საქმე №ას-182-2021 25 ოქტომბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ტრესტი „ნ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ.მ–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 26.11.2020 წლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 16.10.2019 წლის გადაწყვეტილებით ფ.მ–ვის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „დასაქმებული“) სარჩელი ტრესტი „ნ–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“ ან „კასატორი“) მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენის, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებისა და დისკრიმინაციის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ხელფასის დაყოვნების გამო პირგასამტეხლოს სახით დაეკისრა 294 ლარის გადახდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 26.11.2020 წლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების თაობაზე და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებლის 19.12.2017 წლის ბრძანება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ; მოსარჩელე აღდგენილ იქნა გათავისუფლებამდე დაკავებულ, დამსაქმებლის სასაწყობო მეურნეობის უფროსის თანამდებობაზე; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 19.12.2017 წლიდან სამსახურში აღდგენამდე ყოველთვიურად დასაბეგრი 1460 ლარის ოდენობით; სხვა ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2010 წელს დადებული იყო შრომის ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით. 11.05.2015 წელს მხარეთა შორის დადებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხესთან და გათავისუფლებამდე ეკავა სასაწყობე მეურნეობის უფროსის პოზიცია. დასაქმებულის ხელფასი შეადგენდა თვეში 1460 ლარს. ხელშეკრულების თანახმად, დასაქმებულს ხელფასის სახით მისაღები თანხა უნდა მიეღო ყოველთვიურად, ყოველი თვის 15 რიცხვში.

3.2. მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის მიმართ, მოსარჩელის მთლიანი დასაქმების პერიოდისა და ხელფასის დაყოვნების პირგასამტეხლოს ყოველდღიური 0.07%-ის გათვალისწინებით, შეადგენს 294 ლარს.

3.3. დამსაქმებლის 19.12.2017 წლის ბრძანების საფუძველზე დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 37.1. მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბრძანებაში მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია: „მუხლი 37, პუნქტი 1, ქვეპუნქტი გ), საქართველოს შრომის კოდექსი - მუშაკის წასვლა თანამდებობიდან/სამსახურიდან თავისი სურვილით წერილობითი განცხადების საფუძველზე“). სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ თანამდებობის/სამუშაოს საკუთარი ნებით, წერილობითი განცხადების საფუძველზე დატოვება. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბრძანებაში მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი (შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულება), თუმცა, საყურადღებოა, რომ სიტყვიერად სწორედ დასაქმებულის პირადი განცხადებაა მითითებული. შესაბამისად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ ბრძანებაში მოყვანილი საკანონმდებლო ნორმის პუნქტი არ შეესაბამება ამავე ბრძანებაში ჩაწერილ ნორმის დეფინიციას, ვერ გახდება ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი.

3.4. საქმეში წარმოდგენილია 19.12.2017 წლით დათარიღებული განცხადება, რომლითაც დასაქმებული ითხოვს დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლებას, მაგრამ მოსარჩელე სადავოდ ხდის აღნიშნული განცხადების ნამდვილობას, ანუ მის მიერ ნამდვილი ნების გამოვლენას, დაეტოვებინა სამსახური. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ნამდვილი ნება არ გამოუხატავს. მოსარჩელის მიერ საქმეზე დასართავად წარმოდგენილი იყო საპატრულო პოლიციის 19.12.2017 წლის რეაგირების ოქმი (განცხადების დაწერის დღე), სადაც ასახულია, რომ მოსარჩელემ საპატრულო პოლიციის ეკიპაჟი გამოიძახა სამუშაო ადგილზე იმ პრეტენზიით, რომ უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან. მართალია, აღნიშნული რეაგირების ოქმი საქმეს არ დაერთო და მისი შეფასება მტკიცებულების თვალსაზრისით ვერ მოხდება, მაგრამ საყურადღებოა, რომ თავად მოპასუხის წარმომადგენელი არ უარყოფს და ადასტურებს 19.12.2017 წელს მოსარჩელის მიერ საპატრულო ეკიპაჟის გამოძახებას სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ წარმოშობილი უკმაყოფილების გამო (იხ. სასამართლო სხდომის ოქმი 26.11.2020, 11:18:40 – 11:37:14). შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასაქმებულმა დაუყოვნებლივ უარყო მის მიერ გამოვლენილი ნება, სამსახურის დატოვების თაობაზე. ამასთან, მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ სადავო ბრძანების გამოცემის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებულია დამსაქმებლის 18.12.2017 წლის წერილი, ანუ მოსარჩელის მიერ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ განცხადების დაწერამდე, ერთი დღით ადრე, მოპასუხის მიერ მიღებულია მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის გამოვლენილი ნება თანამდებობის დატოვების შესახებ არ შეიძლება ჩაითვალოს ნამდვილად. სამსახურიდან გათავისუფლებისას პროცედურული წესის დაცულობის - კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ ნამდვილი ნების გამოხატვა სამსახურის დატოვების შესახებ, მტკიცების ტვირთი გადადის არა დასაქმებულზე არამედ დამსაქმებელზე, რომელმაც, განსახილველ შემთხვევაში, ვერ დაადასტურა მითითებული წინაპირობის დაცულობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ მოსარჩელემ საკუთარი ნებით მოითხოვა თანამდებობიდან გათავისუფლება, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 54-ე მუხლის გათვალისწინებით, დამსაქმებლის 19.12.2017 წლის ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველია.

3.5. დადგენილია, რომ 11.05.2015 წელს მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით და ამავე ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების დამთავრებისას არცერთი მხარე არ იქნება გაფრთხილებული მისი შეწყვეტის თაობაზე, მაშინ მოცემული შრომითი ხელშეკრულება ჩაითვლება გაგრძელებულად კიდევ ერთი წლით და ა. შ.. 30 თვის ვადის ამოწურვის შემდეგ ჩაითვლება, რომ ძალაში შევიდა უვადო შრომითი ხელშეკრულება. სშკ-ის მე-12 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება მისი ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება პირველი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე მოპასუხე საწარმოში დასაქმებული იყო 11.05.2015 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე და გათავისუფლების დროისათვის (19.12.2017 წელი) ხელშეკრულების გაფორმებიდან გასული იყო 31 თვე და 8 დღე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა უვადო შრომითი ხელშეკრულება.

3.6. პალატამ გაითვალისწინა უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის უფლებრივი რესტიტუციის თაობაზე სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა, უვადო შრომითი ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი, ასევე ის გარემოება, რომ მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის აღდგენის შესაძლებლობა გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოებები არ არსებობს. შესაბამისად, მოსარჩელე უნდა აღდგეს დამსაქმებლის სასაწყობო მეურნეობის უფროსის თანამდებობაზე განაცდურის ანაზღაურების პირობით. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 19.12.2017 წლიდან სამსახურში აღდგენამდე ყოველთვიურად დასაბეგრი 1460 ლარის ოდენობით. რაც შეეხება დისკრიმინაციის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებას მართებულად ეთქვა უარი.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (სშკ-ის (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დასაქმებულის გათავისუფლების მომენტში მოქმედი რედაქციით) მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი). შრომითი ურთიერთობისას მხარეებმა უნდა დაიცვან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული ადამიანის ძირითადი უფლებები და თავისუფლებები (სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-6 ნაწილი). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (სუსგ №ას-98-94-2016, 26.07.2016წ; №ას-368-2019, 31.07.2019წ.).

9. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე გადაწყვეტილების კანონიერება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებით, რომელთაგან პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცედურულ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულატიური ერთობლიობით შეგვიძლია აღვნიშნოთ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულებაა, სათანადო საფუძვლის გარეშე არ შეწყვიტოს შრომითი ურთიერთობა (შდრ. სუსგ №ას-1776-2019, 10.04.2020წ.).

10. შრომით ურთიერთობებში უფლებათა რეალიზაციას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან შესაძლებელია, სამართალურთიერთობა შეწყდეს როგორც ლეგიტიმურ, ისე არალეგიტიმურ საფუძველზე. შრომითი ურთიერთობის სწორი რეგულაცია წარმოადგენს შრომის უფლების დაცვის გარანტს. შესაბამისად, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის უფლებათა წონასწორობას ემსახურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონისმიერი საფუძვლის არსებობა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონისმიერ რეგულირებას აქვს შემაკავებელი ეფექტი, რომელიც ამ ურთიერთობის მონაწილეებს იცავს თვითნებობისა და სოციალური უსამართლობისაგან.

11. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას მოქმედებს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ; №ას-1421-2020, 05.03.2021წ; №ას-512-2020, 18.02.2021წ.).

12. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). შრომითსამართლებრივ დავებში კი მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები გააჩნიათ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს. ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; №ას-483-457-2015, 07.10.2015წ.).

13. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის მიერ უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-861-861-2018, 25.09.2018წ; №ას-483-457-2015, 07.10.2015წ.).

14. დადგენილია, რომ დასაქმებული სამუშაოდან გათავისუფლდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის - დასაქმებულის მიერ თანამდებობის/სამუშაოს საკუთარი ნებით, წერილობითი განცხადების საფუძველზე დატოვება - საფუძველზე. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელემ სადავოდ გახადა 19.12.2017 წლის განცხადებით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ მის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობა.

15. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების დასაქმებულის ინიციატივით, პირადი განცხადების საფუძველზე შეწყვეტისას სასამართლო აფასებს დასაქმებულის მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობას და ამ პროცესში დამსაქმებლის როლს, მისი მოქმედებების მართლზომიერებას.

16. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პროცედურა პრაქტიკაში ფორმალურად შესაძლებელია, წამოწყებული იქნეს დასაქმებულის მიერ (ასე, მაგალითად, ამ უკანასკნელის მიერ განცხადების დაწერა სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ), მაგრამ, რეალურად, ინიცირებული იყოს დამსაქმებლის მხრიდან ისეთი მიზეზებით, როგორებიცაა: ფსიქოლოგიური ზეწოლა, სახელფასო და სამუშაო პირობებისა და შრომის გარემოვითარების გაუარესება, დამსაქმებლის მიერ შრომითი კონტრაქტის განზრახ რეგულარულად დარღვევა. ამიტომ, როდესაც სადავოა დასაქმებულის მიერ, პირადი ინიციატივის მიუხედავად, ხელშეკრულების შეწყვეტა, ყურადღება უნდა გამახვილდეს ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე. შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს ნების გამოვლენის ნამდვილობა იმ მიზნით, ხომ არ მოხდა რეალურად დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმებულის გათავისუფლება (საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, ავტორთა კოლექტივი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2017, გვ. 242).

17. შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება. სსკ-ის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა (სუსგ №ას-1350-2019, 27.11.2019წ.).

18. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და თავად შრომითი ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ 19.12.2017 წლის ბრძანების ერთობლივად შეფასების შედეგად მოსარჩელის გამოვლენილი ნება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ მართებულად არ მიიჩნია ნამდვილად. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თავად მოპასუხის წარმომადგენელმა დაადასტურა 19.12.2017 წელს მოსარჩელის მიერ საპატრულო ეკიპაჟის გამოძახების ფაქტი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ წარმოშობილი უკმაყოფილების გამო (იხ. 26.11.2020 წლის სასამართლო სხდომის ოქმი, 11:18:40 – 11:37:14, ს.ფ. 232-244). მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ 19.12.2017 წლის სადავო ბრძანებაში მისი გამოცემის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებულია დამსაქმებლის 18.12.2017 წლის წერილი, ანუ მოსარჩელის მიერ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ 19.12.2017 წლის განცხადების დაწერამდე ერთი დღით ადრე მოპასუხის მიერ მიღებულია მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება. მითითებული გარემოებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასაქმებულმა შეძლო მის მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობის პრეზუმფციის გაქარწყლება და მიუთითა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გამოვლენილი ნების არანამდვილობის დამადასტურებელ გარემოებებზე. დამსაქმებელმა კი საწინააღმდეგოს დადასტურება ვერ შეძლო. ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ არსებობდა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი და თანმდევი სასარჩელო მოთხოვნების - სამსახურში აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების, დაკმაყოფილების წინაპირობებიც. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

20. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

21. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 2628 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 1 839.6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ტრესტი „ნ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ტრესტი „ნ–ის“ უკან დაუბრუნდეს საქართველოში ტრესტი „ნ–ის“ წარმომადგენლობის (ს/კ .........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2628 ლარის (საგადახდო დავალება #1193, გადახდის თარიღი 21.05.2021წ.) 70% – 1 839.6 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია