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

67. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

68. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორებმა ვერ მიუთითეს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

69. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მეექვსე მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

70. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

71. მოსარჩელეთა მოთხოვნაა მოპასუხისათვის სესხის თანხის, სარგებლის, პროცენტისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრება, გირავნობისა და იპოთეკის საგნის რეალიზაცია, ასევე სხვა ქონებაზე აღსრულების მიქცევა დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით. ამ მოთხოვნების საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 867-ე (საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით კრედიტის გამცემი აძლევს ან მოვალეა, მისცეს მსესხებელს სასყიდლიანი კრედიტი სესხის ფორმით), 623-ე (სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი), 625.1 (მხარეთა შეთანხმებით სესხისათვის შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს პროცენტი. იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხის ხელშეკრულებაში უნდა მიეთითოს მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი), 403-ე (1. მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია, გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პროცენტი, თუ კრედიტორს, სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია.2. ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისას პროცენტიდან პროცენტის გადახდევინება დასაშვებია მხოლოდ ხელშეკრულებით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში.), 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.) 254.1 (მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, ისე, რომ კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით – მისი საკუთრებაში მიღებით მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში), 276.2 (მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად ან გირავნობის საგნის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი), 286.1 (უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა)) და 301.1¹ (მოთხოვნა, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი) მუხლები.

72. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ზემოხსენებული ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი წინაპირობები ნაწილობრივ შესრულებულია, კერძოდ, სააპლაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებათა ფარგლებში გაცემული თანხა მოპასუხეს არ დაუბრუნებია. ამასთან, საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული იყო სარგებელი სესხით სარგებლობისათვის. აქედან გამომდინარე, დავალიანება პირველი მოსარჩელის მიმართ შეადგენს კრედიტის გადაუხდელი ძირითადი თანხას 2 019 416,41 აშშ დოლარს და მასზე დარიცხულ გადაუხდელ პროცენტს - 1 563 752,65 აშშ დოლარს, ხოლო მეორე მოსარჩელის მიმართ, კრედიტის გადაუხდელ ძირითად თანხას - 20 565 742.00 აშშ დოლარსა და მასზე დარიცხული გადაუხდელი პროცენტს - 18 237 044,63 აშშ დოლარს. ამავე ხელშეკრულებით დადგენილი ვალდებულების დარღვევისათვის - სესხის თანხის დაბრუნების ვადის გადაცილებისათვის მხარეებმა გაითვალისწინეს პროცენტის გადახდა.

73. საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკით დადგენილია, რომ სარგებლის (პროცენტის) გადახდის ვალდებულება, რომელიც მხარეებმა გაითვალისწინეს სესხის ხელშეკრულებისათვის, შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში. სსკ-ის 625-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცენტი, რომელიც თავისი შინაარსით სარგებელია, განსხვავდება სსკ-ის 403-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცენტისაგან, რომელიც ის ზიანია, რაც განიცადა კრედიტორმა ფულადი თანხის გადახდის ვალდებულების დარღვევის გამო. ამასთან, სსკ-ის 403-ე მუხლით სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა: მოვალეს შესასრულებელი უნდა ჰქონდეს ფულადი ვალდებულება; ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადა უნდა იყოს დარღვეული; ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისათვის უნდა არსებობდეს პროცენტის თაობაზე მხარეთა შეთანხმება (სუსგ №ას-1701-1685-2011, 22.10.2012წ.; №ას-408-381-2017, 30.06.2017წ.; №ას-889-2021, 03.11.2021წ). განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისათვის პროცენტზე. შესაბამისად, დგინდება, რომ საპროცენტო სარგებელი სამართლებრივი საფუძვლით უნდა გადახდილიყო ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში და ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგაც. ამასთან, სამოქალაქო ბრუნვის ინტერესების თანაზომიერად დაცვისა და კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვედა ინსტაციის სასამართლოების დასკვნას, ვადადაგაცილების პროცენტის სახით 10%-ის დარიცხვა, ხელშეკრულების შესაბამისად უნდა გაგრძელებულიყო სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, თუმცა არაუმეტეს 1 წლისა. ამასთან, დაკისრებული 10%-ის მხედველობაში მიღებით, მართებულია ქვედა ინსტანციების სასამართლოს მსჯელობა, რომ ბანკის მოთხოვნა ხელშეკრულების გათვალისწინებით უნდა განსაზღვრულიყო 1%-მდე და საწარმოს უნდა დაეკისროს ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილების გამო ვადაგადაცილების პროცენტი - 877 509 აშშ დოლარი 2022 წლის 17 ივნისის ჩათვლით, ხოლო 2022 წლის 17 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 571,27 აშშ დოლარის გადახდა, მაგრამ არაუმეტეს 1 (ერთი) წლისა.

74. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 403.1 მუხლით გათვალისწინებულ მხარეთა შეთანხმებულზე უფრო მაღალი ზიანის მოპასუხისათვის დასაკისრებლად, მოსარჩელეებს ზიანსა და დარიცხულ პროცენტს შორის სხვაობა უნდა დაემტკიცებინათ (გ. ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2019წ., მუხ.403). ამგვარი მტკიცება მათ არ განუხორციელებიათ. მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ მოსარჩელეები საბანკო დაწესებებულებები არიან, რის გამოც მათ მიერ მიუღებელი შემოსავლის არსებობა პრეზუმირებულია, არასაკმარისია, რამენადაც ბანკის შემთხვევაშიც კი, უფრო მეტი ზიანის მიღების მტკიცების გარეშე, ამ უკანასკნელმა არ უნდა მიიღოს იმ თანხაზე მეტი, ვიდრე ვალებულების დროულად შესრულების შემთხვევაში მიიღებდა ვადაგადაცილებული თანხის კრედიტის კვლავ გაცემით (ეს უკანასკნელი ოდენობა კი, მოპასუხეს სსკ-ის 403.1 მუხლის საფუძველზე დაეკისრა).

75. სარჩელის წინააღმდეგ მოპასუხის შესაგებელი დიდწილად საკრედიტო ხელშეკრულებების მოშლის მოთხოვნას ეფუძნება (შეგებებული სარჩელი მოთხოვნა), რაც, მისი მოსაზრებით, გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას. მოპასუხის მტკიცებით, ბანკი მოქმედებდა არაკეთილსინდისიერად, მსესხებლის ქონების მითვისების მიზნით, რის გამოც ხელშეკრულებები უნდა მოიშალოს და საწარმომ მოსარჩელეებს ნასესხები თანხა არ უნდა დაუბრუნოს.

76. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებაზე უარის თქმა, როგორც სსკ-ის 352-ე მუხლია დასათაურებული, ისევე, როგორც მისი სინონიმი - ხელშეკრულების შეწყვეტა, არის გვარობითი ცნება. შედეგების მიხედვით უნდა განვასხვაოთ: 1. ხელშეკრულებაზე უარის თქმა უკუქცევითი ძალით („ex tunc“ მოქმედებით), ანუ შეცილება; 2. ხელშეკრულებაზე უარის თქმა „ex nunc“ მოქმედებით მიღებულის რესტიტუციის ვალდებულებით; 3. ხელშეკრულების სამომავლოდ გაუქმება რესტიტუციის გარეშე, ანუ ხელშეკრულების მოშლა. ხელშეკრულების მოშლას მეორე შემთხვევისაგან, რომელიც მოიხსენიება გასვლად, განასხვავებს სწორედ მიღებულის რესტიტუცია. მოშლის შემთხვევაში მხარეები არ აბრუნებენ მიღებულს, გასვლისას კი - აბრუნებენ, ანუ ეს ხელშეკრულება შეწყდება სამომავლოდ, მიღებული შესრულების უკუქცევის გარეშე (გ. რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2019. მუხ. 352). შესაბამისად, მხარე საკრედიტო ხელშეკრულების „მოშლას“ უკავშირებს ნასესხები თანხის შენარჩუნებას, რაც არასწორია, რადგან სესხის (საკრედიტო) ხელშეკრულების სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, მასზე ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი ვერ გავრცელდება, სესხისა და საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგი ნასესხები თანხის დაბრუნებაა. ამდენად, მსესხებელმა სესხად მიღებული თანხა ყოველთვის უნდა დააბრუნოს.

77. მოპასუხე მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც მიუთითებდა. საპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეთა წინაშე აღიარა მოთხოვნის არსებობა, კერძოდ, 06.06.2015წ., 26.01.2016წ., 23.03.2016 წლების წერილებით საწარმოს დირექტორმა ორივე გამსესხებლის წინაშე საკრედიტო დავალიანების გადახდის მზაობა გამოთქვა მის მიერ შეთავაზებული კონკრეტული პირობებით. სააპელაციო პალატის დასკვნით, მითითებული წერილების შინაარსი ცხადყოფს, რომ მოპასუხემ, ორივე კრედიტორის მიმართ წერილობით, ასევე, მეორე მოსარჩელის მიმართ დავალიანების თანხის ნაწილის გადახდით, აღიარა მოსარჩელეთა მიმართ დავალიანების არსებობის ფაქტი და ამასთან, გამოხატა კონკრეტული ნება და მზაობა მისი რესტრუქტურიზაციის გზით დაფარვის შესახებ, რამაც გამოწვია ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტა და მისი ახლიდან ათვლა. კასატორი სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოხსენებულ ფაქტობრივ გარემოებას არ შესდავებია. შესაბამისად, ეს გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 137-ე მუხლის (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას.) საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადა შეწყდა და ვადის დინება ახლიდან დაიწყო. მოსარჩელეებმა კი, სასამართლოს სსკ-ის 129.1. მუხლით დადგენილ ხანდაზმულობის სამწლიან ვადაში მიმართეს.

78. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ბანკის სარჩელის წინააღმდეგ კასატორთა მიერ წამოყენებული პრეტენზიები ამ სარჩელის დაკმაყოფილებას არ გამორიცხავს. შესაბამისად, გამსესხებელთა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებულია.

79. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებულია შეგებებული სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილშიც. ხელშეკრულებათა მოშლის თაობაზე შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაზე, სასამართლომ უკვე იმსჯელა. შეგებებულ მოსარჩელეებს აღძრული აქვთ მიკუთვნებითი მოთხოვნებიც. ისინი მოითხოვენ საწარმოსათვის იმ ზიანის ანაზღაურებას (53 989 184,24 აშშ დოლარის), რომელიც მიადგა მაჟორიტარი პარტნიორის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობით, ხოლო გამსესხებლების მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებით. შესაბამისად, შეგებებულ მოპასუხეთა მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთოვნის სამართლებრივი საფუძველია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი) 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტი (თუ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებამ არ განახორციელა საკუთარი მოთხოვნა მესამე პირის მიმართ, პარტნიორს შეუძლია, საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი აღნიშნული მოთხოვნის განსახორციელებლად), მაჟორიტარი პარტნიორის მიმართ სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), გამსესხებელთა მიმართ 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 997-ე (პირი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე), 998.1 (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები) მუხლები, 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) და 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) მუხლები. ხოლო შეგებებულ სარჩელის მოპასუხეთა სოლიდარული პასუხისმგებლობა ანაზღაურებაზე ვალდებული პირების სიმრავლით არის გამოწვეული, რაც სსკ-ის 463-ე და 464-ე მუხლების დანაწესით განისაზღვრება.

80. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებია: ვალდებულების ბრალეული დარღვევა, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი ვალდებულების დარღვევასა და ზიანს შორის. დასახელებული შემადგენლობიდან რომელიმე ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს იმ სამართლებრივ შედეგს, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს (სუსგ №ას-1780-1758-2011, 22.01.2013წ.; №ას-1611-2022, 28.02.2023 წ.).

81. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გამოკვეთილია მესამე პარტნიორისათვის ზიანის დაკისრების ოთხივე წინაპირობა. შეგებებულმა მოსარჩელეებმა პარტნიორის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა დაამტკიცეს, კერძოდ, დადგენილია, რომ მესამე პარტნიორმა ტერმინალის აშენება და შესაბამისად, მისი ექსპლუატაცია, შეთანხმებით გათვალისწინებული ვადის მიხედვით არ შეასრულა, შესაბამისად, ვერც მეთანოლის შენახვის ხელშეკრულება ვერ დაიდო მეთანოლის კომპანიასა და საწარმოს შორის. ამან კომპანიას დააკარგვინა შემოსავალი, რის გამოც ამ უკანასკნელმა ვერ შეასრულა ვერც ბანკების წინაშე ნაკისრი ვალდებულება.

82. არ არის გასაზიარებელი მესამე პარტნიორის მტკიცება, რომ პარტნიორთა შეთანხმებით მას ამგვარი ვალდებულება არ ეკისრებოდა. 2012 წლის 21 აპრილის პარტნიორთა შეთანხმების დანართით მხარეებმა განსაზღვრეს ტერმინალის პროექტირებაზე, მშენებლობასა და ექსპლუატაციაზე პასუხისმგებელი პირი, პროექტის ღირებულება, დაფინანსების მოპოვების წყარო და ტერმინალის მშენებლობის ეტაპები, კერძოდ: „წინამდებარით შეთანხმებულია, რომ A-ს (იგივე „ო.ტ–ი“ - მესამე პარტნიორი) ერთპიროვნული გადაწყვეტილებით, საქართველოში ფოთში მეთანოლის ტერმინალის პროექტირებაზე, მშენებლობასა და ექსპლუატაცაში შეყვანაზე გამოცხადებული ტენდერის შედეგად H.H.In. Construction Co (შემდგომში - HICC) დაინიშნა მეთანოლის ტერმინალის პროექტირების, მშენებლობისა და ექსპლუატაციის კონტრაქტორად. ვინაიდან A-მ მიიღო ერთპიროვნული გადაწყვეტილება H-ს კონტრაქტორად დანიშვნაზე, რომელიც პასუხისმგებელია მთლიან პროექტზე, წინამდებარით A იღებს ვალდებულებას უზრუნველყოს, რომ H-მ დააპროექტოს მეთანოლის რეზერვუარი, უზრუნველყოს მშენებლობა და ექსპლუატაცია (მათ შორის მილები, რომლებიც აკავშირებს ტერმინალს ნავსადგომთან (ნავსადგომებთან) და ნიტროგენის პაკეტი)“. ამდენად, მესამე პარტნიორის ზემოხსენებული ვალდებულება პარტნიორთა შეთანხმებიდან ცალსახად გამომდინარეობდა.

83. გამსესხებელთა მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი).

84. საკასციო პალატა მიიჩნევს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა დაამტკიცეს ბანკის (მისი მუშაკის - დირექტორის მიერ) დაფარული ინტერესი საწარმოს ქონების დაუფლების თაობაზე. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ ბანკის პრეზიდენტი ამ ურთიერთობებაში წარმოადგენდა როგორც ბანკებს, ასევე - მესამე პარტნიორსა და აზმეკოს; ამასთან, მისი პირადი დაინტერესება და კავშირი მეთანოლის კომპანიასთან დასტურდება როგორც მოწმეთა ჩვენებებით, ასევე - იმ ფაქტით, რომ მისი აზერბაიჯანში დაპატიმრების პარალელურად, დააკავეს მეთანოლოს კომპანიის წარმომადგენელი, როგორც მასთან ერთად, ფულად დანაშაულებში მონაწილე პირი. მოვლენების შედეგად აღმოჩნდა, ნაცვლად იმისა, რომ ბანკის პრეზიდენტი დაინტერესებულიყო მსესხებლის მიერ სესხის პირნათლად დაფარვით და მეთანოლის კომპანიის მეთანოლით უზრუნველყოფით, სინამდვილეში მოქმედებდა სხვა განზახვით - მისი მიზანი, როგორც აღმოჩნდა, თავიდანვე იყო არა პარტნიორული ურთიერთობის დამყარება, არამედ კომპანიისთვის ზიანის მიყენება პირადი გამორჩენის მიღების გზით, ამავდროულად - კომპანიის ქონების დაპატრონება, სესხის უზრუნველსაყოფად დატვირთული იპოთეკის საგნის ფოთის ტერმინალის რეალიზაციით. ბანკის პრეზიდენტის მონაწილეობას და ჩართულობას მთელ ამ პროცესში, პარტნიორთა შორის ხელშეკრულების დადებიდან მის დაკავებამდე, ადასტურებს მოწმეთა ჩვენებებიც. ამდენად, დადგინდა, რომ მეთანოლის შენახვის ხელშეკრულება სწორედ მისი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებების გამო არ გაფორმდა, რითაც საწარმომ განიცადა ზიანი.

85. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთათვის 2 622 556 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე პირველი პარტნიორის მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებათა ერთობლიობით (ხელშეკრულება, სასაქონლო ზედნადებები, ინვოისები, ფინანსური დირექტორის ახსნა-განმარტებები) სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ ტერმინალის მშენებლობის დასასრულებლად და ნაკლოვანი სამუშაოების გამოსასწორებლად სწორედ ამდენი ხარჯი გაწია. ამ ფაქტის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კი, კასატორებს არ წარუდგენიათ.

86. პალატა განმარტავს, რომ შეგებებული სარჩელის მოპასუხეების ზემოაღნიშნულ ვალდებულებათა სოლიდარულობას სსკ-ის 463-ე (თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს) მუხლი განაპირობებს. სოლიდარული უფლებამოსილების მსგავსად სოლიდარული ვალდებულებაც კრედიტორსა და ცალკეულ სოლიდარულ მოვალეს შორის დამოუკიდებელ ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობათა არსებობას გულისხმობს (ვალდებულებათა სიმრავლის თეორია). კრედიტორთან მიმართებით ეს ცალკეული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად არსებობს. მათი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლობა ყველაზე კარგად წარმოშობის საფუძველში ვლინდება და არ არის აუცილებელი, საერთო იყოს. ცალკეული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა შესაძლოა, წარმოშობის სხვადასხვა საფუძველს ეფუძნებოდეს. აღნიშნული ურთიერთიერთობებიდან გამომდინარე, თითოეულ სოლიდარულ მოვალეს კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის მთლიანი დაკმაყოფილება უნდა ევალებოდეს (იხ. 463-ე მუხლის კომენტარი: სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, რობაქიძე, 2019).

87. არ არის გასაზიარებელი შეგებებული სასარჩელო მთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე კასატორთა პრეტენზია. შეგებებული სარჩელის მიხედვით, ბანკებმა 2019 წლის მაისში, მიუხედავად კომპანიის მოლაპარაკებებისა ბანკებსა და აგრაკრედიტთან, რომ უნდა მომხდარიყო სესხის რესტრუქტურიზაცია და რეალურად იმ პირობების შენარჩუნება, რაც თავის დროზე არსებობდა მხარეებს შორის, კომპანიისთვის და მისი დამფუძნებლისთვის (პირველი და მეორე პარტნიორი) მოულოდნელად, წარადგინეს სარჩელი კომპანიის წინააღმდეგ სესხის დაუყოვნებლივ დაფარვისა და უძრავ-მოძრავი ქონების რეალიზაციის მოთხოვნით. რამდენადაც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა შეგებებულ სარჩელის მოპასუხეთა ერთობლივ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებს ეფუძნება, რომელიც სწორედ ამ უძრავ-მოძრავი ქონების მითვისებისაკენ იყო მიმართული, საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით (მათ შორის - მხარეთა შორის არსებულ მოლაპარაკებების, დაწყებული სარდიინის კრებით, რომელიც გაიმართა 2014 წელს და შემდგომში 2019 წლამდე ვალდებულებების შესრულებასთან დაკავშირებული მიმოწერის გათვალისწინებით), სასამართლო იზიარებს შეგებებული სარჩელის ავტორთა მტკიცებას, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა სწორედ სარჩელის წარდგენიდან - 2019 წლის მაისიდან უნდა დაიწყოს, საიდანაც შეგეგებული სარჩელის წარდგენამდე (07.09.2021წ.) გასული არ არის კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები. ამასთან, ზემოაღნიშნული მსჯელობებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მსესხებელისათვის გამსესხებელთა სასარგებლოდ სადავო თანხის დაკისრების საფუძველი აღარ არსებობს, ვინაიდან მხარეთა შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნათა ნაწილი გაქვითულია სსკ-ის 442.1 მუხლის (ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა) საფუძველზე.

88. რაც შეეხება მესამე პარტნიორისათვის საწარმოს მიუღებელი მოგების - 8 823 316 აშშ დოლარის დაკისრებას (რომელიც მოსარჩელის განმარტებით, მიუღებელ მოგებას - 62 812 500 აშშ დოლარსა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ზიანს - 53 989 184,24 აშშ დოლარს შორის სხვაობაა), საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით აღნიშნული ზიანი არ დადასტურდა. მოსარჩელე აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების მიზნით უთითებდა, მის მიერ ცალმხრივად შედგენილ კალკულაციაზე, რომელიც, მოპასუხის უარყოფის პირობებში, არასაკმარისი მტკიცებულებაა სადავო გარემოების დასადასტურებლად.

89. საწარმო შეგებებული სარჩელის მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების სახით 8 265 924 აშშ დოლარის დაკისრებასაც მოითხოვდა, საიდანაც, მისი მტკიცებით, ბანკიდან სესხის სახით ზედმეტად აღებული თანხა იყო - 5 276 727 აშშ დოლარი, ხოლო ტერმინალის მშენებლობის ნაკლოვანებათა აღმოხვრისათვის საჭირო თანხა - 2 989 197.56 აშშ დოლარი. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ბანკიდან სესხის სახით ზედმეტად იყო აღებული თანხა და ის 5 276 727 აშშ დოლარს შეადგენდა, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც თავად პარტნიორთა შეთანხმებით არის განსაზღვრული სესხის ოდენობა და მიზნობრიობა. მხარეს არც იმ გარემოების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები არ წარუდგენია, რომ ტერმინალის მშენებლობის ნაკლოვანებათა აღმოხვრისათვის საჭირო თანხა 2 989 197.56 აშშ დოლარი იყო. შეგებებული სარჩელის ავტორი აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების მიზნით უთითებდა მის მიერ წარმოდგენილ „ე.ბ.თ–ს“ 2019 წლის სექტემბრის დასკვნაზე, თუმცა საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა შეფასებას, რომ დასკვნა არ აკმაყოფილებს სანდოობისა და სარწმუნოობის კრიტერიუმს.

90. რაც შეეხება შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნას - მესამე პარტნიორის საწარმოს პარტნიორობიდან ამორიცხვისა და მისი წილის სხვა პარტნიორებზე პროპორციულად გადანაწილების თაობაზე, სააპელაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამეწარმეო საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საკითხზე დამკვიდრებულ პრაქტიკაზე (რამდენადაც დავის წარმოშობის დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი დეტალურად არ აწესრიგებდა პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის საკითხს), რომლის შესაბამისად, პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა უკიდურესი ზომაა. შესაბამისად, ასეთი ზომა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლების არსებობისას. პარტნიორის გარიცხვის მნიშვნელოვანი საფუძველი ვლინდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საზოგადოებამ აღარ უნდა ითმინოს გასარიცხი პარტნიორის კორპორაციულსამართლებრივი მონაწილეობა. სახელდობრ, როდესაც მისი ქცევა შეუძლებელს ხდის ან მნიშვნელოვნად ართულებს საზოგადოების მიზნის მიღწევას და მისი საზოგადოების რიგებში დარჩენა აუტანელი იქნებოდა. საუბარია პიროვნულ თვისებებსა და ურთიერთობებზე, როგორიცაა, მაგალითად, ნდობის დეფიციტი, ვალდებულებების მძიმე დარღვევა, დანაშაულებრივი საქმიანობა, ნდობის ბოროტად გამოყენება და სხვა პარტნიორებთან დაძაბული ურთიერთობები. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი შეიძლება გახდეს არა ყველა სახის, არამედ იმგვარი ზიანი, რომელიც საწარმოს საქმიანობას უშლის ხელს პერსპექტივაში და, მაშასადამე, საფრთხეს უქმნის მის არსებობას (სუსგ №ას-812-1099-2009, 09.11.2009წ.; №ას-1203-2018, 25.04.2019წ.; №ას-441-2022, 14.12.2022წ.). ამდენად, საზოგადოებიდან პარტნიორი უნდა გაირიცხოს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას, როდესაც გამოვლენილია კომპანიისათვის არსებითი ზიანის მიყენება, რაც არღვევს ნდობას პარტნიორთა შორის და რის გამოც მათი ერთობლივი საქმიანობა შეუძლებელი ხდება (სუსგ №ას-ას-1203-2018, 25.04.2019წ.; №ას-324-2021, 29.06.2021წ.).

91. საკასაციო პალატა მიუთითებს, როგორც დადგინდა, მესამე პარტნიორის ქმედება ზიანის მომტანი იყო კომპანიისთვის. საქმის მასალებით ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ მან დაარღვია ნაკისრი ვალდებულება, რის გამოც კომპანიას მიადგა დიდი ოდენობით ზიანი, მეტიც, მისი ქმედებით საზოგადოების მიზნის მიღწევა შეუძლებელი გახდა, რაც თავისთავად შეუძლებელს ხდის პარტნიორობის შენარჩუნებასაც. საგულისხმოა, რომ საზოგადოების პარტნიორთა შორის არსებობს უთანხმოება, უნდობლობა, რაც მესამე პარტნიორის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების გამიზნულად დარღვევამ გამოიწვია. გარდა ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისა, საგულისხმოა, რომ მხარეთა შორის დადებულ საკრედიტო, გირავნობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის უფლების დსს არასაბანკო საკრედიტო ორგანიზაცია „ა–თვის“ დათმობისა და კრედიტის რესტრუქტურიზაციის განხილვისას მხარეთა მიერ მომზადებული შეთანხმების პროექტით საწარმოს დანარჩენ პარტნიორებს უარი უნდა განეცხადებინათ ნებისმიერ უფლებაზე, პრეტენზიასა და მოთხოვნაზე, პარტნიორთა ორიგინალი შეთანხმებით (რომელშიც შევიდა ცვლილება შესაბამისი დანართით) გათვალისწინებული მაჟორიტარი პარტნიორის ვალდებულებების რაიმე სახით დარღვევაზე, იმის მიუხედავად, აღნიშნული დარღვევა იქნებოდა თუ არა ცნობილი მათთვის კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღით და, მიუხედავად იმისა, ამგვარი უფლებები, პრეტენზიები და მოთხოვნები იქნებოდა თუ არა წარმოდგენილი მათ მიერ. ამდენად, მესამე პარტნიორი მიზანმიმართულად იმგვარად მოქმედებდა და არერთ შემთხვევაში იჩენდა უმოქმედობას, რომ საბოლოოდ კომპანია გაკოტრებულიყო და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებს სრულად ეკონტროლებინათ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ მესამე პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის თაობაზე შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

92. უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის სამართლებრივ შედეგს წილზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა წარმოადგენს, შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, შესაბამისი ფაქტობრივი წინაპირობების შესრულების შემთხვევაში, საზოგადოებიდან პარტნიორი არ უნდა გაირიცხოს მისი წილის კომპენსაციის საკითხის გადაუწყვეტლად, რათა არ მოხდეს მისი კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლების შელახვა. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, დამოკიდებულია კომპანიაში თავისუფალი სახსრების არსებობაზე (სუსგ №ას-1203–2018, 25.04.2019წ). თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, აღნიშნული საკითხი პარტნიორთა შეთანხმებით მოწესრიგდა, რამდენადაც მხარეებმა შენახვის ხელშეკრულების დადების შეუსრულებლობას დაუკავშირეს წილების განკარგვის წესი, კერძოდ, ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობისას, ზიანის/მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასთან ერთად, მესამე პარტნიორმა იკისრა პასუხისმგებლობა კომპანიაში საკუთარი წილით. ამდენად, მესამე პარტნიორის წილის ჩამორთმევისა და კომპენსაციის გარეშე დანარჩენ პარტნიორებზე პროპორციულად განაწილების შესახებ მოთხოვნა საფუძვლიანია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

93. რაც შეეხება კასატორთა პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო განჩინებათა გაუქმების თაობაზე მათი მოთხოვნა, პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულზე კასატორებს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენიათ. პალატა იზიარებს ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს (იხ. პუნქტი 30) და მიაჩნია, რომ მოთხოვნის დაკმაყოფილების სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული რაიმე საფუძველი არ არსებობს.

94. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

95. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

96. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

97. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

98. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორებს დაუბრუნდებათ მათ მიერ გადახდილი ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 284-ე, 285-ე, მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ი.ჯ–ოს“, ღია სააქციო საზოგადოება „ა.ს.ბ–ის“, შპს „ო.ტ–ისა“ და ა.გ–ვის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „ფ.ტ.ჰ–ის“, შპს „თ.ე–ი(ფ.) ლ.ს–ოსა“ და შპს ,,დ.მ.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. სს „ი.ჯ–ოსა“ (ს/კ ...) და ღია სააქციო საზოგადოება ,,ა.ს.ბ–ს“ (ს/კ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ შპს „ე.ჯ.ლ–ს“ (ს/კ ......) მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №1682575390, გადახდის თარიღი 27.04.2023), 70% - 5 600 ლარი;

4. შპს „თ.ე–ი(ფ.) ლ.ს–ოსა“ (ს/კ .......) და შპს ,,დ.მ.კ–ს“ (ს/კ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ შპს „თ.ე–ი(ფ.) ლ.ს–ოს“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №1681389961, გადახდის თარიღი 13.04.2023), 70% - 5 600 ლარი;

5. შპს „ფ.ტ.ჰ–ს“ (ს/კ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს შპს „თ.ე–ი(ფ.) ლ.ს–ოს“ (ს/კ ......) მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №1684830162, გადახდის თარიღი 23.05.2023), 70% - 5 600 ლარი;

6. შპს „ო.ტ–ს“ (....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს გ.მ–იას მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №16800911309, გადახდის თარიღი 20.04.2023), 70% - 5 600 ლარი;

7. ა.გ–ვს (......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ა.რ–ძის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №7060, გადახდის თარიღი 05.06.2023), 70% - 4 200 ლარი;

8. შპს „დ.მ.კ–ს“ (ს/კ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ნ.ჩ–ძის მიერ საკასაციო საჩივარზე ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 8 000 ლარი (საგადასახადო დავალება №17195380378, გადახდის თარიღი 23.05.2023);

9. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

რევაზ ნადარაია

თეა ძიმისტარაშვილი