საქმე N:ას-283-2023

ას-283-2023

28 ივლისი, 2023 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

რევაზ ნადარაია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეა ძიმისტარაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.ძ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – რ.ვ–ძე, მ.ვ–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი თანასაკუთრების უძრავი ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხის დაკისრება, უძრავ ქონებაზე დადებული გარიგების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და ამავე ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ.ძ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში რ.ვ–ძისა და მ.ვ–ძის (შემდეგში - მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა რ.ვ–ძისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ უძრავი ქონების რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლის 20000 ლარის გადახდა; მ.ძ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის 2017 წლის 01 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა 635 კვ.მ.-ის ნაწილში (ძველი ს/კ N........; მოქმედი ს/კ N......); რ.ვ–ძესა და მ.ვ–ძეს შორის 2018 წლის 18 იანვარს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ამავე ხელშეკრულების საგნის - 635 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო სანიშნულების მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული N1 შენობა-ნაგებობის (290.09 კვ.მ.) (ს/კ N.......) მესაკუთრედ მ.ძ–ძის ცნობა (იხ. დაზუსტებული სარჩელი, ტ.3, ს.ფ. 12-29).

1.1. მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

1.3. რ.ვ–ძემ შეგებებული სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მ.ძ–ძის მიმართ და მოითხოვა თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლის ნახევრის 65000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

1.4. მ.ძ–ძემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო.

2. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 07 აპრილის გადაწყვეტილებით მ.ძ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. რ.ვ–ძის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მ.ძ–ძე და რ.ვ–ძე არიან ყოფილი მეუღლეები, ისინი 1998 წლის 16 ივნისიდან იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში;

2.2. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 14 იანვრის გადაწყვეტილებით, მხარეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა;

2.3. 2003 წლის 10 აგვისტოს მ.ძ–ძემ ი.ს–ისაგან ქ. თბილისში ბინის შესაძენად და ბიზნესის წარმოებისათვის ისესხა 150 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით, უპროცენტოდ.

2.4. 2003 წლის 05 სექტემბერს, მ.ძ–ძემ შეიძინა შპს „ა–ის“ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქალაქ თბილისში, ........ (ყოფ. .......), სართული 4, ბინა N14, საერთო ფართი: 107 კვ.მ. (ს/კ №.....). ხელშეკრულების საგნის ფასი განისაზღვრა 56642.97 ლარით. აღნიშნული ქონება 2013 წლის 16 სექტემბერს გასხვისებულ იქნა 130 000 (ას ოცდაათი ათასი) აშშ დოლარად.

2.5. მ.ძ–ძემ ნასესხები 150 000 აშშ დოლარიდან პირველ ეტაპზე დაფარა 20000 აშშ დოლარი, ხოლო ხელწერილის შედგენის დროისათვის (2014 წლის აგვისტო) მთლიანად დაფარა დავალიანება 130 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც ხელწერილით დაადასტურა ი.ს–მა.

2.6. მოსარჩლე მ.ძ–ძის განმარტებით, 2015 წლის 15 აგვისტოს მან ი.ს–ისაგან ისესხა 70 000 აშშ დოლარი, 3 წლის ვადით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით (მიწის შეძენა და სასაწყობე სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2018 წლის 15 თებერვლამდე, მთლიანად ან ნაწილ-ნაწილ გადახდით. აღნიშნული სესხის არსებობა დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ს–მა, რომელმაც მიუთითა, რომ ნასესხები თანხა ჯერ კიდევ არ არის დაფარული.

2.7. მ.ძ–ძემ, 2015 წლის 09 ოქტომბერს დადებული უძრავი ნივთის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, შპს „შ.ა. ?-სგან“ შეიძინა უძრავი ქონება - არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 1000 კვ.მ, მდებარე ქ. ქუთაისში, ......, ს/კ ........ ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 50 000 ლარით. ნივთის ღირებულების ნაწილი - 23 900 ლარი გადახდილ იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულების ხელმოწერამდე, ხოლო ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელი ნაწილის - 26100 ლარის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო 01.11.2015 წელს. მხარეთა შეთანხმებით, 2015 წლის 09 ოქტომბრის გადახდის განვადებით არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნასყიდობის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2015 წლის 30 დეკემბრის ჩათვლით.

2.8. 2017 წლის 01 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მ.ვ–ძემ გაყიდა, ხოლო მ.ძ–ძემ იყიდა ქ. ქუთაისში, ....... მდებარე უძრავი ქონება, ს/კ ....... ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 41000 ლარით, რომელიც, როგორც ხელშეკრულებაშია მითითებული, მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი.

2.9. 2018 წლის 23 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, უძრავი ქონება მდებარე - ქ. ქუთაისში, ......, ს/კ ......, მ.ძ–ძემ მიჰყიდა გ.გ–ძეს. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 40 000 ლარით. 2018 წლის 17 აგვისტოს, ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება ი.ს–მა 40 000 ლარად შეიძინა გ.გ–ძისაგან.

2.10. 2017 წლის 01 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მ.ძ–ძემ გაყიდა, ხოლო რ.ვ–ძემ შეიძინა უძრავი ქონება მდებარე - ქ. ქუთაისი, ........, ნაკვეთი N33-7-1-1-1-2-1-1-1-1-1-2, ქუთაისი ........ ნაკვეთი (40-7; 26-1; 26-2)/1,-1-1,-1,-1,-2 1000,00 კვ.მ. ს/კ ....... ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 50 000 ლარით, რომელიც, როგორც ხელშეკრულებაშია მითითებული, მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი.

2.11. 2017 წლის 03 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე რ.ვ–ძემ უძრავი ქონება - არასასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, ფართით 365 კვ.მ, მდებარე ქ. ქუთაისში, ........, ნაკვეთი N33-7-1-1-1-2-1-1-1-1-1-2 / ქუთაისი, ......... ქუჩა N98 ნაკვეთი (40-7; 26-1; 26-2) / 1,-1-1,-1,-1,-2 ს/კ ......., მიჰყიდა ო.ლ–ას. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 20 000 ლარით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი.

2.12. 2018 წლის 18 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ქონება, მდებარე ქ. ქუთაისში, ....... ნაკვეთი N33-7-1-1-1-2-1-1-1-1-1-2 / ქუთაისი, ......, ნაკვეთი (40-7; 26-1; 26-2)/1,-1-1,-1,-1,-2 არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ფართით 635.00 კვ.მ, რ.ვ–ძემ მიჰყიდა დედამისს - მ.ვ–ძეს. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 70 000 აშშ დოლარით, რომელიც, როგორც ხელშეკრულებაშია მითითებული, მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი.

2.13. ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2016 წლის 15 აპრილის N1163 ბრძანებით დამტკიცებული პროექტის და მშენებლობის N001971 სანებართვო მოწმობის საფუძველზე ობიექტზე მდებარე - ქ. ქუთაისში, ...... ნაკვეთი N33-7-1-1-1-2-1-1-1-1-1-2 / ქუთაისი, ........, ნაკვეთი (40-7; 26-1; 26-2)/1,-1-1,-1,-1,-2 -ში დაიწყო პლასტმასის ნაკეთობათა დამამზადებელი საწარმოს მშენებლობა, რომელიც ექსპლოატაციაში იქნა მიღებული ქ. ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 29 დეკემბრის Nბ01.01173636 ბრძანებით.

2.14. შპს მ.რ.კ–სა და მ.ვ–ძეს შორის 2013 წლის 12 დეკემბერს დაიდო ხელშეკრულება სესხის (მიღების) შესახებ, რომლითაც მ.ვ–ძემ შპს მ.რ.კ–ს ასესხა 23000 აშშ დოლარი, წლიური 18% სარგებლის დარიცხვის პირობით, ერთი წლის ვადით, შემდეგში გაგრძელების შესაძლებლობით.

2.15. რ.ვ–ძეს 2014 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 30 აგვისტომდე სს „ლ.ბ–ში“ მიღებული აქვს სწრაფი ფულადი გზავნილები. კერძოდ, რ.ვ–ძემ 2015 წლის 09 ოქტომბერს გზავნილით მიიღო ჯამში 10000 აშშ დოლარი, ხოლო 2015 წლის 25 დეკემბერს - 15500 აშშ დოლარი. 2016-2017 წლებშიც გაგრძელდა რ.ვ–ძის მიერ ფულადი გზავნილების მიღება, რითაც დასტურდება, რომ უძრავი ქონების შესაძენად, ასევე მოსაპირკეთებელი სამუშაოებისათვის ფულს რუსეთიდან აგზავნიდა მისი პარტნიორი.

2.16. რ.ვ–ძე რეგისტრირებულია შპს „მ–ის“ დირექტორად. (წილის მესაკუთრეები: მ.ძ–ძე და ს.ბ–ი). სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან მიღებული ინფორმაციის თანახმად შპს „მ–ის“ ს/ნ 412710543, რეგისტრაციის დღიდან არ უფიქსირდებოდა მოგების დეკლარაცის წარმოდგენის ფაქტი. საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაციის წარდგენის ფაქტი სსიპ შემოსავლების სამსახურში არ უფიქსირდება რ.ვ–ძესაც და ასევე ი/მ მ.ვ–ძეს არ უფიქსირდება გადახდის წყაროსთან დაბეგვრას დაქვემდებარებული შემოსავლის მიღების ფაქტი.

2.17. მოპასუხე მ.ვ–ძე და რ.ვ–ძე დედა-შვილი არიან. სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე მ.ვ–ძემ არაერთხელ წერილობით მიმართა სასამართლოს მისი პოზიციის დასაფიქსირებლად დავის საგანთან დაკავშირებით. მისი განმარტებით, არც ერთი ხელშეკრულება არ დადებულა მოჩვენებითად. მან მიჰყიდა ...... ქუჩაზე მდებარე ბინა მის რძალს მ.ძ–ძეს, რაშიც გადაუხადა 41 000 ლარი. რეესტრში იმყოფებოდნენ ის, მისი შვილი რ.ვ–ძე და ყოფილი რძალი მ.ძ–ძე. იმავე დღეს მ.ძ–ძემ გაასხვისა ...... მდებარე უძრავი ქონება მის შვილზე რ.ვ–ძეზე, რაშიც მ.ძ–ძემ აიღო თანხა 50 000 ლარი რ.ვ–ძისგან. მ.ვ–ძემ ასევე აღნიშნა, რომ მის შვილს - რ.ვ–ძეს ჰქონდა მისი ვალი 70000 აშშ დოლარი, რასაც ვერ უხდიდა და სულ კონფლიქტი ჰქონდათ ამ საკითხზე, ამიტომ ამ ვალის სანაცვლოდ მან შვილს მოსთხოვა აღნიშნული ქონების გადაფორმება ვალის სანაცვლოდ.

3. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 07 აპრილის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

4. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 დეკემბრის განჩინებით მ.ძ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 07 აპრილის გადაწყვეტილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე დამატებით დადგენილად მიიჩნია და მიუთითა საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ გარემოებებზე.

5.1. 2015 წლის 15 აგვისტოს მ.ძ–ძემ ი.ს–ისაგან ისესხა 70000 აშშ დოლარი, 3 წლის ვადით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით (მიწის შეძენა და სასაწყობე სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2018 წლის 15 თებერვლამდე. აღნიშნული სესხის არსებობა დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ს–მა, რომელმაც მიუთითა, რომ ნასესხები თანხა ჯერ კიდევ არ არის დაფარული. ი.ს–ის მიერ თანხის გადახდასთან დაკავშირებით რაიმე სახის მოთხოვნა ან/და პრეტენზია მ.ძ–ძის მიმართ წარდგენილი არ ყოფილა. პალატამ მიუთითა, რომ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება უნდა მომხდარიყო განსახილველი დავის ჭრილში დადგენილ მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებასთან ერთად, რომლის თანახმად, სესხის აღებისა და მოთხოვნის წარმოშობის დროისათვის (15.08.2015 – 15.02.2018 წლები) მხარეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო განსახილველ დავაზე სააპელაციო პალატის მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროის - 07.12.2022 წლის მდგომარეობით, გასულია შესასრულებელი სასესხო ვალდებულების მოთხოვნის 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა. დადგენილია, რომ რ.ვ–ძე ამ სასესხო ვალდებილებას არ აღიარებს, მიაჩნია, ბათილ გარიგებად და უთითებს მის ფორმალურ ხასიათზე, რადგან რეალურად არ მომხდარა ამ თანხის მ.ძ–ძისათვის გადაცემა, ხელწერილი გაფორმდა მის მიმართ წინამდებარე სარჩელით დაყენებული მოთხოვნის მიზნებისათვის. პალატამ აღნიშნა, რომ რ.ვ–ძის ეს პოზიცია და სასხესხო ვალდებულების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის ფაქტობრივი გარემოებები ერთად, რ.ვ–ძის მიმართ, მ.ძ–ძის მოთხოვნას იმთავითვე უსაფუძვლოს ხდიდა.

5.2. 2017 წლის 01 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მ.ძ–ძემ რ.ვ–ძეს 50000 ლარად მიჰყიდა უძრავი ქონება, მდებარე - ქ. ქუთაისი, ........, ნაკვეთი №33-7-1-1-1-2-1-1-1-1-1-2, ქუთაისი ......... ნაკვეთი (40-7; 26-1; 26-2)/1,-1-1,-1,-1,-2 1000.00 კვ.მ. ს/კ. ........... ნასყიდობის საგნის ღირებულება ხელშეკრულების დადების დღესვე სრულად იქნა გადახდილი, ეს ფაქტი დადასტურდა ნასყიდობის ხელშეკრულებაშივე, რომელსაც მხარეებმა მოაწერეს ხელი. მითითებული უძრავი ქონება (ს/კ. .........) დაიყო ორ ნაწილად: 1) 635.00 კვ.მ. საკადასტრო კოდით - ......... და 2) 365.00 კვ.მ., საკადასტრო კოდით - ....... ეს უკანასკნელი მიწის ნაკვეთი (365 კვ.მ.) 20000 ლარად რ.ვ–ძემ 2017 წლის 03 ოქტომბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მიჰყიდა ჯ.ბ–ძესა და ო.ლ–ას. დადგენილია, რომ ნასყიდობის საფასური - 20000 ლარი მყიდველებმა გადაიხადეს ხელშეკრულების დადების დღეს და ეს ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ არის; პალატის მითითებით, მ.ძ–ძე, წინამდებარე დავაზე სწორედ ამ ნასყიდობით გადახდილ თანხას - 20000 ლარს ითხოვდა ყოფილი მეუღლისგან იმ საფუძვლით, რომ ეს თანხა მან მოიხმარა პირადი მიზნებისათვის და არ მოახმარა ოჯახის საერთო ინტერესებს; ამ უკანასკნელი ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ტვირთი იყო მოსარჩელე მ.ძ–ძის მხარეს, რომელმაც პალატის მოსაზრებით, მოთხოვნის ამ ნაწილშიც სათანადოდ ვერ უზრუნველყო სარწმუნო/რელევანტური მტკიცების წარმოდგენა. პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილშიც მოკლებული იყო სათანადო ფაქტობრივ (რ.ვ–ძის მიერ ამ თანხის მხოლოდ პირადი ინტერესების მიზნებისათვის განკარგვა) და სამართლებრივ საფუძვლებს.

5.3. უძრავი ქონების (ქუთაისი, .......) მეორე გამოყოფილი ნაწილი - 635.00 კვ.მ. საკადასტრო კოდით - ......., მოპასუხემ - რ.ვ–ძემ 70000 აშშ დოლარად მიჰყიდა მეორე მოპასუხეს - მ.ვ–ძეს (დედამისს). ხელშეკრულებაშივე მიეთითა, რომ მყიდველმა ნასყიდობის საფასური გადაიხადა სრულად. მითითებული ფაქტობრივი გარემოება დადასტურებულია მხარეთა ხელმოწერით. ეს ხელშეკრულება დადებულია 2018 წლის 18 იანვარს, ჯერ კიდევ მაშინ როდესაც მხარეები: მოსარჩელე - მ.ძ–ძე და მოპასუხე - რ.ვ–ძე იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში; ასევე დადგენილია, რომ ამ ქონებაზე, სანამ მოხდებოდა მისი ორ ნაწილად დაყოფა მ.ძ–ძემ დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება რ.ვ–ძესთან და ხელშეკრულებაშივე მიეთითა ნასყიდობის თანხის სრულად გადახდაზე. პალატის მითითებით, მ.ძ–ძე, სწორედ მისი თანამონაწილეობით დადებულ ნაყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ (გამოყოფილ ნაწილში 635.00 კვ.მ.) ბათილად ცნობას ითხოვდა მოჩვენებითობის საფუძვლით. ამავე საფუძვლით ითხოვდა მითითებულ ქონებაზე 2018 წლის 18 იანვარს მის მეუღლეს - რ.ვ–ძესა და დედამთილს - მ.ვ–ძეს (მოპასუხეებს) შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობას. პალატამ აღნიშნა, რომ ორივე სადავო ხელშეკრულებაში, მხარეთა ხელმოწერით დადასტურდა მყიდველის მიერ უძრავი ნივთის ნასყიდობის საფასურის სრულად გადახდის ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

5.4. პალატის მითითებით, უდავოდ დგინდებოდა, რომ უძრავი ქონება შეძენილი იყო მეუღლეთა რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში. მეუღლეებს შორის საქორწინო ხელშეკრულება დადებული არ ყოფილა. ამავე პერიოდში რ.ვ–ძეს მის საბანკო ანგარიშებზე უფიქსირდებოდა ფულადი სახსრების მოძრაობა. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ უძრავი ქონება აღირიცხა მხოლოდ ერთი მეუღლის, მ.ძ–ძის საკუთრებაში, რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში შეძენილ ქონებაზე მათი წილი თანაბარია. ამდენად, უძრავი ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა საერთო საკუთრებას - ½ - ½ წილით;

5.5. დადგენილია ფაქტი, რომ მეუღლეებს შორის 2017 წლის 01 სექტემბერს დაიდო სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, რ.ვ–ძემ მ.ძ–ძისაგან იყიდა უძრავი ქონება - არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 1000 კვ.მ., მდებარე: ქ. ქუთაისში, ......., ს/კ. ...... ხელშეკრულებაში ნათლად და გარკვევით მითითებულია, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება ასევე განისაზღვრა 50 000 ლარით (რაც მ.ძ–ძეს უძრავი ქონების შეძენისას ჰქონდა გადახდილი), რაც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი. შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონება განიკარგა (გაიყიდა) მეუღლეთა შეთანხმებით, ერთი მეუღლიდან მეორე მეუღლეზე, რის შედეგადაც მ.ძ–ძემ მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი უძრავი ქონების მეუღლეზე გასხვისებით სრულად (და არა მისი კუთვნილი ½ ნაწილის პროპორციულად) მიიღო მისი ღირებულება - 50 000 ლარი, რის შედეგადაც უძრავი ქონება აღირიცხა რ.ვ–ძის საკუთრებაში. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებაში ნათლად იყო გამოხატული მხარეთა ნება, რამაც წარმოშვა შესაბამისი სამართლებრივი შედეგები - საკუთრების უფლების სახით, რომელიც დარეგისტრირდა კანონით დადგენილი წესით.

5.6. პალატამ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ქმნიდა მოჩვენებითი გარიგების შემადგენლობას, რადგან არ გამოიკვეთა მოსარჩელე მხარის მიმართ რაიმე სახის უფლების დარღვევის ან/და მომავალში ასეთი უფლების შელახვის ფაქტი. განსახილველი სადავო გარიგების მოჩვენებითობა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, განპირობებული იყო მესამე პირის მიმართ არსებული დავალიანების გადაუხდელობის გამო აღსრულების მოსარჩელის ქონებისადმი მიქცევის შიშით, რაც პალატის მოსაზრებით უსაფუძვლოა შედგენილი ხელწერილის ფორმალური ხასიათისა და მესამე პირის მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო (განჩინების 5.5 პუნქტი). მოჩვენებითი გარიგების დროს ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ ყოფილა.

5.7. პალატამ აღნიშნა, რომ მსჯელობა კრედიტორის რეალურად არსებობის თაობაზე დამაჯარებელი არ იყო და მეორეც: მოსარჩელის საკუთრების ან რაიმე სახის ქონებრივი სიკეთის (ან მისი ნაწილის) დაკარგვის შიში სესხის არსებობის გამო, მოკლებული იყო ვარგის სამართლებრივ საფუძველს, რადგან დგინდებოდა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე თავად მოსარჩელემ გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება და სარჩელით ითხოვდა მისივე მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულების ბათილობას მოჩვენებითობის საფუძვლით, იმავდროულად, ხელშეკრულებაში თავად მოსარჩელე მხარე, როგორც უძრავი ნივთის გამყიდველი, ხელმოწერით ადასტურებს, რომ შეთანხმების დადების დღესვე „ნასყიდობის ფასი (50000 ლარი) მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი“, ხოლო იგივე ქონება, ჯერ კიდევ მეუღლეთა ერთობლივი თანაცხოვრების პერიოდში კიდევ ერთხელ განიკარგა მესაკუთრის მიერ, სადაც მხარეებმა ასევე დაადასტურეს ნასყიდობის თანხის სრულად გადახდის ფაქტი. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები პალატის მოსაზრებით ადასტურებს, რომ სადავო გარიგებების საფუძველზე თანასაკუთრებაში არსებული ქონება განიკარგა მეუღლეთა შეთანხმებით და არ არსებობს მოჩვენებითობის საფუძვლით მათი ბათილად ცნობისთვის საკმარისი/ვარგისი ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ნასყიდობა და შესაბამისად სადავო უძრავ ქონებაზე რ.ვ–ძის საკუთრების უფლება ნამდვილია, რის გამოც ამ უკანასკნელის მიერ უძრავი ქონების შემდგომი განკარგვები ასევე ნამდვილია.

5.8. მოსარჩელე, მეუღლეთა და შემდგომში დედა_შვილს შორის, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოჩვენებით დადების დასადასტურებლად მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული ემსახურება მ.ძ–ძის მიერ მეუღლეთა საერთო ვალის გადახდისაგან თავის არიდებას/ვალის გადახდის გაჭიანურებას, თუმცა, პალატის მოსაზრებით, მას ამ გარემოების დასადასტურებლად რელევანტური მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც სადავო ხელშეკრულების მონაწილე მხარეა უშუალოდ მოსარჩელე მ.ძ–ძე, აღნიშნული გარემოება პალატის მითითებით, კიდევ უფრო მეტი მტკიცების ტვირთს აკისრებდა მას. ყოველივე მითითებული კი აცლის სასარჩელო მოთხოვნას სამართლებრივ საფუძველს. საქმეში წარმოდგენილ მეუღლეთა შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ასევე მითითებულია, რომ რ.ვ–ძემ სრულად გადაუხადა მ.ძ–ძეს ნასყიდობის საგნის ღირებულება, ხოლო რ.ძ–ძემ საკუთრებაში დაირეგისტრირა იგი. ყველა ფაქტობრივი გარემოება პალტას უქმნიდა რწმენას, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილია, რაც თავშივე გამორიცხავდა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

5.9. პალატამ თანხის დაკისრების შესახებ მოთხოვნასთან მიმართებით აღნიშნა, რომ ამ მოთხოვნის საფუძველი იყო თანაცხოვრების პერიოდში საერთო ქონების გასხვისების შედეგად მიღებული თანხის - 20000 ლარის მოპასუხის პირადი და არა ოჯახის ინტერესებისათვის მოხმარება. მოთხოვნის ამ ნაწილშიც სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ დადასტურდა სათანადო მტკიცებულებებით. სააპელაციო პალატამ ამ მოთხოვნის ნაწილში, ყურადღებას მიაქცია ამავე განჩინებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად სარჩელით მოთხოვნილი თანხა მოპასუხის მიერ მიღებულია მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში - 03.10.2017 წელს ურთიერთშეთანხმებით მესამე პირზე უძრავი ქონების გასხვისების შედეგად. ასევე დადგენილია, რომ მითითებული ნასყიდობის საფასურის მიღების დღიდან, დაახლოებით 2 წელიწადში (14.01.2019 წ.) მოხდა მეუღლეთა განქორწინება. მოსარჩელე კი თავადვე უთითებს, რომ ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის, კერძოდ ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით (მიწის შეძენა და სასაწყობე სამეწარმეო ფართის მშენებლობა) მის მიერ 2015-2018 წლებში აღებულ იქნა სესხი (70000 აშშ დოლარი). ასეთი განმარტების შემდგომ მოსარჩელის მითითება, საპირისპირო გარემოებაზე, კერძოდ იმავე პერიოდში (03.10.2017 წ.) მეორე მეუღლის მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული თანხის - 20000 ლარის პირადი მიზნით მოხმარებაზე, პალატამ დამაჯერებლად არ მიიჩნია. აღნიშნული დროისათვის მათი ოჯახური თანაცხოვრების დაძაბული ან ფორმალური ხასიათი კი მოსარჩელეს არ დაუდასტურებია.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივრის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ყოველგვარი შენიშვნის გარეშე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არასწორად დადგენილი ფქტობრივი გარემოებები, მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო საჩივარი შეიცავდა სათანადო დასაბუთებას. სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოსარჩელის მიერ 2015 წლის 15 აგვისტოს ხელწერილის საფუძველზე ი.ს–ისაგან 70 000 აშშ დოლარის სესხად აღების, ასევე ამავე სესხის მიზნობრიობისა და მისი გამოყენების ფაქტობრივი გარემოებები. სასამართლომ მცდარად და მიკერძოებულად შეაფასა 2015 წლის 09 ოქტომბრის უძრავი ნივთის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება და ამ ხელშეკრულებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. ხელშეკრულების და მასში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ნამდვილობა თავად ხელშეკრულების მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. სასამართლომ მხოლოდ რ.ვ–ძის განმარტება და მის ხელთ თანხის არსებობა ჩათვალა საკმარისად, რომ დადგენილად მიეჩნია არარსებული ფაქტი, თითქოსდა განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით უძრავი ქონება შპს „შ.ა. S-საგან“ შეიძინა რ.ვ–ძემ და არა მ.ძ–ძემ.

6.2. სასამართლომ ასევე მცდარად და მიკერძოებულად შეაფასა 2015 წლის 15 აგვისტოს ხელწერილი, როდესაც განმარტა, რომ ამ მტკიცებულებით მ.ძ–ძის მიერ სესხის აღებას „ვერც დაადასტურებდა და ვერც უარყოფდა“, თუმცა იქვე განვითარებული საწინააღმდეგო მსჯელობით დადასტურებულად არ ჩათვალა მ.ძ–ძის მიერ აღებული სესხის თანხით შპს „შ.ა. ?-დან“ 1000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შეძენა და დადგენილად მიიჩნია, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი შეიძინა და მასზე აშენებულ შენობა-ნაგებობაზე მოსაპირკეთებელი სამუშაოები განახორციელა რ.ვ–ძემ სს „ლ.ბ–ის“ მეშვეობით პარტნიორის მიერ გადმორიცხული თანხით. მ.ძ–ძე ხელწერილში პირდაპირ მიუთითებს, რომ ისესხა 70000 აშშ დოლარი, 3 წლით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით (მიწის შეძენა და სასაწყობე-სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). ხელწერილის ნამდვილობა დაადასტურეს მოწმეებმა, თუმცა სასამართლომ ის არ გაითვალისწინა.

6.3. სასამართლომ არ განსაზღვრა მ.ძ–ძის მიერ შპს „შ.ა. ?-საგან“ შესყიდული 1000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის და მასზე აშენებული შენობა-ნაგებობის სამართლებრივი სტატუსი და სწორად არ დაადგინა აღნიშნულთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები. უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მიწის ნაკვეთის შეძენაზე და მასზე შენობა-ნაგებობის დასრულებამდე საკმარისი და მნიშვნელოვანი თანხების არსებობა უფიქსირდება ორივე მეუღლეს. კომერციული მიზნით მიწის ნაკვეთი შეძენილ იქნა უშუალოდ მ.ძ–ძის მიერ საკუთარი (ნასესხები) თანხით და ამავე მიწაზე სამეწარმეო ობიექტის მშენებლობა განხორციელდა რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი მეუღლეების მონაწილეობით და მატერიალური სახსრებით. მართალია, მ.ძ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის 2017 წლის 01 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე ს/კ ...... უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მხოლოდ მ.ძ–ძის სახელზე, მაგრამ ის, როგორც ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება, წარმოადგენდა მათ საერთო საკუთრებას.

6.4. 2017 წლის 01 სექტემბრისთვის მეუღლეებს შორის ჯერ კიდევ ნორმალური ურთიერთობა იყო და გარდა ი.ს–ის მიმართ ვალის გადახდის თავიდან აცილების ან გაჭიანურების მიზნისა, არავითარი წინაპირობა არ არსებობდა მეუღლეებს შორის უძრავ ნივთზე ნამდვილი ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად.

6.5. კასატორის მოსაზრებით, ერთსა და იმავე უზრავ ნივთზე დროის შედარებით მცირე მონაკვეთში სამი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება და ამავე უძრავი ნივთის საკუთრების უფლების ცვლილების რეგისტრაცია ცოლიდან ქმარზე, ქმრიდან დედაზე და ბოლოს, დედიდან შვილზე გადაცემის მცდელობით, უტყუარად მოწმობა გარიგებათა მოჩვენებით ხასიათსა და კრედიტორის დაკმაყოფილების თავიდან აცილების განზრახვის არსებობას.

6.6. კასატორის პრეტენზია ასევე შეეხება სასამართლოს მსჯელობას 20000 ლარის ოდენობით თანხის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნაზე. მ.ძ–ძის მოსაზრებით, თუკი სადავო 20000 ლარი რ.ვ–ძის მიერ პირადი მიზნებისთვის არ იქნებოდა გამოყენებული, მოხმარდებოდა ოჯახის საერთო ინტერესებს და იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხი დაიფარებოდა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 04 აპრილის განჩინებით სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე მ.ძ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

8. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ გამოიკვეთა სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, რის შედეგადაც მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით, იმავე სასამართლოს უნდა დაუბრუნდეს.

9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

11. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ N ას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

13. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

14. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64); შდრ. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.

15. მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნებს (რ.ვ–ძისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ უძრავი ქონების რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლის 20000 ლარის გადახდა; მ.ძ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის 2017 წლის 01 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა 635 კვ.მ.-ის ნაწილში (ძველი ს/კ N....; მოქმედი ს/კ N.....); რ.ვ–ძესა და მ.ვ–ძეს შორის 2018 წლის 18 იანვარს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ამავე ხელშეკრულების საგნის - 635 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო სანიშნულების მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული N1 შენობა-ნაგებობის (290.09 კვ.მ.) (ს/კ N......) მესაკუთრედ მ.ძ–ძის ცნობა) ამყარებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს), 56-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)), 317-ე (ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან), 1158-ე (მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი), 1159-ე (თანასაკუთრებაში არსებულ ქონებაზე მეუღლეებს აქვთ თანაბარი უფლებები. ამ ქონების ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა ხორციელდება მეუღლეთა ურთიერთშეთანხმებით), 1160-ე (იმ ქონების განკარგვა, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებაშია, ხდება მეუღლეთა შეთანხმებით, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას. მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით ერთის მიერ დადებული გარიგება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი მეორის მოთხოვნით იმ საფუძველზე, რომ: ა) მან არ იცოდა გარიგების შესახებ; ბ) ის არ ეთანხმებოდა გარიგებას. მეუღლეს, როგორც თანამესაკუთრეს, უფლება აქვს, მოითხოვოს ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი), 1163-ე (თითოეული მეუღლის ქონება შეიძლება ჩაითვალოს მეუღლეთა თანასაკუთრებად, თუ დადგინდება, რომ ქორწინების განმავლობაში გაწეული ხარჯების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გადიდდა (გადაგეგმარება, მშენებლობის დასრულება, გადაკეთება და სხვა). მოცემული წესი არ გამოიყენება, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ იქნება გათვალისწინებული) და 1164-ე (მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ) მუხლებზე.

16. უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ გარიგების ნამდვილობა მხარეთა ნების თავისუფალ გამოვლენაზეა დამოკიდებული. ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, აუცილებელია მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენა. უძრავი ქონების მესაკუთრემ უნდა გამოხატოს ნება, რომ ქონებაზე საკუთრება მყიდველს გადასცეს. კანონმა დაადგინა, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების ფორმა დაცულია, რადგანაც ის გაფორმებულია წერილობით და შეიცავს ყველა აუცილებელ რეკვიზიტს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მას ქონება არ გაუყიდია, არ მიუღია ნასყიდობის საფასური და ნასყიდობის ხელშეკრულება რ.ვ–ძესთან, მხოლოდ მესამე პირთან არსებული სასესხო ვალდებულების შესრულებისგან თავის არიდების მიზნით გააფორმა (მოჩვენებითი გარიგება).

17. უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტებულია, რომ მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ.: №ას-820-786-2016, 15 მაისი, 2017 წელი; №ას-976-908-2017, 22 იანვარი, 2018 წელი).

18. ამრიგად, მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). თუმცა, სავალდებულო არ არის მოჩვენებითი გარიგების მიზანი ყოველთვის იყოს მესამე პირის მოტყება. მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის გადამწყვეტია ფატი, რომ მხარეებს არ აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის დადგომის განზრახვა ((იხ. ჭანტურია ლ., სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 56)

19. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში ირკვევა და მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ მ.ძ–ძე და რ.ვ–ძე 1998 წლის 16 ივნისიდან იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 14 იანვრის გადაწყვეტილებით შეწყდა მხარეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინება.

20. მოსარჩლე მ.ძ–ძის განმარტებით, 2015 წლის 15 აგვისტოს მან ი.ს–ისაგან ისესხა 70 000 აშშ დოლარი, 3 წლის ვადით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით (მიწის შეძენა და სასაწყობე სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2018 წლის 15 თებერვლამდე, მთლიანად ან ნაწილ-ნაწილ გადახდით. აღნიშნული სესხის არსებობა დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ს–მა, რომელმაც მიუთითა, რომ ნასესხები თანხა ჯერ კიდევ არ არის დაფარული.

21. უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა ის, რომ 2015 წლის 09 ოქტომბერს შპს „შ.ა. №-სა“ და მ.ძ–ძეს შორის დაიდო უძრავი ნივთის გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც, მ.ძ–ძემ შპს „შ.ა. ?-საგან“ შეიძინა უძრავი ქონება - არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 1000 კვ.მ., მდებარე ქ. ქუთაისში, ......., ს/კ. ........ ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 50 000 ლარით. აღნიშნული უძრავი ქონება, დარეგისტრირდა მ.ძ–ძის საკუთრებად.

22. საქმის მასალების თანახმად, 2017 წლის 01 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე აღნიშნული უძრავი ქონება მ.ძ–ძემ გაყიდა და რ.ვ–ძემ შეიძინა 50 000 ლარად, რომელიც, როგორც ხელშეკრულებაშია მითითებული, მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი. ამავე უძრავი ქონების ნაწილი, 365 კვ.მ., ახალი საკადასტრო კოდი ......, 2017 წლის 03 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე რ.ვ–ძემ მიჰყიდა ო.ლ–ას. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 20 000 ლარით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი. 2018 წლის 18 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონების (1000 კვ.მ.) დარჩენილი ნაწილი, 635 კვ.მ. რ.ვ–ძემ მიჰყიდა დედას - მ.ვ–ძეს. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 70 000 აშშ დოლარით, რომელიც, როგორც ხელშეკრულებაშია მითითებული, მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი.

23. სწორედ 2017 წლის 01 სექტემბრისა (აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე მ.ძ–ძემ გაყიდა, ხოლო რ.ვ–ძემ შეიძინა უძრავი ქონება მდებარე - ქ. ქუთაისი, ........, 1000,00 კვ.მ. ს/კ .....) და 2018 წლის 18 იანვრის (გაფორმებული რ.ვ–ძესა და მ.ვ–ძეს შორის) ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა წარმოადგენდა მოსარჩელის მოთხოვნას იმ საფუძვლით, რომ სადავო გარიგების მოჩვენებითობა განპირობებული იყო მესამე პირის მიმართ არსებული დავალიანების გადაუხდელობის გამო აღსრულების მოსარჩელის ქონებისადმი მიქცევის შიშით. 2018 წლის 03 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლის არარსებობის გამო, მოსარჩელე ნასყიდობის საგნის ღირებულებულების (20000 ლარის) ანაზღაურებას მოითხოვდა.

24. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა და შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები. კასატორის მოსაზრებით, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ხელშეკრულებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ნამდვილობა, სასამართლომ კი მხოლოდ რ.ვ–ძის განმარტება და მის ხელთ თანხის არსებობა ჩათვალა საკმარისად, რომ დადგენილად მიეჩნია არარსებული ფაქტი, თითქოსდა განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით უძრავი ქონება შპს „შ.ა. ?-საგან“ შეიძინა რ.ვ–ძემ და არა მ.ძ–ძემ. მ.ძ–ძის მითითებით, სასამართლომ ასევე მცდარად და მიკერძოებულად შეაფასა 2015 წლის 15 აგვისტოს ხელწერილი, როდესაც განმარტა, რომ ამ მტკიცებულებით მ.ძ–ძის მიერ სესხის აღებას „ვერც დაადასტურებდა და ვერც უარყოფდა“, თუმცა იქვე განვითარებული საწინააღმდეგო მსჯელობით დადასტურებულად არ ჩათვალა მ.ძ–ძის მიერ აღებული სესხის თანხით შპს „შ.ა. .-დან“ 1000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შეძენა და დადგენილად მიიჩნია, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი შეიძინა და მასზე აშენებულ შენობა-ნაგებობაზე მოსაპირკეთებელი სამუშაოები განახორციელა რ.ვ–ძემ სს „ლ.ბ–ის“ მეშვეობით პარტნიორის მიერ გადმორიცხული თანხით. მ.ძ–ძე ხელწერილში პირდაპირ მიუთითებს, რომ ისესხა 70000 აშშ დოლარი, 3 წლით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით (მიწის შეძენა და სასაწყობე-სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). ხელწერილის ნამდვილობა დაადასტურეს მოწმეებმა, თუმცა სასამართლომ ის არ გაითვალისწინა. კასატორის პრეტენზია ასევე შეეხება სასამართლოს შეფასებას ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათზე. მ.ძ–ძე მიუთითებს, რომ მეუღლეებს შორის ხელშეკრულების გაფორმების დროს არავითარი წინაპირობა არ არსებობდა უძრავ ნივთზე ნამდვილი ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად.

25. წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიების შემოწმების თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაზე ხელშეკრულებების მოჩვენებით ხასიათთან მიმართებით, რაც ძირითად შესაფასებელ გარემოებას წარმოადგენს. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ქმნიდნენ სსკ-ის 56-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შემადგენლობას, რადგან არ გამოიკვეთა მოსარჩელე მხარის მიმართ რაიმე სახის უფლების დარღვევის ან/და მომავალში ასეთი უფლების შელახვის ფაქტი. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველი სადავო გარიგების მოჩვენებითობა სარჩელის თანახმად, განპირობებული იყო მესამე პირის მიმართ არსებული დავალიანების გადაუხდელობის გამო აღსრულების მოსარჩელის ქონებისადმი მიქცევის შიშით, რაც მოცემულ შემთხვევაში საფუძველს იყო მოკლებული. სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნულის დასასაბუთებლად მიუთითა მისსავე მსჯელობაზე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების 6.6. პუნქტზე, სადაც აღნიშნულია: 2015 წლის 15 აგვისტოს მ.ძ–ძემ ი.ს–ისაგან ისესხა 70 000 აშშ დოლარი, 3 წლის ვადით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით. (მიწის შეძენა და სასაწყობე სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2018 წლის 15 თებერვლამდე. აღნიშნული სესხის არსებობა დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ს–მა, რომელმაც მიუთითა, რომ ნასესხები თანხა ჯერ კიდევ არ არის დაფარული. ი.ს–ის მიერ თანხის გადახდასთან დაკავშირებით რაიმე სახის მოთხოვნა ან/და პრეტენზია მ.ძ–ძის მიმართ წარდგენილი არ ყოფილა. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება უნდა მოხდეს განსახილველი დავის ჭრილში დადგენილ მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებასთან ერთად, რომლის თანახმად, სესხის აღებისა და მოთხოვნის წარმოშობის დროისათვის (15.08.2015 – 15.02.2018 წლები) მხარეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო განსახილველ დავაზე წინამდებარე გადაწყვეტილების მიღების დროის - 07.12.2022 წლის მდგომარეობით, გასულია შესასრულებელი სასესხო ვალდებულების მოთხოვნის 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა. დადგენილია, რომ რ.ვ–ძე ამ სასესხო ვალდებილებას არ აღიარებს, მიაჩნია, რა ბათილ გარიგებად, უთითებს მის ფორმალურ ხასიათზე, რადგან რეალურად არ მომხდარა ამ თანხის მ.ძ–ძისათვის გადაცემა, ხელწერილი გაფორმდა მის მიმართ წინამდებარე სარჩელით დაყენებული მოთხოვნის მიზნებისათვის. აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის (რ. ვაჭარიძის) ეს პოზიცია და სასხესხო ვალდებულების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის ფაქტობრივი გარემოებები ერთად, რ.ვ–ძის მიმართ, მ.ძ–ძის მოთხოვნას იმთავითვე უსაფუძვლოს ხდის. აღნიშნულის შესაბამისად 70000 დოლარის სასესხო ვალდებულებიდან გამომდინარე, ყოფილი მეუღლისადმი წარდგენილი სარჩელი წამგებიანია და არ არის დაკმაყოფილებადი.

26. საკასაციო პალატა ეთანხმება საპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სარჩელის თანახმად, სადავო ხელშეკრულების (2017 წლის 01 სექტემბრის ხელშეკრულება), როგორც მოჩვენებითი გარიგების დადება განაპირობა მესამე პირის - ი.ს–ის მიმართ არსებული დავალიანების გადაუხდელობის გამო აღსრულების მოსარჩელის ქონებისადმი მიქცევის შიშმა. საქმეში, ერთ-ერთ ძირითად სადავო გარემოებას წარმოადგენს ნამდვილად ისესხა თუ არა მ.ძ–ძემ ი.ს–ისაგან 70000 აშშ დოლარი. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასაბუთების ნაწილში, სწორედ ამ სადავო გარემოების შეფასება (იხ. განჩინების 6.6 პუნქტი) დაედო ძირითად საფუძვლად სააპელაციო სასამართლოს დასკვანს მასზედ, რომ არ არსებობდა სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევის საფუძველი (იხ. განჩინების 7.16 პუნქტი).

27. მიუხედავად იმისა, რომ ერთ-ერთ ძირითად სადავო გარემოებას წარმოადგენს ნამდვილად ისესხა თუ არა მ.ძ–ძემ ი.ს–ისაგან 70000 აშშ დოლარი, საკასაციო სასამართლო სააპელაციო პალატის განჩინების 6.6 პუნქტის ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ ბუნდოვანია, თუ რა დაადგინა სააპელაციო პალატამ ამ სადავო გარემოებასთან მიმართებით. სააპელაციო სასამართლო განჩინების 6.6 პუნქტის დასაწყისში უთითებს, რომ 2015 წლის 15 აგვისტოს მ.ძ–ძემ ი.ს–ისაგან ისესხა 70 000 აშშ დოლარი, 3 წლის ვადით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით. (მიწის შეძენა და სასაწყობე სამეწარმეო ფართის მშენებლობა). სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2018 წლის 15 თებერვლამდე. ამავდროულად, იმავე პუნქტში განვითარებული მსჯელობის შედეგად მიუთითებს შემდეგს: „დადგენილია, რომ რ.ვ–ძე ამ სასესხო ვალდებილებას არ აღიარებს, მიაჩნია, რა ბათილ გარიგებად, უთითებს მის ფორმალურ ხასიათზე, რადგან რეალურად არ მომხდარა ამ თანხის მ.ძ–ძისათვის გადაცემა, ხელწერილი გაფორმდა მის მიმართ წინამდებარე სარჩელით დაყენებული მოთხოვნის მიზნებისათვის“. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულზე მითითება წარმოადგენდა მხარის, ამ შემთხვევაში რ.ვ–ძის პოზიციას, სააპელაციო პალატამ ისე, რომ არ უთითებს საფუძვლებზე, გაიზიარა მხრის პოზიცია. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის (07.12.2022) სასესხო ვალდებულების ხანდაზმულობაზე მითითებით და რ.ვ–ძის პოზიციის (სასესხო ვალდებულების არარსებობის შესახებ) გათვალისწინებით დაასკვნა, რომ მ.ძ–ძის მოთხოვნა რ.ვ–ძის მიმართ არ იყო დაკმაყოფილებადი. ამდენად, საკასაციო პალატისათვის გაუგებარია, სააპელაციო სასამართლო თუ რომელ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას მიიჩნევს დადგენილად, კერძოდ, იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მ.ძ–ძემ 2015 წლის 15 აგვისტოს ი.ს–ისაგან ისესხა 70 000 აშშ დოლარი, 3 წლის ვადით, უპროცენტოდ, ბიზნეს საქმიანობის განხორციელების მიზნით, თუ იმას, რომ ეს გარგება ატარებდა ფორმალურ ხასიათს, რადგან რეალურად არ მომხდარა ამ თანხის მ.ძ–ძისათვის გადაცემა. ამავდროულად, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო პალატის მსჯელობაზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის (07.12.2022) სასესხო ვალდებულების ხანდაზმულობაზე. აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლო უთითებს შემდეგს: მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება უნდა მოხდეს განსახილველი დავის ჭრილში დადგენილ მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებასთან ერთად, რომლის თანახმად, სესხის აღებისა და მოთხოვნის წარმოშობის დროისათვის (15.08.2015 – 15.02.2018 წლები) მხარეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო განსახილველ დავაზე წინამდებარე გადაწყვეტილების მიღების დროის - 07.12.2022 წლის მდგომარეობით, გასულია შესასრულებელი სასესხო ვალდებულების მოთხოვნის 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა. სააპელაციო პალატის ამ მსჯელობის მიხედვით დასტურდება ის, რომ იზიარებს 70000 აშშ დოლარზე მ.ძ–ძესა და ი.ს–ს შორის სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტის ნამდვილობას, რომელსაც აფასებს ხანდაზმულობის კუთხით, რაც წინააღმდეგობაში მოდის რ.ვ–ძის პოზიციის გაზიარებასთან სესხის ხელშეკრულების არარსებობის შესახებ. რაც შეეხება უშუალოდ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის (07.12.2022) სასესხო ვალდებულების ხანდაზმულობაზე მითითებას, საკასაციო პალატისათვის გაუგებარია, თუ რატომ შეფასდა სასესხო ვალდებულების ხანდაზმულობა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის და არა 2017 წლის 01 სექტემბრის მდგომარეობით, როდესაც მ.ძ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის გაფორმდა სადავო სესხის ხელშეკრულება, რამეთუ სესხის ხელშეკრულების, როგორც მოჩვენებითი გარიგების დადების გამომწვევი მიზეზი მოსარჩელის მითითებით, იყო მასსა და ი.ს–ს შორის 2015 წლის 15 აგვისტოს დადებული სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც მან ი.ს–ისაგან სამი წლის ვადით ისესხა 70000 აშშ დოლარი. ამდენად, თუ სააპელაციო სასამართლო ხანდაზმულობის თვალსაზრისით შეაფასებდა აღნიშნულ საკითხს, ის უნდა შეეფასებინა 2017 წლის 01 სექტემბრის მდგომარეობით, როდესაც მოსარჩელის განმარტებით სასესხო ვალდებულების იძულებითი აღსრულების შიშით განხორციელდა მოჩვენებითი გარიგების დადება.

28. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ასევე ზოგადად ხანდაზმულობაზე მსჯელობის საკითხზეც, რამდენადაც მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითება სარჩელისაგან თავის დაცვის ერთ-ერთი ფორმას წარმოადგენს. ამგვარი მითითების მიმართ კი გარკვეული შეზღუდვები მოქმედებს. სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, თავისი ინიციატივით გამოიკვლიოს ხანდაზმულობის საკითხი. ამის შესახებ დაინტერესებულმა პირმა უნდა მიუთითოს. აღნიშნული შეზღუდვა გამომდინარეობს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან: თუ ერთ მხარეს ენიჭება დარღვეული უფლების სასამართლო წესით დაცვის შესაძლებლობა, მეორე მხარე უფლებამოსილია, გამოიყენოს ნებისმიერი სამართლებრივი მექანიზმი მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციის გასაქარწყლებლად, ხოლო სასამართლოს მხრიდან ხანდაზმულობის ვადაზე თავისი ინიციატივით მითითებით ილახება მხარის უფლება. მოპასუხეთა მიერ ხანდაზმულობაზე მითითების შემთხვევაშიც, მოცემულ შემთხვევაში, განსახილველი საქმის მხარეებს წარმოადგენენ მოსარჩელე - მ.ძ–ძე და მოპასუხეები რ.ვ–ძე და მ.ვ–ძე, ხოლო დავის საგანია მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი თანასაკუთრების - უძრავი ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხის დაკისრება, უძრავ ქონებაზე დადებული გარიგების ბათილად ცნობა და ამავე ქონების მესაკუთრედ ცნობა. შესაბამისად, მ.ვ–ძესა და ი.ს–ს შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების ხანდაზმულობის საკითხის გამორკვევა განსახილველი საქმის ფარგლებში არარელევანტურია.

29. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს მ.ძ–ძესა და ი.ს–ს შორის ნამდვილად გაფორმდა თუ არა 2015 წლის 15 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულება 70000 აშშ დოლარზე, სამი წლის ვადით. ამავდროულად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ დადგინდება, რომ 2015 წლის 15 აგვისტოს ნამდვილად გაფორმდა მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება, აღნიშნული დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოება უნდა შეფასდეს საქმეზე დადგენილ სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად და მათი ერთობლიობაში შეფასების შედეგად უნდა განსაზღვროს სააპელაციო პალატამ, თუ რამდენად არსებობს სადავო ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევის და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

30. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ასევე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობაზე იმის შესახებ, რომ „სადავო უძრავ ქონებაზე თავად მოსარჩელემ გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება და სარჩელით ითხოვს მისივე მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულების ბათილობას მოჩვენებითობის საფუძვლით, იმავდროულად, ხელშეკრულებაში თავად მოსარჩელე მხარე, როგორც უძრავი ნივთის გამყიდველი, ხელმოწერით ადასტურებს, რომ შეთანხმების დადების დღესვე 01.09.2017 წელს ,,ნასყიდობის ფასი (50000 ლარი) მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი“. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სწორედ ხელშეკრულებაში მითითებული გარემოებების ნამდვილობას ხდის სადავოდ მოსარჩელე, რომელიც მიუთითებს, რომ ვინაიდან მიწის ნაკვეთის შესაძენი და მასზე პლასტმასის ნაკეთობათა დამამზადებელი საწარმოს მშენებლობისათვის საჭირო თანხა, 70000 აშშ დოლარი სესხის სახით ჰქონდა აღებული ი.ს–ისაგან, არსებული დავალიანების გადაუხდელობის გამო მითითებული მიწის ნაკვეთის აღსასრულებლად მიქცევის შიშითა და მისი თავიდან აცილების მიზნით დადეს მხარეებმა მოჩვენებითი გარიგება ნასყიდობის ღირებულების რეალურად გადახდის გარეშე, შესაბამისად, არ გამოუვლენიათ ის ნება, რაც ხელშეკრულებაშია მითითებული. მოსარჩელე მხარე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულებაზე დაფიქსირებულია მისი ხელმოწერა და მითითებულია, რომ თანხა გადახდილია. ამდენად, მოცემულ საქმეზე სასამართლოს კვლევის, მსჯელობისა და შეფასების საგანია სწორედ 01.09.2017 ხელშეკრულებაში გამოხატული ნების ნამდვილობა და იმ საკითხის გამორკვევა, ნამდვილად ჰქონდა თუ არა ადგილი თანხის გადახდას (ამ თვალსაზრისით იხ. ამავე განჩინების 17-19 პუნქტები). შესაბამისად, სადავო ხელშეკრულების შინაარსზე დაყრდნობით ნების გამოხატვის ნამდვილობის დადასტურება, არარელევანტურია.

31. პალატას ასევე არასაკმარისად მიაჩნია გასაჩივრებული განჩინების 7.20 პუნქტში განვითარებული მსჯელობა, რ.ვ–ძესა და მ.ვ–ძეს შორის 2018 წლის 18 იანვარს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შეფასების თვალსაზრისით. რამეთუ, ნასყიდობის საგნის (1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი) ღირებულება მ.ძ–ძის მიერ შეძენის დროს ხელშეკრულებით განისაზღვრა 50000 ლარით. მ.ძ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ღირებულებად ასევე მითითებულია 50000 ლარი. ხოლო, მ.ვ–ძემ რ.ვ–ძისგან უძრავი ქონების ნაწილი (შემცირებული ფართი - 635 კვ.მ.) შეიძინა 70000 აშშ დოლარად, რაც წარმოადგენს ბევრად მეტ თანხას, ვიდრე რამდენიმე თვის წინ გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებებშია მითითებული (50000 ლარი). აღსანიშნავია ასევე, რომ ხელშეკრულებაში მითითებულია თანხის გადახდის შესახებ, თუმცა, ამავე დროს მ.ვ–ძემ განმარტა, რომ თანხა არ გადაუხდია და უძრავი ქონება მასზე გაფორმდა იმ ვალის სანაცვლოდ (70000 აშშ დოლარი), რომელიც რ.ვ–ძეს გააჩნდა მის მიმართ. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მითითებული გარემოებები ექვემდებარება შეფასებას, ხოლო სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია და არ შეუფასებია ისინი. ამდენად, რ.ვ–ძესა და მ.ვ–ძეს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების კვლევისას, სხვა გარემოებებთან ერთად მითითებული საკითხიც უნდა იქნეს შეფასებული. პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ მ.ვ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის არსებული გარიგების ბათილობის საფუძვლიანობის კვლევა რელევანტური იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო პალატა მტკიცებულებათა შეფასების შედეგად მ.ძ–ძესა და რ.ვ–ძეს შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებას მიიჩნევს ბათილ გარიგებად.

32. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

33. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად და სრულყოფილად არ განსაზღვრა, არ გამოიკვლია და არ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები და შეფასება არ მისცა მათ. რის გამოც, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ვინაიდან საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. საქმის ხელახლა განხილვის შედეგად, მტკიცებულებათა გამოკვლევითა და ყოველმხრივი შეფასებით სააპელაციო პალატამ სწორად უნდა განსაზღვროს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს ისინი.

34. რაც შეეხება რ.ვ–ძისა და მ.ვ–ძის შუამდგომლობას, საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს. პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად (საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს), საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. №ას-807-2020, 12 ნოემბერი, 2020წ., სუსგ №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015 , 22 ივლისი, 2015წ.; №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (№ას-806-2021, 22 თებერვალი, 2022 წ, პ.8).

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, საქმის განხილვის ფორმას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა და რიგ შემთხვევაში, ზეპირი ფორმით პროცესის ჩანიშვნისა თუ ზეპირი მოსმენის გარეშე დავის გადაწყვეტის არჩევანს, სასამართლოს შეხედულებას მიანდობს (შდრ: სუსგ-ები: №ას-102-2021, 31 მარტი, 2021წ; №ას-670-2020, 15 სექტემბერი, 2020 წ; №ას-1208-2019, 21 ნოემბერი, 2019 წ.). ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე; (ECHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, № 8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

36. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 04 აპრილის განჩინებითა და ამავე სასამართლოს 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესახებ, დადგინდა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება და მისი არსებითად ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

37. საკასაციო საჩივარზე დართულ დოკუმენტებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, კანონმდებელმა იმპერატიულად განსაზღვრა უმაღლესი და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დაადგინა, რომ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურების გათვალისწინებით, ამ ეტაპზე, ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს არ ჰქონდა, საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას, მათი წარდგენის ობიექტური შესაძლებლობა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული დოკუმენტები (ტ.5, ს.ფ. 213-258).

38. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ.ვ–ძისა და მ.ვ–ძის შუამდგომლობა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

2. მ.ძ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 დეკემბრის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

4. მ.ძ–ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული დოკუმენტები (ტ. 5, ს.ფ. 213-258).

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე რევაზ ნადარაია

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი

ლევან მიქაბერიძე