საქმე №ას-1908-2018 17 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი - თ.კ–ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - რ.მ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

წარმომადგენელი - ს.ა–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედავ მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება (სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 იანვრის გადაწყვეტილებით თ.კ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში: მოპასუხე ან სააგენტო) წინააღმდეგ, მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და განმარტა შემდეგი სამართლებრივი საკითხები:

3.1. უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისის ......... ს/კ ........, 2008 წლის 15 სექტემბრის მონაცემებით წარმოადგენდა მოსარჩელის მამის - თ.კ–ის საკუთრებას, რომელსაც საკუთრების უფლება მოპოვებული ჰქონდა 2008 წლის 17 ივლისის N885 საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე;

3.2. 2008 წლის 22 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონების ს/კ ........ მესაკუთრედ მოსარჩელე აღირიცხა;

3.3. მოსარჩელესა და შპს „კ–ს“ შორის, 2011 წლის 1 აპრილს, გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოიჯარეს გადაეცა 1 000 კვ.მ ფართი და ერთი ცალი 200 ტონიანი მეტალის საცავი, საგზაო ბითუმის საწარმოებლად. 2011 წლის 1 აპრილს, მხარეებს შორის ასევე გაფორმდა შენახვის აქტი, რომლის თანახმად, მოიჯარეს მატერიალური ფასეულობები გადაეცა;

3.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 მარტის განაჩენით, ჯ.ნ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, 214-ე მუხლის მე-6 ნაწილით და 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, ხოლო პ.ფ–ია ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 214-ე მუხლის მე-6 ნაწილით, 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით;

3.5. სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის შესაბამისად, ორგანიზებულ ჯგუფსა და მის წევრს ჯ.ნ–ს სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვათ ორგანიზებული ჯგუფის ფაქტობრივ მმართველობაში არსებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული - მოსარჩელის სახელზე გაფორმებული: ქ. თბილისში, ....... (ნაკვ. 3.50) მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 7 329 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით, რომლის საკადასტრო კოდი არის ..........და მასზე განთავსებული უძრავ-მოძრავი ქონება (მათ შორის: რეზერვუარები, საამქროები, მანქანა-დანადგარები, წარმოებისთვის საჭირო ნივთები);

3.6. განაჩენის თანახმად, ბრალდებულებმა პ.ფ–იამ და ჯ.ნ–მა სასამართლო სხდომაზე დაადასტურეს, რომ სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოსართმევად მითითებული ქონება არის ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ სარგებლობაში და მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული და ეკვივალენტური ქონება;

3.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 მარტის განაჩენის საფუძველზე უძრავი ქონება ს/კ ..........საკუთრების უფლებით ირიცხება სახელმწიფო სახელზე;

3.8. უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2013 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე დაიყო ორ ნაწილად და მათ მიენიჭა ცალ-ცალკე დამოუკიდებელი საკადასტრო კოდები:.......... და..........;

3.9. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე, 105-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ განაჩენით დადგენილია, რომ ორგანიზებულ ჯგუფს, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამოერთვა ორგანიზებული ჯგუფის ფაქტობრივ მმართველობაში არსებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული - მოსარჩელის სახელზე გაფორმებული ქონება (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტების 3.5 ქვეპუნქტი). სადავო ქონება არის ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ სარგებლობაში და მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული და ეკვივალენტური ქონება, რომლითაც ზიანი მიაყენეს სახელმწიფოს;

3.10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 მარტის განაჩენის საფუძველზე უძრავი ქონება ს/კ ..........საკუთრების უფლებით ირიცხება სახელმწიფო სახელზე, ხოლო მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-172-ე მუხლების ნორმატიული წინაპირობების (სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება) არსებობა მისი ფორმულირებული მოთხოვნიდან (დავის საგანი) გამომდინარე, რის გამოც, მართებულად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა აპელანტმა და, ახალი გადაწყვეტილლების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. კასატორი (მოსარჩელე/აპელანტი) სარჩელში (შესაბამისად სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში) უთითებს, რომ:

5.1. მის მიერ იჯარის საფუძველზე გაცემული უძრავი ქონების სისხლის სამართლის განაჩენის საფუძველზე, როგორც დანაშაულის საგნის, ჩამორთმევის თაობაზე ცნობილი არ იყო, მეტიც, ის მხარეს არც კი წარმოადგენდა სისხლის სამართლის საქმეზე. მოსარჩელემ, რომელიც სადავო უძრავი ქონების (ქ. თბილისი, ........; ნაკვეთი 3/50; საკადასტრო კოდი: ..........; 7329 კვ.მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული N 1 შენობით) მესაკუთრე იყო, არაფერი იცოდა სისხლის სამართალწარმოების შესახებ;

5.2. მოსარჩელემ, როგორც მესაკუთრემ, განკარგა ქონება და 2011 წლის 1 აპრილს შპს „კ–თან“ გააფორმა სადავო უძრავი ქონების ნაწილი - 1000 კვ.მ ფართი და 200 ტონიანი მეტალის საცავი, საგზაო ბითუმის მოსაწყობად;

5.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 მარტის განაჩენის საფუძველზე დამტკიცდა პროკურატურასა და ბრალდებულებს - პ.ფ–იას და ჯ.ნ–ს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება, რომლის თანახმად, დასახელებული პირები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად და მათ განესაზღვრათ სასჯელი. სასამართლოს განაჩენით მოსარჩელის კუთვნილი ქონება „თითქოსდა ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად იყო გამოყენებული”. უძრავ ქონებასთან ერთად სასამართლომ მოსარჩელეს ჩამოართვა აღნიშნულ ქონებაში განთავსებული სხვა ქონებაც (მათ შორის: რეზერვუარები, საამქროები, მანქანა-დანადგარები, წარმოებისათვის საჭირო ნივთები)“;

5.4. ბრალდებულები პ.ფ–ია და ჯ.ნ–ი არ წარმოადგენდნენ არც უძრავი ქონების მესაკუთრეს და არც მოიჯარე საწარმოს - შპს „კ–ს (რომელთანაც გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება) დამფუძნებელ პარტნიორებს და დირექტორებს. მოსარჩელე/კასატორი აღნიშნავს, რომ დანაშაულის ჩამდენ პირებს არავითარი შემხებლობა არ ჰქონდათ არც მოიჯარე საწარმოსთან და არც მეიჯარესთან (მოსარჩელესთან/კასატორთან). პ.ფ–იასა და ჯ.ნ–თან, როგორც დანაშაულის ჩამდენ პირებთან, გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც მესაკუთრეს (მოსარჩელეს/კასატორს) ჩამოერთვა უძრავი ქონება;

5.5. მოსარჩელისათვის სადავო უძრავო ქონების სისხლის სამართლის განაჩენის საფუძველზე ჩამორთმევის შემდეგ, ამ ქონებაზე „საკუთრების უფლება მალევე, ორ კვირაში არამართლზომიერად მოიპოვა სახელმწიფომ, რომელიც როგორც მესაკუთრე აისახა საჯარო რეესტრში. საჯარო რეესტრში უფლებრივ დოკუმენტად მითითებულია სწორედ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 მარტის განაჩენი /საქმე N 1/969-12/“;

5.6. მოსარჩელეს/კასატორს ისე ჩამოერთვა სადავო უძრავი ქონება (საკუთრება), რომ „იგი არათუ არ წარმოადგენდა მხარეს სისხლის სამართლის საქმეში, არამედ მას თანხმობაც კი არ გამოუხატავს საკუთრების უფლების გადაცემაზე“;

5.7. სახელმწიფომ, მისი შესაბამისი ორგანოს სახელით, 2013 წლის 6 მარტს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მიმართა ქონების დაყოფის მოთხოვნით, იმავე დღეს მიღებული გადაწყვეტილებით, სადავო უძრავი ქონება ორ ნაწილად დაიყო და თითოეულ მათგანს დამოუკიდებელი საიდენტიფიკაციო კოდი მიენიჭა: N.......... და N..........;

5.8. მოსარჩელე/კასატორი მოითხოვს ქ. თბილისი, ....... მდებარე უძრავი ქონებების: N.......... და N.......... მესაკუთრედ ცნობას;

5.9. კასატორს მიაჩნია, რომ სახელმწიფომ მისი საკუთრების უფლება დაარღვია, საკუთრების ხელშეუვალობა შელახა. მესაკუთრეს ისე გაუუქმეს საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე, რომ მისთვის უცნობი იყო ბრალდებულების (პ.ფ–იასა და ჯ.ნ–ის) მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი. როგორც უკვე აღინიშნა, ბრალდებულებს არათუ მოსარჩელესთან (მეიჯარესთან), არამედ თვით მოიჯარესთან - შპს „კ–თანაც“ კი არ ჰქონიათ რაიმე კავშირი;

5.10. მნიშვნელოვანია, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული 2012 წლის 6 მარტის განაჩენიდან ასევე არ იკვეთება მოსარჩელის (კასატორის) რაიმე სახის კავშირი ბრალდებულებთან და მათ წინააღმდეგ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეში. მოსარჩელეს/კასატორს არავითარი საპროცესო სტატუსი (მოწმე, დაზარალებული, ბრალდებული და ა.შ.) არ ჰქონია მითითებულ სისხლის სამართლის საქმეში, სასამართლომ ბრალდებულების მიმართ ისე დაამტკიცა საპროცესო შეთანხმება, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც არავითარი კავშირი არ ჰქონია ჩადენილ დანაშაულთან, ჩამოართვა საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე. სახელმწიფომ სხვა პირების დანაშაულებრივი ქმედების გამო მოსარჩელის (მესაკუთრის) ქონების კონფისკაცია მოახდინა და სრულიად უკანონოდ ჩამოართვა მას უძრავი ქონება;

5.11. მოსარჩელე/კასატორი უთითებს, რომ, მართალია, ფორმალურად არსებობს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი სასამართლო განაჩენი, თუმცა, ის არ არის მიღებული მოსარჩელის წინააღმდეგ. საქართველოს კონსტიტუცია „ითვალისწინებს ისეთი სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობას, რომელიც უშუალო შემხებლობაშია მესაკუთრესთან და დადგენილია საკუთრების ჩამოსართმევად აუცილებელი საჭიროება. მოცემულ შემთხვევაში არც ერთ გარემოებას არ ჰქონია ადგილი“;

5.12. მოსარჩელეს სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, საკუთრებაში რომ გადაეცა სადავო უძრავი ქონება სახელმწიფოსათვის, მას უნდა გამოევლინა საამისოდ ნამდვილი ნება, თუმცა, არავითარი გარიგება არ დადებულა მასსა და ქონების ამჟამინდელ მესაკუთრეს (მოპასუხე სახელმწიფოს) შორის. მოსარჩელეს არ გამოუვლენია ნება (არ განუცხადებია თანხმობა), რომ სხვა პირების მიერ დანაშაულის ჩადენის გამო მას საკუთარი ქონება გადაეცა მესამე პირისათვის- სახელმწიფოსათვის;

5.13. მოსარჩელემ კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით გააფორმა იჯარის ხელშეკრულება მოიჯარესთან- შპს „კ–თან“, რაც არც სამოქალაქო და არც სისხლის სამართლის წესით სადავო არ ყოფილა; არც მოსარჩელის მიერ საკუთრების მოპოვების კანონიერებაა სადავო, ისევე როგორც მისი წინამორბედი მესაკუთრის (მოსარჩელის მამის) მიერ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების მოპოვება;

5.14. მოსარჩელეს/კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელისათვის სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა უნდა შეფასდეს ასევე 1950 წლის 4 ნოემბრის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლთან კავშირში. დასახელებული მუხლი ყოველ ფიზიკურ და იურიდიულ პირს უფლებას აძლევს, შეუფერხებლად ისარგებლოს თავისი საკუთრებით და მისი ჩამორთმევა მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისთვისაა გათვალისწინებული. მოცემულ შემთხვევაში აშკარაა, რომ მოსარჩელის მიმართ დარღვეულია კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი, ვინაიდან მისთვის საკუთრების უფლების ჩამორთმევა არ მომხადარა აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის;

5.15. მოსარჩელე (კასატორი) უთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომლის მიხედვით საკუთრების ნებისმიერი ხელყოფა უნდა ემსახურებოდეს საჯარო ან საერთო ინტერესებით განპირობებულ კანონიერ მიზნებს; ამასთან, შენარჩუნებული უნდა იქნეს სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საერთო ინტერესებსა და პირის ფუნდამენტურ უფლებათა დაცვის მოთხოვნებს შორის. ნიშანდობლივია, რომ კანონი არ ითვალისწინებს ისეთ უთანასწორობას, რომლის შედეგად პირს შეიძლება თვითნებურად და უსამართლოდ ჩამოერთვას ქონება მეორე პირის სასარგებლოდ. განსახილველ შემთხვევაში მესაკუთრეს (მოსარჩელეს/აპელანტს/კასატორს) საკუთრების უფლება ჩამოერთვა სხვა პირის მიერ დანაშაულის ჩადენის გამო, ხოლო თვითონ მესაკუთრეს ამ დანაშაულის ჩადენაში არავითარი მონაწილეობა არ მიუღია. უფრო მეტიც, ბრალდებულმა პირებმა საპროცესო შეთანხმება გააფორმეს პროკურატურასთან და სახელმწიფოს გადასცეს არა თავისი, არამედ - სხვისი საკუთრება. ეს გარემოებაზე იმაზე მეტყველებს, რომ მესაკუთრეს (მოსარჩელეს) თვითნებურად და უსამართლოდ ჩამოერთვა ქონება სხვა პირის- სახელმწიფოს სასარგებლოდ;

5.16. სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით მესაკუთრისათვის უძრავი ქონების ჩამორთმევისას სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლი. მართალია, დასახელებული ნორმა ითვალისწინებს ქონების ჩამორთმევის შესაძლებლობას, მაგრამ იგი არ უნდა იყოს მიმართული იმ მესაკუთრის საწინააღმდეგოდ, რომელსაც არავითარი კავშირი არ აქვს დანაშაულთან და უშუალოდ მას არ გამოუყენებია საკუთრება (ქონება) დანაშაულის საგნად ან დანაშაული ჩასადენად გამიზნულ ნივთად. გარდა ამისა, დამნაშავისათვის დანაშაულის საგნის ჩამორთმევისას სახეზე უნდა იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობა ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესი (სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლი), ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასარიდებელი პრევენცია. ამ ნორმის შინაარსიდან არ იკვეთება ის გარემოება, რომ ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავიუფლებების დაცვის ზოგადი ინტერესი არ უნდა იყოს პრივილეგირებული ინტერესი მესაკუთრის კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლებასთან მიმარტებით და ამ ზოგადმა ინტერესმა არ უნდა შელახოს კონკრეტული საკუთრების უფლება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში აქვს ადგილი;

5.17. საკუთრებაჩამორთმეულმა მოსარჩელემ 2012 წლის 10 ოქტომბერს და 2 ნოემბერს განცხადებით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 117-122), საიდანაც 2013 წლის 1 აპრილს N 13/34882 წერილით ეცნობა: „საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიერ განხილული იქნა თქვენი 2012 წლის 2 ნოემბრის განცხადება, რომლითაც ითხოვთ განაჩენით ჩამორთმეული ქონების დაბრუნებას და გაცნობებთ, რომ იმისათვის რათა მოხდეს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის გადახედვა, საჭიროა კანონმდებლობაში გარკვეული ცვლილების შეტანა, შესაბამისად მისი დაკმაყოფილება შესაძლებელი იქნება ზემოაღნიშნული ცვლილების განხორციელების შემდეგ. რაც შეეხება გარკვეულ პირთა მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტს, აღნიშნულ ნაწილში თქვენი განცხადება შემდგომი რეაგირებისათვის გადაგზავნილია საქართველოს მთავარი პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილში (დეპარტამენტი)“(იხ. ტ.1, ს.ფ. 124). ამის შემდეგ მოსარჩელემ 2015 წლის 5 მარტს მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას (სამართალწარმოების პროცესში დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტს)- (იხ. ტ.1, ს.ფ. 125-127).; 2015 წლის 15 აპრილს არაბრალეული მესაკუთრის კონსტიტუციური უფლების ხელყოფის გამო შესაბამისი რეაგირებისათვის მოსარჩელემ მიმართა საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 128-130). საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტმა სამართლიანი და კანონიერი რეგირებისათვის მასთან შესული დასახელებული განცხადება გადაუგზავნა საქართველოს მთავარ პროკურორს და გატარებული ღონისძიებების შესახებ ინფორმაციის მიწოდება სთხოვა ერთი თვის ვადაში როგორც კომიტეტისათვის, ისე- თავად განმცხადებლისათვის (იხ. ტ.1, ს.ფ. 131; იხ. ტ.1, სარჩელი- ს.ფ. 1-17; სააპელაციო საჩივარი - ს.ფ.175-183; იხ. ტ. 2- დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი -ს.ფ. 12-27; საკასაციო საჩივარი- ს.ფ.112-118 და დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი - ს.ფ.126-143)

6. საკასაციო სამართაწარმოების ეტაპი

6.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნო მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი.

6.2. სსსკ-ის 391.5-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ „საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას“, ხოლო „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, „თუ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე“.

7. საკასაციო სასამართლოს მიერ გატარებული ღონისძიებები მხარეთა მორიგების მიზნით

7.1. სსსკ-ის მე-3 მუხლი განამტკიცებს დისპოზიციურობის პრინციპს, რომლის საფუძველზეც, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ, მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. სსსკ-ის 83-ე მუხლის პირველი ნაწილით გარანტირებულია მხარეთა უფლება, საქმის წარმოების ნებისმიერ ეტაპზე დავა მორიგებით დაამთავრონ და თავად გადაწყვიტონ სარჩელის ბედი (იხ. სუსგ-ები: N ას-1406-2020, 22.03.2022წ; N ას-993-2021, 20.04.2022წ.; N ას-715-2021, 27.12.2021წ.). ამდენად, დისპოზიციურობის პრინციპი ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგონ თავიანთი არა მარტო მატერიალური, არამედ საპროცესო უფლებები. სსსკ-ის 218-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, სასამართლომ ყოველნაირად უნდა შეუწყოს ხელი და მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა, რათა მხარეებმა საქმე მორიგებით დაამთავრონ. საქმის მორიგებით დამთავრების მიზნით, მოსამართლე უფლებამოსილია, თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით გამოაცხადოს შესვენება სასამართლო სხდომის მიმდინარეობისას და სხვა პირთა დასწრების გარეშე მოუსმინოს მხოლოდ მხარეებს ან მხოლოდ მათ წარმომადგენლებს;

7.2. სსსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილია, რომ მოსამართლეს შეუძლია მიუთითოს დავის გადაწყვეტის შესაძლო შედეგებზე და მხარეებს შესთავაზოს მორიგების პირობები. იმის გათვალისწინებით, რომ მორიგება თავისუფალი ნების გამოვლენაა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგის დადგომას ისახავს მიზნად, მხარეების უნდა სურდეთ შეთანხმება. მორიგება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, სამოქალაქო-სამართლებრივ გარიგებას წარმოადგენს და მასზე ვრცელდება გარიგების ნამდვილობის ყველა ის მოთხოვნა, რაც სამოქალაქო კოდექსითაა გათვალისწინებული. „სამომრიგებლო მოლაპარაკებების პროცესში ვლინდება მორიგების ნებაყოფლობითი ხასიათი. მოლაპარაკებების პროცესი ერთგვარი რისკის მატარებელია. თუმცა, განსაკუთრებულად უნდა აღინიშნოს ის, რომ მოდავე მხარეები მოლაპარაკების პროცესს და, შესაბამისად, მასში არსებულ რისკებსაც, თავად აკონტროლებენ“ (იხ. მორიგება, როგორც სამოქალაქო საქმის წარმოების დამთავრების საფუძველი- თამთა მამაიაშვილის დისერტაცია; დაცულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში 2017 წელს; გვ.81).

7.3. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო გზით მიღწეული მორიგება, როგორც მხარეთა შეთანხმება, სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და მხარეთა ინტერესების გაწონასწორების კუთხით, სასამართლო კონტროლს ექვემდებარება.

7.4. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლომ ზეპირი განხილვის ფორმით 2023 წლის 27 აპრილს გამართულ სხდომაზე, მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის ეტაპზე მხარეებს შესთავაზა მორიგება და, იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეებმა არ გამორიცხეს შეთანხმების მიღწევა, სსსკ-ის 218.2-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 7.2 ქვეპუნქტში) საფუძველზე, საკასაციო სასამართლომ მხარეებს მორიგების ფარგლებში განუმარტა, რომ განსახილველი საქმე არაორდინარულია და იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მოპასუხე სახელმწიფო არათუ ქონების მართლზომიერი მფლობელია, რის გამოც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ დააკმაყოფილეს მოსარჩელის სავინდიკაციო სარჩელი, არამედ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეა, რაც მას მოპოვებული აქვს სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე (იხ. საჯარო რეესტრის ამონაწერი- ტ.1, ს.ფ. 59-60) და შესაბამისად სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით „გადასინჯვის“ საპროცესოსამართლებრივი საფუძველი კანონმდებლობის მიხედვით არ არსებობს;

7.5. საკასაციო სასამართლომ, მხარეთა მორიგების საპროცესო ეტაპის ფარგლებში, ყურადღება გაამახვილა, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მიხედვით მსჯელობის საგანია არაბრალეული მესაკუთრისათვის უძრავი ქონების, როგორც დანაშაულის საგნის, ჩამორთმევა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენის საფუძველზე და იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე რაიმე საპროცესო სტატუსით არ მონაწილეობდა სისხლის სამართალწარმოების პროცესში, მისთვის უცნობი იყო მისი უძრავი ქონების დანაშაულის საგნად გამოყენება მესამე პირების მიერ. ამ მიმართებით საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საკუთრების, როგორც კონსტიტუციით დაცული, თუმცა, არააბსოლუტური უფლების შესახებ და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებებზე საკუთრების უფლების დაცვის თაობაზე. საკასაციო სასამართლომ მხარეებს მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2021 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე „გ–ია რუსეთის წინააღმდეგ“ (AFFAIRE GODLEVSKAYA c. RUSSIE, Requête n^o 58176/18), რომელიც 2022 წლის 7 მარტს საბოლოო გახდა. დასახელებული გადაწყვეტილება საგულისხმო და მნიშვნელოვანია სწორედ არაბრალეული მესაკუთრის უფლებების დაცვის კუთხით.

7.6. საკასაციო სასამართლომ, მხარეთა მორიგების საპროცესო ეტაპის ფარგლებში, განმარტა, რომ სასამართლო ხელისუფლებას, როგორც სახელმწიფოს, გააჩნია სამართლებრივი პასუხისმგებლობა ქვეყნის უზენაესი კანონით დაცული პირთა უფლებების დაცვის, კერძო და საჯარო ინტერესების დაბალანსების კუთხით. ამ თვალსაზრისით საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ გასათვალისწინებელია: ა) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა და მიდგომები საკუთრების უფლების დაცვის საქმეებზე, განსაკუთრებით კი მხედველობაშია მისაღები, რომ ბოლო რამდენიმე წელია, შემცირებულია ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში საქართველოს წინააღმდეგ როგორც შეტანილი, ისე - დასაშვებად ცნობილი საჩივრების ოდენობა; ბ) თავად კასატორის (მოსარჩელის) პოზიცია, რომელმაც სამომრიგებლო წინადადების ფარგლებში დაადასტურა, სადავო უძრავ ქონებაზე განთავსებულია ინფრასტრუქტურა - მოძრავი ქონების სახით, რასაც მთლიანად გადასცემს სახელმწიფოს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების სანაცვლოდ. მოძრავი ქონება, კასატორისეული შეფასებით, 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტია ლარში. მოძრავი ქონება ექვემდებარება დემონტაჟს, ან შესაძლოა მოპასუხე მხარემ, მორიგების ფარგლებში, ჯართის სახით ჩაიბაროს და გაასხვისოს, ასევე - მისთვის მისაღები სხვა ნებისმიერი ფორმით განკარგოს (იხ. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 27 აპრილის სხდომის ოქმი - 15:10:44-დან).

7.7. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 27 აპრილის სხდომაზე, მორიგების ფარგლებში, მოპასუხე მხარემ განაცხადა, რომ განსახილველი საკითხის სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, უპრიანი იქნებოდა, თუ მოსარჩელე (კასატორი) წერილობითი განცხადებით მომართავდა მოპასუხე სააგენტოს, რაც შესაბამისი პროცედურების დაცვით ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების საფუძველი გახდებოდა და ამ გზით გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილების მქონე პირები უშუალოდ ჩაერთვებოდნენ მორიგების პროცესში;

7.8. საქმის მასალებშია საკასაციო სასამართლოსათვის მოპასუხე სააგენტოს მიერ 2023 წლის 21 ივნისს წარმოდგენილი განცხადება (რეგისტრაციის N ა-3394-23), რომელშიც მითითებულია, რომ „მოცემული ეტაპისათვის მხარეთა შორის კვლავ მიმდინარეობს მორიგების შესახებ საკითხის განხილვა“, შესაბამისად, მოთხოვნილია 2023 წლის 22 ივნისს დანიშნული საქმის ზეპირი განხილვის გადადება სხვა დროისათვის (იხ. განცხადება- ტ.2, ს.ფ. 208).

7.9.საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულმა ღონისძიებებმა, მათ შორის, შესაძლო მორიგების მიზნით 2023 წლის 27 აპრილის სხდომაზე, ხოლო შემდეგ წინამდებარე გადაწყვეტილების 7.8 პუნქტში მითითებული, მოპასუხე სააგენტოს წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე, 2023 წლის 22 ივნისის სხდომის სხვა დროისათვის გადადების სახით, ასევე, მანამდე, მხარეთა მონაწილეობით ზეპირი მოსმენის ფორმით ჩატარებულ განხილვაზე, მხარეთათვის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ ფარგლებში სამართლებრივი რისკების განმარტების მიუხედავად, არ გამოიღო შედეგი, რადგან მოპასუხემ (სახელმწიფომ) უარი განაცხადა შესაძლო მორიგების პირობების გაცნობის მიზნით მხარეს შეხვედროდა (იხ. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 29 სექტემბრის სხდომის ოქმი 16:43:44-დან).

7.10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა მორიგებისათვის ხელშეწყობა სასამართლოს ვალდებულებაა, თუმცა, მორიგების თაობაზე უნდა არსებობდეს მხარეთა მზაობა და თანხმობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეს არ გამოუვლენია.

7.11 საქმის ზეპირი მოსმენით მორიგი სხდომის- 2023 წლის 29 სექტემბრამდე - გამართვამდე, მოპასუხემ საკასაციო სასამართლოს იმავე წლის 11 სექტემბერს წარუდგინა განცხადება თანდართული მტკიცებულებებით (157 ფურცლად). ამ მტკიცებულებების თაობაზე საკასაციო სასამართლომ მხარეთა მონაწილოებით გამართულ 2023 წლის 29 სექტემბრის სხდომაზე იმსჯელა.

7.12. საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის ეტაპზე საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 29 სექტემბრის სხდომაზე გამოცხადებულმა მოპასუხემ მის მიერ წარმოდგენილ განცხადებასა და თანდართულ მტკიცებულებებთან (იხ. 7.11 ქვეპუნქტი) დაკავშირებით, განმარტა, რომ ახალი მტკიცებულებები არ არის წარმოდგენილი, რეალურად არის საქმეში არსებული მასალებისა და მტკიცებულებების განვრცობა. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნულ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით განმარტა, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში არ დამდგარა ასეთი საჭიროება, რადგან დადგენილია, რომ საქმეში არსებული სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენის საფუძველზეც გახდა სახელმწიფო სადავოდ ქცეული უძრავი ქონების მესაკუთრე. მხარეს მიაჩნია, თუკი არ დადგინდება, რის საფუძველზეა სახელმწიფო რეგისტრირებული, სხვანაირად როგორ მოხდება მოსარჩელის ცნობა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთედ, გაუგებარია; ეს ფაქტობრივად სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენის გადახედვას ნიშნავს, სწორედ ამიტომ მოპასუხე სააგენტომ მიიჩნია, რომ უნდა წარმოედგინა ამ სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებული დამატებითი მასალები. სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობის კითხვების პასუხად, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა დამატებით განმარტა, რომ მის მიერ წარმოდგენილი დამატებითი მასალები ეხება სადავო უძრავ ქონებასთან მიმართებით ჩადენილ დანაშაულებს, კერძოდ, სხვა სისხლის სამართლის საქმეზეც დადგა განაჩენი; ასევე წარმოდგენილია მოწმეთა ჩვენებები, რომელთა მიხედვით დასტურდება, რომ სწორედ სადავო უძრავი ქონება იქნა გამოყენებული დანაშაულის საგნად. მოპასუხის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ შესაძლოა შუამდგომლობის სახით და, საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, ახლად გამოვლენილი გარემოებების საფუძვლით დაერთოს საქმეს მის მიერ წარმოდგენილი მასალები. მოსარჩელის/კასატორის წარმომადგენელი არ დაეთანხმა კასატორის შუამდგომლობას მისი უსაფუძვლობისა და პროცესუალურსამართლებრივი კუთხით დაუსაბუთებლობის (საკასაციო სასამართლოში ახალი მტკიცებულებების წარდგენის დაუშვებლობის) გამო. საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 407-ე, 104-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და ადგილზე თათბირით დაადგინა, რომ მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობა, წერილობითი მოსაზრებებისათვის თანდართული ახალი მტკიცებულებების (23 დანართის სახით) არსებული საქმის მასალებისთვის დართვის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდეს. მოპასუხეს დაუბრუნდა მის მიერ წარმოდგენილი 23 დანართი, საქმეში დარჩა მხოლოდ მხარის წერილობითი სამართლებრივი მოსაზრება და კონვერტი, რომლითაც წარმოდგენილია მოსაზრება (იხ. ტ.2, ს.ფ. 213-221; იხ. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 29 სექტემბრის სხდომის ოქმი 16:24:38-16:46:27).

7.13. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 29 სექტემბრის სხდომაზე, მოსარჩელემ მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა, ხოლო მოპასუხემ - საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი უსაფუძვლობისა და სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, რადგან სახელმწიფოს მიერ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების მოპოვების კანონიერება არ შეიძლება შეფასდეს სხვა სასამართლო გადაწყვეტილებით, კერძოდ, სამოქალაქო საქმეზე განხორციელებული საქმისწარმოების შედეგად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, მხარეთა მოსაზრებებისა და არგუმენტების ზეპირი განხილვის ფორმით მოსმენით, საკასაციო საჩივრის არგუმენტების დასაბუთებულობის, საქმის მასალების, უძრავ ქონებაზე ზოგადად მესაკუთრის (მათ შორის არაბრალეული/უდანაშაულო მესაკუთრის) კონსტიტუციური უფლების დაცვის თაობაზე იურიდიულ მეცნიერებაში ასახული მოსაზრებებისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების შესწავლისა და გაანალიზების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს საკასაციო საჩივარი, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, რომლითაც უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება არაბრალეული მესაკუთრის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და სადავო ქონების მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვის თაობაზე;

8. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე მოპასუხე სახელმწიფოს მიერ საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი სადავო არ არის და საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილი არ არის რაიმე ფორმით იმსჯელოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 2012 წლის 6 მარტის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე (იხ. ასევე წინამდებარე გადაწყვეტილების 7.4 ქვეპუნქტი).

9. საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში განსახილველი საკითხი არაბრალეული მესაკუთრისათვის უძრავი ქონების, როგორც დანაშაულის საგნის, ჩამორთმევის გამო ხელყოფილი კონსტიტუციით გარანტირებული და დაცული საკუთრების უფლების დაცვას ეხება, რაც მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში „contra legem”, როგორც უკიდურესი და საგამონაკლისო, სამართლებრივი მექანიზმის გამოყენებით არის შესაძლებელი და ამ გზით სარჩელის დაკმაყოფილება იურიდიულად დასაბუთებულად მიაჩნია საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რადგან ეროვნულ კანონმდებლობაში შესატყვისი საკანონმდებლო ჩანაწერის თუ დაცვის სამართლებრივი ინსტრუმენტის არარსებობა არ შეიძლება პირის საწინააღმდეგოდ იქნეს გამოყენებული და მას კონსტიტუციით დაცული უფლების დასაცავად იმაზე მეტის დამტკიცება მოეთხოვოს, ვიდრე ეს ობიექტურად შესაძლებელია. „დაუშვებელია უფლება დამძიმდეს მომეტებული მტკიცებულებებით. უფლება მხოლოდ ისაა, რომელიც ხორციელდება ისე, რომ იგი ქანცს არ აცლის ადამიანს. უფლება ისეთ რეალობაში უნდა ცხოვრობდეს, რომ იგი ადამიანთა მხრიდან არ იწვევდეს სიძულვილს“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე - ევროპული კერძო სამართლის რეცეპცია საქართველოში; თბილისი; 2005; გვ. 130).

10. საკასაციო სასამართლო მოქმედებს კონსტიტუციური მართლწესრიგის ფარგლებში და მოცემულ შემთხვევაში უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაცვის მოქმედ ნორმებს განმარტავს კონსტიტუციური ნორმის, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ განმტკიცებული საკუთრების დაცვისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სტანდარტების საფუძველზე. „განმარტება contra legem უპირატესობას ანიჭებს არა კანონს, არამედ სამართალს, რომელიც გამომდინარეობს კონსტიტუციური მართლწესრიგიდან და უზრუნველყოფს კონკრეტული შემთხვევის სწორ, სამართლიან გადაწყვეტას. განმარტება contra legem, ასევე, იძლევა სოციალურ სინამდვილეში მიმდინარე ცვლილებების გათვალისწინებისა და მათზე დროული რეაგირების შესაძლებლობას“ (იხ. გიორგი ხუბუა- განმარტება Contra Legem; ჟურნალი „სამართლის მეთოდები“; N 2-2018; გვ. 2); „სამართალი ცხოვრებიდან უნდა ამოვიდეს. მაგრამ მას არ უნდა მოსწყდეს. მის მიერ ქმნადი ცხოვრება არსებულის სრულყოფა უნდა იყოს და არა მისგან მოწყვეტა“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე - ევროპული კერძო სამართლის რეცეპცია საქართველოში; თბილისი; 2005; გვ. 129).

11. წინამდებარე საქმეზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებასაც, რომ საქმის განხილვის დროისათვის სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე სახელმწიფოა, ქონება არ არის რაიმე ფორმით განკარგული. „თავის მხრივ სახელმწიფო იცავს საკუთრების უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციით საკუთრების უფლების დაცვა, ერთი მხრივ, კერძო საკუთრების, როგორც ინსტიტუტის, გარანტიაა და, მეორე მხრივ, საკუთრების როგორც პიროვნების უფლების გარანტია. არ არსებობს სუბსტანციური, შეუზღუდავი საკუთრება, განსაკუთრებული წინაპირობების შემთხვევაში, საკუთრების შეზღუდვა შესაძლოა ფაქტობრივად საკუთრების ჩამორთმევას გაუტოლდეს, თუმცა, საბოლოოდ ასეთი შეზღუდვის კონსტიტუციურობა თანაზომიერების პრინციპით ფასდება“ (იხ. თამარ ზარანდია, ნანა მჭედლიძე - საკუთრების უფლების დაცვა საქართველოს კანონმდებლობითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით; გვ. 192; გამოქვეყნებულია ლადო ჭანტურიასადმი მიძღვნილ საიუბილეო კრებულში /LIBER AMICORUM LADO CHATURIA/; თსუ გამომცემლობა, 2023წ.).

12. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არაა, რომ სადავო უძრავი ქონების წინამორბედ მესაკუთრეს (მოსარჩელეს/კასატორს) არავითარი ბრალეულობა არ მიუძღვის იმ დანაშაულის ჩადენაში, რომლის გამოც მესამე პირების - მსჯავრდებულების მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე დადგა სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული. დანაშაულის საგნად გამოყენებული ქონება (როგორც ეს სისხლის სამართლის საქმეზე შესული კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით არის დადგენილი), მისმა წინამორბედმა მესაკუთრემ, რომელიც მოცემული დავის მოსარჩელეა (კასატორია) კანონიერად განკარგა, შესაბამისად, მის მიერ საკუთრების არც განკარგვის ლეგიტიმურობა, არც სადავო ქონებაზე საკუთრების მოპოვების კანონიერება არ არის სადავო. „საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია მხოლოდ კანონიერი გზით მოპოვებული საკუთრება. საკუთრება კანონიერად მაშინ ჩაითვლება, თუ ის შეძენილია კანონის მოთხოვნათა დაცვით“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/5/309). „საკუთრების კანონისმიერი თუ სახელშეკრულებო ბოჭვის ნებისმიერ შემთხვევაში საკუთრების არსება უნდა შენარჩუნდეს და მისი შინაგანი შინაარსი არ უნდა დაზიანდეს“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე, საკონსტიტუციო კონტროლი და ღირებულებათა წესრიგი საქართველოში, თბილისი, 2007, გვ.105). შესაბამისად, როგორც უკვე აღინიშნა, წინამდებარე დავაზე საკასაციო სასამართლოს განსჯის საგანია არაბრალეული მესაკუთრისათვის უძრავ ქონებაზე ჩამორთმეული საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნის მართლზომიერება, რადგან დანაშაულის საგნად გამოყენებული უძრავი ქონების, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამორთმევის დროს მოქმედი საპროცესოსამართლებრივი წესით არაბრალეული მესაკუთრე არ ყოფილა იმ სისხლისსამართლებრივი სამართალწარმოების მონაწილე, სადაც მესამე პირების ბრალეულობა კანონით დადგენილი წესით დადგინდა და საპროცესო შეთანხმება გაფორმდა დანაშაულებრივი ჯგუფის მონაწილე წევრებთან.

13. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მოცემულ საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, არაბრალეული მესაკუთრისათვის მისი კუთვნილი უძრავი ქონების, როგორც დანაშაულის საგნად/დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებულის, ჩამორთმევა სამოქალაქო ბრუნვის ჩვეულებრივი (ნორმალური) განვითარებისათვის რისკის შემცველი და საფრთხის მატარებელია. ეს საფრთხე იმაში გამოიხატება, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში განკარგული უძრავი ქონების (მოცემულ შემთხვევაში იჯარით გაცემული) არაკეთილსინდისიერი მოიჯარის ან სხვა მესამე პირთა მიერ (თუნდაც მოიჯარისა და მესამე პირების ერთობლივი შეთანხმებითა და განზრახვით) დანაშაულის საგნად/დანაშაულის ჩასადენად გამოყენების შემთხვევაში, ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც უძრავი ქონების არაბრალეულ მესაკუთრეს არ გააჩნია სისხლის სამართლის საქმეზე ადეკვატური დაცვის შესაძლებლობა საპროცესოსამართლებრივი მექანიზმის სახით (იმხანად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით არ ყოფილა ჩართული საქმეში რაიმე საპროცესო სტატუსით), ქონების განმკარგავს, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეს, „დააფრთხობს“ და უძრავი ქონების მართლზომიერ განკარგვას შეაფერხებს. ასეთ ვითარებაში მესაკუთრეს (ამ შემთხვევაში მეიჯარეს/გამქირავებელს) მუდმივად ექნება „შიში“ და „მოლოდინი“, რომ კუთვნილი უძრავი ქონება (მიწის ნაკვეთი, კომერციული ფართი, საცხოვრებელი ბინა და სხვ.) სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამოერთმევა. მსგავსი გართულებული სამართლებრივი შემთხვევის დროს, სასამართლო ვალდებულია, იმსჯელოს, განსაჯოს და გადაწყვიტოს, თუ რამდენად არსებობს ადეკვატური დაცვის შესაძლებლობა უძრავი ქონების არაბრალეული მესაკუთრისათვის. ცხადია, ერთ-ერთ შესაძლო სამართლებრივ დაცვის ინსტრუმენტად განიხილება დანაშაულის ჩამდენ პირთა მიმართ სასამართლოში შესაბამისი სასარჩელო მოთხოვნის (მაგალითად, მიყენებული ზიანის ანაზღაურება) წაყენება, თუმცა, სამართლებრივი უსაფრთხოება და თითოეული პირის უფლების დაცვა უნდა იყოს არა ჰიპოთეტური, არამედ რეალური იურიდიული შედეგის განმაპირობებელი. ამასთან, როგორც ეს დარგის სპეციალისტის მიერ განიმარტა და საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებაშია ასახული, „მესაკუთრე ვერ მოსთხოვს ქონებას ან ზიანის ანაზღაურებას სახელმწიფოს, მით უფრო ამას ვერ გააკეთებს უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელ ნორმებზე დაყრდნობით... დაზარალებულ, არაბრალეულ მესაკუთრეს გააჩნია მოთხოვნის უფლება არა სახელმწიფოს, არამედ მხოლოდ დანაშაულის ჩამდენი პირის მიმართ“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384; I-8). საკონსტიტუციო სასამართლოს ამავე გადაწყვეტილებაში მითითებულია: „სხვა საკითხია, რამდენად საკმარისია ეჭვმიტანილისგან, ბრალდებულისგან ან მსჯავრდებულისგან სამოქალაქო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა საკუთრების უფლების სრულფასოვანი დაცვისთვის. ზოგადად, საკუთრების უფლებით, როგორც ყველა სხვა უფლებით სრულყოფილად სარგებლობა და მათი ეფექტური დაცვა, მჭიდროდ არის დაკავშირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებასთან. ბუნებრივია, ეს გარემოება ავალდებულებს კანონმდებელს, უზრუნველყოს მესაკუთრე საკუთრების უფლების დაცვის ყველა აუცილებელი შესაძლებლობითა და ადეკვატური პროცედურით“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება-II-24). შესაბამისად, საქართველოს უზენაესი სასამართლო გვერდს ვერ აუვლის იმ მოცემულობას, რაც ასახულია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, კერძოდ: „მრავალი ქვეყნის საკანონმდებლო გამოცდილების მიხედვით, დანაშაულთან მესაკუთრის შემხებლობის გარკვევისას გადამწყვეტი არ არის მხოლოდ განზრახი ბრალის საკითხის დადგენა. ქონების ჩამორთმევის გამართლებისთვის არ არის აუცილებელი მესაკუთრის ბრალეულობა. როგორც ევროსასამართლო, ისე სახელმწიფოთა უმრავლესობა (აშშ, გერმანია და სხვა) ითვალისწინებენ მესაკუთრის ე.წ. დაუდევრობის და კეთილსინდისიერების საკითხებსაც. ამისთვის, რიგი ქვეყნების კანონმდებლობებით, მესაკუთრეებს, რომელთა ქონებაც, როგორც დანაშაულის საგანი ან იარაღი, ჩამოერთვა უშუალოდ სამართალდამრღვევს, აქვთ გარკვეული საპროცესო მდგომარეობა, რომელიც იძლევა შესაძლებლობას, დადგინდეს და გადამოწმდეს მისი ბრალისა და კეთილსინდისიერების საკითხი. იმ შემთხვევაში, როდესაც მესაკუთრე არაბრალეულია და ის კეთილსინდისიერად მოქმედებდა, მას აქვს ქონების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც არსებობს ამ ქონების ჩამორთმევისთვის აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება, საჯარო ინტერესი. ამასთან, ამ დროს ზოგიერთი ქვეყანა კომპენსაციის შესაძლებლობას ითვალისწინებს. იმ შემთხვევაში კი, როდესაც პირის ქმედებაში არის ბრალი ან ის დაუდევრად, არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდა, მისი ქონების ჩამორთმევა ხდება კომპენსაციის გარეშე. მაშასადამე, საკუთრების უფლების სრული და ეფექტური დაცვისათვის აუცილებელია ადეკვატური, სრულყოფილი და დეტალურად გაწერილი პროცედურების არსებობა, რათა მესაკუთრემ შეძლოს ქონების ჩამორთმევის მართლზომიერებაზე დავა. ნიშანდობლივია, რომ საქმეზე მოწვეულმა სპეციალისტებმა და მოწმეებმა (...) საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის გაანალიზების საფუძველზე, ხაზგასმით მიუთითეს ასეთი პროცედურების არარსებობაზე (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384; II- 24).

14. „ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების, განსაკუთრებით კი საკუთრების უფლების იგნორირება, გამორიცხავს თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, მთლიანად საზოგადოებისა და მის ცალკეულ წევრთა ღირსეული ცხოვრების უზრუნველყოფას და პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სოციალურ სტაბილურობას. დემოკრატიული, სამართლებრივი და სოციალური სახელმწიფოს ეკონომიკური სიძლიერე სწორედ საკუთრების უფლების პატივისცემასა და დაცვას ეყრდნობა“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის №2/1-370,382,390,402,404 გადაწყვეტილება საქმეზე, „საქართველოს მოქალაქეები ზაურ ელაშვილი, სულიკო მაშია, რუსუდან გოგია და სხვები და საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებშია მოცემულ დავაზე არაბრალეული, კეთილსინდისიერი მესაკუთრის მიერ სარჩელის აღძვრამდე, საკუთრების უფლების დასაცავად გამოყენებული ღონისძიებების შესახებ მტკიცებულებები, სახელდობრ: 2012 წლის 10 ოქტომბრისა და იმავე წლის 2 ნოემბრის მიმართვები საქართველოს მთავარი პროკურატურისადმი, რომლებითაც მოთხოვნილია განაჩენით ჩამორთმეული ქონების (უძრავ-მოძრავი ნივთების) დაბრუნება და ზიანის ანაზღაურება, რაც განმცხადებლის (წინამდებარე დავის მოსარჩელის) მიერ დასაბუთებულია იმით, რომ არაბრალეულ მესაკუთრეს არავითარი კავშირი არ ჰქონია დანაშაულის ჩამდენ პირებთან, მას იპოთეკური სესხი ჰქონდა საბანკო დაწესებულებაში, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გამოყენებული იყო ჩამორთმეული ქონება. ქონების ჩამორთმევის გამო შეჩერდა ეკონომიკური საქმიანობა (ჩამორთმეულ უძრავ ქონებაზე განთავსებულია შენობა - ნაგებობები, რეზერვუარები, საამქროები, მანქანა-დანადგარები), შესაბამისად, ბანკის წინაშე ნაკისრი სესხის ვალდებულების შესრულება ვეღარ ხერხდებოდა (იხ. ტ.1, ს.ფ.117-122). არაბრალეულ მესაკუთრეს 2012 წლის 1 დეკემბერს N 13/51/713 წერილით ეცნობა, რომ მისი მიმართვა განსახილველად გადაეგზავნა საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართლებრივი უზრუნველყოფის დეპარტამენტის იურიდიული სამმართველოს უფროსს; 2013 წლის 1 აპრილს მოსარჩელეს საქართველოს მთავარი პროკურატურის იურიდიული სამმართველოს პროკურორის N 13/34882 წერილით ეცნობა: „საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიერ განხილული იქნა თქვენი 2012 წლის 02 ნოემბრის განცხადება, რომლითაც ითხოვთ განაჩენით ჩამორთმეული ქონების დაბრუნებას და გაცნობებთ, რომ იმისათვის რათა მოხდეს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის გადახედვა, საჭიროა კანონმდებლობაში გარკვეული ცვლილების შეტანა, შესაბამისად მისი დაკმაყოფილება შესაძლებელი იქნება ზემოაღნიშნული ცვლილების განხორციელების შემდეგ. რაც შეეხება გარკვეულ პირთა მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტს, აღნიშნულ ნაწილში თქვენი განცხადება შემდგომი რეაგირებისათვის გადაგზავნილია საქართველოს მთავარი პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილში (დეპარტამენტი)“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 123-124). არაბრალეულმა მესაკუთრემ 2015 წლის 5 მარტს წერილობით მიმართა საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტსაც, რომელშიც მიუთითა, რომ უკანონოდ ჩამოერთვა ქონება, აღწერა მის უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით განვითარებული მოვლენები და საკუთარი უფლების დასაცავად წერილს თან დაურთო ის სასამართლო აქტები, საჯარო რეესტრის ამონაწერები, ხელშეკრულება უძრავი ქონების იჯარით გაცემის შესახებ, ფინანსური აუდიტის დასკვნა ზიანის შესახებ, საქართველოს მთავარი პროკურატურისადმი მიმართვები და მიღებული პასუხი, რომლებითაც ცდილობდა ხელყოფილი საკუთრების დაცვას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 125-127). არაბრალეულმა მესაკუთრემ 2015 წლის 15 აპრილს ასევე მიმართა საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტს, რომელმაც, თავის მხრივ, „სამართლიანი და კანონიერი რეაგირებისათვის“ აღნიშნული განცხადება არაბრალეული მესაკუთრის ქონებრივი უფლების შესაძლო დარღვევის ფაქტებზე საქართველოს მთავარ პროკურატურას გადაუგზავნა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 128-131).

16. ზემოხსენებული მტკიცებულებების მიხედვით ცალსახად დგინდება, რომ არაბრალეული, კეთილსინდისიერი მესაკუთრე ცდილობდა ჩამორთმეული უძრავ-მოძრავი ქონების დაცვას, თუმცა, მას განემარტა, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის გადახედვის მიზნით კანონმდებლობაში უნდა განხორციელებულიყო ცვლილებები, რაც იმას ადასტურებს, რომ როგორც სადავო უძრავი ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევის დროს, ისე შემდგომ პერიოდშიც არ არსებობს საკუთრების უფლების სრული და ეფექტური დაცვისათვის აუცილებელი „ადეკვატური, სრულყოფილი და დეტალურად გაწერილი პროცედურები“, რათა მესაკუთრემ შეძლოს ქონების ჩამორთმევის მართლზომიერებაზე დავა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-13 და მე-15 პუნქტები). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქმედითი სამართლებრივი მექანიზმის არარსებობა არ შეიძლება „ძირითადუფლებრივი სიკეთის“ (იხ. ირაკლი კობახიძე - კონსტიუციური სამართალი; პირველი გამოცემა; 2019წ; გვ.50) დაცვაზე უარის თქმის საფუძველი გახდეს, მით უფრო, როდესაც საკასაციო სასამართლო მოცემულ საქმეზე ვერ გამოიყენებს საკონსტიტუციო სასამართლოსადმი წარდგინებით მიმართვის საპროცესოსამართლებრივ ინსტრუმენტს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების ქვემორე პუნქტები).

17. ასეთ ვითარებაში არაბრალეული მესაკუთრის უფლების დაცვის ღირსი ინტერესიდან გამომდინარე, განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არსებობს სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი, თუმცა, არა სადავო უძრავი ქონების კანონიერი მესაკუთრისაგან-სახელმწიფოსაგან სავინდიკაციო წესით გამოთხოვის გზით, არამედ, საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცული საკუთრების უფლების, როგორც ადამიანის ძირითადი უფლების, დაცვის გზით. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ „განმარტება contra legem ხორციელდება სამართლის შეფარდების პროცესში, ეხება კონკრეტულ შემთხვევას და მას არ აქვს სოციალური რეგულირების მიზანი. სოციალური ურთიერთობების რეგულირება არის კანონმდებლის ექსკლუზიური უფლებამოსილება“ (იხ. გიორგი ხუბუა- განმარტება Contra Legem; ჟურნალი „სამართლის მეთოდები“; N 2-2018; გვ. 14). „კონსტიტუციური უფლება თავად მიუთითებს ხოლმე მის ხელშეუხებლობაზე, ჩარევის ზღვარსა და მასშტაბებზე“ (იხ. მერაბ ტურავა - ძირითადი უფლებების ფუნქციები და მათი მნიშვნელობა მატერიალურ სისხლის სამართალში; გვ. 135; გამოქვეყნებულია ლადო ჭანტურიასადმი მიძღვნილ საიუბილეო კრებულში /LIBER AMICORUM LADO CHATURIA/; თსუ გამომცემლობა, 2023წ.). „...საკუთრების უფლება ქართულ დოქტრინაში განიხილება, როგორც ნივთზე სრული ბატონობა. რაც ნიშნავს, რომ სამართალი მესაკუთრეს კონკრეტულ ნივთს მთლიანად მიაკუთვნებს და ამ ნივთის გამოყენებასა და განკარგვას, ზოგადად, მის სურვილს უქვემდებარებს. ამით სამართალი უზრუნველყოფს მესაკუთრეს გარკვეული თავისუფლების ფარგლებით, რომელშიც, როგორც წესი, მხოლოდ მისი გადაწყვეტილება მოქმედებს. მეტიც, თითოეული პირი თავისი საკუთრების გამოყენებისას ვალდებულია ანგარიში გაუწიოს გარე სამყაროს - სხვა პირთა უფლებებს“(იხ. თამარ ზარანდია, ნანა მჭედლიძე - საკუთრების უფლების დაცვა საქართველოს კანონმდებლობითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით; გვ. 192; გამოქვეყნებულია ლადო ჭანტურიასადმი მიძღვნილ საიუბილეო კრებულში /LIBER AMICORUM LADO CHATURIA/; თსუ გამომცემლობა, 2023წ.).

18. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება არა მარტო ინდივიდის არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). „საქართველოს კონსტიტუცით დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/411).

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც ეროვნული სასამართლოს მხრიდან შესაძლებელია ქმედითი სამართლებრივი ინსტრუმენტის გამოყენება, მოქმედი მართლწესრიგისა და საკონსტიტუციო პრინციპების, საერთაშორისოსამართლებრივი დაცვის სტანდარტების შესატყვისად, პირმა ეროვნულ დონეზე უნდა მიაღწიოს სამართლებრივ შედეგს ძირითადი უფლების დაცვის კუთხით. საქართველოს კონსტიტუციის მე-4 მუხლით აღიარებულია, რომ „სახელმწიცო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებსა და თავისუფლებებს, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღუდული არიან ამ უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართლით“ „...„უშუალოდ მოქმედი სამართალი“ გულისხმობს ინდივიდს სრულფასოვან შესაძლებლობას, სასამართლო წესით დაიცვას მისი კონსტიტუციური უფლებები: საქართველოს კონატიტუციით განმტკიცებული ადამიანის ძირითადი უფლებები ქმედითი იურიდიული ძალის შესაძენად არ საჭიროებენ შემდგომ საკანონმდებლო დაზუსტებას და ისინი უშუალოდ წარმოშობენ სამართლებრივი მოთხოვნის უფლებას ინდივიდისათვის; „კონსტიტუცია არ უარყოფს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებსა და თავისუფლებებს, რომლებიც აქ არ არის მოხსენიებული, მაგრამ თავისთავად გამომდინარეობს კონსტიტუციის პრინციპებიდან“. საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავი ამომწურავი სახით განამტკიცებს ადამიანის ძირითად უფლებებს. არ არსებობს არცერთი ძირითადუფლებრივი სიკეთე, რომელიც პირდაპირ თუ არაპირდაპირი ფორმით არ არის დაცული მეორე თავის ნორმებით. თუმცა, საქართველოს კონსტიტუცია დამატებით მიუთითებს იმ უფლებებზე, რომლებიც უშუალოდ არ არის მოხსენიებული მის ტექსტში, მაგრამ დაკონკრეტებულია ადამიანის ძირითადი უფლებების განმამტკიცებელ სხვადასხვა საერთაშორისო-სამართლებრივ აქტში. ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებები და თავისუფლებები არის ის უფლებები, რომლებიც ერთხმად არის განმტკიცებული შესაბამისი საერთაშორისო სამართლებრივი აქტებით (გაეროს ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია და სხვ.) და დემოკრატიული სახელმწიფოების მიერ.“ (იხ. ირაკლი კობახიძე - კონსტიუციური სამართალი; პირველი გამოცემა, 2019წ; გვ. 50).

20. „სამოქალაქო სამართლის სოციალური ღირებულება, უწინარეს ყოვლისა. განპირობებულია იმ ფუნქციური შესაძლებლობებით, რომლებიც სამართლის მოცემულ დარგს გააჩნია. სამოქალაქო სამართალი სწორედ ის დარგია, რომელსაც იურიდიულ ენაზე გადააქვს ცივილიზაციის ყველაზე მთავარი მიღწევები- პიროვნების თავისუფლება, კერძო საკუთრება, თავისუფალი სამეწარმეო საქმიანობა“ (იხ. ჯონი ხეცურიანი - სამოქალაქო სამართლის ფუნქციები; რჩეული შრომები; თბილისი; 2021; გვ. 265).

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სამართლის შემფარდებელი უნდა დაეფუძნოს კანონით განსაზღვრულ სამართლიანობის მასშტაბს, და არა სამართლიანობის აბსტრაქტულ იდეას. სამართლიანობის ეს მასშტაბი არ არსებობს წინასწარ მოცემული, მზა რეცეპტის სახით – სამართლიანობის მასშტაბი სამართლის შემფარდებელმა უნდა შეიმეცნოს კანონმდებლობიდან“ (იხ. გიორგი ხუბუა- განმარტება Contra Legem; ჟურნალი „სამართლის მეთოდები“; N 2-2018; გვ. 19). „Ius est ars boni et aequi”, სამართალი არის მართლწესრიგისა და სამართლიანობის ხელოვნება. ამ სიტყვებით იწყება იურისპუდენციის ყველაზე დიდი და მნიშვნელოვანი ნაშრომი“ Corpus Juris Civilis (დიგესტები,1.1; იხ. რაინჰოლდ ციპელიუსი -იურიდიული მეთოდების მოძღვრება; მეათე გადამუშავებული გამოცემა; ბეკის გამომცემლობა, 2006წ; გვ.11). სამართალმა უნდა უზრუნველყოს სადავო საკითხის სამართლიანად გადაწყვეტა. ეს მიზანი გათვალისწინებული უნდა იქნეს კანონის ინტერპრეტაციის პროცესში (იხ. სუსგ-ები: N ას-559-2019,4.12.2019წ; N ას-425-425-2018, 18.02.2021წ; N ას-574-2021, 9.09.2021წ.)

22. ქართული სამართლებრივი დოქტრინა სსკ-ის 170.1-ე მუხლის „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას“ საკანონმდებლო მოწესრიგებაზე მსჯელობისას სამართლიანად უთითებს, რომ ის „თითქოს ზღუდავს მესაკუთრის უფლებამოსილებებს მათი ჩამონათვალის გაკეთების გზით“ და გერმანულ სამართალთან, როგორც ქართული სამართლის რეცეფციის შედეგის, შედარების დროს, აღნიშნავს, რომ „გერმანული დოქტრინის მიხედვით საკუთრების განმარტება თავისუფალ სამოქალაქო ბრუნვაში შესაძლებელია მხოლოდ მესაკუთრის ნეგატიური უფლებამოსილებების გზით, რაც ვლინდება მესაკუთრის უფლებაში გამორიცხოს სხვები საკუთრებით სარგებლობისაგან. საკუთრების თავისუფლება კი გულისხმობს საკუთრების უფლების შინაარსის განსაზღვრის დაუშვებლობას, მესაკუთრის უფლებამოსილებათა ჩამოთვლის გზით“ (იხ. თამარ ზარანდია, თეა ჯუღელი - საკუთრების უფლების ექსკლუზიური ხასიათი და საკუთრების უფლების ბოროტად გამოყენება ქართულ და ფრანგულ სამართალში; რომან შენგელიასადმი მიძღვნილი საიუბილეო კრებული „სამართლის პრობლემები“; რედაქტორები: ლადო ჭანტურია, ეკატერინე შენგელია; გვ.299; გამომცემლობა“სამართალი“, 2012წ.). „...სანივთო უფლებები აბსოლუტური უფლებებია, ხოლო ვალდებულებითსამართლებრივი უფლებები - რელატიური. საკუთრების უფლება ნივთზე ყოვლისმომცველი, აბსოლუტური, კუთვნილებითი უფლებაა. აბსოლუტური კუთვნილებითი უფლება თავისი შინაარსით გულისხმობს იმას, რომ ნივთი უფლებამოსილ პირს პირდაპირაა მიკუთვნებული და ამ უკანასკნელს შეუძლია მასზე ზემოქმედება ისე, რომ არ სჭირდება რაიმე სახის წინასწარი ნებართვა სხვა პირებისაგან. ნივთზე ზემოქმედების ფართო უფლებამოსილებიდან გამომდინარე სანივთო უფლებებს აგრეთვე ბატონობის უფლებებს უწოდებენ. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ ადამიანი, რომელსაც აქვს მაქსიმალურად შესაძლებელი უფლებები ნივთთან მიმართებით, არის მესაკუთრე“ (იხ. თამარ ზარანდია - სანივთო სამართალი; რედაქტორები: პროფესორი ბესარიონ ზოიძე, პროფესორი ლადო ჭანტურია; მესამე გამოცემა; გამომცემლობა „მერიდიანი“; 2023; გვ. 50). „საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384).

23. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მსჯელობისას აღნიშნა, რომ სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის ინტერპრეტაციისა და განვრცობის პროცესში. სამართლის ფუნქცია, რომ პრობლემები სამართლიანად გადაწყვიტოს, არა მხოლოდ ინტერპრეტაციის გზით ხორციელდება, არამედ, ამავე დროს, წარმოადგენს კანონის განვრცობის საჭიროების შემოწმებას. განმარტება contra legem-ის შემთხვევაში სახეზეა კონფლიქტი ნორმის სხვადასხვა მიზანს შორის. მართლწესრიგი უნდა იყოს სამართლიანი. განმარტება contra legem უპირატესობას ანიჭებს სამართალს, რომელიც გამომდინარეობს კონსტიტუციური მართლწესრიგიდან და უზრუნველყოფს კონკრეტული ურთიერთობის სწორ, სამართლიან გადაწყვეტას. ამ „სამართლის“ მოძიება და კონკრეტულ გადაწყვეტილებებში რეალიზაცია არის მართლმსაჯულების ფუნქცია. განმარტება contra legem შეუძლია არა „ჩვეულებრივ“ სამართლის შემფარდებელს, არამედ მხოლოდ მოსამართლეს. მოსამართლემ უნდა იმოქმედოს არა სამართლიანობის სუბიექტური შეხედულებების საფუძველზე, არამედ მხოლოდ მოქმედი მართლწესრიგის ფარგლებში, იმ ღირებულებების მიხედვით, რომელიც საფუძვლად უდევს სამართლის სისტემას (იხ. სუსგ N ას-559-2019. 4.12.2019წ; ასევე - გიორგი ხუბუა, სამართლის თეორია, თბილისი, 2004, გვ.168). „მოსამართლემ არ უნდა დაიცვას არაადამიანური კანონები, რომელიც წინააღმდეგობაში მოდის სამართლიანობისა და მორალის შესახებ გაბატონებულ შეხედულებებთან. განსაკუთრებულ შემთხვევებში მოსამართლემ უნდა იმოქმედოს კანონის წინააღმდეგ და სამართლიანობის სასარგებლოდ. თუ მოსამართლე განახორციელებს კანონის საწინააღმდეგო განმარტებას contra legem, ის მოქმედებს კონსტიტუციის ფარგლებში, რამდენადაც არ დაურღვევია კონსტიტუციით განმტკიცებული სამართლის პრინციპები“ (იხ. გიორგი ხუბუა- განმარტება Contra Legem; ჟურნალი „სამართლის მეთოდები“; N 2-2018; გვ. 17).

24. „სამოსამართლო სამართლის გამოყენება მნიშვნელოვანია, არა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლებთან მიმართებაში, არამედ სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებათა დასაბუთებულობის კუთხით“ (იხ. ირმა ხარშილაძე, თამარ ღვამიჩავა-სამოსამართლო სამართლის განვითარების პერსპექტივა საქართველოში, საერთო სამართლისა და კონტინენტური სამართლის ქვეყნების გამოცდილების გაზიარებით; შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი N ც12/2022; გვ. 27). „ყველაზე გავრცელებული პრაქტიკა მოსამართლისათვის კანონის განმარტების გზით სამართლის განვითარების ანუ კანონის შევსების უფლების მინიჭებაა“ (იხ. შალვა პაპუაშვილი - სამართლებრივი ტენდენციები /სამართლის განვითარება სამოსამართლო სამართლის მეშვეობით და სამართლის ხელმისაწვდომობა/; ქართული სამართლის მიმოხილვა 6/2003-4; გვ.458).

25. მოცემულ საქმეზე საკონსტიტუციო წარდგინების გამოყენების შეუძლებლობის შესახებ

25.1. სსსკ-ის მე-6 მუხლით განმტკიცებულია მოსამართლეთა დამოუკიდებლობისა და მათი კანონისადმი დამორჩილების პრინციპი, თუმცა, შესაძლებელია შეიქმნას ვითარება, როდესაც „...კანონი, რომელიც ამ საქმისათვის უნდა იქნეს გამოყენებული, არ შეესებამება ან ეწინააღმდეგება კონსტიტუციას“, რა დროსაც „სასამართლო შეაჩერებს საქმის განხილვას ამ საკითხზე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე, რის შემდეგაც საქმის განხილვა განახლდება“ (სსსკ-ის მუხლი 6.2). მითითებული საკითხი შეიძლება წამოიჭრას როგორც საქმის მომზადების, ისე საქმის არსებითი განხილვის პროცესში. სასამართლო უფლებამოსილია, სსსკ-ის 279- ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად ნებისმიერ სტადიაზე შეაჩეროს საქმის განხილვა ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულება და მიმართოს საკონსტიტუციო სასამართლოს (იხ. თენგიზ ლილუაშვილი, ვალერი ხრუსტალი- საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი; გამომცემლობა „სანი“; 2004; გვ. 12-14);

25.2. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მოცემული საქმის სპეფიციკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის საფუძველზე, სასამართლოს განაჩენით, დანაშაულის საგნად მესამე პირების მიერ გამოყენებული უძრავი ქონება, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამოერთვა წინამორბედ (გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანის დროისათვის) მესაკუთრეს (განსახილველი დავის მოსარჩელეს/კასატორს), რომელსაც მიაჩნია, რომ მისი, როგორც არაბრალეული, კუთვნილი უძრავი ქონების მართლზომიერად განმკარგავი, მესაკუთრის კონსტიტუციით დაცული უფლება შეილახა. როგორც უკვე არაერთხელ აღინიშნა, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი რაიმე ფორმით იმსჯელოს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 7.4 ქვეპუნქტი, მე-8 პუნქტი). ამასთან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისს განხილული და მიღებული აქვს გადაწყვეტილება (საქმე N 1/2/384; საქართველოს მოქალაქეები - დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ) საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52- ე მუხლის მეორე ნაწილის სიტყვების „ან კანონიერ მფლობელობაში“ კონსტიტუციურობის თაობაზე საქართველოს კონსტიტუციის იმხანად მოქმედ 21-ე მუხლთან (ამჟამად მოქმედი კონსტიტუციის მე-19 მუხლი) მიმართებით. დასახელებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებულია მსჯელობა მოსარჩელეთა მოთხოვნასთან დაკავშირებით, რომელთაც მიაჩნდათ, რომ ისინი უშუალოდ დაზარალდნენ სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის ზემოხსენებული სადავო ნორმით, კერძოდ, მათ სხვადასხვა დანიშნულების საქონელი, რომელთა ღირებულება 537 947 ლარს შეადგენდა, ჩააბარეს გადამზიდველ ფირმას თურქეთში. გადამზიდველმა ფირმამ, შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ, იკისრა საქონლის საქართველოში ჩამოტანის ვალდებულება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მძღოლმა საზღვრის გადაკვეთისას ჩაიდინა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 214-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული (წინამდებარე ფაქტობრივი გარემოებები ციტირებულია საკონსტიტუციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილებიდან), რისთვისაც სასამართლოს 2006 წლის განაჩენით, სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე „დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ნიშნავს ეჭვმიტანილისთვის, ბრალდებულისთვის, მსჯავრდებულისთვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ან ამისათვის რაიმე სახით გამიზნული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ხდება სასამართლოს მიერ, ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, როდესაც სახეზეა დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი და მათი ჩამორთმევა საჭიროა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად“ (სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანის დროს მოქმედი ნორმის რედაქცია) დაყრდნობით, მძღოლს, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამოერთვა მის კანონიერ მფლობელობაში არსებული დანაშაულის საგანი - 537 947 ლარის საბაჟო ღირებულების სხვადასხვა დასახელების საქონელი, რომელიც მოსარჩელეთა კუთვნილ ქონებას წარმოადგენდა;

25.3. საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოხსენებულ გადაწყვეტილებაში ვრცლად არის მსჯელობა განვითარებული იმაზე, რომ დამატებითი სასჯელის სახით ქონების ჩამორთმევა თავისთავად არ ეწინააღმდეგება ქვეყნის უზენაეს კანონს, რომ არაკონსიტიტუციური შეიძლება იყოს მისი კონკრეტული შინაარსი და ფარგლები და ასევე მითითებულია, რომ „5) ადამიანის ღირსება და მისი პიროვნული თავისუფლება, ძირითად, ბუნებით უფლებებში გამოიხატება. ეს უფლებები იმით გამოირჩევიან, რომ წარმოადგენენ ადამიანის თანდაყოლილ და არა ნაწარმოებ უფლებებს. ადამიანი იბადება ამ უფლებებით, რაც საფუძველშივე ავალდებულებს სახელმწიფოს, ადეკვატურად უზრუნველყოს ყოველი ადამიანის პიროვნული თავისუფლების სრული თვითრეალიზაციის შესაძლებლობა. იმავდროულად, ეს გარემოება მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს სახელმწიფოს უფრო მეტ სიფრთხილეს და ზომიერებას უფლებაში შესაძლო ჩარევისა და რეგულირების ფარგლების დადგენისას. საკუთრების უფლებაც ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას. იმავდროულად, კერძო საკუთრება, როგორც ინსტიტუტი, საბაზრო ეკონომიკის ბირთვს წარმოადგენს. შესაბამისად, ის არის არა მხოლოდ მესაკუთრეებს შორის ეკონომიკური კონკურენციის, არამედ ასევე დემოკრატიული სახელმწიფო და საზოგადოებრივი წყობილების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაცული, გარანტირებული კერძო ინტერესი უზრუნველყოფს საჯარო ინტერესების დაკმაყოფილებასაც. ბუნებრივია, რაც უფრო მყარია საკუთრების უფლების სამართლებრივი გარანტიები, მით თავისუფალი და თამამია კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები, შესაბამისად, უფრო რეალურად მიღწევადია დასახელებული საჯარო ინტერესებიც. იმავდროულად, კონკრეტული კერძო ინტერესების დაკმაყოფილებაც მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული დაცულ საჯარო ინტერესებზე. თანამედროვე სახელმწიფოს სტაბილურობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პირობას წარმოადგენს კერძო და საჯარო ინტერესებს შორის პრიორიტეტების სწორად და სამართლიანად განსაზღვრა, ხელისუფლებისა და ადამიანის ურთიერთობის გონივრულად დაბალანსებული სისტემის შექმნა. ეს, პირველ რიგში, გამოხატულებას ჰპოვებს ყოველი კონკრეტული უფლების შინაარსისა და ფარგლების ადეკვატურ საკანონმდებლო განსაზღვრაში. 6) საკუთრების უფლების, ისევე როგორც სხვა ძირითადი უფლებების სამართლებრივ გარანტიას, პირველ რიგში, წარმოადგენს კონსტიტუცია. კერძოდ კი: ა) მისი ძირითადი პრინციპები, რომლებიც განსაზღვრავენ სახელმწიფოს განვითარების მიმართულებებს და ხელისუფლების ადამიანთან შესაძლო ურთიერთობის შინაარსს. ეს პრინციპებია: დემოკრატიული საზოგადოებრივი წესწყობილება, ეკონომიკური თავისუფლება, სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფო. ხელისუფლების ადამიანთან ურთიერთობის შინაარსის განმსაზღვრელი ნორმა-პრინციპი მოცემულია ასევე კონსტიტუციის მე-7 მუხლში, რომლის თანახმადაც: «სახელმწიფო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებსა და თავისუფლებებს, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღუდული არიან ამ უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართლით“;

25.4. მიუხედავად იმისა, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა საკონსტიტუციო მოსარჩელეთა მოთხოვნა, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში სასამართლომ დაადგინა: „ეთხოვოს საქართველოს პარლამენტს, ამ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, უზრუნველყოს მოქმედი კანონმდებლობისა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილის სრულყოფა“;

25.5. საქართველოს პარლამენტის 2010 წლის 14 სექტემბრის N 3916-რს კანონით „ზოგიერთ საკანონმდებლო აქტში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ“ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ნიშნავს ბრალდებულისთვის, მსჯავრდებულისთვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ან ამისათვის რაიმე სახით გამიზნული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ხდება სასამართლოს მიერ, ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, როდესაც სახეზეა დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი და მათი ჩამორთმევა საჭიროა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად“ (ამოქმედდა 29/09/2010-დან სსმ, 51; სარეგისტრაციო კოდი ......). სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილში 2010 წელს განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა შესაძლებელია მხოლოდ ბრალდებულის ან მსჯავრდებულისათვის და, ნორმის წინა რედაქციისგან განსხვავებით, კანონმდებელმა 2010 წლის 29 სექტემბრიდან დაუშვებლად მიიჩნია დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ეჭვმიტანილისათვის (იხ. 2010 წლის ცვლილებამდე დასახელებული ნორმის რედაქცია წინამდებარე გადაწყვეტილების 25.2 ქვეპუნქტში), ამ საკანონმდებლო დანაწესის დანარჩენი ნაწილი უცვლელად დარჩა.

25.6. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაბრალეული მესაკუთრის სარჩელის განხილვის დროისათვის, შეუძლებელია საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე კონსტიტუციით დაცულ საკუთრების უფლებასთან მიმართებით საკონსტიტუციო წარდგინებით მიმართვა, რადგან: ა) ეს საკითხი უკვე განხილული აქვს საკონსტიტუციო სასამართლოს; ბ) სამოქალაქო სამართალწარმოების ეტაპზე არსებითად არ მოწმდება სისხლის სამართლის საქმეზე, სხვა საკანონმდებლო მოწესრიგებასთან ერთად, სისხლის სამართლის კონკრეტული ნორმის გამოყენების კონსტიტუციურობა და კანონიერება; გ) სამოქალაქო სამართალწარმოების ეტაპზე არაბრალეული მესაკუთრისათვის საკუთრების ჩამორთმევა ეფუძნება 2012 წლის განაჩენს, რომელშიც მითითებულია ის ნორმა, რომელიც საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ 2007 წელს მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ საკანონმდებლო წესით ახლებურად ჩამოყალიბდა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 25.2 და 25.4-25.5 ქვეპუნქტები) .

25.7. მოცემულ შემთხვევაში უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოსარჩელეს ჩამოერთვა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე 2012 წელს, შესაბამისად, როგორც უკვე აღინიშნა, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს არ წარმოადგენს სისხლის სამართლის საქმეზე კონკრეტულ პირთა მიმართ გამოტანილი განაჩენი. კონსტიტუციური მართლწესრიგის ფარგლებში, მოცემულ საქმეზე „contra legem” სამართლებრივი ინსტრუმენტის გამოყენების მიზნებისათვის, საკასაციო სასამართლო მხოლოდ სისხლის სამართლის განაჩენის მიხედვით დადგენილ რამდენიმე გარემოებაზე მიუთითებს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 მარტს შუამდგომლობით მიმართა საქართველოს მთავარი პროკურატურის ფინანსთა სამინისტროში გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობისა და უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციაზე სისხლისსამართლებრივი დევნის დეპარტამენტის პროკურორმა დ.ფ–ამ, მასსა და ბრალდებულებს: პ.ფ–იასა და ჯ.ნ–ს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმების შესახებ. შესაბამისად, სასამართლო სხდომაზე პროკურორმა იშუამდგომლა სისხლის სამართლის საქმეზე მასსა და ზემოხსენებულ ბრალდებულებს შორის დაზუსტებული საპროცესო შეთანხმების დადება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 38);

25.8. განაჩენის მიხედვით, ბრალდებულებმა: პ.ფ–იამ და ჯ.ნ–მა სასამართლო სხდომაზე დაადასტურეს, რომ მოსარჩელის-თ.კ–ძის (პ/ნ ......) სახელზე გაფორმებული: ქ. თბილისში, ..... (ნაკვეთი 3.50) მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 7 329 კვ. მ მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები, რომლის საკადასტრო კოდი არის ..........და მასზე განთავსებული უძრავ-მოძრავი ქონება (მათ შორის, რეზერვუარები, საამქროები, მანქანა-დანადგარები, წარმოებისათვის საჭირო ნივთები) სახელმწიფოს სასარგებლოდ ჩამოსართმევი ქონება არის ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ეკვივალენტური ქონება;

25.9. სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის შესაბამისად (დამატებითი სასჯელის სახით), ორგანიზებულ ჯგუფსა და მის წევრებს, მათ შორის, პ.ფ–იას და ჯ.ნ–ს, სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვათ, „ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ეკვივალენტური ქონება, ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ქონება და დანაშაულის საგანი (ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად)“-იხ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილი - ტ.1, ს.ფ. 50-56;

25.10. საკასაციო სასამართლო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლს მოიხმობს, რომელიც ქონების ჩამორთმევას განსაზღვრავს (ბოლო ცვლილება, როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2010 წლის 24 სექტემბრის N 3619 კანონით შევიდა და იმავე წლის 29 სექტემბრიდან ამოქმედდა) და შემდეგნაირ მოწესრიგებას ადგენს: „1. ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. 2. დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ნიშნავს ბრალდებულისთვის, მსჯავრდებულისთვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ან ამისათვის რაიმე სახით გამიზნული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ხდება სასამართლოს მიერ, ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, როდესაც სახეზეა დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი და მათი ჩამორთმევა საჭიროა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად. 3. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს მსჯავრდებულისთვის დანაშაულებრივი გზით მიღებული ქონების (ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ასევე იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც იძლევა უფლებას ქონებაზე), აგრეთვე ამ ქონებიდან მიღებული ნებისმიერი ფორმის შემოსავლების ან მათი ღირებულების ეკვივალენტური ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა სასამართლოს მიერ ინიშნება ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, თუ დამტკიცდება, რომ ეს ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული“.

25.11. როგორც უკვე აღინიშნა, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია არაბრალეული მესაკუთრისათვის, მის მიერ კანონით დადგენილი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში იჯარით გაცემული უძრავი ქონებისა და მასზე განთავსებული ინფრასტრუქტურის, როგორც ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ქონებისა და დანაშაულის საგნის, სასამართლოს განაჩენით, სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევის შემდეგ, სახელმწიფო საკუთრებად აღრიცხული უძრავი ქონების არაბრალეული ყოფილი მესაკუთრისათვის საკუთრებაში გადაცემის მართლზომიერება. საქართველოს უზენაესი სასამართლო სამოქალაქო სამართლებრივი თვალსაზრისით შეაფასებს, მოხდა თუ არა კონსტიტუციით დაცული საკუთრების ხელყოფა იმ პირობებში, როდესაც მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია გარემოება, რომ მოსარჩელის სახელზე გაფორმებული: ქ. თბილისში, ....... (ნაკვ. 3.50) მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 7 329 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით, რომლის საკადასტრო კოდი არის ..........და მასზე განთავსებული უძრავ-მოძრავი ქონება (მათ შორის: რეზერვუარები, საამქროები, მანქანა-დანადგარები, წარმოებისთვის საჭირო ნივთები) „არის ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ სარგებლობაში და მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული და ეკვივალენტური ქონება“. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკანონმდებლო მოწესრიგების თანახმად, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება ვლინდება საჯარო რეესტრის ჩანაწერით, რომლის მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა (სსსკ-ის 312-ე მუხლი). სადავო არაა, მოსარჩელემ თავისი საკუთრების უფლება კანონიერად განკარგა, როდესაც უძრავი ქონების მხოლოდ ნაწილზე - 1000 კვ.მ-ზე (რომელზედაც განთავსებულია მოძრავი ნივთები) გააფორმა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოიჯარე - შპს „კ–ს“ ერთი წლის ვადით გადაეცა სარგებლობისათვის დასახელებული ქონება (იხ. სარჩელზე თანდართული ხელშეკრულება-ტ.1, ს.ფ.24-25). სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენით, მესამე პირთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის გამო, არაბრალეულ მესაკუთრეს სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვა მთლიანი უძრავი ქონება მასზე განთავსებული ინფრასტრუქტურით, რომელიც, როგორც ბრალდებულებმა, სისხლის სამართლის საქმეზე, სასამართლო სხდომაზე დაადასტურეს: „არის ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ სარგებლობაში და მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული და ეკვივალენტური ქონება“ (იხ. განაჩენი, ტ.1, ს.ფ. 49; ასევე წინამდებარე გადაწყვეტილების 25.8 ქვეპუნქტი).

25.12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც იურიდიული დოქტრინა, ისე, სასამართლო პრაქტიკა ერთმანეთისაგან განასხვავებს უძრავი ნივთის/ქონების საკუთრებას, როგორც უფლებას და ნივთით/ქონებით ფაქტობრივი სარგებლობასა და მფლობელობას, როგორც ფაქტს( იხ. თამარ ზარანდია - სანივთო სამართალი; მესამე შევსებული გამოცემა; 2023წ; გვ.52-53). საკუთრება და მფლობელობა მკაფიოდ არის გამიჯნული მოქმედი მართლწესრიგით, ისევე როგორც რეგლამენტირებულია უძრავი და მოძრავი ნივთების საკუთრების, ფლობისა და სარგებლობის სამართლებრივი მოწესრიგება, რაც იმითაა განპირობებული, რომ „...უძრავი ქონება გაცილებით მაღალი ღირებულებისაა, ვიდრე მოძრავი. სიკეთეთა ღირებულების ხარისხი დამოკიდებულია იმაზე, იგი მარტო კერძო ინტერესს ემსახურება თუ სოციალურსაც. უძრავი ქონების სოციალური ფასეულობა ყველა ქვეყნის სანივთო სამართალშია ხაზგასმული. ყველა ქონების სოციალური ღირებულება იზომება იმით, თუ რამდენადაა იგი დატვირთული საზოგადო ინტერესით“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე - ევროპული კერძო სამართლის რეცეპცია საქართველოში; თბილისი; 2005; გვ. 123, 245-248).

25.13. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით განმარტავს, რომ მოცემული შემთხვევა არა ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული საკუთრების დაცვის ე.წ. „ლეგიტიმურ მოლოდინს“ უკავშირდება, არამედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის (წინამდებარე დავის მოსარჩელის) უფლებას, რადგან „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის ბოლოდროინდელ გადაწყვეტილებებშიც განამტკიცებს მიდგომას, რომ პირველი ოქმის პირველი მუხლი ვრცელდება არსებულ საკუთრებაზე და არ უზრუნველყოფს პირის უფლებას, მიიღოს ქონება (იხ. თამარ ზარანდია, ნანა მჭედლიძე -საკუთრების უფლების დაცვა საქართველოს კანონმდებლობითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით; გვ. 202; გამოქვეყნებულია ლადო ჭანტურიასადმი მიძღვნილ საიუბილეო კრებულში /LIBER AMICORUM LADO CHATURIA/; თსუ გამომცემლობა, 2023წ.).

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა დანაშაულის საგნად მიჩნეული ქონების ჩამორთმევის თაობაზე

26.1. იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემული საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, არსებული მართლწესრიგისა და კონსტიტუციური პრინციპების დაცვით, საკასაციო სასამართლო საგამონაკლისო წესით იყენებს სარჩელის ნაწილობრივ დასაკმაყოფილებად “contra legem” სამართლებრივ მექანიზმს, საკასაციო სასამართლოს მნიშვნელოვნად მიაჩნია მოკლედ მიმოიხილოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეებზე არსებული სასამართლო პრაქტიკა დანაშაულის საგნად/იარაღად გამოყენებული ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებით;

26.2. საქმე N 2კ-37აპ-23 (16.05.2023წ.) - ამ საქმეში საკასაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოცემულ საქმეში თაღლითობა გამოიხატა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისათვის დოკუმენტების წარდგენის დღიდან ყველა იმ აქტიური არაერთი ქმედებით, რომელთა გარეშეც მსჯავრდებული დასახულ მიზანს ვერ მიაღწევდა და ვერ დაირეგისტრირებდა საკუთრებაში სადავო - 1 ჰექტარ მიწის ნაკვეთს. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სსკ-ის 52-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე „ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას“ მიუთითა და განმარტა, რომ დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს მსჯავრდებულისთვის დანაშაულებრივი გზით მიღებული ქონების (ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ასევე იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც იძლევა უფლებას ქონებაზე), აგრეთვე ამ ქონებიდან მიღებული ნებისმიერი ფორმის შემოსავლების ან მათი ღირებულების ეკვივალენტური ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა სასამართლოს მიერ ინიშნება სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, თუ დამტკიცდება, რომ ეს ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული. მოცემულ შემთხვევაში თაღლითობა (საქართველოს სსკ-ის 180-ე მუხლი) განეკუთვნება განზრახი კატეგორიის დანაშაულს და ამასთანვე, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დამტკიცდა, რომ ბრალდების შესახებ დადგენილებაში მითითებულ მიწის ნაკვეთს (ს.კ --) მსჯავრდებული მოტყუებით დაეუფლა. ამდენად, რომ არა მსჯავრდებულის აქტიური ქმედებები - მათ შორის საჯარო რეესტრში N794 საკუთრების მოწმობის კვლავ წარდგენა და საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნა - 2014 წლის 5 დეკემბერს სადავო მიწის ნაკვეთს მსჯავრდებული ვერ დაირეგისტრირებდა. მოცემული ფაქტებით ცალსახად გამოკვეთილია, რომ ქონება მსჯავრდებულმა დანაშაულის გზით მოიპოვა;

26.3. საქმე N 2კ-324აპ.-22 (18.10.2021წ.)- ამ საქმეზე პროკურორის მოთხოვნა საქართველოს სსკ-ის 52-ე მუხლის საფუძველზე მსჯავრდებულისთვის ქონების ჩამორთმევის შესახებ საკასაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია. დასახელებული ნორმის 1-ელი ნაწილის თანახმად, ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს მსჯავრდებულისთვის დანაშაულებრივი გზით მიღებული ქონების (ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ასევე იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც იძლევა უფლებას ქონებაზე), აგრეთვე ამ ქონებიდან მიღებული ნებისმიერი ფორმის შემოსავლების ან მათი ღირებულების ეკვივალენტური ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევას სასამართლო დააკისრებს ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის იმ შემთხვევაში, თუ დამტკიცდება, რომ ეს ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან სისხლის სამართლის საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტით არ დასტურდება, რომ მითითებული ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული, მსჯავრდებულისათვის დამატებითი სასჯელის სახით ქონების ჩამორთმევა შეუძლებელია (შეად. სუსგ-ას №780აპ-18);

26.4. საქმე N 2კ-492აპ.-18 (15.02.2019წ.) -მოცემულ საქმეზე მსჯავრდებულს ბრალი დაედო სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით შპს „ს-ს“ კუთვნილი დიდი ოდენობით თანხის მართლსაწინააღმდეგო მითვისებაში. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგინდა, რომ მსჯავრდებულმა დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული თანხით შეიძინა უძრავი ქონება - ბინა. ასევე დადგენილია ისიც, რომ მსჯავრდებულმა ეს ქონება ფორმალურად გადააფორმა მესამე პირზე, თუმცა, რეალურ მესაკუთრეს თვითონ წარმოადგენდა, მას ჩადენილი აქვს განზრახი დანაშაული. ასეთ შემთხვევაში, საქართველოს სსკ-ის 52-ე მუხლის იმპერატიული დანაწესის თანახმად, პირს დამატებითი სასჯელის სახით უნდა დაეკისროს ქონების ჩამორთმევა და, შესაბამისად, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ უნდა ჩამოერთვას დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონება;

26.5. საქმე N 2კ-217აპ.-18 (20.09.2018წ.) - ამ საქმეზე სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მსჯავრდებულს განზრახული ჰქონდა სხვისი ნივთის მოტყუებით დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. მან მოამზადა დოკუმენტები, რომელთა მიხედვითაც საჯარო რეესტრში რამდენიმე პირის სახელზე აღირიცხა არა მათი კუთვნილი, არამედ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწა. ის გარემოება, რომ დოკუმენტებში არასწორი ინფორმაციის შეტანით საჯარო რეესტრში მომიჯნავედ დარეგისტრირდა მიწის ნაკვეთები, რაც შემდეგ გააერთიანა მსჯავრდებულმა, მიუთითებს სწორედ მის განზრახვაზე, მოტყუებით დაუფლებოდა სახელმწიფოს კუთვნილ ქონებას. სასჯელის დანიშვნისას სასამართლომ ყურადღება მიაქცია სასჯელის მიზნების რეალურად შესრულებას, რაც უკავშირდება სამართლიანობის აღდგენას და საქართველოს სსკ-ის 52-ე მუხლზე დაყრდნობით, რომლის თანახმად, ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას, დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც საჯარო რეესტრში მის საკუთრებად ირიცხებოდა (საჯარო რეესტრის პრეზუმფცია), ჩამოერთვა უსასყიდლოდ, სახელმწიფოს სასარგებლოდ;

26.6. საქმე N 693აპ.-17 (11.06.2018წ.) - ამ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი მსჯელობა და დასკვნები: საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილია მსჯავრდებულის მიერ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სანაპირო დაცვის დეპარტამენტის თანამშრომლებისათვის ფოთის პორტში შემოსვლის ნებართვის მიღებისა და შემდგომ საქართველოს ტერიტორიაზე ყოფნის მიზნით წარდგენილი დოკუმენტაციის, მეზღვაურის კომპეტენციის დამადასტურებელი სერტიფიკატების სიყალბე. ასევე, დადგენილია, რომ ყალბია ის დოკუმენტაცია, სადაც გემი ფიქსირდება, როგორც საო ტომესა და პრინციპეს სახელმწიფოს დროშის ქვეშ მცურავი საშუალება, რადგანაც არც ერთი ზემოაღნიშნული დოკუმენტაცია არ არის დადასტურებული და აღიარებული ამ დროშის ქვეშ მცურავი სახელმწიფოს მიერ... საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა ყალბი ოფიციალური დოკუმენტის გამოყენება და ასევე დასტურდება, რომ აღნიშნული დოკუმენტაციის გამოყენების ერთადერთ მიზანს წარმოადგენდა საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის გადაკვეთა... დანაშაულის ობიექტური მხარე გამოიხატება სახელმწიფო საზღვარზე დამნაშავის ფაქტობრივ გადაადგილებაში, ნებისმიერი ხერხით. საქართველოს სსკ-ის 344-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული დამთავრებულად ჩაითვლება დამნაშავის მიერ სახელმწიფოს საზღვრის გადაკვეთის მომენტიდან. განსახილველ შემთხვევაში მსჯავრდებულმა ხელისუფლების წარმომადგენლებს წარუდგინა საზღვრის გადაკვეთისათვის საჭირო დოკუმენტაცია, რომელიც ყალბი აღმოჩნდა, რაც მსჯავრდებულისთვის იმთავითვე ცნობილი იყო, მან მიიღო ყველა ზომა ყალბი დოკუმენტების გამოყენებით საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის გადაკვეთისათვის, რაც ვერ განახორციელა მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო. ამდენად, საქმეზე შეკრებილ და გამოკვლეულ მტკიცებულებათა საერთო ჯაჭვით სასამართლომ უტყუარად დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის უკანონო გადაკვეთის მცდელობა. სასამართლო არ დაეთანხმა პროკურორის საჩივრის მოტივაციას ნივთმტკიცების - მშრალტვირთმზიდი გემის ,,…..’’, საქართველოს სსკ-ის 52-ე მუხლის საფუძველზე, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, უსასყიდლოდ ჩამორთმევის შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. სასამართლო დანაშაულის საგანს ან/და იარაღს ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნულ ნივთს ჩამოართმევს - სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის იმ შემთხვევაში, როდესაც გამოკვეთილია დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი და მათი ჩამორთმევა საჭიროა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად. ბრალდების მხარემ ვერ წარადგინა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, გემის ჩამორთმევის აუცილებლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება;

26.7. საქმე N 2კ-359აპ.-10 (28.07.2010წ.) - ამ საქმეზე გაზიარებული იქნა სასამართლო გამოძიებისას მიცემული მსჯავრდებულის ჩვენება იმის თაობაზე, რომ ბინის ჩხრეკის შედეგად ამოღებული თანხა იყო მისი, რომელიც მას მორჩენილი ჰქონდა ერთი თვის წინ _ 5000 აშშ დოლარად გაყიდული მიწის ნაკვეთიდან. ამდენად, მსჯავრდებულისათვის ჩამორთმეული ფულადი თანხა _ 400 აშშ დოლარი და 860 ლარი სასამართლომ არ მიიჩნია დანაშაულებრივი გზით მოპოვებულად, ამიტომ მისი ჩამორთმევა სახელმწიფოს სასარგებლოდ, საკასაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია და ნაწილობრივ შეცვალა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი.;

26.8. საქმე N 2კ-662აპ.-09 (23.12.2009წ.) - ამ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ საქმეში არსებული მასალებით, ასევე პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების მიერ გამოტანილი განაჩენებით არ იყო დადგენილი, რომ მსჯავრდებულის საცხოვრებელი ბინის ჩხრეკისას ამოღებული ფულადი თანხა _ 7950 ლარი, 1000 აშშ დოლარი და 50 ევრო, ასევე გამოძიების მიერ ამოღებული, მსჯავრდებულის კუთვნილი ა/მანქანა “ფორდ-სკორპიო”, არის დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული. საქმეში არ მოიპოვება ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. ამიტომ მსჯავრდებულის საცხოვრებელი ბინის ჩხრეკისას ამოღებული ზემოხსენებული ფულადი თანხა, ასევე გამოძიების მიერ ამოღებული მსჯავრდებულის კუთვნილი ავტომანქანა დაუბრუნდა მისი ოჯახის წევრებს.

26.9. სისხლის სამართლის საქმეებზე არსებული სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ პირის საკუთრების უფლებაში ჩარევა და შეზღუდვა უნდა ემსახურებოდეს საჯარო მიზნებს და საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირებისას, როდესაც დგება კერძო საკუთრებაში ჩარევის აუცილებლობა, ეს განპირობებული უნდა იყოს აღმატებული საჯარო (საზოგადო) ინტერესებით, რომელიც ასეთ ჩარევას საკუთრების უფლებაში, როგორც გამონაკლისს, გამართლებულად მიიჩნევდა. ასეთ დროს გამოკვეთილი უნდა იყოს დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი და მათი ჩამორთმევა საჭირო უნდა იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად;

26.10. „საკუთრებას სოციალურ სახელმწიფოში, მესაკუთრის კერძო ინტერესების დაკმაყოფილების პარალელურად, აქვს სოციალური ფუნქცია. სამართალი ვერ იქნება გულგრილი საკუთრების სოციალური დატვირთვისადმი, რადგან სწორედ აქ მჟღავნდება საკუთრების მიერ შესასრულებელი ამოცანა, მისი ადგილი, როლი და მნიშვნელობა. ამიტომ სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფო ერთნაირად მოითხოვს როგორც კერძო საკუთრების თავისუფლებას, ისე მისი შეზღუდვის აუცილებლობას საჯარო მიზნებისათვის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N 1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალაქიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II.პ.8).

26.11. „კერძო სამართლის ნორმალური ფუნქციონირება დამოკიდებულია არა მარტო იმაზე, თუ რამდენად ჰარმონიზებულია მასთან სამართლის სხვადასხვა დარგები, სხვა სიტყვებით, რამდენად მიღწეულია ნორმათა საერთო წესრიგი მთელ სამართლებრივ სისტემაში, არამედ იმაზეც, თუ როგორია ნორმათა პრაქტიკული სამართლებრივი წესრიგი. როგორი კარგი სამოქალაქო კოდექსიც არ უნდა გვქონდეს, თუკი უთანხმოებასა და დისბალანსს ექნება ადგილი ამ მიმართებით, სამოქალაქო ბრუნვა გაძნელდება. ამ მხრივ კერძო სამართალი მეტ-ნაკლები ხარისხითაა დაკავშირებული სამართლის სხვადასხვა დარგთა ცხოვრებასთან. თუკი სისხლის სამართალი ვერ შეასრულებს საკუთრების დაცვის ფუნქციას, ეს შედეგები სერიოზულად აისახება სამოქალაქო ბრუნვაზე“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე- ევროპული კერძო სამართლის რეცეპცია საქართველოში; თბილისი; 2005; გვ. 127-128).

27. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს რამდენიმე გადაწყვეტილება ქონების კონფისკაციისა და დანაშაულის საგნად გამოყენებული ქონების ჩამორთმევის შესახებ

27.1. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ 1997 წლის 21 თებერვალს მიღებული გადაწყვეტილება (საქმე N 1/51; კონსტიტუციური სარჩელის ავტორია ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლო; გადაწყვეტილების სრული ტექსტი ხელმისაწვდომია https://constcourt.ge/ka/judicial-acts?legal=55), სამართლის მეცნიერებაში ისტორიული მნიშვნელობის მქონედ შეფასდა, რადგან არაკონსტიტუციურად გამოცხადდა ქონების კონფისკაციის დაკანონება, რომელიც საკუთრების უფლების დაუცველობის გამოვლინება იყო. ამ გადაწყვეტილებით ქონების კონფისკაცია, როგორც დამატებითი სასჯელი, გაუქმდა. მოგვიანებით, 2007 წელს, საკონსტიტუციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი იყო დანაშაულის საგნისა და იარაღის ჩამორთმევის საკითხი (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N 1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალაქიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ). სასამართლომ არ დააკმაყოფილა საკონსტიტუციო სარჩელი იმ მოტივით, რომ „თუ დანაშაულის საგანი, იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი საფრთხეს უქმნის სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს, კერძო მესაკუთრის ინტერესებმა მეორე პლანზე უნდა გადაინაცვლოს“ (იხ. გიორგი ამირანაშვილი -კანონიერ მფლობელობაში არსებული დანაშაულის საგნის კონფისკაცია-კონსტიტუციური და საერთაშორისო სტანდარტები; ადამიანის უფლებათა დაცვა: მიღწევები და გამოწვევები -სტატიათა კრებული; რედაქტორი კონსტანტინე კორკელია; კრებული გამოცემულია GIZ-ის (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) ფინანსური მხარდაჭერით; თბილისი, 2021წ; გვ. 7-37).

27.2. საკონსტიტუციო სასამართლოში 2007 წელს ზემოხსნებეული საქმის განხილვისას მიწვეულმა დარგის აღიარებულმა სპეციალისტებმა, გარდა იმისა, რომ ხაზგასმით მიუთითეს საკუთრების უფლების სრული და ეფექტური დაცვისათვის აუცილებელი ადეკვატური, სრულყოფილი და დეტალურად გაწერილი პროცედურების არარსებობაზე, რათა მესაკუთრეს შეძლებოდა ქონების ჩამორთმევის მართლზომიერებაზე დავა (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384; II- 24), ასევე დაისვა საკითხი „თუკი პირადი ქონების“ ჩამორთმევა ანტიკონსტიტუციური იყო, მაშინ, მით უმეტეს, არ უნდა იყოს ანტიკონსტიტუციური დამნაშავისათვის „სხვისი ქონების“ ჩამორთმევა?! ეს ხომ იმას ნიშნავს, დასაჯო ის, ვისაც დანაშაული არ ჩაუდენია?!.... სიტყვები „კანონიერ მფლობელობაში“ მიანიშნებს იმას, რომ დანაშაულის საგნის მესაკუთრე უდანაშაულოა. მიუხედავად ამისა, ეს ნივთი მას მაინც ჩამოერთმევა და გადავა სახელმწიფოს საკუთრებაში“ (იხ. გიორგი ამირანაშვილი -კანონიერ მფლობელობაში არსებული დანაშაულის საგნის კონფისკაცია-კონსტიტუციური და საერთაშორისო სტანდარტები; ადამიანის უფლებათა დაცვა: მიღწევები და გამოწვევები-სტატიათა კრებული; რედაქტორი კონსტანტინე კორკელია; კრებული გამოცემულია GIZ-ის (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) ფინანსური მხარდაჭერით; თბილისი, 2021წ; გვ. 13-14);

27.3. საკონსტიტუციო სასამართლოში მიწვეულმა დარგის სპეციალისტმა განმარტა, რომ მისი მოსაზრებით „ერთმანეთშია არეული „საპროცესო კონფისკაცია“ და „ქონების ჩამორთმევა“, როგორც დამატებითი სასჯელი“. სპეციალისტმა გაუმართლებლად მიიჩნია დანაშაულის საგნის, იარაღის და დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევისთვის იმის მტკიცება, რომ ეს აუცილებელია სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის, ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ან/და ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად. სპეციალსტმა განმარტა, რომ თუ ნივთი დანაშაულის ჩასადენად იყო გამიზნული, ან მისი მეშვეობით განხორციელდა დანაშაული, მაშინ ჩამორთმევა შეიძლება მოხდეს უსასყიდლოდ, მაგრამ, ამასთან აუცილებელ პირობად მიიჩნია, რომ ასეთი ქონება წარმოადგენდეს დამნაშავის საკუთრებას. სპეციალისტის მოსაზრებით, სხვისი ქონების, თუნდაც დამნაშავის კანონიერ მფლობელობაში არსებული ნივთის, ჩამორთმევა დაუშვებელია და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლების დაცვას, რომელიც საკუთრების ჩამორთმევას იცნობს მხოლოდ შესაბამისი ანაზღაურებით (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384 ; I-6;);

27.4. „საკუთრების უფლება ადამიანის ძირითადი უფლებაა, თუნდაც იმიტომ, რომ ის გარანტიას ქმნის სხვა უფლებათა მთელი რიგის რეალიზებისათვის, ადამიანის თავისუფალი განვითარებისათვის. საკუთრება ზესახელმწიფოებრივი და წინარესახელმწიფოებრივი ადამიანის ბუნებითი უფლებაა. სახელმწიფო ახდენს საკუთრების უფლების მხოლოდ აღიარებას და გარანტიებით უზრუნველყოფას. სახელმწიფო არაა საკუთრების უფლების შემოქმედი და ამიტომ არც მისი გაუქმება ძალუძს, მაგრამ სახელმწიფოს შეუძლია უფლების გარკვეული საზღვრების დადგენა. ეს გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდანაც, ვინაიდან უფლებათა ურთიერთდაპირისპირება გამორიცხავს გარკვეული უფლებების აბსოლუტურობას. კონსტიტუციის პრეამბულას განმარტებით ენიჭება სავალდებულო ძალა, აქ კი მიზნად დასახულია სოციალური სახელმწიფოს შექმნა, რაც საკუთრების სოციალურ ფუნქციასაც მოიაზრებს“ (იხ. ვლადიმერ ხასია-უდანაშაულო მესაკუთრისათვის დანაშაულის საგნისა და საშუალების ჩამორთმევის პრობლემა; ადამიანის უფლებათა დაცვა, მიღწევები და გამოწვევები - სტატიათა კრებული; რედაქტორი კონსტანტინე კორკელია; კრებული გამოცემულია GIZ-ის (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) ფინანსური მხარდაჭერით; თბილისი, 2012; გვ.170).

27.5. „ბუნებითი სამართლის ცნება სამართლის ფილოსოფიისა და იურისპრუდენციის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ძველი კატეგორიაა. ბუნებითი სამართალი უპირისპირდება პოზიტიურ სამართალს, როგორც იდეალური ნორმა-არასრულყოფილს, ამდენად გამომდინარეობს იდეალურისა და არსებულის მუდმივი დაპირისპირებისაგან და მეორე, იგი არის ნორმა, რომელიც გამომდინარეობს თავად ბუნებიდან, ამიტომ მას ცვალებადი და ადამიანის მიერ შედგენილი დანაწესისაგან განსხვავებით მუდმივი ხასიათი აქვს. ამას ემატება პოზიტიური სამართლის ხარვეზები, რომლებიც კიდევ უფრო აძლიერებენ ბუნებითი სამართლის უპირატესობას, ყველაზე კარგი კანონებიც კი იშვიათად არის დამაკმაყოფილებელი. საზოგადოებრივი ინტერესების მრავალფეროვნება ვერ პოულობს სრულ ჰარმონიას კანონმდებლობაში, რაც იწვევს პოზიტიური ნორმების კრიტიკას. პოზიტიური სამართლის ნორმები შესაძლოა თვითნებურიც იყოს, ამიტომაც ბუნებითი სამართალი დგას მის ზემოთ, როგორც უმაღლესი ნორმა, რომელიც თავის ძალას იღებს ბუნებითი სამართლიანობიდან“ (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ.45).

27.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლზე მსჯელობისას, იურიდიული დოქტრინა უთითებს, რომ „ნორმის გრამატიკული განმარტების შესაბამისად, დამნაშავეს უნაცვალგებოდ შეიძლება ჩამოერთვას საკუთრება ან კანონიერი მფლობელობა დანაშაულის იარაღზე, საგანზე. აქ საერთოდ არაა ნახსენები უდანაშაულო მესაკუთრე მესამე პირი. საქმე ისაა, რომ სახელმწიფო დამნაშავეს იმაზე მეტს ვერ ჩამოართმევს, რაც მას აქვს, ისევე, როგორც ვერავინ გადასცემს სხვას იმაზე მეტ უფლებას, რაც მას თავად აქვს. ამიტომ დამნაშავეს შეიძლება ჩამოერთვას მხოლოდ ის, რაც მას აქვს, ანუ კანონიერი მფლობელობა. კანონიერი მფლობელობა თავისთავად არის მნიშვნელოვანი ქონებრივი ღირებულება და მის ჩამორთმევას ამიტომ აქვს დამნაშავისადმი სასჯელის ხასიათი (ამიტომაცაა საუბარი მხოლოდ კანონიერ მფლობელობაზე და არა უკანონოზე). დამნაშავისათვის მფლობელობის, როგორც დამოუკიდებელი ქონებრივი სიკეთის, ჩამორთმევა არ გულისხმობს მესაკუთრისადმი საკუთრების ჩამორთმევას ავტომატურად, ვინაიდან პირდაპირი მფლობელობა ისე შეიძლება გაუქმდეს (ან გადავიდეს სხვა პირზე), რომ არაპირდაპირი მფლობელი დარჩეს მესაკუთრედ. ამდენად, ნორმის სიტყვასიტყვითი განმარტებით, არადამნაშავე მესაკუთრის უფლებაში ჩარევისთვის არ არსებობს კანონის ნორმა, შესაბამისად, ვერ მოხდება მის უფლებაში ჩარევა.“ „...სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მე-2 პუნქტი მესაკუთრის მიმართ, რომელმაც არაფერი იცოდა და არც შეეძლო სცოდნოდა, ადგენს არა ქცევის წესს, არამედ ავტონომიურ პირობას, რომლის დადგომაზეც მესაკუთრეს არანაირი ზეგავლენის მოხდენა არ შეუძლია. მის მიმართ ნორმის პირობა დაახლოებით ისევე ავტონომიურად მოქმედებს, როგორც „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისას საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილ ჩამონათვალში გათვალისწინებული პირობები. ამიტომ დამნაშავის მიმართ ნორმა ნამდვილად რეგულაციური, საკუთრების კონტროლის ტიპის ჩარევაა, სრულიად არაბრალეული მესაკუთრის მიმართ კი საკუთრების ჩამორთმევაა უფლებაში ჩარევის გამოყენებული საშუალება“ (იხ. ვლადიმერ ხასია - უდანაშაულო მესაკუთრისათვის დანაშაულის საგნისა და საშუალების ჩამორთმევის პრობლემა; ადამიანის უფლებათა დაცვა, მიღწევები და პრობლემები - სტატიათა კრებული; რედაქტორი კონსტანტინე კორკელია; გამოცემულია GIZ-ის (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) ფინანსური მხარდაჭერით; თბილისი; 2012; გვ.172; გვ.178-179.)

27.7. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც არაბრალეული მესაკუთრე არსებული სისხლის საპროცესოსამართლებრივი მოწესრიგების გზით ვერ ახორციელებს ხელყოფილი საკუთრების უფლების დაცვას, თანაც რადგან დანაშაულის იარაღად/საგნად გამოყენებული არაბრალეული მესაკუთრის უძრავი ქონების მესაკუთრეა სახელმწიფო, სწორედ სახელმწიფოს აქვს ვალდებულება სამართლიანი დაკმაყოფილების პასუხისმგებლობა აიღოს, რადგან იმ პირთაგან, რომელთაც დანაშაულის ჩასადენად გამოიყენეს არაბრალეული მესაკუთრის ქონება და სისხლის სამართლის საქმეზე „თამამად“ დაადასტურეს, რომ სხვისი (მოსარჩელის) ქონება „არის ორგანიზებული ჯგუფის წევრების საკუთრებასა და ფაქტობრივ სარგებლობაში და მფლობელობაში არსებული დანაშაულებრივი საქმიანობით მოპოვებული და ორგანიზებული ჯგუფის მიერ დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული და ეკვივალენტური ქონება“ (იხ. განაჩენი, ტ.1, ს.ფ. 49; ასევე- წინამდებარე გადაწყვეტილების 25.8 ქვეპუნქტი), ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, უფლების არარეალური, მხოლოდ ილუზორული დაცვა იქნება და ვერ შეასრულებს საკუთრების დაცვის ეფექტურ მექანიზმს, როგორც ეს დარგის სპეციალისტებმა დასაბუთებულად, სამეცნიერო დოქტრინასა და პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტეს ჯერ კიდევ 2007 წელს საკონსტიტუციო სასამართლოში (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-13 პუნქტი) და როგორც ამას ადასტურებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა.

27.8. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკუთრების უფლების შეზღუდვისა და სახელმწიფოს მხრიდან შესაძლო ჩარევის კონსტიტუციური საფუძველი განმტკიცებულია ქვეყნის უზენაესი კანონით და ასეთი ჩარევის ლეგიტიმურობა, თანაზომიერება განპირობებულია აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებით, რომელიც სახელმწიფოს მხრიდან მესაკუთრის წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციის ვალდებულებას ადგენს (სხვა მრავალთა შორის შეად. სუსგ-ებს: N ას-681-2023, 7.07.2023წ; N ას-599-2022, 31.03.2023წ; N ას-879-2021, 27.10.2022წ; N ას-688-2022, 20.09.2022წ; N ას-952-2019, 6.07.2022წ; N ას-1349-2019, 20.04.2022წ; N ას-1152-2021, 31.01.2022წ; N ს-1133-2019, 30.07.2021წ.). „საკუთრების ჩამორთმევა განიმარტება როგორც სრული და საბოლოო ამოღება. ეს არის ნაციონალიზაციის, ექსპროპრიაციისა თუ საბოლოო კონფისკაციის შემთხვევა. ...საკუთრების ჩამორთმევა, სამოქალაქოსამართლებრივი გაგებით, შეიძლება მხოლოდ საზოგადოებრივი ინტერესების საფუძველზე და არასოდეს არ შეიძლება პოლიტიკური გადაწყვეტილების საგანი გახდეს. ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ სათანადო ანაზღაურებით“ (იხ. გიორგი ამირანაშვილი-კანონიერ მფლობელობაში არსებული დანაშაულის საგნის კონფისკაცია,კონსტიტუციური და საერთაშორისო სტანდარტები“; ადამიანის უფლებათა დაცვა, მიღწევები და პრობლემები-სტატიათა კრებული; რედაქტორი კონსტანტინე კორკელია; გამოცემულია GIZ-ის (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) ფინანსური მხარდაჭერით; თბილისი; 2012; გვ. 9.)

27.9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის მოქმედი დანაწესით დანაშაულის საგნად გამოყენებული საკუთრების ჩამორთმევა, საჭიროა „სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად“, როგორც ეს თუნდაც ამ გადაწყვეტილებაში მოხმობილი სისხლის სამართლის საქმეებზე მიღებულ გადაწყვეტილებათა მოკლე მიმოხილვით დასტურდება (იხ. 26.1-26.9 ქვეპუნქტები). უდანაშაულო/არაბრალეული მესაკუთრისთვის ნივთის ჩამორთმევა in rem თვითსაფრთხის გამო სცდება სასჯელის პრევენციული ფუნქციის (იხ. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლი) დანიშნულებას, „რადგან საკუთრების ჩამორთმევამ არ შეიძლება დამნაშავის პიროვნებაზე იმოქმედოს პრევენციულად, ანუ გადაათქმევინოს მას დანაშაულის ჩადენა. ამის მიზეზი მარტივია – დამნაშავეს ყოველთვის ურჩევნია, დანაშაული ჩაიდინოს სხვისი კუთვნილი ნივთით, ვიდრე თავისით, რადგან ნივთის ჩამორთმევის შემთხვევაში ის არ დაკარგავს საკუთრებას. ის ფაქტი, რომ მესაკუთრეს ამის გამო, დამნაშავის მიმართ სამოქალაქოსამართლებრივი მოთხოვნა წარმოეშობა, არ არის დამნაშავისთვის მნიშვნელოვანი დაბრკოლება, ვინაიდან დამნაშავეს თავისი საკუთრების გარდაუვალ დაკარგვას ბევრად უჯობს მის მიმართ წარმოშობილი სამოქალაქოსამართლებრივი მოთხოვნა, რომელიც ჯერ კიდევ სადავოა და აღსრულების ეტაპამდეც კი არაა მისული. ამას გარდა, ამგვარი მიდგომით სასჯელის პრევენციული ფუნქცია უდანაშაულო მესაკუთრის სამოქალაქოსამართლებრივი მოთხოვნის ანაბარაა დატოვებული. ამგვარ მოთხოვნაზე კი უდანაშაულო მესაკუთრეს ნების ავტონომია აქვს და თუ ის უარს იტყვის თავისი მოთხოვნის უფლებაზე, „სასჯელის პრევენციული ფუნქციაც“ ჰაერში გამოკიდებული დარჩება. ამრიგად, ნივთის in rem დასაბუთებით ჩამორთმევას არაფერი აქვს საერთო სასჯელის პრევენციულ ფუნქციასთან და მიზნის მისაღწევად, ამ თვალსაზრისით, სრულიად უვარგისია... დამნაშავეზე პიროვნული ზემოქმედების, გადათქმევინების გარდა, დანაშაულის პრევენცია შეიძლება დანაშაულის ჩადენის საშუალებების, გზების აღმოფხვრითაც. სწორედ ამგვარ შემთხვევად მოიაზრება ნივთის თვითსაფრთხე in rem, რომლის არსებობისას ნივთის ამოღება ხდება მისი მესაკუთრის უდანაშაულობის მიუხედავად. ამიტომ აღნიშნული სცდება სისხლისსამართლებრივი ნორმით დადგენილი სასჯელის პრევენციულ ფუნქციას, სასჯელის დამდგენი მუხლის დაცვის სფეროს და ზოგადი საფრთხის პრევენციაა (იხ. ვლადიმერ ხასია - უდანაშაულო მესაკუთრისათვის დანაშაულის საგნისა და საშუალების ჩამორთმევის პრობლემა; ადამიანის უფლებათა დაცვა, მიღწევები და პრობლემები /სტატიათა კრებული/; რედაქტორი: კონსტანტინე კორკელია; გამოცემულია GIZ-ის (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) ფინანსური მხარდაჭერით; თბილისი; 2012; გვ. 182.)

27.10. საკასაციო სასამართლო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლის (სასჯელის მიზანი) მე-2 ნაწილს მოიხმობს, რომლის თანახმად, „სასჯელის მიზანი ხორციელდება მსჯავრდებულისა და სხვა პირზე ზემოქმედებით, რათა ისინი განისმჭვალონ მართლწესრიგის დაცვისა და კანონის წინაშე პასუხისმგებლობის გრძნობით. მსჯავრდებულზე ასეთი ზემოქმედების ფორმები და საშუალებები გათვალისწინებულია თავისუფლების აღკვეთის აღსრულების შესახებ საქართველოს კანონმდებლობით“ და განმარტავს, იმ პირობებში, როდესაც არაბრალეულ მესაკუთრეს, კანონიერი გზით მოპოვებულ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაცვის ქმედითი სამართლებრივი მექანიზმი არ გააჩნია, მასთან კავშირში არმყოფი დამნაშავე პირების მიმართ გამოყენებული სასჯელი (ამ შემთხვევაში დანაშაულის საგნად ან/და იარაღად გამოყენებული უდანაშაულო მესაკუთრისათვის ქონების ჩამორთმევა დამატებითი სასჯელის სახით) არათუ ვერ განმსჭვალავს მართლწესრიგის დაცვისა და კანონის წინაშე პასუხისმგებლობის გრძნობით, არამედ ნორმალურ სამოქალაქო ბრუნვას შეაფერხებს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-13 პუნქტი). სწორედ მოქმედი მართლწესრიგის ფარგლებში ენიჭება მნიშვნელობა contra legem განმარტების გზით მოცემულ შემთხვევაში არაბრალეული მესაკუთრის კონსტიტუციური უფლების დაცვას უძრავ ქონებაზე.

28. ევროპის პარლამენტისა და საბჭოს 2014 წლის 3 აპრილის დირექტივის 2014/42 მიზნები

28.1. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის მოქმედი კოდექსი არ ითვალისწინებს დამატებითი სასჯელის სახით ქონების კონფისკაციას, რომელიც, როგორც საბჭოთა წყობილების გადმონაშთი, არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინების საფუძველზე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 1997 წლის 21 ივლისის ისტორიული მნიშვნელობის მქონე გადაწყვეტილებით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 28.1 ქვეპუნქტი), საკასაციო სასამართლოს მნიშვნელოვნად მიაჩნია მოკლედ მიმოიხილოს ევროპის პარლამენტისა და საბჭოს მოქმედი დირექტივა 2014/42 (სრული ტექსტი ხელმისაწვდომია: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2014/42/), რომელიც ეხება ევროპის კავშირში დანაშაულის შედეგად მიღებული შემოსავლებისა და დანაშაულის საგნად გამოყენებული ქონების კონფისკაციისა და „გაყინვის“ (შემდგომი გამოყენების/განკარგვის შეჩერების) რეგულირებას. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, დირექტივის მიზნების განხილვა საგულისხმოა იმ მინიმალური წესებისა და მოწესრიგების შინაარსობრივი მხარის წარმოსაჩენად, რომელიც კვლავაც აქტუალურია და განსაკუთრებით საყურადღებოა იმ პირთა დაცვის ეფექტური სამართლებრივი მექანიზმების კუთხით, რომელთა მიმართ გამოყენებულია ქონების ჩამორთმევის თუ ქონების შემდგომი განკარგვის შეჩერების ღონისძიებები. დირექტივა ადგენს იმ ქონების „გაყინვას“ (შემდგომი გამოყენების/განკარგვის შეჩერებას), რომლებიც შემდგომში შესაძლოა კონფისკაციას დაექვემდებაროს, მათ შორის - სისხლის სამართლის საქმეზე. წინამდებარე დირექტივა ზიანს არ აყენებს ევროკავშირის წევრი-სახელმწიფოების მიერ დადგენილ პროცედურებს, რომლებიც შესაბამისი ქონების კონფისკაციის ღონისძიებებს ატარებენ. დირექტივის მიზნებისთვის მისი მე-2 მუხლით განმარტებულია რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცნების (ტერმინის) დეფინიცია: (1) შემოსავლები /proceeds/ ნიშნავს ნებისმიერ ეკონომიკურ სარგებელს, მიღებულს პირდაპირ თუ არაპირდაპირ დანაშაულის შედეგად; ის შეიძლება შედგებოდეს ნებისმიერი ფორმის ქონებისაგან და მოიცავს პირდაპირი შემოსავლების და სხვა ღირებული სარგებლის ნებისმიერ შემდგომ რეინვესტირებას ან ტრანსფორმაციას (გარდაქმნას); ქონება /property/ ნიშნავს ნებისმიერი აღწერილობის ქონებას - სხეულებრივს, ან არასხეულებრივს, მოძრავს ან უძრავს, აგრეთვე, იურიდიულ დოკუმენტებს ან აქტებს, რომლებიც ადასტურებენ საკუთრების უფლებას ან ინტერესს ასეთი ქონებისადმი; (3) საშუალებები /instrumentalities/ ნიშნავს ნებისმიერ ქონებას, რომელიც გამოიყენება ან განკუთვნილია რაიმე სახით, სრულად ან ნაწილობრივ, სისხლის სამართლის დანაშაულის ან სისხლის სამართლის დანაშაულების ჩასადენად; (4) კონფისკაცია /confiscation/ ნიშნავს სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ქონების საბოლოოდ ჩამორთმევას სისხლის სამართლის დანაშაულთან დაკავშირებით; (5) „გაყინვა“ /freezing/ ნიშნავს დროებით აკრძალვას ქონების გადაცემაზე, განადგურებაზე, გარდაქმნაზე, განკარგვაზე ან გადაადგილებაზე, ან ქონებაზე კონტროლის ან მეურვეობის დროებით აღებას საკუთარ თავზე; (6) სისხლის სამართლის დანაშაული /criminal offence/ ნიშნავს დანაშაულს, რომელიც თავსდება ამავე დირექტივის მე-3 მუხლში მითითებული ჩამონათვალის ნუსხაში.

28.2. დირექტივის მე-6 მუხლი განცალკევებულად აწესრიგებს მესამე პირთა ქონების კონფისკაციას. დასახელებული მუხლის პირველი პარაგრაფის მიხედვით, წევრმა სახელმწიფოებმა უნდა მიიღონ აუცილებელი ზომები შემოსავლებისა და სხვა ქონების კონფისკაციის უზრუნველყოფის მიზნით, რომელთა ღირებულება შეესაბამება შემოსავლებს, რომლებიც პირდაპირ თუ ირიბად გადაეცათ მესამე პირებს ეჭვმიტანლი თუ ბრალდებული პირებისაგან, ან რომლებიც მესამე პირების მიერ მოპოვებული იქნა ეჭვმიტანილის ან ბრალდებულისაგან, იმ პირობით, რომ, სულ მცირე, მესამე პირებმა იცოდნენ ან უნდა სცოდნოდათ, რომ გადაცემის თუ შეძენის მიზანი იყო კონფისკაციის არიდება, რაც კონკრეტულ ფაქტებსა და გარემოებებს უნდა ეფუძნებოდეს, მათ შორის იმის გათვალისწინებას, რომ გადაცემა ან შეძენა უსასყიდლოდ მოხდა ან საბაზრო ღირებულებასთან შედარებით მნიშვნელოვნად დაბალ ფასად. დირექტივის მე-6 მუხლის მეორე პარაგრაფი ადგენს, რომ პირველი პარაგრაფი არ ხელყოფს კეთილსინდისიერ მესამე პირთა უფლებებს.

28.3. დირექტივის მე-8 მუხლი გარანტიებს ადგენს, რომელთა საფუძველზე ევროკავშირის წევრმა-სახელმწიფოებმა უნდა მიიღონ აუცილებელი ზომები, რათა იმ პირებს, რომელთაც შეეხოთ წინამდებარე დირექტივით გათვალიწინებული ღონისძიებები, ჰქონდეთ უფლება ეფექტურ სამართლებრივ დაცვაზე და სამართლიან სასამართლო განხილვაზე თავიანთი უფლებების დასაცავად (8.1). ევროკავშირის წევრმა-სახელმწიფოებმა უნდა მიიღონ აუცილებელი ზომები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ქონების შემდგომი გამოყენების/განკარგვის შეჩერების (ე.წ.“გაყინვის“) თაობაზე გადაწყვეტილება მიეწოდოს იმ პირს, რომელიც ამით დაზარალდა, ამასთან, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, „გაყინვის“ გამოყენების გადაწყვეტილების შესახებ დროულად უნდა მოხდეს შეტყობინება. ასეთ შეტყობინებაში მოკლედ მაინც უნდა აღინიშნოს, თუ რას ემყარება შესაბამისი გადაწყვეტილება. სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიებისათვის საფრთხის ასარიდებლად, კომპეტენტური ორგანოები უფლებამოსილი არიან, გადადონ ქონების „გაყინვის“ ღონისძიების თაობაზე ინფორმაციის მიწოდება დაზარალებული პირისათვის (8.2); ქონების შემდგომი გამოყენების/განკარგვის აკრძალვა ძალაში რჩება მხოლოდ იმ დრომდე, სანამ აუცილებელია ქონების შენარჩუნება მისი შემდგომი კონფისკაციის მიზნით (8.3); წევრმა-სახელმწიფოებმა უნდა უზურნველყონ სასამართლოში გასაჩივრების ეფექტური შესაძლებლობა იმ პირისათვის, რომლის ქონებასაც შეეხო გამოყენებული ღონისძიება, ეროვნული კანონმდებლობის საფუძველზე. ასეთი პროცედურები შეიძლება ითვალისწინებდეს, რომ თუ პირველადი „გაყინვის“ გადაწყვეტილება მიღებული იქნა კომპეტენტური ორგანოს მიერ, რომელიც არ წარმოადგენს სასამართლოს, ასეთი ღონისძიება თუ გადაწყვეტილება ჯერ დასამტკიცებლად უნდა წარედგინოს სასამართლოს, სანამ ის გასაჩივრდება სასამართლოში (8.4); „გაყინული“ ქონება, რომელიც შემდგომში არ იქნა კონფისკებული, ექვემდებარება დაუყოვნებლივ დაბრუნებას. ასეთი ქონების დაბრუნების პირობები და პროცესუალური წესები განისაზღვრება ეროვნული კანონმდებლობით (8.5); ევროკავშირის წევრმა-სახელმწიფოებმა უნდა მიიღონ აუცილებელი ზომები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ნებისმიერი კონფისკაციის შესახებ გადაწყვეტილებაში იყოს მითითებული კონფისკაციის მიზეზები და რომ ეს გადაწყვეტილება ეცნობოს იმ პირებს, რომელთა ქონებასაც ეხება კონფისკაცია. წევრმა-სახელმწიფოებმა უნდა უზრუნველყონ სასამართლოში გასაჩივრების ეფექტური შესაძლებლობა იმ პირისათვის, რომლის მიმართაც მიღებულია კონფისკაციის გადაწყვეტილება (8.6); 2012/13/EU დირექტივისა და 2013/48/EU დირექტივისათვის ზიანის მიყენების გარეშე, პირებს, რომელთა უფლებებსაც ეხება გადაწყვეტილება კონფისკაციის შესახებ, უნდა ჰქონდეთ ადვოკატზე ხელმისაწვდომობა კონფისკაციის მთელი პროცედურის მანძილზე, რაც აუცილებელია მათი უფლებების დასაცავად. დაინტერესებულ პირებს უნდა მიეწოდოთ ინფორმაცია ასეთი უფლების შესახებ (8.7); დირექტივის მე-5 მუხლში (განგრძობადი კონფისკაცია) მითითებული პროცედურების დროს დაზარალებულ პირს უნდა ჰქონდეს ეფექტური შესაძლებლობა, გაასაჩივროს საქმის გარემოებები, კონკრეტული ფაქტებისა და არსებული მტკიცებულებების ჩათვლით, რომელთა საფუძველზე შესაბამისი ქონება მიჩნეულია დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად მოპოვებულ ქონებად (8.8); მესამე პირებს აქვთ უფლება, მოითხოვონ საკუთრების უფლება ან სხვა ქონებრივი უფლებები, მათ შორის მე-6 მუხლში (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 28.2 ქვეპუნქტი) მითითებულ შემთხვევებში (8.9); თუკი სისხლის სამართლის დანაშაულის შედეგად დაზარალებულ პირს აქვს პრეტენზია (მოთხოვნა) იმ პირის მიმართ, რომლის წინააღმდეგ წინამდებარე დირექტივით გამოყენებულია კონფისკაცია, წევრმა-სახელმწიფოებმა უნდა მიიღონ აუცილებელი ზომები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ კონფისკაციის ღონისძიებამ არ დააბრკოლოს ასეთ პირთა მიერ კომპენსაციის მიღება მათი მოთხოვნის ფარგლებში (8.10).

29. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომები საკუთრების უფლების დაცვის ჭრილში და საკასაციო საჩივრის (სარჩელის) ნაწილობრივ დაკმაყოფილების დასაბუთება

29.1. ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციასთან შესაბამისობისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, საკუთრების, როგორც არააბსოლუტურ, უფლებაში ჩარევის მართლზომიერების და დასაბუთებულობის შეფასებისას, უნდა შეფასდეს, თუ რამდენად იყო დაცული „სამართლიანი ბალანსი“. „მნიშვნელოვანია, რომ „მეოთხე ინსტანციის“ დოქტრინიდან (დოქტრინის თანახმად, ევროპული სასამართლო არ მოქმედებს, როგორც ეროვნულ სასამართლოებზე ზემდგომი, ე.წ. „მეოთხე ინსტანციის“ სასამართლო და, შესაბამისად, სტრასბურგი მხოლოდ მაშინ ამოწმებს ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებს, თუ ეს გადაწყვეტილებები აშკარად არაგონივრული ან თვითნებურია (ბოჩანი (Bochan) უკრაინის წინააღმდეგ (#2) [დიდი პალატა], N 22251/08, 05.02.2015, §61; ტელბისი და ვიზიტეუ, §57). ე.წ. „მეოთხე ინსტანციის“ დოქტრინის შესახებ მსჯელობისათვის, ასევე, იხ. ედვარდსი (Edwards) გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, N 13071/87, 16.12.1992, §34) გამომდინარე, ევროპული სასამართლო არ ამოწმებს ეროვნული სასამართლოს მიერ ცალკეული ფაქტების დადგენისა და მტკიცებულებათა დაშვების სისწორეს, არამედ აფასებს წარმოებას „მთლიანობაში.“ ვინაიდან სტრასბურგი არ არის ორიენტირებული ეროვნული მართლმსაჯულების ორგანოების „ჩანაცვლებაზე,“ იგი სწორედ სახელმწიფო ორგანოებსა და სასამართლოებს ანიჭებს უპირატესობას, გადაწყვიტონ ეროვნული კანონმდებლობის ინტერპრეტაციის საკითხები და შეარჩიონ ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად ოპტიმალური ღონისძიებები... ევროპული სასამართლო უშვებს არა მხოლოდ ბრალდებული ან მსჯავრდებული, არამედ სისხლის სამართლის წარმოების არა-მონაწილე მესამე პირების ქონების დაყადაღებისა და ჩამორთმევის შესაძლებლობას. მიუხედავად სახელმწიფოსათვის მინიჭებული აღნიშნული ფართო დისკრეციისა, სტრასბურგი სისხლის სამართალწარმოების კონტექსტში ქონების ჩამორთმევისა და დაყადაღების ღონისძიებებს უკავშირებს უფლებათა დარღვევის განსაკუთრებულ რისკს. შესაბამისად, ასეთ შემთხვევებში, ევროპული სასამართლოს უმთავრესი მოთხოვნაა: (1) ქონების დაყადაღებისა თუ ჩამორთმევის წარმოებისას, სახელმწიფომ დაადგინოს მესაკუთრის ბრალეულობის ხარისხი ან, სულ მცირე, კავშირი მის ქმედებებსა და ჩადენილ დანაშაულს შორის; და (2) ქონების ჩამორთმევისა თუ დაყადაღების წარმოება ითვალისწინებდეს მესაკუთრის დაცვის სათანადო საპროცესო გარანტიებს. აღნიშნული კი გულისხმობს ეროვნულ დონეზე ისეთი სამართლებრივი მექანიზმის არსებობას, რომელიც მესაკუთრეს მისცემს გამოყენებული ღონისძიების სასამართლოს წინაშე შედავების გონივრულ შესაძლებლობას“ (იხ. საკუთრების უფლების დაცვის გარანტიები სისხლის სამართლის პროცესში; კვლევა განხორციელებულია საქართველოს იურიდიული ფირმების ასოციაციის სისხლის სამართლის ჯგუფის ინიციატივითა და ფონდ „ღია საზოგადოება - საქართველო“-ს მხარდაჭერით; ექსპერტები: დავით კვაჭანტირაძე, თინათინ ცხვედიანი, ალექსანდრე ნოსელიძე; 2019წ; გვ. 18-19).

29.2. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გზამკვლევი (სახელმძღვანელო) ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის გამოყენების თაობაზე (Guide on Article 1 of Protocol No. 1 to the European Convention on Human Rights, Protection of property; Updated on 31 August 2022; გვ. 70-74) საკუთრების უფლების დაცვის კონტექსტში განიხილავს დანაშაულებრივი გზით მიღებული შემოსავლის კონფისკაციის საკითხს და არაერთ უმნიშვნელოვანეს განმარტებას გვთავაზობს, რომელსაც დასახელებული გზამკვლევის მიხედვით, პარაგრაფების შესატყვისი ნუმერაციით უთითებს ქვემოთ საქართველოს უზენაესი სასამართლო:

პარ. 382) წევრ-სახელმწიფოთა საკანონმდებლო მოწესრიგების პირობებში კონფისკაცია შეიძლება მოხდეს სისხლისსამართლებრივი წარმოების მსვლელობისას, როგორც წესი, სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენის გამოტანით, ასევე სისხლის სამართალწარმოების გარეშე, როდესაც გარკვეული წინაპირობები უნდა შესრულდეს. კიდევ ერთი სპეციალური პროცედურა არის, რომელიც დამნაშავე პირის ან სხვა პირთა საკუთრების კონფისკაცია ხდება იმ პრეზუმფციის დაშვებით, რომ ქონება მოპოვებულია დანაშაულის შედეგად. ამას ჩვეულებრივ გაფართოებულ კონფისკაციას (extended confiscation) უწოდებენ და განიხილება, როგორც ჩვეულებრივი კონფისკაციის დამხმარე და დამატებითი ფორმა (ancillary and auxiliary form of ordinary confiscation). გარდა ამისა, იტალიაში დასაშვებია ადმინისტრაციული ხასიათის პრევენციული ღონისძიებები ძირითადად ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლის წინააღმდეგ. შეჯამების სახით, ზოგიერთ იურისდიქციაში, მაგალითად როგორიცაა გაერთიანებული სამეფო, ასევე არსებობს სამოქალაქო-სამართლებრივი სახის კონფისკაცია, რომელიც ეფუძნება არა პირის ბრალეულობას, არამდე ქონების მოპოვების წარმოშობის/მოპოვების ბრალეულობას;

პარ.383) ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე Gogitidze and Others v. Georgia, § 105 აღნიშნა, „მხედველობაში იღებს რა საერთაშორისო სამართლებრივ მექანიზმებს, როგორიც არის 2005 წლის გაეროს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კონვენცია, ფულის გათეთრების წინააღმდეგ მებრძოლი სპეციალურ ქმედებათა ჯგუფის (FATF) რეკომენდაციები და დანაშაულებრივი შემოსავლების ჩამორთმევის შესახებ ევროპის საბჭოს 1990 და 2005 წლის ორი კონვენცია (ETS 141 და ETS 198), სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა საერთო ევროპული და ასევე საყოველთაო სამართლის ნორმები, რომლებიც ქონების ჩამორთმევას სისხლისსამართლებრივი გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომის გარეშე ისეთ საქმეებზე ითვალისწინებს, რომლებიც დაკავშირებულია მძიმე დანაშაულებთან, - როგორიც არის კორუფცია, ფულის გათეთრება, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულები და სხვა. მეორე რიგში, ეს ნორმები ითვალისწინებს უკანონოდ მიჩნეული ქონების კანონიერი წარმოშობის მტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე გადატანას ქონების ჩამორთმევის არასისხლისსამართლებრივ წარმოებაში, მათ შორის სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოებაში. მესამე რიგში, ქონების ჩამორთმევის ზომები შეიძლება მიმართული იყოს არა მხოლოდ დანაშაულიდან პირდაპირ მიღებულ შემოსავლებზე, არამედ ისეთი ქონების მიმართაც, როგორიცაა სხვა შემოსავლები და არაპირდაპირი სარგებელი, რომელიც დანაშაულიდან პირდაპირ მიღებული შემოსავლების გარდაქმნის, გაცვლის ან სხვა შესაძლო კანონიერ ქონებასთან შეერთების გზით არის მიღებული და ბოლოს, ქონების ჩამორთმევის ზომა შესაძლოა, არა მხოლოდ იმ პირის მიმართ იყოს გამოყენებული, რომელიც უშუალოდ დანაშაულში არის ეჭვმიტანილი, არამედ ნებისმიერი ისეთი მესამე პირის მიმართ, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრების უფლება აუცილებელი კეთილსინდისიერი მფლობელის პირობის გარეშე გააჩნია, რაც ამ ქონების მოხვეჭის საქმეში სამართალდამრღვევის არამართლზომიერი როლის შენიღბვას ისახავს მიზნად“ (იხ. https://www.supremecourt.ge/uploads/files/1/pdf/s_winaagmdeg/saqartvelos-winaagmdeg-gogitidze-da-sxva.pdf);

პარ. 384) ტრანსნაციონალური დანაშაულის კონტექსტში, რომელიც ეხებოდა, განმცხადებლის ქონებაზე მალტაში ე.წ. „გაყინვის“ განკარგულების (freezing order) გამოყენებას, იმ დასაბუთებით, რომ ყაზახეთში მიმდინარეობდა გამოძიება განმცხადებლისა და მისი მეუღლის მხრიდან ფულის გათეთრების ბრალდებით, ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე Shorazova v. Malta, § 111 მიუთითა ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის შესახებ გაეროს კონვენციის მნიშვნელობაზე ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის ეფექტურობის კუთხით. იმავდროულად, სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ურთიერთსამართლებრივი დახმარება ამ კონვენციის ფარგლებში უნდა განხორციელდეს ადამიანის უფლებათა სტანდარტების დაცვით. აქედან გამომდინარე, ეროვნულ სასამართლოებს გააჩნიათ ვალდებულება, გადასინჯონ, ევროპული კონვენციით გათვალისწინებული დაცვის უფლების აშკარა ნაკლებობის საფუძვლით აღძრული სერიოზული და დასაბუთებული საჩივრის პრეტენზიები (mutatis mutandis, Avotiņš v. Latvia [GC], § 116);

პარ.385) კონფისკაციის ღონისძიებები შესაძლოა მისაღები იყოს, თუკი ისინი ტარდება იმ საზოგადო (საჯარო) ინტერესის უზრუნველყოფის მიზნით, რომ გამოყენებულმა ქონებამ არ მიანიჭოს უპირატესობა იმ პირს, რომელიც მსჯავრდებულია სისხლისსამართლებრივი ბრალდებით, საზოგადოების საწინააღმდეგოდ (Ulemek v. Serbia (dec.), § 66);

პარ. 386) სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ სახელმწიფოებს აქვთ ლეგიტიმური ინტერესი, ასევე არაერთი საერთაშორისო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აკისრიათ ვალდებულება, განახორციელონ ღონისძიებები თავიანთ საზღვრებზე ნაღდი ფულის გადაადგილების გამოვლენისა და მონიტორინგის მიზნით, რამდენადაც დიდი ოდენობის ნაღდი ფულადი თანხა შეიძლება გამოყენებული იქნას ფულის გათეთრების, ნარკოტიკების უკანონო ბრუნვის, ტერორიზმის ან ორგანიზებული დანაშაულის დაფინანსებისთვის, გადასახადების გადახდისაგან თავის არიდების ან სხვა სერიოზული ფინანსური დანაშაულის ჩასადენად. კონფისკაციის ღონისძიებები, რომლებიც გამოიყენება ისეთი შემთხვევებისათვის, როდესაც ცალკეული პირები საზღვრის გადაკვეთის დროს არ ახდენენ ფინანსური სახრსების დეკლარირებას, შეესაბამება საზოგადოების საერთო ინტერესებს (Karapetyan v. Georgia, § 34);

პარ. 387) სასამართლო კონფისკაციის ინტერპრეტაციას აკეთებს ძირითადად ქონების გამოყენებაზე კონტროლის მიზნით პირველი ოქმის პირველი მუხლის მეორე პარაგრაფის კონტექსტში (Handyside v. the United Kingdom, § 63; Agosi v. the United Kingdom, § 51; Karapetyan v. Georgia, § 32; Aktiva DOO v. Serbia, § 78), {პირველი ოქმის მუხლი 1. საკუთრების დაცვა- (პირველი აბზაცი) ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში. (მეორე აბზაცი) ამასთან, წინარე დებულებები არანაირად არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახდებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად“}, მიუხედავად იმისა, რომ კონფისკაცია, თავისი არსით, პირის საკუთრების უფლების ხელყოფას წარმოადგენს;

პარ.388) მართლაც, პირველი ოქმის პირველი მუხლის მეორე აბზაცი inter alia ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს, უფლებამოსილებს ანიჭებს, გააკონტროლოს ქონების გამოყენება ჯარიმების გადახდის უზრუნველყოფის მიზნით. ამდენად, იმ საქმეებში, სადაც სისხლის სამართლის საქმეებზე დადგენილია შემოსავლების კონფისკაცია, როგორც სისხლისსამართლებრივ საქმეზე გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენის თანმდევი შედეგი, სასამართლო, ჩვეულებრივ, კონფისკაციას განიხილავდა, როგორც ქონების გამოყენებაზე კონტროლს (Phillips v. the United Kingdom, § 51; იხ. ასევე. Welch v. the United Kingdom, § 26, კონვენციის მე-7 მუხლით; Van Offeren v. Netherlands (dec.), კონვენციის მე-6 მუხლით). პირველი ოქმის პირველი მუხლის მეორე აბზაცი უნდა განიმარტოს საერთო პრინციპის შუქზე, რომელიც პირველი აბზაცის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული და რომელიც მოითხოვს, გონივრული მიმართების არსებობას გამოსაყენებელი ღონისძიებისა და დასახული მიზნის რეალიზაციის თანაზომიერების (პროპორციულობის) თვალსაზრისით (Phillips v. the United Kingdom, §§ 51-52; Balsamo v. San Marino, § 81);

პარ. 389) მსგავსი მიდგომა გამოიყენება ისეთი შემთხვევებისთვისაც, როდესაც ქონების კონფისკაციის ღონისძიება გამოყენებული იქნა სისხლისსამართლებრივი ბრალდებისაგან დამოუკიდებლად, რამდენადაც მოპოვებული აქტივები მიჩნეული იქნა უკანონოდ შეძენილად, მათი კანონიერი წარმომავლობა არ იყო დადგენილი ან ის დანაშაულის საგანს წარმოდგენდა (Raimondo v. Italy, § 27; Riela and Others v. Italy (dec.); Sun v. Russia, § 25; Arcuri and Others v. Italy (dec.); C.M. v. France (dec.); Air Canada v. the United Kingdom, § 34; Gogitidze and Others v. Georgia, §§ 94 and 97, კონფისკაციები გამოყენებული სამოქალაქო სამართალწარმოების საქმეებზე; Balsamo v. San Marino, § 81, ფულის გათეთრების საქმეზე გამოყენებული კონფისკაცია; Ulemek v. Serbia (dec.), §§ 62-68, შემდგომში დაწყებული სამართალწარმოების საქმეებზე, რომლებიც აღიძრა ახალი კანონით დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების დაყადაღებისა და შემოსავლების კონფისკაციის საქმეებზე, რომლებიც მანამდე, თავისი ხასიათით, არ ითვლებოდა დანაშაულად);

პარ. 390) გარდა ამისა, ევროპული სასამართლო კონფისკაციას განიხილავდა, როგორც ქონების გამოყენების კონტროლს, როდესაც განმცხადებლის ქონება ჩამორთმეული იქნა დანაშაულის ჩადენის გამო სასჯელის სახით, მიუხედავად მისი მოპოვების გზისა ან დანაშაულთან რაიმე შემხებლობისა (Markus v. Latvia, §§ 69-70);

პარ. 391) საგამონაკლისო შემთხვევებში ევროპულმა სასამართლომ ჩარევა გაანალიზა, როგორც ქონების ჩამორთმევა, როდესაც დანაშაული საგნის ჩამორთმევა ეხება მესამე პირების ქონებას და წარმოადგენს მუდმივი ხასიათის ღონისძიებას (Andonoski v. the former Yugoslav Republic of Macedonia, § 36; B.K.M. Lojistik Tasimacilik Ticaret Limited Sirketi v. Slovenia, § 48; Yașar v. Romania, § 49; Aktiva DOO v. Serbia, § 78);

პარ. 392) ზოგჯერ სასამართლომ თავი შეიკავა შეფასებისაგან, იყო თუ არა განსახილველი ჩარევა ქონების ჩამორთმევა ან მასზე კონტროლის განხორციელება, რადგან არასაჭიროდ მიიჩნია ამაზე მსჯელობა. ამის ნაცვლად სასამართლომ უშუალოდ ის საკითხი განიხილა, თუ რამდენად დაირღვა კანონიერების პრინციპი, კანონიერების მიზანი და თანაზომიერება (პროპორციულობა) (Denisova and Moiseyeva v. Russia, § 55; Aktiva DOO v. Serbia, §§ 78 and 82); პარ.393) რამდენიმე საქმეზე სასამართლომ გამოიყენა თანაზომიერების კრიტერიუმი პირველი ოქმის პირველი მუხლის საფუძველზე ქონების კონფისკაციის განსხვავებულ პროცედურებთან მიმართებით, რომელიც დაკავშირებული იყო სხვადასხვა სერიოზული დანაშაულის ჩადენის ვარაუდთან. რაც შეეხება ქონებას, რომლის შეძენის პრეზუმფცია სრულად ან ნაწილობრივ უკავშირდებოდა დანაშაულიდან მიღებულ შემოსავლებს, დაკავშირებულს ნარკოტიკების უკანონო ბრუნვასთან (Webb v. the United Kingdom; Butler v. the United Kingdom), ან ნარკოტიკების უკანონო ბრუნვაში ჩართულ დანაშაულებრივ ორგანიზაციებს (Arcuri and Others v. Italy ; Morabito and Others v. Italy), ან სხვა უკანონო მაფიოზურ საქმიანობას (Raimondo v. Italy, § 30), სასამართლომ აღიარა, რომ კონფისკაციის ღონისძიებები იყო თანაზომიერი პირის ბრალეულობის დამდგენი გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებშიც კი (Balsamo v. San Marino, § 90);

პარ. 394) იმ შემთხვევებში, როდესაც დადგინდა ქონების კონფისკაცია მესამე პირთა მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებში, ევროპულმა სასამართლომ აღიარა, რომ ხელისუფლებას აქვს უფლება, გამოიყენოს კონფისკაციის ღონისძიება არა მხოლოდ იმ პირთა მიმართ, რომელთაც უშუალოდ ედებათ ბრალი დანაშაულის ჩადენაში, არამედ ასევე მათი ოჯახის წევრებისა და სხვა ახლო ნათესავების მიმართაც, რომლებიც სავარაუდოდ ფლობენ და მართავენ უკანონოდ შეძენილ ქონებას, არაოფიციალურად (არაფორმალურად) მიღებულს დანაშაულის ჩადენაში ეჭვმიტანილი პირებისაგან ან სხვაგვარი წესით, სავალდებულო კეთილსინდისიერების /bona fide/ სტატუსის არქონის პირობებში (Raimondo v. Italy, § 30; Arcuri and Others v. Italy (dec.); Morabito and Others v. Italy (dec.); Butler v. the United Kingdom (dec.); Webb v. the United Kingdom (dec.); Saccoccia v. Austria, § 88; Silickienė v. Lithuania, § 65, როდესაც კონფისკაცია გამოყენებული იქნა კორუმპირებული ჩინოვნიკის ქვრივი მეუღლის მიმართ; Balsamo v. San Marino, §§ 89 and 93, როდესაც კონფისკაცია გამოყენებული იქნა ასევე ბავშვების ქონებაზე, მათი მამის წარსული ბრალდების გათვალისწინებით);

პარ. 395) ასეთ შემთხვევებში კონფისკაცია მიმართულია უკანონოდ მოპოვებული ქონების გამოყენების აღსაკვეთად, რომლის წარმომავლობის კანონიერება არ არის დადგენილი, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ის საზოგადოებისათვის საფრთხის შემცველი სახით გამოიყენება. ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა ის სირთულეები, რომლებსაც ხელისუფლების კომპეტენტური ორგანოები აწყდებიან ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლის დროს. კონფისკაცია, რომელიც მიმართულია საეჭვო კაპიტალის ბრუნვის დასაბლოკად, ეფექტურ და აუცილებელ იარაღს წარმოადგენს ამ კონტექსტში. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების კონფისკაციის გადაწყვეტილება ემსახურება საჯარო მიზნებს და მოქმედებს როგორც შემაკავებელი საშუალება მათთვის, ვინც განიხილავს დანაშაულებრივ საქმიანობაში მონაწილეობის შესაძლებლობას, ასევე, ქმნის გარანტიას, რომ დანაშაული არ გამოისყიდება (Denisova and Moiseyeva v. Russia, § 58; Phillips v. the United Kingdom, § 52; Dassa Foundation and Others v. Liechtenstein (dec.), under Articles 6 and 7);

პარ. 396) კონვენციის მე-6 მუხლი არ უკრძალავს სახელმწიფოებს გამოიყენონ პრეზუმფციები. სხვადასხვა სახის კონფისკაციისა და ფისკალური „რეპრესიების“ დროს ხელისუფლების ორგანოებს აქვთ უფლება, იმოქმედონ იმ პრეზუმფციით, რომ აქტივები მოპოვებულია უკანონოდ (Salabiaku v. France, § 28). მსგავსი მიდგომა გამოიყენებოდა პრეზუმფციებთან დაკავშირებულ საჩივრებზე პირველი ოქმის პირველი მუხლის კონტექსტში (Cacucci and Sabatelli v. Italy, § 43; Yildrim v. Italy) ან კონვენციის მე-6 მუხლის მიხედვით (მტკიცების ტვირთის განმცხადებელზე გადატანით, რათა მას დაედასტურებინა ქონების შეძენის/მოპოვების კანონიერება; Grayson and Barnham v. the United Kingdom, § 45; Phillips v. the United Kingdom, § 43; Perre v. Italy; მოწმის დაკითხვის თვალსაზრისითაც). პრეზუმფციების გამოყენება, თუკი მისი გაბათილების შესაძლებლობა მხარეს მიცემული ჰქონდა, შეესატყვისება უდანაშაულობის პრეზუმფციას. ამის საპირპისპიროდ კი, მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილის დარღვევა დადგინდა ისეთ შემთხვევაში, როდესაც კონფისკაციის ღონისძიება გატარდა საქონლის მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მფლობელი გამართლდა სისხლის სამართლის საქმეზე იმ დანაშაულის ჩადენაში, საიდანაც ივარაუდებოდა შემოსავლის მიღება (Geerings v. Netherlands, §§ 43-51);

პარ. 397) ევროპულმა სასამართლომ მართლზომიერდ მიიჩნია ეროვნული კომპეტენტური ორგანოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ქონების კონფისკაციაზე იმ პირობებში, როდესაც მტკიცებულებათა უპირატესობით, დადასტურდა, რომ მოპასუხეებს არ ჰქონდათ საკმარისი კანონიერი შემოსავლები ქონების შესაძენად. იმ შემთხვევებში, როდესაც ქონების კონფისკაცია წარმოადგენდა სამოქალაქო სამართალწარმოების შედეგს in rem, სასამართლოს არ მოუთხოვია გონივრულ ეჭვს მიღმა /beyond reasonable doubt/ მტკიცებულება ასეთი ქონების უკანონობის დასამტკიცებლად. ამის ნაცვლად, ქონების უკანონო წარმომავლობის თაობაზე ალბათობა ან მაღალი ალბათობა და ქონების მფლობელის უუნარობა, დაამტკიცოს საწინააღმდეგო, წარმოადგენს დამაბალანსებელ მტკიცებულებას, რაც საკმარისად იქნა თანაზომიერების შესამოწმებლად პირველ ოქმთან შესაბამისობის თვალსაზრისით (Balsamo v. San Marino, § 91);

პარ. 398) ევროპულმა სასამართლომ მნიშვნელობა მიანიჭა სხვადასხვა პროცესუალურსამართლებრივი გარანტიების არსებობას კონფისკაციის საქმეების სამართალწარმოებისას, განსაკუთრებით კი მათ შეჯიბრებით ხასიათს (Yildirim v. Italy; Perre v. Italy); ბრალდების არსის წინასწარ გამჟღავნებას (Grayson and Barnham v. the United Kingdom, § 45); მხარის შესაძლებლობას, წარადგინოს ზეპირი და წერილობითი მტკიცებულებები (Butler v. the United Kingdom; Perre v. Italy); პირადად დაქირავებული ადვოკატის მიერ მხარის წარმომადგენლობას (Butler v. the United Kingdom); აქტივების დანაშაულებრივი ხასიათის თაობაზე პრეზუმფციის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაქარწყლებას (Geerings v. Netherlands, § 44); სასამართლოს დისკრეციას, როდესაც მოსამართლეს აქვს უფლება, საკუთარი შეხედულებით არ დაუშვას ისეთი პრეზუმფცია, თუკი მისი გამოყენება უსამართლობის სერიოზულ რისკს შექმნის (Phillips v. the United Kingdom, § 43); მოხდა თუ არა ინდივიდუალური შეფასება, თუ კონკრეტულად რომელი ნივთები უნდა დაექვემდებაროს კონფისკაციას საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით (Rummi v. Estonia, § 108; Silickienė v. Lithuania, § 68); მთლიანობაში, მიეცა თუ არა გონივრული შესაძლებლობა განმცხადებელს, რათა ეროვნულ დონეზე საკუთარი არგუმენტები წარედგინდა სასამართლოში (Veits v. Estonia, §§ 72 and 74; Jokela v. Finland, § 45; Balsamo v. San Marino, § 93); აუცილებელია შესაბამის სამართალწარმოებაში სასამართლო განხილვის ყოვლისმომცველი შესაძლებლობების გათვალისწინება (Denisova and Moiseyeva v. Russia, § 59);

პარ. 399) საბოლოოდ, პირველი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, ზოგადი პროცესუალური ვალდებულებების დამატებით (G.I.E.M. S.R.L. and Others v. Italy (merits) [GC], § 302), კონკრეტულ ფაქტორებს გააჩნიათ მნიშვნელობა კონფისკაციის ღონისძიებების თანაზომიერების განსასაზღვრად, განსაკუთრებით, მისი ხანგრძლივობა, თუმცა, ეს არ არის საბოლოო (OOO Avrora Maloetazhnoe Stroitelstvo v. Russia, § 69; Stołkowski v. Poland, §§ 73-77; İpek Société à responsabilité limitée v. Turkey, §§ 92-94); მისი შენარჩუნების აუცილებლობა, სისხლის სამართალწარმოების მიმდინარეობის, ასევე დაინტერესებული პირისათვის გამომწვევი შედეგების გათვალისწინებით (Lachikhina v. Russia, § 59); განმცხადებლისა და „ჩარევის“ განმახორციელებელი ხელისუფლების ორგანოთა ქმედებები (ქცევა) (Forminster Enterprises Limited v. the Czech Republic, § 75); სამართლებრივი დაცვის ქმედითი და ეფექტური საშუალებების არსებობა, სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის თვალსაზრისით, რომელთა მეშვეობითაც განმცხადებელს შეუძლია გაასაჩივროს (განგრძობადი) კონფისკაცია/ჩამორთმევა (Benet Czech, spol. s r.o. v. the Czech Republic, § 49).

29.3. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი იცავს საკუთრების უფლებას. ამ მუხლის მიხედვით: ,,1. ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს უფლება აქვს დაუბრკოლებლად ისარგებლოს თავისი ქონებით. არავის არ შეიძლება წაერთვას ქონება, იმ შემთხვევის გარდა, როცა ამას საზოგადოების ინტერესები მოითხოვს და იმ პირობით, რაც გათვალისწინებულია კანონით და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით; 2. ზემოთ აღნიშნული დებულებები არ ზღუდავს სახელმწიფოს უფლებას, უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას აუცილებლად ესახება საკუთრების გამოყენებაზე კონტროლის განხორციელებისათვის, საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, ან ბეგარის ან სხვა გადასახადებისა და ჯარიმების აკრეფის უზრუნველყოფისათვის“. აღნიშნული მუხლის პირველი წინადადებიდან ჩანს, რომ საკუთრების უფლება დაცულია როგორც კერძო, ასევე იურიდიული პირებისათვის. საკუთრების უფლების დარღვევის სამტკიცებლად აუცილებელია, რომ განმცხადებელი იყოს მსხვერპლი. მაგ: იურიდიული პირი, თუ მისი უფლებები არის დარღვეული და მეწილე, ანუ ფიზიკური პირი, თუ ადგილი ჰქონდა კონკრეტულად მისი უფლებების შელახვას.

29.4. საკუთრების უფლების დარღვევის შემთხვევების განხილვისათვის ევროპის სასამართლომ პირველი მუხლი გაყო სამ ნაწილად. საქმეში ,,სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა: „აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ ნორმას: პირველი ნორმა, რომელიც მუხლის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, არის საერთო ხასიათის და იცავს საკუთრებით დაუბრკოლებლად სარგებლობის უფლებას. მეორე ნორმა, რომელსაც მუხლის მეორე წინადადება ეხება, ითვალისწინებს საკუთრების ჩამორთმევის უფლებას და ამას უკავშირებს კონკრეტულ გარემოებებს. მესამე ნორმა, რომელიც მოცემულია მუხლის მეორე ნაწილში, აცხადებს, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ აკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე“. სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია: ,,მეორე და მესამე ნორმა, რომლებიც ითვალისწინებენ საკუთრებით სარგებლობაში ჩარევის უფლებას, ყოველთვის განხილული უნდა იქნეს პირველ ნორმასთან ერთად“. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სახელმწიფოს აქვს უფლება შეზღუდოს საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესების არსებობისა და კანონით დადგენილ შემთხვევებში. გარდა ამისა, სახელმწიფოს შეუძლია უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას ესახება სავალდებულოდ, საკუთრებით სარგებლობაზე კონტროლის განხორციელების გზით საზოგადოებრივი ინტერესებისათვის;

29.5. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლს განმარტავს, როგორც სამი კონკრეტული წესის მომცველს. ეს სამი წესია: (I) ქონებით მშვიდობიანად სარგებლობის პრინციპი (პირველი ნაწილის პირველი წინადადება); (II) ქონების ჩამორთმევა (პირველი ნაწილის მეორე წინადადება); (III) ქონებით სარგებლობის კონტროლი (მეორე ნაწილი). საკუთრების უფლების საკითხთან დაკავშირებით, ევროსასამართლოს მიერ 1982 წელს მიღებული გადაწყვეტილება, საქმეზე „სპორონგი და ლონორთი შვედეთის წინააღმდეგ“, პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თაობაზე სასამართლოს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას წარმოადგენს. საქმე ეხებოდა საკმაოდ ძვირადღირებულ საკუთრებას (შენობები და მიწის ნაკვეთები) ცენტრალურ შვედეთში. შესაბამისი ოლქის ადმინისტრაციულმა საბჭომ გადაწყვიტა, რომ ეს საკუთრება ქალაქის განვითარებისათვის იყო საჭირო, და, შესაბამისად, გამოიყენა ორი განსხვავებული ზომა - ექსპროპრიაციის ნებართვა (რომელიც გულისხმობდა, რომ საკუთრება შეიძლებოდა მომავალში ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებოდა) და მშენებლობის აკრძალვა (ნებისმიერი სახის შენობა-ნაგებობის მშენებლობა). ერთ-ერთი მესაკუთრის ქონების მიმართ ექსპროპრიაციის ნებართვა 25 წლის განმავლობაში, ხოლო მშენებლობის აკრძალვა - 23 წლის განმავლობაში მოქმედებდა. მეორე ქონების მიმართ ექსპროპრიაციის ნებართვა 8 წლის განმავლობაში გამოიყენებოდა, მშენებლობის აკრძალვა - 12 წლის განმავლობაში. მანამ, სანამ ეს ზომები გამოიყენებოდა, ქონების გაყიდვა უდავოდ უფრო რთული იყო. ეს ღონისძიებები შემდგომში გაუქმდა დაგეგმარების პოლიტიკის ცვლილების გამო. ქონების მესაკუთრეებმა პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის საფუძველზე საჩივრით ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიმართეს. მათი პრეტენზია იმას ეხებოდა, რომ არ მიუღიათ არავითარი კომპენსაცია იმ პერიოდში, როდესაც მათი ქონების მიმართ შესაბამისი ზომები გამოიყენებოდა. პირველი კითხვა, რომელზეც ევროსასამართლოს პასუხი უნდა გაეცა, იყო შემდეგი - პირველი მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ჰქონდა თუ არა საერთოდ ადგილი საკუთრების ხელყოფას? შვედეთის მთავრობის მტკიცებით, ექსპროპრიაციის ნებართვა და მშენებლობის აკრძალვა წარმოადგენდა ქალაქის დაგეგმარების განუყოფელ ნაწილს და, შესაბამისად, ქონებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების ხელყოფა არ მომხდარა. ევროპულმა სასამართლომ დაუყოვნებლივ უარყო ეს არგუმენტი. მან აღნიშნა, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ მესაკუთრეების უფლება მათ ქონებაზე (ე.ი. მესაკუთრეობა) ხელუხლებელი დარჩა, პრაქტიკაში საკუთრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობა მნიშვნელოვნად შეიზღუდა. სასამართლოს აზრით, ექსპროპრიაციის ნებართვის წყალობით, განმცხადებელთა საკუთრების უფლება „არამყარი და ადვილად გასაუქმებელი“ გახდა. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ ადგილი ჰქონდა განმცხადებელთა საკუთრების უფლების ხელყოფას.

29.6. სასამართლომ პირველი მუხლის გაანალიზების საფუძველზე მიუთითა ზემოხსენებულ სამ წესზე და განმარტა, რომ სახელმწიფოს უფლება აქვს, სხვა ზომების გარდა, გააკონტროლოს ქონების გამოყენება ზოგადი ინტერესის შესაბამისად, ისეთი კანონების მიღებით, რომელთაც ის აუცილებლად ჩათვლის ამ მიზნით; სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია ექსპროპრიაციას, ანუ ქონების ჩამორთმევას. განმცხადებლებს, კანონის მიხედვით, ნებისმიერ დროს შენარჩუნებული ჰქონდათ საკუთრებით სარგებლობის, მისი გაყიდვის, გასხვისების ან სხვაგვარად განკარგვის უფლება. მიუხედავად იმისა, რომ ქონების გაყიდვა, ხსენებული ზომების გამოყენების გამო, უფრო რთული გახდა, განმცხადებლებს მაინც რჩებოდათ ამის შესაძლებლობა. სასამართლომ დაადგინა, რომ მშენებლობის აკრძალვა წარმოადგენდა კონტროლს ქონებით სარგებლობაზე. მეორე მხრივ, ექსპროპრიაციის ნებართვა უნდა განიხილებოდეს პირველი ნაწილის პირველი წინადადების (ე.ი. პირველი წესის) ფარგლებში, ვინაიდან ის არ წარმოადგენს არც ქონების ჩამორთმევას და არც ქონების კონტროლს ისახავს მიზნად. თუ დადგინდება, რომ ადგილი ჰქონდა ქონების ხელყოფას, რომელზეც ვრცელდება პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის სამი წესიდან რომელიმე, ამის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის დადგენა, შეიძლება თუ არა ამგვარი ხელყოფა დასაბუთდეს სახელმწიფოს მიერ. თუ დასაბუთება შესაძლებელია (დასაბუთების ტვირთი სახელმწიფოს აწევს), მაშინ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევას ადგილი არ ექნება. დასაბუთების მიზნით, საკუთრების უფლების ნებისმიერი ხელყოფა უნდა ემსახურებოდეს საჯარო ან საერთო ინტერესით განპირობებულ კანონიერ მიზნებს. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ ხელყოფა კანონიერ მიზანს ემსახურება. არამედ, ასევე, დაცული უნდა იყოს პროპორციულობა. ზემოხსნებულ საქმეში ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მნიშვნელოვანი განმარტება გააკეთა ხელყოფის დასაბუთების პრინციპთან დაკავშირებით: „...სასამართლომ უნდა დაადგინოს, შენარჩუნებულ იქნა თუ არა სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საერთო ინტერესებსა და პირის ფუნდამენტურ უფლებათა დაცვის მოთხოვნებს შორის. ...ამგვარი ბალანსის დადგენა წარმოადგენს კონვენციის განუყოფელ ნაწილს და ასევე ასახულია [პირველი დამატებითი ოქმის] პირველ მუხლში“ აღნიშნული სტანდარტის გამოყენებით, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ამ კონკრეტულ საქმეში ადგილი ჰქონდა სამართლიანი ბალანსის დარღვევას. საკუთრების ნებისმიერი ხელყოფის დროს, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს საკუთრების უფლების დაცვასა და ზოგადი ინტერესის მოთხოვნას შორის სამართლიანი ბალანსის არსებობის საკითხი. ამგვარი სამართლიანი ბალანსი ვერ იარსებებს, როდესაც ინდივიდუალური ქონების მესაკუთრეს ეკისრება „ინდივიდუალური და განსაკუთრებული ტვირთი“. საკუთრების ხელყოფა, ასევე, უნდა პასუხობდეს კანონის გასაგები ფორმით არსებობის (ანუ კანონიერების) პრინციპს, რომელიც გარკვევითაა ჩამოყალიბებული პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადებაში, რომელიც მოითხოვს, რომ ქონების ჩამორთმევა უნდა იყოს „კანონით დადგენილი პირობების შესაბამისი“. ამასთან, კანონიერების პრინციპი ევროპული კონვენციის მთლიანი და განუყოფელი ნაწილია და უნდა გამოიყენებოდეს პირველი მუხლის სამივე წესის მიმართ. კანონის გასაგები ფორმით არსებობის პრინციპი მოითხოვს ეროვნული კანონმდებლობის სათანადოდ გასაგები და საკმარისად ზუსტი დებულებების არსებობასა და შესრულებას; ეს დებულებები უნდა აკმაყოფილებდეს „სამართლის“ ცნების არსებით მოთხოვნებს, ანუ ფორმულირება - „კანონით დადგენილი პირობების შესაბამისად“ - არ არის შეზღუდული მხოლოდ შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით. კონვენცია მოითხოვს იმის უზრუნველყოფას, რომ თვით შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი შეესაბამებოდეს „სამართლის“ არსებით მოთხოვნებს. ეს მოიცავს სამართლიან და სათანადო პროცესს (იხ. საკუთრების უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით https://www.supremecourt.ge/uploads/files/1/pdf/adamianis-uflebatacentri/sakutrebis-ufleba1.pdf).

29.7. საკასაციო სასამართლო არაბრალეული მესაკუთრის კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლების თაობაზე მსჯელობისას საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებას მოიხმობს: „....კერძო საკუთრება, როგორც ინსტიტუტი, საბაზრო ეკონომიკის ბირთვს წარმოადგენს. შესაბამისად, ის არის არა მხოლოდ მესაკუთრეებს შორის ეკონომიკური კონკურენციის, არამედ ასევე დემოკრატიული სახელმწიფო და საზოგადოებრივი წყობილების ერთერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაცული, გარანტირებული კერძო ინტერესი უზრუნველყოფს საჯარო ინტერესების დაკმაყოფილებასაც. ბუნებრივია, რაც უფრო მყარია საკუთრების უფლების სამართლებრივი გარანტიები, მით თავისუფალი და თამამია კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები, შესაბამისად, უფრო რეალურად მიღწევადია დასახელებული საჯარო ინტერესებიც. იმავდროულად, კონკრეტული კერძო ინტერესების დაკმაყოფილებაც მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული დაცულ საჯარო ინტერესებზე. საკუთრების უფლების, ისევე როგორც სხვა ძირითადი უფლებების, სამართლებრივ გარანტიას, პირველ რიგში, წარმოადგენს კონსტიტუცია. კერძოდ კი: ა) მისი ძირითადი პრინციპები, რომლებიც განსაზღვრავენ სახელმწიფოს განვითარების მიმართულებებს და ხელისუფლების ადამიანთან შესაძლო ურთიერთობის შინაარსს. ეს პრინციპებია: დემოკრატიული საზოგადოებრივი წესწყობილება, ეკონომიკური თავისუფლება, სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფო. ხელისუფლების ადამიანთან ურთიერთობის შინაარსის განმსაზღვრელი ნორმა-პრინციპი მოცემულია ასევე კონსტიტუციის მე-7 მუხლში, რომლის თანახმადაც: „სახელმწიფო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებსა და თავისუფლებებს, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღუდული არიან ამ უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართლით“.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N 1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალაქიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II.პ.5,6);

29.8.საქართველოს უზენაესი სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოვლენილია არაბრალეული მესაკუთრის საკასაციო საჩივრის (შესაბამისად სარჩელის) ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი, რომლის შედეგად უნდა გაუქმდეს სადავო უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული მოპასუხის საკუთრების უფლება და უძრავი ქონება უნდა აღირიცხოს მოსარჩელის საკუთრების უფლებით. საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება განპირობებულია იმ ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოცემულობით, რომ მოპასუხეს საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, რომლის კანონიერება და დასაბუთებულობა, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, არ არის საკასაციო სასამართლოს მსჯელობისა და შეფასების საგანი. აქედან გამომდინარე, სადავო ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა დაუსაბუთებელია. თუმცა, წინამდებარე გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობისა და დასკვნების გათვალისწინებით, რომელიც ეფუძნება, როგორც საქმეზე დადგენილი გარემოებების სამართლებრვი შეფასებას, ისე საკონსტიტუციო სასამართლოს მსჯელობებს, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების (და არა მფლობელობის ფაქტის) დაცვის შესახებ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებათა ანალიზს, “contra legem” სამართლებრივი მექანიზმი არის სწორედ ის ინსტრუმენტი, რომელიც მოქმედი კონსტიტუციური მართლწესრიგის ფარგლებში გამოყენა საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ, როგორც უკიდურესად საგამონაკლისო შესაძლებლობა უძრავ ქონებაზე არაბრალეული მესაკუთრის უფლების დასაცავად.

29.10.მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არაბრალეული მესაკუთრის საკუთრების უფლების ჩამორთმევა უძრავ ქონებაზე, რომელიც დანაშაულის საგნად/იარაღად იქნა გამოყენებული, არ შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის მოთხოვნებს და ვერ უზრუნველყოფს სამართლიანი ბალანსის შენარჩუნებას საჯარო ინტერესებისა და პირის ფუნდამენტურ უფლებათა დაცვის ღირს ინტერესს შორის, ამასთან, მართლზომიერი სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებისათვის შემაფერხებელი და ე.წ. „მსუსხავი“ ეფექტის მქონეა, რადგან არაბრალეული მესაკუთრე რომელიც ლეგიტიმურად განკარგავს საკუთრებას, არ არის დაცული შესაბამისი კანონიერი პროცედურის გამოყენებით, იდავოს ძირითადი უფლების დასაცავად და იურიდიული შედეგის მისაღწევად (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-13 პუნქტი). „საკუთრების უფლების სრულყოფილი რეალიზება შეუძლებელია სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის გარეშე. სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვა წარმოადგენს არა მხოლოდ საკუთრების უფლებით სარგებლობის, არამედ, ზოგადად, სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების მნიშვნელოვან წინაპირობას. სახელმწიფო უფლებამოსილი და ხშირ შემთხვევაში ვალდებულიც არის, მიიღოს ზომები სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. არსებული სისტემის თავისებურებების გათვალისწინებით, უძრავი ქონების კონტექსტში საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორე და სანდოობა ორგანულ კავშირშია სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობასთან. საჯარო რეესტრი, როგორც უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანო, წარმოადგენს უძრავ ქონებაზე საკუთრების რეგისტრაციის ერთადერთ სამართლებრივ საშუალებას. შესაბამისად, უძრავი ქონების ბრუნვის სტაბილურობის დაცვა სწორედ რეესტრის მონაცემების სანდოობის უზრუნველყოფით ხდება (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე N 3/4/550; საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; II-21). როგორც წინამდებარე გადაწყვეტილების 29.6-ე ქვეპუნქტშია მითითებული, საკუთრების ნებისმიერი ხელყოფის დროს, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს საკუთრების უფლების დაცვასა და საჯარო ინტერესის მოთხოვნას შორის სამართლიანი ბალანსის არსებობის საკითხი. ამგვარი „სამართლიანი ბალანსი ვერ იარსებებს, როდესაც ინდივიდუალური ქონების მესაკუთრეს ეკისრება „ინდივიდუალური და განსაკუთრებული ტვირთი“.“ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია მოითხოვს, რომ ეროვნულ დონეზე სამართალი, კანონმდებლობა და პროცედურები შეესაბამებოდეს „სამართლის“ არსებით მოთხოვნებს, რაც სამართლიან და სათანადო პროცესს გულისხმობს.

29.11.ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 2010 წლის 1 აპრილის გადაწყვეტილებაში (რომელიც საბოლოო გახდა იმავე წლის 4 ოქტომბერს) საქმეზე Denisova and Moiseyeva v. Russia /Application no. 16903/03/ იმსჯელა განმცხადებლების პრეტენზიაზე, რომელიც ეხებოდა საკუთრების უფლების ხელყოფას.

29.11.1.რუსეთში სისხლის სამართლებრივი დევნა დაიწყო ვალენტინ მ–ის (რომელიც ევროპულ სასამართლოში მომჩივნების მეუღლე და მამაა) წინააღმდეგ. მის ბინაში ჩატარებული ჩხრეკის შედეგად ამოღებული იქნა უცხოური ვალუტა, ავტომანქანის სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია და გასაღები, ასევე, განმცხადებელთაგან შვილის-ნ.მ–ას პერსონალური კომპიუტერი. ჩხრეკა ჩატარდა მ–ის ოფისშიც. საბოლოოდ, ამოღებული იქნა 5747 აშშ დოლარი. ნ.მ–ას მოთხოვნას მისი პერსონალური კომპიუტერის დაბრუნების თაობაზე, უარი ეთქვა, მას განემარტა, რომ კომპიუტერი ნივთმტკიცების სახით იქნა ამოღებული, ხოლო მასში მოთავსებული მასალების ასლების გადაცემა შესაძლებელი იყო. მოგვიანებით, მ–ის მეუღლეს - ნდ–ას ჩამოერთვა გარაჟის გასაღებიც;

29.11.2. მოსკოვის სასამართლოს განაჩენით ვ. მ–ი ცნობილი იქნა დამნაშავედ სახელმწიფოს ღალატისათვის (1992-დან 1998 წლების პერიოდში ჩადენილი) და მას სასჯელის ზომად განესაზღვრა 4 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა, ასევე, ქონების კონფისკაცია. მსჯავრდებული მ–ის მეუღლემ- ნდ–ამ 2002 წლის 3 იანვარს მიმართა რუსეთის უზენაეს სასამართლოს, მოითხოვა მეუღლეთა თანასაკუთრების დაბრუნება და გარაჟის ამორიცხვა კონფისკებული ქონებიდან, რადგან ეს უკანასკნელი იჯარით იყო გაცემული და მის ფაქტობრივ მფლობელობაში არ იმყოფებოდა. ამ მოთხოვნაზე დ–ვას უზენაესი სასამართლოდან პასუხი არ მიუღია. რუსეთის უზენაესი სასამართლოს 2002 წლის 9 იანვრის გადაწყვეტილებით ძალაში დარჩა ვ.მ–ის წინააღმდეგ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი;

29.11.3.მსჯავრდებულის მეუღლის მიერ ეროვნულ დონეზე ინიცირებული სამოქალაქო დავა, სისხლის სამართლის განაჩენით კონფისკებული ქონებიდან, მეუღლეთა თანასაკუთრების სახით, კუთვნილი ნახევარი წილის დაბრუნების მოთხოვნით, უშედეგოდ დასრულდა და ხოროშევსკის საოლქო სასამართლოს 2003 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით სამოქალაქო სარჩელი უარყოფილი იქნა. ეროვნულ დონეზე სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილების დასაბუთებისას მიუთითა, რომ სადავო ქონება დანაშაულებრივი გზით იყო შეძენილი, რის გამოც შეუძლებელი იყო სარჩელის დაკმაყოფილება მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან ნახევარი წილის დაბრუნების თაობაზე. ეს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოშიც. არც რუსეთის ფედერაციის ფედერალური ქონების ფონდის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნ.დ–სთვის მისი წილი ქონების, ხოლო მისი შვილისათვის პერსონალური კომპიუტერის დაბრუნების მოთხოვნით. სასამართლოს დასაბუთება კვლავაც იმას დაეფუძნა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე კონფისკებული ქონება დანაშაულებრივი გზით იყო მოპოვებული (ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების პარ.27-30);

29.11.4.ამ საქმეზე მსჯელობისას ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ქონების გასხვისების აკრძალვა და შემდგომი კონფისკაცია განხორციელდა რუსეთის მოქმედი სისხლის სამართლის კანონმდებლობის ფარგლებში. განმცხადებელები (მსჯავრდებულის მეუღლე და შვილი) არ იყვნენ შიდასახელმწიფოებრივი სისხლის სამართლის პროცესის მონაწილე მხარეები, შესაბამისად, მათ არ ჰქონდათ ამ სამართალწარმოებაში რაიმე მოთხოვნებისა და საკითხების წამოყენების შესაძლებლობა. ეროვნულმა სასამართლომ ქონების კონფისკაციის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას არ შეამოწმა კონფისკაციას დაქვემდებარებული ქონებიდან რაიმე ეკუთვნოდათ თუ არა განმცხადებლებს (მსჯავრდებულის მეუღლესა და შვილს). ამავე საქმეზე ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი დამატებითი ოქმის მეორე პარაგრაფი არ მოიცავს მკაფიო პროცესუალურ მოთხოვნებს, ის მუდმივად მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სამართალწარმოებამ დაზარალებულ პირს მისცეს გონივრული შესაძლებლობა, რათა საქმე განხილოს კომპეტენტურმა ორგანომ ამ დანაწესით უზრუნველყოფილი უფლების დარღვევის შემთხვევაში და მოხდეს გასაჩივრების ეფექტური ღონისძიების გამოყენება. იმის დასადგენად, დაცულია თუ არა ეს მოთხოვნა, უნდა შემოწმდეს, რამდენად არის გათვალისწინებული შესაბამის სამართალწარმოებაში სასამართლო განხილვის ყოვლისმომცველი შესაძლებლობების არსებობა (პარ. 59-60; ამავე საქმეში, ევროპული სასამართლო მიუთითებს მისსავე პრაქტიკაზე: Jokela v. Finland, no. 28856/95, § 45, ECHR 2002-IV, and AGOSI v. the United Kingdom, judgment of 24 October 1986, Series A no. 108, § 55).

29.12. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო განმარტავს: „იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას. საკუთრების კონსტიტუციურსამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო 2012 წლის 26 ივნისის N 3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-33).

29.13. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, „სამართალში საბოლოო სუბსტანციური მიზნის მისაღწევად, გარდა ნორმის მატერიალური სამართლიანობისა, არსებითია პროცედურული/პროცესუალური მხარის სამართლიანობა, მორალურობაც, რაც სამართალწარმოების პროცესში ჰპოვებს ასახვას. სამართალწარმოება წარმოადგენს პროცესს, რომლის ფარგლებშიც დაპირისპირებული მხარეები მიუკერძოებელ არბიტრთან წარადგენენ თავისი უფლებების დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რომელიც ამ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მიიღებს გადაწყვეტილებას ერთ-ერთი მხარის სასარგებლოდ. ფულერი ამბობს, რომ ძალიან ფართო სახით თუ ავსახავთ, სასამართლოს წინაშე დგას ორი ამოცანა: კონკრეტული დავის გადაწყვეტისა, რომელიც ადრევეა წარმოშობილი და სამართლის ნორმის შექმნა. სასამართლოს გადაწყვეტილებას აქვს როგორც რეტროსპექტული, ასევე პერსპექტიული ხასიათი. სასამართლო ქმნის სამოსამართლო სამართალს, მაგრამ იმისათვის რომ მის მიერ შექმნილი ნორმები გახდეს ლეგიტიმური/მორალური, სასამართლო ვალდებულია მკაცრად მისდიოს გარკვეულ წესებს (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი; Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ.-50-51).

29.14.საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ წინამდებარე საქმეზე არაბრალეული მესაკუთრე არ უნდა აღმოჩნდეს ისეთ მდგომარეობაში, რომ „ელოდოს“ კანონმდებლობის ხარვეზის გამოსწორებას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-16 პუნქტი) საკუთარი ლეგიტიმური უფლების დასაცავად. საკუთრების უფლების დაცვის სამართლებრივი სტანდარტების თაობაზე გამოკვლეული და წინამდებარე გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობისა და დასკვნების გარდა, საკასაციო სასამართლოს განსახილველი დავის სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვნად მიაჩნია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ბოლო დროს მიღებულ კიდევ ერთ გადაწყვეტილებაში - Godlevskaya v. Russia (Requête n^o 58176/18) ასახულ მსჯელობებზე გაამახვილოს ყურადღება.

29.14.1.ზემოხსენებულ საქმეზე, რომელიც 2021 წლის 7 დეკემბერს იქნა მიღებული და საბოლოო გახდა 2022 წლის 7 მარტს, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევა. ევროპულ სასამართლოში განმცხადებელი ლ.გ–ია საკუთარ საჩივარს იმ ფაქტობრივ გარემოებებს აფუძნებდა, რომ სისხლისამართლებრივი წესით ბრალდებული იქნა მისი ყოფილი მეუღლე, რომელსაც კონფისკაციის სახით შეეფარდა უძრავი ქონების ჩამორთმევა და შემდეგ მისი რეალიზაცია. ეს უძრავი ქონება მეუღლეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში აისახა მათ შორის კანონით დადგენილი წესით გაფორმებულ საქორწინო ხელშეკრულებაში, რომელიც სანოტარო წესით დამოწმდა 2000 წლის 4 თებერვალს. საქორწინო ხელშეკრულების მიხედვით განისაზღვრა ქონების გაყოფის წესი, კერძოდ, ქონება, რომელსაც მეუღლეთაგან თითოეული, საკუთარი სახსრებით შეიძენს 2000 წლის 4 თებერვლის შემდეგ, გახდება მათი პირადი საკუთრება. საქორწინო ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში განმცხადებელმა გ–იამ ორი უძრავი ქონება (ბინა და შენობები) შეიძინა, 2011 წელს და 2014 წელს. მეუღლეები 2015 წლის 14 დეკემბერს განქორწინდნენ ორმხრივი შეთანხმებით.

29.14.2. დადგენილია, რომ ქარხანაში მატერიალურ ფასეულობათა მითვისების გამო 2011 წლის 12 მაისს აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, ხოლო 2015 წელს გ–იას მეუღლეს წარედგინა ბრალდება მატერიალურ ფასეულობათა მითვისებისათვის 2004 -დან 2009 წლამდე პერიოდში. ქარხანამ 2015 წლის 6 ოქტომბერს სამოქალაქო სარჩელი აღძრა. ქარხნის სარჩელის საფუძველზე სვერდლოვსკის ოლქის ერთ-ერთი რაიონის სასამართლოს 2016 წლის 12 თებერვლის განჩინებით გამოყენებული იქნა წინასწარი ღონისძიება-გასხვისების აკრძალვა - განმცხადებლის უძრავ ქონებაზე (ბინასა და შენობებზე). ეროვნულმა სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მეუღლეთა შორის შეთანხმებული ქონების გაყოფის წესი, თუმცა, დაადგინა, რომ განმცხადებლის (ლ.გ–იას) ქონების ღირებულება აღემატება იმ თანხას, რომელიც მეუღლეთა ერთობლივი შემოსავალია ფაბრიკაში და დაინტერესებულმა პირებმა უარი განუცხადეს გამომძიებელს ფინანსური სახსრების წყაროს დასახელებაზე. ეროვნულმა სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა მითვისებული სახსრების ოდენობა და ის ფაქტი, რომ განმცხადებლის მეუღლეს (ბრალდებულს) პირადად არ გააჩნდა რაიმე ქონება. ეროვნულმა სასამართლომ საკუთარი გადაწყვეტილება დაასაბუთა საკმარისი საფუძვლების არსებობის ვარაუდით, რომ ქონება მოპოვებული იყო ბრალდებულის დანაშაულებრივი ქმედებით, რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად. სვერდლოვსკის საოლქო სასამართლომ უარყო ლ.გ–იას საჩივარი და უცვლელად დატოვა რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 12 თებერვლის განჩინება;

29.14.3. დადგენილია, რომ ლ.გ–იამ ყოფილი მეუღლის წინააღმდეგ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე ჩვენებაც მისცა. განმცხადებლის ყოფილი მეუღლე მსჯავრდებული იქნა 2017 წლის 13 ნოემბრის განაჩენით 2007-დან 2009 წლამდე ჩადენილი მატერიალური სახსრების - 42 441 148 რუსული რუბლის მითვისებისათვის და მიესაჯა პირობით თავისუფლების აღკვეთა, ასევე, უცვლელად დარჩა ქარხნის სარჩელი (იხ. 29.14.2 ქვეპუნქტი). ლ.გ–იამ გაასაჩივრა სასამართლოს განაჩენი, წარადგინა მტკიცებულებები თავისი აქტივებისა და შემოსავლების წყაროების შესახებ, მათ შორის, ფაბრიკაში მისი შემოსავლების გარდა. სვერდლოვსკის საოლქო სასამართლოს 2018 წლის 30 მაისის განჩინებით უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 13 ნოემბრის განჩინება;

29.14.4. მას შემდეგ, რაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი უცვლელად დარჩა და შევიდა კანონიერ ძალაში, მსჯავრდებულის ყოფილმა მეუღლემ - ლ.გ–იამ სამი სარჩელი წარადგინა თავისი ქონების განკარგვის აკრძალვის გაუქმების მოთხოვნით ტერიტორიული იურისდიქციის სასამართლოებში. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ უძრავი ქონება მისი საკუთრება იყო საქორწინო კონტრაქტის მიხედვით, რომელიც საკუთარი სახსრებით შეიძინა, ხოლო გამამტყუნებელი განაჩენით არ იყო დადგენილი, რომ მსჯავრდებულმა მითვისებული თანხები გამოიყენა ამ ქონების შესაძენად. სარჩელის განმხილველმა სასამართლოებმა სამივე შემთხვევაში უარყვეს განმცხადებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილება იმ დასაბუთებით, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით დადგენილი იყო სადავო უძრავი ქონების შეძენის უკანონო წყარო და, შესაბამისად, ის ღონისძიება, რომლითაც საკუთრების უფლება ჩამოერთვა ლ.გ–იას, კანონიერი იყო და ეფუძნებოდა საოჯახო კოდექსს, ამასთან, განმცხადებელს არ ჰქონდა უფლება, სამოქალაქო სასამართლოებში გაესაჩივრებინა სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების res judicata ავტორიტეტი. სამოქალაქო საქმისწარმოების წესით განმხილველი სასამართლოები დაეთანხმნენ სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოების მიერ გამოტანილ დასკვნებს, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენსა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში აისახა, იმის თაობაზე, რომ საქორწინო ხელშეკრულებას არ აქვს ძალა მესამე პირებთან მიმართებით, მოსარჩელის (ლ.გ–იას) კუთვნილ აქტივებთან, კონფისკაციის კანონიერებისა და ქონების გასხვისების კუთხით სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით და იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ სისხლის სამართლის საქმის განხილვის მიმდინარეობის პროცესში ლ.გ–იას არ მიუმართავს სამოქალაქო სასამართლოებისთვის თავისი უფლებების დასაცავად (ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების პარ.24);

29.15. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ საქორწინო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე განმცხადებელი ლ.გ–ია ქონების გაყოფის რეჟიმში იმყოფებოდა, არ ყოფილა გასაჩივრებული, ანულირებული ან შეწყვეტილი, ანუ სადავო არაა, რომ განმცხადებელმა შეიძინა სადავო უძრავი ქონება და საკუთრების უფლებით აღრიცხა, შესაბამისად, რუსეთის კანონმდებლობის საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება ლ.გ–იას საკუთრებას წარმოადგენს. ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ ქონების განკარგვის აკრძალვა და გასხვისება, თუნდაც განუხორციელებელი, წარმოადგენდა საკუთრების უფლებაში ჩარევას, რაც გამომდინარეობს ქონების გამოყენების/განკარგვის მოწესრიგებიდან, შესაბამისად, განმცხადებლის უფლება, საკუთარი ქონების დაუბრკოლებლად გამოყენებაზე შეილახა პირველი ოქმის პირველი მუხლის მე-2 აბზაცის მიხედვით (იხ. ასევე Bokova v Russia, N 17879/13, par. 51; 16.04. 2019). სწორედ ამიტომ უნდა შეფასდეს ასეთი ჩარევის შესაბამისობა პირველი ოქმის პირველი მუხლის მოთხოვნასთან. ევროპულმა სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საკუთრების შეუფერხებელი გამოყენების უფლებაში ჩარევის ნებისმიერი ღონისძიება უნდა ეფუძნებოდეს ეროვნულ კანონმდებლობას და არ იყოს თვითნებური. კანონიერება არსებითი პირობაა პირველი ოქმის პირველ მუხლთან შესატყვისობის კუთხით და იმას გულისხმობს, რომ ეროვნული კანონმდებლობის ნორმები საკმარისად ხელმისაწვდომი, მკაფიო და განჭვრეტადი უნდა იყოს მათი გამოყენებისას, რათა უზრუნველყოს თვითნებური აქტების მიღების არიდება სახელმწიფო ხელისუფლების მხრიდან. კანონიერების პრინციპი მოითხოვს, რომ შემოწმდეს, ეროვნულ დონეზე სასამართლოების მიერ გამოყენებულმა ღონისძიებებმა გამოიღო თუ არა შედეგები, რომლებიც კონვენციის პრინციპებთან შესაბამისობაშია (lelas v Croatie; N 55555/08, par.76; 20.05.2010);

29.16. გ–იას საქმეზე მსჯელობისას ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ეროვნული სასამართლოს მიერ გამოყენებული ქონების კონფისკაციის ღონისძიება რუსეთის კანონმდებლობასთან შეუსაბამოდ მიიჩნია და აღნიშნა, რომ განმცხადებელი არ იქნა დასახელებული სამოქალაქო მოპასუხედ, ანუ მას არ დაკისრებია სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დანაშაულით მიყენებული ზიანისათვის. იმის გათვალისწინებით, რომ განმცხადებლის მიერ სადავოდ ქცეული ღონისძიება, თავისი არსით, სერიოზულ ჩარევას წარმოადგენს, რომელიც მიმართულია იმ პირის ქონების უსასყიდლო, სამუდამო ჩამორთმევისკენ, რომელიც არ ყოფილა ბრალდებული დანაშაულის ჩადენაში და, მით უმეტეს - მსჯავრდებული, ევროპულმა სასამართლომ თანმიმდევრობით განიხილა ის დანაწესები, რომლის მიხედვითაც უნდა შემოწმდეს, თუ რამდენად არსებობს ეროვნულ დონეზე კანონმდებლობით დადგენილ სამართლებრივ განსაზღვრულობაზე პასუხისმგებელი საფუძველი, რომელიც არსობრივად კონვენციის პირველ ოქმს განეკუთვნება და მისთვის დამახასიათებელია (ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების პარ.53). ევროპულმა სასამართლომ ამ საქმეში თანმიმდევრულად განიხილა რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი დანაწესი, ასევე- სისხლის საპროცესო კანონმდებლობა, საოჯახო კანონმდებლობა, სამოქალაქო კოდექსი და გ–იას საქმე განასხვავა ბ–ას საქმისგან (იხ. 29.15 ქვეპუნქტი), რომელშიც ქონების „გაყინვისა“ და შემდგომი რეალიზაციის განკარგულება ეხებოდა არა პირად ქონებას, არამედ საერთო ქონების მასას, რადგან სისხლის სამართალწარმობაში დადგინდა, რომ ეს ქონება მოპოვებული იქნა მომჩივნის (ბ–ას) მეუღლის დანაშაულებრივი საქმიანობის გზით. გ–იას მეუღლის სისხლის სამართლის საქმეში კი დადგენილია, რომ ლ.გ–იას უშუალოდ ჰქონდა საკმარისი შემოსავლები სადავო ქონების (რომელიც შემდეგ კონფისკაციას დაექვემდებარა) შესაძენად, მეტიც, ვერ დადგინდა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მსჯავრდებული პირის მიერ მითვისებული ფინანსური სახსრებით მოხდა სადავო ქონების შეძენა.

29.17.საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად “სასამართლო გადაწყვეტილების ადრესატები მხოლოდ დავაში მონაწილე მხარეები როდი არიან, სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერი ძალისათვის საჭიროა საზოგადოების სოლიდარობა დამდგარი შედეგის მიმართ, მართლმსაჯულების განხორციელებაში მართლმსაჯულებისადმი საზოგადოების ნდობის პრეზუმფციის გამომუშავება“ (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი; Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ.53).

29.18.საკუთრების უფლების შეზღუდვაზე მსჯელობის დროს საქართველოს საკონსტიტიტუციო სასამართლო განმარტავს, რომ „შეზღუდვის გამართლებისათვის აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების არსებობასთან ერთად დაცული უნდა იყოს თანაზომიერების პრინციპი. თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნაა, რომ უფლების შემზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის N 3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; II-60).

29.19. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა მოხდეს და მართლმსაჯულებისადმი სანდოობის ტესტი დადასტურდეს არაბრალეული მესაკუთრისათვის საკუთრების უფლების უსასყიდლოდ, სახელმწიფო სასარგებლოდ, ჩამორთმევით სხვა პირთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის გამო, თანაც იმ პირობებში, როდესაც მესაკუთრეს არავითარი შემხებლობა არ ჰქონია დანაშაულთან, ის არც ბრალდებული და, მით უმეტეს- მსჯავრდებული ყოფილა დანაშაულის ჩადენაში, ამასთან, არც კი ყოფილა რაიმე საპროცესო სტატუსით სისხლისამართალწარმოების მონაწილე. სწორედ ამიტომ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებული წინამდებარე გადაწყვეტილება წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით და იმ სტანდარტებით სამართლებრივი შეფასების იურიდიულ შედეგს, რომელიც მოქმედ კონსტიტუციურ მართლწესრიგს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის მოთხოვნებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას ეფუძნება. „ძირითადი უფლებების გავრცელება სამართლებრივ სისტემაზე მოასწავებს იმას, რომ ბევრი საქმე, რომელიც რეგულირდება ერთი შეხედვით სისხლის სამართლით ან სამოქალაქო კანონმდებლობის მიერ, სინამდვილეში ფლობს კონსტიტუციურ პარამეტრებს, რომელთა დაცვის გარეშეც შეუძლებელია კონკრეტული დავის სამართლებრივი გადაწყვეტა (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ.85). „სამართალი და კანონი არ არის ტოლფასოვანი ცნებები, არასწორია სამართალი წარმოვიდგინოთ აბსტრაქტული კანონის სახით, რომელიც ყველა შემთხვევისათვის უშვებს მათემატიკურად ზუსტ გადაწყვეტას, და რომელიც შესაძლოა, წინასწარ გავითვალისწინოთ. სამართალი არის სამართლიანობის კონკრეტული ცოცხალი სტიქია, როგორც ეს გაგებული და განხორციელებულია ხალხის მიერ მოცემულ დროში. სამართალი უშუალოდ დაკავშირებულია კონკრეტულ ყოფასთან და ზნეობასთან, ამიტომ მოსამართლის გადაწყვეტილება უნდა იყოს ზნეობრიობისა და სამართლებრივი შეგნების პირდაპირი გამოხატულება“ (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ. 168-169).

29.20. ზემოხსენებული სამართლებრივი მოტივაციის საფუძველზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, არაბრალეული მესაკუთრის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება.

29.21. სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გამო, ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც შეჩერდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2015 წლის 20 ივლისს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე თბილისის სააღსრულებო ბიუროში დაწყებული # A15056656 სააღსრულებო საქმის წარმოება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ თ.კ–ძის საკასაციო საჩივრის განხილვამდე მოწინააღმდეგე მხარის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ (საქმე # ას-1908-2018) იმ ნაწილში, რომლითაც დავალიანების დაფარვის მიზნით იძულებით აუქციონზე სარეალიზაციოდ მიექცა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებები, მდებარე თბილისი, ......., საკადასტრო კოდი #.......... და საკადასტრო კოდი #.......... (სააღსრულებო ფურცლის 3.1 ქვეპუნქტი) (იხ. წინამდებარე გდაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის - მე-6 პუნქტი.

29.22. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაბამისად სახელმწიფო ბაჟისა და იურიდიული მომსახურების ხარჯის გადახდა მოპასუხეს მოსარჩელის სასრგებლოდ დაეკისრა (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-7 და მე-8 პუნქტები).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 257.1-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. თ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. თ.კ–ძის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. გაუქმდეს სახელმწიფოს საკუთრების უფლება უძრავ ქონებებზე, მდებარე ქ. თბილისი, ....... საკადასტრო კოდით.......... (დაზუსტებული ფართობი 800 კვ.მ; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო სამეურნეო) და მდებარე ქ. თბილისი, ....... საკადასტრო კოდით.......... (დაზუსტებული ფართობი 6529 კვ.მ; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო სამეურნეო; შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი N1).

5. საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში თ.კ–ძის (პირადი N .......) საკუთრებად აღირიცხოს უძრავი ქონებები:

5.1. მდებარე ქ. თბილისი, ......., საკადასტრო კოდი.......... (დაზუსტებული ფართობი 800 კვ.მ; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო სამეურნეო);

5.2. მდებარე ქ. თბილისი, ....... საკადასტრო კოდი.......... (დაზუსტებული ფართობი 6529 კვ.მ; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო სამეურნეო; შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი N1).

6. გაუქმდეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც შეჩერდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2015 წლის 20 ივლისს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე თბილისის სააღსრულებო ბიუროში დაწყებული # A15056656 სააღსრულებო საქმის წარმოება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ თ.კ–ძის საკასაციო საჩივრის განხილვამდე მოწინააღმდეგე მხარის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ (საქმე # ას-1908-2018) იმ ნაწილში, რომლითაც დავალიანების დაფარვის მიზნით იძულებით აუქციონზე სარეალიზაციოდ მიექცა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებები, მდებარე თბილისი, ......., საკადასტრო კოდი #.......... და საკადასტრო კოდი #.......... (სააღსრულებო ფურცლის 3.1 ქვეპუნქტი).

7. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს თ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის - 14 250 (თოთხმეტი ათას ორას ორმოცდაათი) ლარის გადახდა;

8. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს თ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის იურიდიული მომსახურების ხარჯის - 1000 (ათასი) ლარის გადახდა;

9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური