საქმე №ას-1154-2019 30 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.კ–ვა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ზ.ს–ი, ნ.გ-ია, რ.ს–ი, თ.ს–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 მაისის განჩინებით ლ.კ–ვას (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი თ.ს–ის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ნ.გ-იას (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“), ზ.ს–ისა (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) და რ.ს–ის (შემდგომში - „მეოთხე მოპასუხე“) მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და მესაკუთრედ აღრიცხვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. საჯარო რეესტრის 2016 წლის 20 დეკემბრის ამონაწერით დადგენილია, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, .......... / ქალაქი თბილისი, ........... (ყოფ. ..........), N51, დაზუსტებული ფართობი: 636.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი ..........; .........; შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: შენობა N1 (მშენებარე); საერთო ფართობი: 4236.93 კვ.მ., მათ შორის, საცხოვრებელი ფართობი: 2199.87 კვ.მ.; საოფისე ფართობი: 364.97 კვ.მ.; საზაფხულო ფართობი: 642.1 კვ.მ.; კიბის უჯრედისა და სადარბაზოს ფართობი: 320.01 კვ.მ.; დამხმარე ფართობი: 30.02 კვ.მ.; ავტოსადგომის ფართობი: 679.96 კვ.მ.; საკადასტრო კოდი N........., რეგისტრირებულია ს.გ–ძის (122 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N8 და N9 შენობა-ნაგებობა), მესამე მოპასუხის, მეოთხე მოპასუხის (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა-ნაგებობის 1/2 ნაწილი), მეორე მოპასუხის (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა-ნაგებობის 2/6 ნაწილი), პირველი მოპასუხისა (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა- ნაგებობის 1/6 ნაწილი) და შპს „ჩ–ის“ (აღნაგობის უფლების საფუძველზე შენობა N1 (მშენებარე); საერთო ფართობი: 4236.93 კვ.მ., მათ შორის, საცხოვრებელი ფართობი: 2199.87 კვ.მ.; საოფისე ფართობი: 364.97 კვ.მ.; საზაფხულო ფართობი: 642.1 კვ.მ.; კიბის უჯრედისა და სადარბაზოს ფართობი: 320.01 კვ.მ.; დამხმარე ფართობი: 30.02 კვ.მ.; ავტოსადგომის ფართობი: 679.96 კვ.მ.) თანასაკუთრებად (ტომი 1, ს.ფ. 105-109);

2.2. თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათის თანახმად, ლ.კ–ვა კ–ის ასული (მოსარჩელე) 1965 წლის 7 სექტემბრიდან რეგისტრირებულია მისამართზე: ქ. თბილისი, …… (ს.ფ. 95-97);

2.3. სს „თ–ის“ მიერ 2018 წლის 26 აპრილს გაცემული ინფორმაციის თანახმად, N1076043 სააბონენტო ბარათზე სს „თ–ის“ აბონენტად 2018 წლის 23 აპრილის მდგომარეობით რეგისტრირებულია კოსტავა ე., მისამართი: ……... სს „თ–ის“ 2007 წლის 6 თებერვლის ცნობის თანახმად, სს „თ–ის“ აბონენტად N1076043 ირიცხება კ–ვა ე. ს., მცხოვრები ……. (ტომი 1, ს.ფ. 334, 340);

2.4. 2014 წელს განხორციელდა …… მდებარე საცხოვრებელი კორპუსის დემონტაჟი და ინვესტორმა ააშენა ახალი საცხოვრებელი სახლი;

2.5. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, ......... / ქალაქი თბილისი, ქუჩა ....... (ყოფ. ..........), N51, დაზუსტებული ფართობი 636.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი ........; ........, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N8, N9, N10, N11, საკადასტრო კოდი N......., 2016 წლის 30 მარტის მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო ს.გ–ძის (122 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N8 და N9 შენობა-ნაგებობა), მესამე მოპასუხის, მეოთხე მოპასუხის (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა-ნაგებობის 1/2 ნაწილი), მეორე მოპასუხისა (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა-ნაგებობის 2/6 ნაწილი) და პირველი მოპასუხის (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა-ნაგებობის 1/6 ნაწილი) თანასაკუთრებად (ტომი 1, ს.ფ. 41-43);

2.6. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, .......... ქ. N51ა/ქალაქი თბილისი, ქუჩა ....... (ყოფ. ..........), N51, დაზუსტებული ფართობი 636.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი .........; .........., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N8, N9, N10, N11, საკადასტრო კოდი N........, 2011 წლის 15 სექტემბრის მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო ს.გ–ძის (122 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N8 და N9 შენობა-ნაგებობა), მესამე მოპასუხის, მეოთხე მოპასუხის (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა- ნაგებობის 1/2 ნაწილი) და მეორე მოპასუხის (257 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N10, N11 შენობა-ნაგებობის 1/2 ნაწილი) თანასაკუთრებად (ტომი 1, ს.ფ. 173);

2.7. 2014 წლის 11 თებერვალს მეორე მოპასუხესა (მესაკუთრე) და შპს „ჩ–ს“ (მეაღნაგე) შორის გაფორმდა აღნაგობისა და უძრავი ქონების გაცვლის წინარე ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მესაკუთრე მეაღნაგეს გადასცემს მიწის ნაკვეთს და სანაცვლოდ მეაღნაგე მესაკუთრეს გადასცემს მიწის ნაკვეთზე აშენებული შენობა-ნაგებობის ინდივიდუალიზებულ ფართებს, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში (ტომი 1, ს.ფ. 62-70);

2.8. 2014 წლის 2 მაისს, ერთი მხრივ, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებსა (მესაკუთრეები) და, მეორე მხრივ, შპს „ჩ–ს“ (მეაღნაგე) შორის გაფორმდა აღნაგობისა და უძრავი ქონების გაცვლის ხელშეკრულება. აღნაგობის უფლება დადგინდა 36 თვის ვადით. ამავე ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მათ შორის გაფორმდება ხელშეკრულება მესაკუთრის მიერ მიწის ნაკვეთის მეაღნაგისათვის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ მეაღნაგის მიერ მესაკუთრისათვის მიწის ნაკვეთზე აშენებული შენობა-ნაგებობის ინდივიდუალიზებული ფართების ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადასა და მდგომარეობაში გადაცემის სანაცვლოდ (ტომი 1, ს.ფ. 46-61);

2.9. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2016 წლის 30 ნოემბერს გაცემული ინფორმაციით დგინდება, რომ უძრავი ნივთი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, .......... (..........) ქუჩა N51, თავდაპირველად, 1950 წელს, აღირიცხა ა. ვ. ძე ს–ზე (1/2 ნაწილი) და ვ. ა. ძე ს–ზე (1/2 ნაწილი), საფუძველი: 11.04.1949 წლის აღნაგობის ხელშეკრულება N10-10/IIX- ს და საარქივო მასალა. 1992 წლის 5 სექტემბერს ნოტარიუს ფ–ას მიერ დამოწმებული N3ნ-1644 კანონისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე, ვალერიან ალექსანდრეს ძე ს–ის სახელზე რიცხული უძრავი ნივთი საკუთრებაში გადაეცა გივი ვალერიანის ძე ს–ს;

2.10. 1992 წლის 22 ნოემბერს ნოტარიუს ფ–ას მიერ დამოწმებული N4ნ-1494 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, გ. ვ. ძე ს–ის კუთვნილი ქონება - ლიტერ „ვ“-ს 1/2 ნაწილი შეიძინა ზ.მ–მა. 1992 წლის 9 სექტემბერს ნოტარიუს ფ–ას მიერ დამოწმებული N1მ-1695 კანონისმიერი მემკვიდრეობისა და 1992 წლის 24 ივნისის N9.35.241 გადაწყვეტილების საფუძველზე, ა.ვ. ძე ს–ის სახელზე რიცხული ლიტერი „ა-ბ“-ს 1/2 ნაწილი საკუთრებაში გადაეცა დ.ა. ძე ს–ს, ხოლო „ა-ბ“-ს 1/2 ნაწილი და ლიტერ „ვ“-ს 1/2 ნაწილი საკუთრებაში გადაეცა გ.ვ. ძე ს–ს (ტომი 1, ს.ფ. 17);

2.11. 1992 წლის 5 სექტემბერს ნოტარიუს ფ–ას მიერ გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით დგინდება, რომ ვ.ა. ძე ს–ის მემკვიდრედ ცნობილ იქნა მისი შვილი, გ. ვ. ძე ს–ი, რომელსაც შესაბამისი სამკვიდრო ქონება გადაეცა (ტომი 1, ს.ფ. 210);

2.12. 1992 წლის 9 სექტემბერს ნოტარიუს ფ–ას მიერ გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით დგინდება, რომ ა. ვ. ძე ს–ის მემკვიდრედ ცნობილ იქნენ მისი შვილები, დ.ა. ძე ს–ი და გ.ვ. ძე ს–ი, რომელთაც გადაეცათ შესაბამისი სამკვიდრო ქონება (ტომი 1, ს.ფ. 208);

2.13. 2006 წლის 29 მარტის უძრავი ქონების გაყოფის შესახებ ნოტარიუს ნ.ი–ის მიერ დამოწმებული N1-1403 ხელშეკრულებით დგინდება, რომ გ.ს–ის, დ.ს–ისა და ზ.მ–ვის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, .......... (ყოფ. ..........) ქ. N51-ში, გაიმიჯნა (გაიყო) ორ ნაწილად სქემატური ნახაზის შესაბამისად და I ნაკვეთი, დაახლოებითი ფართობი 122 კვ.მ., შენობა-ნაგებობებით N4, და №5, მიეკუთვნა ზ.მ–ვს, ხოლო II ნაკვეთი - დაახლოებითი ფართობით 514 კვ.მ., შენობა-ნაგებობებით N1, №2, №3, - მიეკუთვნა გ.ს–სა და დ.ს–ს (ტომი 1, ს.ფ. 178-180);

2.14. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, .......... ქუჩა (ყოფ. ..........) N51, დაზუსტებული ფართობი 514.00 კვ.მ., საკადასტრო კოდი N………, 2008 წლის 19 მარტის მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო გ.ს–სა (1/2 ნაწილი) და დ.ს–ის (1/2 ნაწილი) თანასაკუთრებად (ტომი 1, ს.ფ. 18);

2.15. 2010 წლის 14 ივნისს ნოტარიუს ა.მ–ის მიერ გაცემული N100569922 სამკვიდრო მოწმობით დგინდება, რომ მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა გარდაცვლილ დ.ს–ის კანონისმიერ მემკვიდრედ და მან, როგორც მეუღლემ და პირველი რიგის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, .......... (ყოფ. ..........) ქ. N51, დაზუსტებული ფართობი 514.00 კვ.მ., 1/2 ნაწილი (ტომი 1, ს.ფ. 19-21);

2.16. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქალაქი თბილისი, .......... ქ. (ყოფ. ..........) N51, დაზუსტებული ფართობი 514.00 კვ.მ., საკადასტრო კოდი N……., 2010 წლის 18 ივნისის მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო გ.ს–ისა (1/2 ნაწილი) და მეორე მოპასუხის (1/2 ნაწილი) თანასაკუთრებად (ტომი 1, ს.ფ. 22);

2.17. 2010 წლის 19 ნოემბერს ნოტარიუს მ.ფ–ას მიერ გაცემული N101164408 სამკვიდრო მოწმობით დგინდება, რომ მესამე და მეოთხე მოპასუხეები ცნობილ იქნენ გ.ს–ის კანონისმიერ მემკვიდრეებად და მათ, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეებმა - შვილებმა, საკუთრებაში მიიღეს უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, .......... (ყოფ. ..........) ქ. N51, საკადასტრო კოდი N……..(ტომი 1, ს.ფ. 23-25);

2.18. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, .......... ქუჩა (ყოფ. ..........) N51, დაზუსტებული ფართობი 514.00 კვ.მ., საკადასტრო კოდი N……, 2011 წლის 27 ივლისის მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო მესამე და მეოთხე მოპასუხეების (1/2 ნაწილი) და მეორე მოპასუხის (1/2 ნაწილი) თანასაკუთრებად (ტომი 1, ს.ფ. 26);

2.19. 2011 წლის 14 სექტემბრის უძრავი ქონების გაერთიანების თაობაზე ხელშეკრულების თანახმად, მეორე მოპასუხის, ს.გ–ძის, მესამე და მეოთხე მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთები, მდებარე მისამართზე: 1) ქ. თბილისი, .......... (ყოფ. ..........) ქ. N51, მიწის ნაკვეთი - 514. კვ.მ. და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები (მესაკუთრეები: მეორე მოპასუხე, მესამე და მეოთხე მოპასუხეები) და 2) ქ. თბილისი, .......... ქ. N51ა, მიწის ნაკვეთი - 122 კვ.მ. და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები (მესაკუთრე: ს.გ–ძე) - გაერთიანდა ერთ მიწის ნაკვეთად, ფართით: 636.00 კვ.მ. (ტომი 1, ს.ფ. 44-45);

2.20. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა 1988 წლის 7 იანვარს გარდაცვლილი ა.ს–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილის (რიცხული მეორე მოპასუხის სახელზე, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, .......... (ყოფ. ..........) ქ. N51, საკადასტრო კოდი N…….) 1/3 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ და შესაბამისი ცვლილება შევიდა 1992 წლის 9 სექტემბერს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობასა (რეესტრის N1-1695) და 2010 წლის 14 ივნისს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში (რეგისტრაციის N100569922) (ტომი 1, ს.ფ. 27-40);

2.21. საქმეზე დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების, მოწმის ჩვენებისა და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, დგინდება, რომ მოსარჩელე მხარე ვერ ადასტურებს ა.ვ. ძე ს–სა და ლ.კ. ასულ კ–ვას შორის სადავო მისამართზე მდებარე 32.58 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართზე 1965 წლის 14 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტს;

2.22. მოსარჩელემ სულ მცირე 2007 წლიდან შეწყვიტა სადავო მისამართზე 2014 წლამდე მდებარე სადავო საცხოვრებელი ფართით სარგებლობა.

3. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ იგი არის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ის მოსარგებლე, რომელმაც სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოიპოვა ფლობის უფლება, რის გამოც იგი ცნობილი უნდა იქნეს მითითებული ფართის მესაკუთრედ.

4. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის აღნიშნული მოსაზრება არ გაიზიარა. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილია ხელწერილის ასლი, რომლის თანახმად, ა.ს–ი ვალდებული იყო 1965 წლის 15 ოქტომბრამდე გაეთავისუფლებინა საცხოვრებელი ოთახი და შესასვლელი, ხოლო მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა დარჩენილი ხუთასი რუბლი. ხელწერილი ხელმოწერილია მოწმეთა თანდასწრებით და მასში არ არის მითითება ხელწერილით გათვალისწინებული ფართის კვადრატულობაზე (ტომი 1, ს.ფ. 91-92). ამასთან, აღნიშნული მტკიცებულება წარდგენილია ასლის სახით.

5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე მხარემ სადავოდ გახადა წარდგენილი ხელწერილის ნამდვილობა იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ ა.ს–მა რუსული ენა არ იცოდა და ის რუსულ ენაზე შედგენილ შეთანხმებას ხელს რუსულად ვერ მოაწერდა, ამასთან, მოპასუხე მხარემ განმარტა, რომ მოსარჩელესა და ა.ს–ს შორის არსებობდა ქირავნობის ურთიერთობა, რომელიც შეწყდა 2007 წლამდე დიდი ხნით ადრე და მას შემდეგ მოსარჩელეს სადავო მისამართზე 2014 წლამდე არსებული საცხოვრებელი სადგომით აღარ უსარგებლია, რის გამოც მოპასუხე მხარემ მოსარჩელისაგან ხელწერილის დედნის წარდგენა მოითხოვა, რაც მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო და განმარტა, რომ დედანი დიდი ხნის წინ წარდგენილი იყო ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ვაკე-საბურთალოს სამმართველოში და ის განადგურებულია (ტომი 1, ს.ფ. 241, 333).

6. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ დოკუმენტის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება გულისხმობს მხარის დედანი დოკუმენტის წარდგენისაგან გათავისუფლებას იმ შემთხვევაში, თუკი სასამართლო დარწმუნდება, რომ დედანი დოკუმენტი შედგენილი იყო სწორედ ასლის სახით წარმოდგენილი ფორმით, მისი შინაარსის იდენტურობით. პალატის მითითებით, საქმის მასალებით უტყუარად არ დასტურდება, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ პოლიციაში წარდგენილი იყო სადავო ხელწერილის დედანი და განადგურებული დოკუმენტების სიაში სწორედ სადავო ხელწერილიც შედიოდა. ამდენად, პალატის შეფასებით, შეუძლებელია იმის დადგენა, ნასყიდობის ხელწერილის განადგურების უდავოდ დადგენის შემთხვევაშიც კი, განადგურებას სწორედ სადავო ხელწერილი დაექვემდებარა თუ იგი მოსარჩელის მიერ გაფორმებულ სხვა ხელწერილს მოიაზრებდა, რის გამოც პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის სათანადოდ რეალიზება და იმ გარემოების დადასტურება, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მოსარჩელესა და ა.ს–ს შორის გაფორმებული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება.

7. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ მითითებული ხელწერილით მოსარჩელეს დამატებით უნდა გადაეხადა თანხა. საქმის მასალებით არც ის დგინდება, რომ მოსარჩელემ ეს ვალდებულება შეასრულა და მან საკუთრებაში მიიღო ეს ქონება, მით უმეტეს, რომ მასში მითითებული არ არის გადასაცემი ფართის ოდენობა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენდა სანოტარო წესით დაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მესაკუთრეს.

8. სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ერთი სახის მოსარგებლედ არცნობა არ გამორიცხავს სხვა სახის მოსარგებლედ, თუნდაც ფლობის უფლების დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე პირის მოსარგებლედ ცნობის შესაძლებლობას. სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილია აღნიშნული ფართის ფლობასთან დაკავშირებული სხვადასხვა მტკიცებულებები, ასევე სასამართლოში მიმდინარე დავების ამსახველი დოკუმენტები, რომლებიც გარკვეულ წარმოდგენას ქმნიან მოსარჩელის მიერ სადავო ფართების ფლობასთან დაკავშირებით, თუმცა აღნიშნული მტკიცებულება უნდა შეფასდეს სასამართლოში შესაბამისი სარჩელის შეტანის გზით.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

12. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

13. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

14. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

14.1. სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას დაეყრდნო ისეთ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებას, რაც ეწინააღმდეგება კანონს და არღვევს მოქალაქის კონსტიტუციურ უფლებას იყოს მესაკუთრე და განკარგავდეს თავის ქონებას. სასამართლომ არ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე იყო „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე პირი;

14.2. დედანი ხელწერილის მიღება შეუძლებელია, რადგან განადგურებულია შენახვის ვადის გასვლის გამო. სსსკ-ის 135-ე მუხლის თანახმად, პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია.

15. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

16. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ [სსსკ-ის მე-3 მუხლი], რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში. ამდენად, როგორც სასამართლოში დავის დაწყება, ისე მოთხოვნის ჩამოყალიბება თუ დავის საგნის განსაზღვრა მხოლოდ მხარის პრეროგატივაა. სასამართლოს როლი განისაზღვრება მხარეთა მიერ განსაზღვრული მოთხოვნის საფუძვლიანობის მათ მიერვე წარდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში გამოკვლევასა და სამართლებრივ შეფასებაში. ამ მოსაზრებას საფუძვლად უდევს სსსკ-ის 248-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

17. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში - „სპეციალური კანონი“) საფუძველზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობას.

18. სპეციალური კანონით წესრიგდება საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილი ის ურთიერთობები, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს [1.1. მუხლი].

19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით ატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ქ. თბილისში უძრავი ქონების შეძენა მხოლოდ დედაქალაქში ჩაწერილ პირებს შეეძლოთ, ქვეყნის სხვა რეგიონებიდან ჩამოსულ პირებთან კანონის გვერდის ავლის მიზნით იდებოდა ამ ტიპის გარიგებები. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობები შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) და ფაქტიურად მხარეთა შორის არსებული ნამდვილი ურთიერთობა იფარებოდა. კერძოდ, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან - ყოველთვიურად ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად გადაეცემოდა „სამუდამოდ“, ანუ ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალურ კანონს დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით წესრიგდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულაციურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ საქმე №ას-8-8-2018, 27 ნოემბერი, 2019 წელი).

20. სპეციალური კანონის მიზნებისთვის მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით [2.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი]. სპეციალური კანონით განსხვავებულად რეგულირდება ზემოაღნიშნულ მოსარგებლეთათვის საკუთრების უფლების მინიჭების საკითხი, ვინაიდან განსხვავებულია მათი მოსარგებლედ მიჩნევის საფუძველი.

21. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მას მოპოვებული აქვს სადავო ფართის ფლობის უფლება და, შესაბამისად, ცნობილ უნდა იქნეს მესაკუთრედ სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ წარდგენილია ხელწერილის ასლი, რომლის თანახმად, ა.ს–ი ვალდებული იყო 1965 წლის 15 ოქტომბრამდე გაეთავისუფლებინა საცხოვრებელი ოთახი და შესასვლელი, ხოლო მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა დარჩენილი ხუთასი რუბლი. ხელწერილი ხელმოწერილია მოწმეთა თანდასწრებით და მასში არ არის მითითება ხელწერილით გათვალისწინებული ფართის კვადრატულობაზე. ამასთან, აღნიშნული მტკიცებულება წარდგენილია ასლის სახით (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტი).

22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მითითება სსსკ-ის 135-ე მუხლზე [წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე] უსაფუძვლოა.

23. კანონის ეს დანაწესი გამორიცხავს მტკიცებულების გაყალბების საშიშროებას, ვინაიდან ტექნიკის განვითარებამ ამგვარი შესაძლებლობები გაამარტივა და იმპერატიულად ადგენს, რომ წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, დედნის სახით უნდა წარედგინოს. ამასთან, იგივე კანონი იძლევა იმის შესაძლებლობასაც, რომ სასამართლოს დასაბუთებული მოსაზრებით დოკუმენტის ასლსაც მტკიცებულებითი ძალა მიენიჭოს, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ ესა თუ ის გარემოება ცალსახად დადგენილია და მტკიცებულებაში მითითებული ცნობები არ საჭიროებს შეფასებას. კანონის ეს დანაწესი იძლევა მხოლოდ იმის საშუალებას, რომ წერილობითი საბუთის ასლიც მტკიცებულებითი ძალის მქონედ იქნეს მიჩნეული. დოკუმენტის ასლისათვის ამგვარი სტატუსის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე, რომელიც უეჭველად უნდა ემყარებოდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული მტკიცებულების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას. კანონის ეს დანაწესი არ გულისხმობს მტკიცებულების შეფასებაზე უფლებამოსილი პირის მიერ მტკიცებულებათა ერთპიროვნულ, ინტუიციურ შეფასებას, არამედ მტკიცებულებათა ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში განხილვას. ცალკეული მტკიცებულებების გამოკვლევისას მაქსიმალურად უნდა გამოირიცხოს ნებისმიერი საეჭვოობა და დიდი ალბათობით უნდა დადგინდეს მისი უტყუარობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1103-1258-08, 2 ივნისი, 2009 წ).

24. ამდენად, ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე კანონმდებელი იმპერატიულად არ მოითხოვს დოკუმენტის მხოლოდ დედნის სახით წარმოდგენას, არამედ ითვალისწინებს სასამართლოს მიერ წერილობითი დოკუმენტის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭებას, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ არ დგინდება, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ პოლიციაში წარდგენილი იყო სადავო ხელწერილის დედანი და განადგურებული დოკუმენტების სიაში სწორედ სადავო ხელწერილიც შედიოდა. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მასსა და ა.ს–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების სადავო ფაქტობრივი გარემოება, რაც მართებულად გახდა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ლ.კ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი