საქმე №ას-499-2022

21 ოქტომბერი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ე–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – იძულებით მოცდენისას შრომის ანაზღაურების დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. გ.მ–მა (შემდგომში წოდებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“), სს „ე–ის“ მიმართ (შემდგომში წოდებული, როგორც „მოპასუხე“, „კასატორი“) თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა, რომლითაც მოითხოვა იძულებით მოცდენის გამო მიუღებელი ანაზღაურების დაკისრება (2019 წლის 29 მაისიდან მოსარჩელის სამსახურში დაშვებამდე ყოველთვიურად 900 ლარის ოდენობით)

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელე გ.მ–ი 2005 წლიდან, უვადო შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე, დასაქმებული იყო მოპასუხე კომპანიაში ზეინკალის პოზიციაზე.

2.2. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხე ყოველგვარი გაფრთხილებისა და ახსნა-განმარტების გარეშე, 2019 წლის 29 მაისიდან, მას არ აძლევდა შესაძლებლობას შეესრულებინა უვადო შრომითი კონტრაქტით განსაზღვრული სამუშაო და შესაბამისად, მიეღო ანაზღაურება (იხ. სარჩელი, ს.ფ. 3-5 გვ, მოსარჩელის წარმომადგენლის ახსნა-განმარტება, 18.11.2021 წლის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 11:38:19 სთ).

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და როგორც სარჩელის უსაფუძვლობაზე ასევე, მის ხანდაზმულობაზე მიუთითა.

3.2. მოპასუხემ განმარტა, რომ იძულებითი მოცდენა გამოწვეული იყო მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი სამუშაოს არარსებობით, რადგან საწარმოს სპეციფიკიდან და მსოფლიოში გავრცელებული პანდემიიდან გამომდინარე, კომპანიის ფუნქციონირება დამოკიდებული იყო შეკვეთებზე. ამასთან, მოპასუხის მტკიცებით, საწარმოს შინაგანაწესით, რომელიც მოსარჩელესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა, გათვალისწინებული იყო, რომ სამუშაოს არარსებობით გამოწვეული იძულებითი მოცდენა, რომელიც ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა.

3.3. გარდა ამისა, მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ ყოველთვიურად დასაკისრებელი თანხის ოდენობაც და მიუთითა, რომ შრომის ხელშეკრულება მოსარჩელისთვის ყოველთვურად ფიქსირებული გასამრჯელოს გადახდას არ ითვალისწინებდა, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო.

3.4. მოპასუხის მტკიცებით, ვინაიდან სადავო პერიოდში მოქმედი შრომითი კანონმდებლობა იძულებითი მოცდენისთვის სპეციალურ ხანდაზმულობის ვადას არ ითვალისწინებდა, ამიტომ მასზე უნდა გავრცელებულიყო შრომის კოდექსით გათვალისწინებული 30 დღიანი ხანდაზმულობის ვადა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა.

4.2. მოპასუხე სს „ე–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2019 წლის 29 მაისიდან, გ.მ–ის სამუშაოს შესასრულებლად დაშვებამდე, ან მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე/შეჩერებამდე პერიოდისათვის, მუშაკის იძულებითი მოცდენისათვის, ყოველთვიურად დარიცხული 900 ლარის გადახდა.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მარტის განჩინებით, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, მიუთითა, რომ შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში მხარეთა ნების თავისუფლება მოიცავს, როგორც ურთიერთობის დაწყების, ისე მისი შეწყვეტის შესაძლებლობას, თუმცა მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული საფუძვლითა და წესით. პალატის განმარტებით, დავის სასამართლო წესით განხილვის პროცესში მოდავე მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა არ იყო შეწყვეტილი. ამასთან, არც შრომითი ურთიერთობის შეჩერება დგინდებოდა, ვინაიდან დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელე ცხადდებოდა სამსახურში, მაგრამ დამსაქმებლის განმარტებით, იმ მიზეზით რომ საწარმოს შეკვეთები არ ჰქონდა, მოსარჩელე ვერ ასრულებდა სამუშაოს. აღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება მასზედ, გ.მ–თან შრომითი ურთიერთობის შეჩერება წერილობით ან ზეპირი ფორმით არ მომხდარა.

5.3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი იყო სააქციო საზოგადოება „ე–ის“ დირექტორის 2016 წლის 22 დეკემბრის №82, 2017 წლის 31 იანვრის №1, 2017 წლის 01 მარტის №2, 2017 წლის 09 ივნისის №10, 2017 წლის 29 აგვისტოს №13 და 2017 წლის 02 ნოემბრის №32 ბრძანებები, საიდანაც დგინდებოდა, რომ სააქციო საზოგადოების დირექციის გადაწყვეტილებით, ამავე სამსახურის თანამშრომლებთან შრომითი ურთიერთობა იყო შეჩერებული (მითითებულ პერიოდებში), თუმცა აღნიშნული და წარმოდგენილი არცერთი ბრძანება არ მოიცავდა ინფორმაციას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო პერიოდში მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა იყო შეჩერებული და არც იმ ინფორმაციას, რომ სადავო ბრძანებები ეხებოდა მოსარჩელეს, ასევე აპელანტის მიერ არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდება, რომ აღნიშნული ბრძანებები ოფიციალური წესით გაცნობილი იყო მოსარჩელისათვის. ამასთან, წარმოდგენილი ბრძანებები დათარიღებული იყო 2016 წლიდან 2017 წლამდე პერიოდში, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა იძულებითი მოცდენისათვის თანხის დაკისრება - 2019 წლის 29 მაისიდან, სამსახურში დაშვების დღემდე.

5.4. სააპელაციო პალატამ ასევე, ყურადღება მიაპყრო საქმეში წარმოდგენილ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ 2020 წლის 03 ივლისს გაცემული N21-11/68251 ცნობას, რომლის მიხედვითაც სს „ე–იდან“ 2018 წლის 01 იანვრიდან - 2020 წლის 15 ივნისის ჩათვლით მოსარჩელისათვის ხელფასის სახით საერთო ჯამში ჩაირიცხა დასაბეგრი 6528.85 ლარი, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი იყო - 1305.77 ლარი. 2018 წლის იანვრის თვეში - 457.57 ლარი; 2018 წლის ივნისის თვეში - 591 ლარი; 2018 წლის სექტემბრის თვეში - 1447.1 ლარი; 2018 წლის ოქტომბრის თვეში - 861.43 ლარი; 2018 წლის დეკემბრის თვეში - 861.43 ლარი; 2019 წლის მარტის თვეში - 2310.32 ლარი; შესაბამისად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ბუნდოვანი იყო, თუ მხარესთან 2016 წლიდან დროდადრო, შეჩერებული იყო შრომითი ურთიერთობა და ამის თაობაზე დასაქმებული ინფორმირებულიც იყო, მაშინ როგორ ან რატომ განხორციელდა მის მიერ 2018 წლის აპრილის თვიდან სახელფასო ჩარიცხვები 2019 წლის მარტის თვის ჩათვლით პერიოდში.

5.5. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის/აპელანტის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება და შინაგანაწესი საწარმოს ათავისუფლებდა დამსაქმებლის ბრალით, იძულებითი მოცდენის დროს შრომის ანაზღაურების გაცემისაგან. ამ მიმართებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების 2.3 პუნქტისა და შინაგანაწესის 10.1 პუნქტის დათქმა ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს შრომის კოდექსს, კერძოდ, აუარესებდა დასაქმებულის მდგომარეობას, რის გამოც ბათილი იყო.

5.6. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა იძულებითი მოცდენისთვის მოსარჩელისთვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობაც და განმარტა, რომ 2018 წლის იანვრიდან 2019 წლის მარტამდე, საერთო ჯამში დამსაქმებლის მხრიდან განხორციელებულ იქნა 6 ჩარიცხვა, სულ 6 528,85 ლარის ოდენობით. პალატამ იძულებითი განაცდურის თანხის დაანგარიშება, აღნიშნული თანხის 6 თვეზე გაყოფის შედეგად მოახდინა, რამაც განსახილველ შემთხვევაში ყოველთვიურად შეადგენა დარიცხული 1.088 ლარი (6 528,85: 6 = 1.088). ამ მიმართებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინაიდან, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა იძულებითი მოცდენის გამო შრომის ანაზღაურების დაკისრება, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის გათვალისწინებით, სასამართლო ვერ გაცდებოდა მოთხოვნის ფარგლებს. შესაბამისად, მიიჩნია, რომ მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა მუშაკის იძულებთი მოცდენისათვის, ყოველთვიურად დარიცხული 900 ლარის გადახდის ვალდებულება.

5.7. სააპელაციო პალატა ასევე, დაეთანხმა ქვემდგომი ინსტანციის სამართლებრივ შეფასებას მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ დავის წარმოშობის დროს მოქმედი შრომის კოდექსი არ არეგულირებდა სახელფასო დავალიანების ხანდაზმულობის საკითხს, შესაბამისად შრომის კოდექსის 1.2 მუხლზე დაყრდნობით აღნიშნული ურთიერთობები უნდა დარეგულირებულიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129.1 და 129.2 მუხლებით. ამასთან პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე და პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებასთან დაკავშირებით ურთიერთობებზე ვრცელდება ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, რაც უნდა ათვლილიყო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, რომელიც 2019 წლის 29 მარტიდან გასული არ იყო.

5.8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მარტის განჩინება, საკასაციო წესით სს „ე–მა“ გაასაჩივრა, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი არ ეთანხმება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაკისრებულ იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების საფუძველსა და ოდენობას. მისი განმარტებით, მოსარჩელეს შინაგანაწესისა და ხელშეკრულების იმ ნაწილების ბათილად ცნობა არ ჰქონდა მოთხოვნილი, რომლებიც დამსაქმებლის მიერ იძულებითი მოცდენისთვის დასაქმებულისთვის შრომის ანაზღაურების მიცემას არ ითვალისწინებდა. შესაბამისად, კასატორი ამტკიცებს, რომ ამ დანაწესების ბათილად ცნობით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოები გასცდნენ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი უნდა გახდეს.

6.2. კასატორი ასევე განმარტავს, რომ გაურკვეველია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ ყოველთვიურად გადასახდელი თანხის გამოანგარიშების ფორმულაც. მოსარჩელეს მოპასუხე საწარმოში ფიქსირებული ხელფასი არ ჰქონდა და მისი გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოდან გამოითვლებოდა, ამიტომ, კასატორი არ იზიარებს იძულებითი მოცდენისთვის ყოველთვიურად დარიცხული 900 ლარის დაკისრების მართლზომიერებას. ასევე კასატორი აცხადებს, რომ გ.მ–ი სადავო პერიოდში დასაქმებული იყო სხვა კომპანიაში და იღებდა შემოსავალს, რაც მის მიერვე წარდგენილი დოკუმენტაციიდან მტკიცდებოდა, ამიტომ სასამართლოს უნდა გამოეკლო ეს თანხები, თუ სარჩელის დაკმაყოფილებას გადაწყვეტდა.

6.3. კასატორი მიუთითებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად გამოიყენეს ხანდაზმულობის ვადის მომწესრიგებელი ნორმები, არ იხელმძღვანელეს შრომის კოდექსით გათვალისწინებული სპეციალური ხანდაზმულობის ვადით, რამაც არასწორი სამართლებრივი შედეგის დადგომა გამოიწვია.

6.4. კასატორი შუამდგომლობს გ.მ–ს დაეკისროს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯების, მათ შორის, იურიდიული მომსახურების საფასურის 2500 ლარის ანაზღაურებაც.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 მაისის განჩინებით, სს „ე–ის“ საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

8. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8.3. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს (გასათვალისწინებელია სსსკ-ის 393-ე მუხლის ვ ქვეოპუნქტით გათვალისწინებული დარღვევა.

8.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

8.5. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

8.6. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს დასაქმებულის სამუშაოს შესასრულებლად დაშვებამდე, ან მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე/შეჩერებამდე პერიოდისათვის, მუშაკის იძულებითი მოცდენისათვის, ყოველთვიურად დარიცხული 900 ლარის დამსაქმებლისათვის დაკისრების საფუძვლიანობა.

8.7. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომლის მიხედვითაც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, როდესაც ბათილად ცნო კომპანიის შინაგანაწესისა და ხელშეკრულების ის ნაწილები, რომლებიც კასატორ კომპანიას შესაძლებლობას აძლევდა დასაქმებულისთვის არ მიეცა გასამრჯელო, თუკი ადგილი ექნებოდა დასაქმებულის იძულებით მოცდენას. კასატორის აზრით, მოსარჩელეს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე, ხსენებული დანაწესების ბათილად ცნობა არ მოუთხოვია, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონდარღვევითაა მიღებული.

8.8. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის ზემოთ მოყვანილ პრეტენზიას და მიუთითებს თბილისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების სამართლებრივ დასკვნებზე, რომლის მიხედვითაც მიჩნეულ იქნა, რომ მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის დათქმა (საწარმოს ათავისუფლებს დამსაქმებლის ბრალით, იძულებითი მოცდენის დროს შრომის ანაზღაურების გაცემისაგან.) და შრომის შინაგანაწესის 10.1 პუნქტის დათქმა (იძულებითი მოცდენა შესაძლებელია გაგრძელდეს განუსაზღვრელი ვადით, შესაბამისი საფუძვლის აღმოფხვრამდე. იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს ხელფასი არ მიეცემა.) აუარესებს დასაქმებული მდგომარეობას, ეწინააღმდეგება საქართველოს შრომის კოდექსს, კოლექტიურ ხელშეკრულებას ამიტომაც ბათილია.

8.9. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, პროცესუალურ-სამართლებრივ ასპექტში, სასარჩელო მოთხოვნების არსებობა-არარსებობა არ ართმევს სასამართლოს უფლებას იმსჯელოს იმ დოკუმენტის/გარიგების ან შეთანხმების ნამდვილობაზე, რომელსაც ეყრდნობა ესა თუ ის მხარე მტკიცებულებების წარდგენისა და ახსნა-განმარტებების პროცესში და შესაბამისად შეაფასოს იგი. რაც შეეხება სადავოდ გამხდარი დანაწესების ბათილად ცნობის შინაარსობრივ მხარეს, უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით), შრომითი ხელშეკრულებით არ შეიძლება განისაზღვროს ამ კანონით გათვალისწინებულისაგან განსხვავებული ნორმები, რომლებიც აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას. ხოლო, ამავე კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. საქმის მასალებით უდავოდაა დადასტურებული, რომ ადგილი ჰქონდა დასაქმებულის ბრალით გამოწვეულ იძულებით მოცდენას, ამიტომ, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სასამართლოების დასკვნას იმ შეთანხმებების ბათილობის შესახებ (სსკ-ის 62-ე მუხლის თანახმად, გარიგების ნაწილის ბათილობა არ იწვევს მისი სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ სავარაუდოა, რომ გარიგება დაიდებოდა მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც), რომლითაც დასაქმებულისთვის საუარესო პირობები დაწესდა.

8.10. საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ იმ დასაბუთებით, რომ ვინაიდან სადავო პერიოდში მოქმედი შრომის კოდექსი არ ითვალისწინებდა შრომის ხელშეკრულების შეჩერების შესახებ ბრძანების გასაჩივრების კონკრეტულ ვადას, ამიტომ, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის გასაჩივრებისთვის დაწესებული 30 დღიანი გასაჩივრების ვადით და სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად უნდა ეცნო. ამ მიმართებით საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ დავის საგანს წარმოადგენს იძულებითი მოცდენის გამო, დამსაქმებლისთვის თანხის დაკისრება და საქართველოს შრომის კოდექსის (სადავო პერიოდში მოქმედი) პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. აღნიშნულიდან ნათლად გამომდინარეობს კანონმდებლის ნება, რომ შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებიც პირდაპირ არ არის მოწესრიგებული შრომის კოდექსით უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.

8.11. საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე, სადაც განმარტებულია, რომ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მიზნებისთვის ხანდაზმულობის ინსტიტუტის ზოგად მოწესრიგებას ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსი და ამ რეგულაციათა იმ ნაწილის გამოყენება, რომელიც შრომის სამართალში არაა სპეციალურად მოწესრიგებული, შრომით ურთიერთობებში დაიშვება, მსგავსად სამოქალაქო კოდექსის სხვა ნორმებისა, რამდენადაც, შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით.

8.12. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას დამატებით გაამახვილებს საქართველოს შრომის კოდექსში 2020 წლის 29 სექტემბერს განხორციელებულ ცვლილებებსა და დამატებებზე, კერძოდ, შრომის კოდექსის 74-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბრძანების თაობაზე სარჩელის შეტანის გარდა, ამ კანონიდან გამომდინარე სხვა სარჩელით დასაქმებულს (პირს) უფლება აქვს სასამართლოს მიმართოს 1 წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც მან შეიტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მაშასადამე, აღნიშნულიდანაც გამომდინარეობს კანონმდებლის ცალსახა ნება, რომ გასაჩივრების 30 დღიანი ვადა ვრცელდება მხოლოდ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების გასაჩივრებაზე და ამ მოწესრიგების გავრცელება შრომის კოდექსით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევების მიმართ დაუშვებელია (იხ. სუსგ. ას-34-2022, 2022 წლის 21 ივნისი).

8.13. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ შრომითი ურთიერთობის შეჩერების ბრძანება, არც წერილობითი და არც ზეპირი ფორმით არსებობდა, შესაბამისად ის მოსარჩელეს კანონით დადგენილი წესით არ ჩაბარებია, რაც შეუძლებელს ხდის ხანდაზმულობის ვადის ათვლის წერტილის განსაზღვრას. თუმცა იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ხელშეკრულების შეჩერების ვადას დავუკავშირებთ მოსარჩელის მიერ უფლებამოსილების განხორციელების ფაქტობრივად შეჩერებას - 2019 წლის 29 მაისს, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით სახელშეკრულებო ვალდებულებისთვის გათვალისწინებული ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა მაინც დაცულია, ვინაიდან გ.მ–მა სარჩელი აღძრა 2021 წლის 02 აგვისტოს. ამიტომ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. აქვე, საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია 2019 წლის 29 მაისიდან, ხოლო დავის მომწესრიგებელი ნორმები სწორედ სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი ნორმებია.

8.14. რაც შეეხება კასატორის შედავებას დაკისრებული თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, ამ მიმართებით მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს შრომით დავებში არსებულ მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალურ წესზე. კერძოდ, მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, დამსაქმებელია ვალდებული დაადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების/შრომითი ხელშეკრულების შეჩერების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი).

8.15. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მისთვის დასაკისრებელი ხელფასის გამოთვლის მიზნებისთვის, სასამართლოს წინაშე წარმოადგინა სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული ცნობა (ტომი I, ს.ფ. 15-16), საიდანაც დგინდება, 2018 წლის 01 იანვრიდან - 2020 წლის 15 ივნისის ჩათვლით, მოსარჩელისათვის ხელფასის სახით, საერთო ჯამში ჩარიცხულ იქნა დასაბეგრი 6 528.85 ლარი, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადია - 1305.77 ლარი. 2018 წლის იანვრის თვეში - 457.57 ლარი; 2018 წლის ივნისის თვეში - 591 ლარი; 2018 წლის სექტემბრის თვეში - 1447.1 ლარი; 2018 წლის ოქტომბრის თვეში - 861.43 ლარი; 2018 წლის დეკემბრის თვეში - 861.43 ლარი; 2019 წლის მარტის თვეში - 2310.32 ლარი; ანუ საერთო ჯამში ამ პერიოდზე დამსაქმებლის მხრიდან განხორციელებულ იქნა 6 ჩარიცხვა, სულ 6 528,85 ლარის ოდენობით. აღნიშნული მტკიცებულების გასაბათილებლად, სხვა სახის დოკუმენტი, რომელიც დარიცხული ხელფასის ოდენობის შესახებ სასამართლოს განსხვავებულ წარმოდგენას შეუქმნიდა, კასატორ კომპანიას არ წარმოუდგენია, რის გამოც საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, მოსარჩელისთვის დარიცხული ხელფასის ოდენობის ექვს თვეზე გაყოფის შედეგად მიღებული თანხის (900 ლარის) დაკისრების მართლზომიერებას და მიიჩნევს, რომ კასატორს ამ ნაწილშიც დასაბუთებული შედავება არ აქვს წარმოდგენილი, რაც მისი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

8.16. საკასაციო სასამართლო ასევე ამახვილებს ყურადღებას იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე, რომლისთვისაც საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზევე იყო ცნობილი ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე შეთავსებით დასაქმებული იყო სხვა სამუშაოზე, არ უთითებდა სხვა სამსახურში დასაქმების ფაქტზე, როგორც განაცდურის შემცირების წინაპირობაზე (იხ. შესაგებელი, ტ.1, ს.ფ.15) ამდენად, იძულებითი მოცდენისთვის ასანაზღაურებელი თანხების შემცირების საკითხი არ გამხდარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობის საგანი (გადაწყვეტილება არ შეიცავს ამ საკითხზე დასაბუთებას). დამსაქმებელმა მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა დასაქმებულის მიერ, შეთავსებით, სხვა სამუშაო ადგილზე ხელფასის მიღება - იძულებითი მოცდენისათვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის მაკორექტირებელ გარემოებად, (იხ. სააპელაციო საჩივარი, ტ.1, ს.ფ.207). სსსკ-ის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

8.17. პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხე თავად განსაზღვრავს, რომელ მოთხოვნას რა საფუძვლით დაუპირისპირდება შესაგებლით. განსხვავებით მტკიცების ტვირთისაგან, რომელსაც მოსამართლე აქტიურად ხელმძღვანელობს და კარნახობს მხარეებს, თუ ვინ უნდა ამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, იგი პასიურია ფაქტების მითითებისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსამართლე ვერ დაეხმარება მხარეს სარჩელის/შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთების შედგენაში. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს (სუსგ №ას-354-2021, 25.06.2021წ., პ. 101, 102. )

8.18. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოასწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს თუ შესაგებელს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი) (იხ. თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო პროცესუალური სამართალი, მე-2 გამოცემა, თბილისი, 2005, გვ. 157). პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია, მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს (სსსკ-ის 201.4. მუხლი). საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული (კვალიფიციური) შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად მიიჩნევა (იხ. სუსგ №ას-201-2019, 08.05.2019წ.)

8.19. დამატებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „favor prestatoris“ პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვის, სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ, შეთავსებით, სხვა სამუშაოს შესრულების ფაქტი ვერ დაედება საფუძვლად დასაქმებულის იძულებით მოცდენისათვის დაკისრებული თანხების შემცირებას.

8.20. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ასევე დაუსაბუთებელია კასატორის შუამდგომლობა კასატორისთვის იურიდიული ხარჯის სახით გადახდილი 2500 ლარის დაკისრების შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში, სს „ე–ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი რის გამოც დაუსაბუთებელია მოთხოვნა იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისთვის დაკისრების შესახებ.

8.21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი მსჯელობს მხოლოდ საკასაციო საჩივარში მოყვანილ იმ არგუმეტებსა და პოზიციებზე, რომელთაც მნიშვნელობა გააჩნიათ საქმის არსებითად გადაწყვეტის მიმართ. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

8.22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ასევე, არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

8.23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

პროცესის ხარჯები

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორ სს „ე–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) უნდა დაუბრუნდეს მ.გ–ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 17 მაისს №13336388720 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1575 ლარის 70% – 1102,5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ე–ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნეს ცნობილი;

1.კასატორ სს „ე–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 17 მაისს №13336388720 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1575 ლარის 70% – 1102,5 ლარი.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე