საქმე №ას-1137-2023 23 თებერვალი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – კომპანია ბ.ხ.ი. ( B.K.I.) (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - რ.ბ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით კომპანია ბ.ხ.ი.ის ( B.K.I.) (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი რ.ბ–ის (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი) წინააღმდეგ, ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრების თაობაზე, დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 501 350 ევროს გადახდა;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ხოლო, მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა.

3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება 2017 წლის 23 ივნისის წერილობითი აღიარების დოკუმენტის თაობაზე და განმარტა, რომ ვინაიდან, დოკუმენტიდან არ გამომდინარეობდა მოპასუხის მიერ თანხის გადახდის ვალდებულება, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

4. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელშეკრულება, მოპასუხისთვის ვალდებულების შესრულების დაუმოუკდებელ საფუძველს არ ქმნიდა. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია აღნიშნული დოკუმენტის პირველივე წინადადებას, რომელიც ეხებოდა დავალიანების წარმოშობის საფუძველს და როგორც მიღება-ჩაბარების აქტიდან ირკვეოდა, დავალიანება წარმოიშვა ხელშეკრულებიდან; ამასთან, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია ხელშეკრულება, საიდანაც გამომდინარეობდა ვალდებულების აღიარების მიზნით ხელმოწერილი მიღება-ჩაბარების აქტი.

5. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი, რომ სადავო ვალის აღიარების ხელშეკრულება რეალურად დადებული იყო იურიდიულ პირთან - შპს „ბ.გ–თან“, რომლის დირექტორიც არის მოპასუხე და არა ფიზიკურ პირთან (მოპასუხესთან). შესაბამისად, 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი წარმოადგენდა უკვე არსებული სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე ფაქტობრივი მოცემულობის ამსახველ დოკუმენტს და ვერ შეფასდებოდა ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის ახალ, დამოუკიდებელ საფუძვლად.

6. სააპელაციო საჩივარში აღნიშნული იყო, რომ მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელსაც ხელს აწერდა მოსარჩელე, მიუთითებდა ძირითად ხელშეკრულებაზე, საიდანაც წარმოიშვა სახელშეკრულებო ურთიერთობა შპს „ბ.გ–სა“ და მოსარჩელეს შორის, ამიტომ აპელანტისთვის გაუგებარი იყო, რატომ დაადგინა სასამართლომ ვალდებულების შესრულებაზე, უშუალოდ იურიდიული პირის ნაცვლად, მისი, როგორც კომპანიის დირექტორის, პასუხსიმგებლობა. აპელანტის განმარტებით, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობები, ვინაიდან ავტომობილების ყიდვა-გაყიდვას აწარმოებდა შპს „ბ.გ–ი“, რომლის დამადასტურებლადაც აპელანტმა წარმოადგინა ხელშეკრულება (შესაგებელზე თანდართული დოკუმენტის სახით- იხ. ტ.1, ს.ფ.85-86). აპელანტის მტკიცებით, მოსარჩელემ შეგნებულად შეადგინა ისეთი შინაარსის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელშიც გამოტოვებულია მითითება, რომ მოპასუხე მოქმედებდა კომპანიის სახელით, მაშინ როდესაც ზეპირად მხარეები თანხმდებოდნენ, რომ ვალდებულების შესრულებაზე პასუხისმგებელი იყო სწორედ შპს „ბ.გ–ი“ და არა მისი დირექტორი.

7. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის მითითება, პირველი ინსტანციის სასამართლოს დადგენილ გარემოებაზე, რომ „ხელშეკრულების ტექსტში პირდაპირ, ღიად და ყოველგვარი ორაზროვნების გარეშე წერია, მოპასუხემ, როგორც ფიზიკურმა პირმა და არა როგორც შპს „ბ.გ–ის“ უფლებამოსილმა პირმა, აღიარა ვალდებულება მოპასუხის მიმართ“ ტექსტში არ არის მითითება, რომ მოპასუხე მოქმედებდა, როგორც ფიზიკური პირი, რადგან ასეთი ჩანაწერის შემთხვევაში, მოსარჩელის ჩანაფიქრი გამოაშკარავდებოდა და მოპასუხე დოკუმენტს ხელს არ მოაწერდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 105-ე და 102-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს, გარდა ზემოთ აღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტისა, არ წარმოუდგენია ხელშეკრულებაში მითითებული ვალის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება. მხოლოდ ვალის არსებობის დადასტურება, წინარე ვალდებულების დაუდასტურებლობის პირობებში, ვერ წარმოშობს დამოუკიდებელ ვალდებულებას.

9. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტების ერთობლივი შესწავლის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ არადამაჯერებლად მიიჩნია მოსარჩელის მტკიცება ვალდებულების არსებობაზე, ვინაიდან, მხარემ ვერ მიუთითა სარწმუნო გარემოებებზე, რომელიც სასამართლოს დაარწმუნებდა მოპასუხის ვალდებულებაზე - 501 350 ევროს ოდენობით ვალის არსებობაზე.

10. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ, სადავო 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი არ მიიჩნია მოპასუხის, როგორც ფიზიკური პირის, ვალდებულების წარმომშობ დამოუკიდებელ გარიგებად. სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ აღნიშნული ხელწერილი ვერ განიხილებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის კონსტიტუციურ აღიარებად და ვერც დეკლარაციულ ვალის აღიარებად, ვინაიდან არ დგინდება ის წინარე ვალდებულება (მოსარჩელესა და უშუალოდ მოპასუხე ფიზიკურ პირს შორის), რომლის არსებობაც დადასტურდა მიღება-ჩაბარების აქტით.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

11.2. კასატორის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილით დასტურდება, რომ მოპასუხემ როგორც ფიზიკურმა პირმა და არა იურიდიული პირის უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა აღიარა ფულადი ვალდებულება - 501 350 ევრო და იკისრა მისი გადახდის ვალდებულება.

11.3. კასატორმა განმარტა, რომ მოპასუხემ პირადად აიღო ვალი, ასევე გაცნობიერებული ჰქონდა ხელმოწერილი დოკუმენტის შინაარსი და მისი შედეგები. ამასთან, მოწმეების თ.ი–ვას და ა.კ–ის ჩვენებებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ დოკუმენტზე ხელმოწერამდე დეტალურად იმსჯელა ციფრებზე, უკვე გადახდილ/გადასახდელ ვალდებულებებზე, იკამათა მხარეებთან, მხოლოდ ყველა დეტალზე და გადახდის პირობებზე შეჯერების შემდეგ, თ.ი–ვას პირადად უკარნახა ვალის აღიარების შესახებ დოკუმენტში გასაწერი ყველა პირობა.

11.4. კასატორი მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებების მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა და შეაფასა 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი. სასამართლომ გადაწყვეტილების მე-14 პუნქტში მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია სადავო დოკუმენტში ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლად მითითებული ხელშეკრულება. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს განმარტებას და მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის ვალის აღიარების გარდა სხვა ხელშეკრულება არ დადებულა. სწორედ წინამდებარე ვალის აღიარების ხელშეკრულებას გულისხმობდნენ მხარეები ამ ხელშეკრულების მითითებისას.

11.5. კასატორის განმარტებით, 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი არის დამოუკიდებელი დოკუმენტი, რომელიც ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულებაა, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის საარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედებების შესრულებას, აღნიშნული დოკუმენტი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისგან და ახალ დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს, სადაც პირდაპირ იკვეთება, რომ მოპასუხემ იკისრა დავალიანების გადახდის ვალდებულება და ეს დასტურდება მის მიერ 57 000 ევროს გადახდის ფაქტითაც.

11.6. კასატორის განმარტებით, მისთვის გაუგებარია, ერთი მხრივ, სასამართლოს განმარტება, რომ ვალის აღიარების დოკუმენტი დამოუკიდებელია, თავისუფალია სხვა ვალდებულებებისგან და დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს, მეორე მხრივ კი, ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ვალის აღიარების დოკუმენტში ნახსენები არის სიტყვა „ხელშეკრულება“ და მოპასუხე თვითონვე უკავშირებს ამ ხელშეკრულებას შპს „ბ.გ–სა“ და მოსარჩელეს შორის დადებულ ამ ვალთან კავშირში არმყოფ ხელშეკრულებას. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ ტექსტში არსად არის მითითება, რომ მოპასუხე მოქმედებდა როგორც ფიზიკური პირი.

11.7. კასატორის განმარტებით ვალის აღიარების დოკუმენტიდან არ გამომდინარეობდა წინარე ვალდებულება, რომლის დადასტურების ვალდებულებაც მოსარჩელეს ეკისრებოდა. აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება არის 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელშეკრულება, მოპასუხის აღიარება სხდომაზე და მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა.

11.8. კასატორი არ ეთანხმება სასასმართლოს განმარტებას, რომ სადავო 2017 წლის 23 ივნისსი ხელწერილი ვერ მიიჩნიება ვალდებულების წარმომშობ დამოუკიდებელ გარიგებად და, სსკ-ის ) 341-ე მუხლის თანახმად, აღნიშნული ხელწერილი ვერ ჩაითვლება ვერც ვალის კონსტიტუციურ აღიარებად და ვერც დეკლარაციული ვალის აღიარებად, ვინაიდან არ დგინდება ის წინარე ვალდებულება მოსარჩელესა და უშუალოდ მოპასუხე ფიზიკურ პირს შორის, რომლის არსებობაც დადასტურდა. სასამართლოს აღნიშნული განმარტების პასუხად კასატორი განმარტავს, რომ ვალის აღიარების დოკუმენტი არსად უთითებს რაიმე კონკრეტულ ძირითად ხელშეკრულებაზე. ტექსტში ნახსენებია მხოლოდ სიტყვა ხელშეკრულება, რომელიც სწორედ ვალის აღიარების ამ შეთანხმებას გულისხმობს და არა სხვა ხელშეკრულებას.

11.9. კასატორი მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომლის მიხედვითაც საქმეზე წარმოდგენილი 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი/მიღება-ჩაბარების აქტი არ წარმოშობს დამოუკიდებელ ვალდებულებას, რის გამოც სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

11.10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 იანვრის განჩინებებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

14. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.

15. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას- 1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ.).

16. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი და მისგან გამომდინარე სამართლებრივ შედეგებზე პასუხისმგებელი პირი.

17. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის შედეგად განმარტავს, რომ 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელშეკრულება არ წარმოშობს მოპასუხისთვის, როგორც ფიზიკური პირისთვის, პირადად შესასრულებელ ვალდებულებას. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ მსჯელობას ზემოხსენებული დოკუმენტის პირველ წინადადებასთან დაკავშირებით, საიდანაც ირკვევა, რომ დოკუმენტში მითითებული დავალიანება წარმოშობილია ხელშეკრულებიდან, თუმცა მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია დოკუმენტი, საიდანაც წარმოიშვა ვალდებულება და რომლის აღიარების მიზნითაც გაფორმდა ხელწერილი.

18. საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების შეფასების შედეგად დაასკვნა, რომ სადავო ვალის აღიარების ხელშეკრულება დადებულია იურიდიულ პირთან - შპს „ბ.გ–თან“, რომლის დირექტორიც არის მოპასუხე და არა მოპასუხესთან, როგორც ფიზიკურ პირთან.

19. სსკ-ის 341-ე მუხლის თანახმად, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას; თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი) საფუძველზე.

20. ვალის არსებობის აღიარება უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის პირობებს. ხელშეკრულებაში გაწერილი უნდა იყოს მისთვის მახასიათებელი ყველა არსებითი პირობა: კრედიტორისა და მოვალის მონაცემები, მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე შესასრულებელი კონკრეტული ვალდებულება და მომავალში მისი შესრულების განზრახვა (იხ. დამატებით: ეკატერინე ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 12; შდრ. სუსგ №ას-1485-1401-2012, 11.11.2013წ.). პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების თავისებურება სწორედ ისაა, რომ მასში ვალდებულების შესრულების მზაობა იკვეთება (იხ: სუსგ-ები: N ას-1133-1079-2014, 30.09.2015წ.; N ას-226-213-2015, 18.05.2015წ; N ას-483-2023, 18.10.2023; N ას-981-2022, 29.02.2024წ.).

21. ვალის აბსტრაქტული (კონსტიტუციური) აღიარების, როგორც ვალდებულების წარმოშობის ახალი საფუძვლისაგან, უნდა გაიმიჯნოს ე.წ. ვალის დეკლარაციული (კაუზალური) აღიარება. დეკლარაციული ვალის აღიარების მიზანია არსებული ვალდებულების დადასტურება, მტკიცების პროცესის გამარტივება, შემდგომი დავის თავიდან აცილება, სადავო საკითხების მოწესრიგება, მათ შორის, ყველა იმ ფაქტისა, თუ არგუმენტის გაქარწყლება, რომელიც ვალის არსებობას გამორიცხავს, ან თუნდაც, ეჭვქვეშ დააყენებს (იხ. დამატებით: ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ.11; შდრ: სუსგ-ებს: №ას-1529-2022, 1.03.2023წ; პ.52; N ას-483-2023, 18.10.2023წ; პ. 97).

22. დეკლარაციულ (კაუზალურ) ვალის აღიარება, მხოლოდ ადასტურებს უკვე არსებულ ვალს, ანუ მიმართულია ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ და არა ახალი ურთიერთობის დადგენისკენ. ამის საჭიროებას, ჩვეულებრივ, განაპირობებს მხარეთა შორის არსებული უთანხმოება ან გაურკვევლობა ვალდებულების არსებობის თაობაზე... დეკლარაციული აღიარების სამართლებრივი ძალა დამოკიდებულია შეთანხმების შინაარსზე და საჭიროებისამებრ დგინდება განმარტების მეშვეობით. ამდენად, კაუზალური აღიარების მიზანია ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურება და არა ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, დავისა თუ გაურკვევლობის თავიდან აცილება (შდრ.:იან კროპჰოლერი, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის სასწავლო კომენტარი, მე-13 გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი, 2014წ. §781, ველი 2,3.; სუსგ-ები: N ას-153-2022, 1.02. 2023 წ; N ას-483-2023, 18.10.2023წ.).

23. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია მითითებული, რომ ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას კი წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება (იხ. სუსგ-ები: N ას-1144-1090-2014, 23.02. 2015 წ; N ას-ას-483-2023, 18.10.2023წ.).

24. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

25. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2017 წლის 23 ივნისს მოსარჩელე კომპანიასა და მოპასუხეს შორის ხელი მოეწერა მიღება-ჩაბარების აქტს, რომლის თანახმად, მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხემ, როგორც ფიზიკურმა პირმა აიღო ვალდებულება 501 350 ევროს დავალიანება დაეფარა 2017 წლის ივნისის ბოლომდე, რაც მას არ შეუსრულებია. თავის მხრივ, მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველ წერილობით შესაგებელში მიუთითა, რომ ის არის არასათანადო მოპასუხე ამ დავაში, რადგან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფება მოსარჩელე კომპანიასთან, დავალიანება წარმოშობილია მოსარჩელე კომპანიასა და შპს „ბ-გ–ს“ შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულებიდან, ამასთან, შესაგებელს ერთვის დასახელებულ პირებს შორის 2016 წლის 26 სექტემბერს შორის ხეომოწერილი ხელშეკრულება (იხ. ტ.1, ს.ფ.85-86).

26. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ვალის აღიარების განმასხვავებელი ნიშანი ნებისმიერი სხვა ფორმით გათვალისწინებული მოთხოვნის აღიარებისგან არის ის, რომ ახალი ხელშეკრულებაა და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა. ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედებების შესრულებას. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეების არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. ვალის არსებობის აღიარება მხოლოდ მაშინ ვლინდება, თუ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისგან და ახალ, დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-839-890-2011, 8.11.2011წ.; №ას-392-371-2013, 8.11.2013წ.; №ას-1083-1040-2016, 26.04.2018 წ.; Nას-758-2019, 22.10.2019წ.; Nას-246-2020; 12.11.2020წ.; Nას-433-2020; 19.11.2020წ; Nას-87-2020; 18.11.2021წ.; Nას-884-2021; 31.05.2022წ.; Nას-634-2022; 16.09.2022წ.; Nას-783-2023; 29.09.2023წ. N ას-483-2023, 18.10.2023წ;)

27. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სსკ-ის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარება ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისგან დამოუკიდებლად ქმნის ახალ მოთხოვნას. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა შეიძლება სადავო ან ხანდაზმულიც კი იყოს, ვალის არსებობის აღიარება მაინც წარმოშობს შესრულების ვალდებულებას, ხოლო კრედიტორს ანიჭებს მოთხოვნის უფლებას. ამასთან, სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის აღიარება იმით განსხვავდება ნებისმიერი სხვა ფორმით გათვალისწინებული მოთხოვნის აღიარებისგან, რომ იგი ახალი ხელშეკრულებაა და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა. ვალის აღიარება ახალი ხელშეკრულებაა, ამდენად ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის დადგენილ ყველა პირობას უნდა აკმაყოფილებდეს, პირველ რიგში კი, სსკ-ის 327-ე მუხლის მოთხოვნებს, ანუ მხარეები უნდა შეთანხმდნენ ყველა არსებით პირობაზე. ნებისმიერი დოკუმენტი, ან მხარეებს შორის განხორციელებული მიმოწერა სადაც დავალიანების არსებობაა დაფიქსირებული, ვალის აღიარების ხელშეკრულებად ვერ ჩაითვლება, თუ არ ირკვევა, რომ მხარეებით შეთანხმდნენ ყველა არსებით პირობაზე.

28. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლის თანახმად, სადავო ვალის ხელშეკრულება რეალურად დადებულია იურიდიულ პირთან - შპს „ბ.გ–თან“ რომლის დირექტორიც არის მოპასუხე და არა ფიზიკურ პირთან. შესაბამისად, 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი არის უკვე არსებული სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე ფაქტობრივი მოცემულობის ამსახველი დოკუმენტი და ვერ შეფასდება, როგორც ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის დამოუკიდებელი საფუძველი.

29. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი, მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი მიღება-ჩაბარების აქტი, უთითებს ძირითად ხელშეკრულებაზე (2017 წლის 23 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებულია „შპს „ B.K.I.“-ს წარმოდგენილი S. G. მიერ და R. B-ს შორის დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ...“; იხ. ტ.1, ს.ფ. 18), რომლიდანაც წარმოიშვა სახელშეკრულებო ურთიერთობა შპს „ბ.გ–სა“ და მოსარჩელეს შორის. განსახილველ დოკუმენტში არ არის მითითება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე მოქმედებდა როგორც ფიზიკური პირი. ამასთან, კასატორს სასამართლოში, გარდა მიღება-ჩაბარების აქტისა, არ წარმოუდგენია სხვა მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა ხელწერილში მითითებული ვალის, როგორც ფიზიკური პირის (მოპასუხის) მიერ შესასრულებელი ვალდებულების არსებობა. მხოლოდ ვალის არსებობის დადასტურება კი, წინარე ვალდებულების დაუდასტურებლობის პირობებში ვერ წარმოშობს დამოუკიდებელ ვალდებულებას.

30. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის ვალდებულების არსებობა.

31. კასატორის განმარტებით, მოპასუხემ პირადად აიღო ვალი, ასევე გაცნობიერებული ჰქონდა ხელმოწერილი დოკუმენტის შინაარსი და მისი შედეგები. ამასთან, მოწმეების თ.ი–ვას და ა.კ–ის ჩვენებებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ დოკუმენტზე ხელმოწერამდე დეტალურად იმსჯელა ციფრებზე, უკვე გადახდილ/გადასახდელ ვალდებულებებზე, იკამათა მხარეებთან, მხოლოდ ყველა დეტალზე და გადახდის პირობებზე შეჯერების შემდეგ, თ.ი–ვას პირადად უკარნახა ვალის აღიარების შესახებ დოკუმენტში გასაწერი ყველა პირობა.

32. აღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო კასატორის საყურადღებოდ განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ დოკუმენტის შინაარსის და მისი შედეგების ცოდნა ასევე, მოწმეების მიერ იმ ფაქტის დადასტურება, რომ მოპასუხემ ხელმოწერამდე დეტალურად იმსჯელა უკვე გადახდილ/გასახდელ ვალდებულებებზე და გადახდის პირობებზე, არ გამორიცხავს, რომ მოპასუხე მოქმედებდა იურიდიული პირის სახელით, როგორც მისი დირექტორი და არა როგორც ფიზიკური პირი, ამასთან, საქმის მასალების მიხედვით, როგორც უკვე აღინიშნა, არ დასტურდება მოსარჩელე კომპანიასა და მოპასუხეს, როგორც ფიზიკურ პირს, შორის რაიმე სახელშეკრულებო ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს, რაც მან ვერ დაადასტურა. ამის საწინააღმდეგოდ კი შესაგებელს ერთვის მოსარჩელე კომპანიასა და სხვა კომპანიას შორის (რომლის დირექტორიც არის მოცემულ დავაში მოსარჩელის მიერ მოპასუხედ დასახელებული პირი) ხელმოწერილი ხელშეკრულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 25-ე პუნქტი).

33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო 2017 წლის 23 ივნისის ვალის აღიარების ხელწერილი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ვალდებულების წარმომშობ დამოუკიდებელ გარიგებად მოპასუხისათვის, ვინაიდან აღნიშნული ხელწერილი უთითებს ხელშეკრულებაზე, საიდანაც წარმოიშვა სადავო დოკუმენტში დადასტურებული ვალდებულება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას და მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი დოკუმენტი ვერ განიხილება სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის ვერც კონსტიტუციურ და ვერც დეკლარაციულ აღიარებად, ვინაიდან უშუალოდ მოსარჩელესა და მოპასუხეს, როგორც ფიზიკურ პირს, შორის არ დგინდება ის წინარე ვალდებულება, რომლის არსებობაც დადასტურდა მიღება-ჩაბარების აქტით.

34. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

35. სსსკ-ის 408.3-ე მუხლის თანახმად საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენით უნდა წარიმართოს.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია კასატორის საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, როგორც დასაბუთებული და კანონიერი.

37. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კომპანია ბ.ხ.ი–ის ( B.K.I.) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კომპანია ბ.ხ.ი–ს ( B.K.I.) (ს/ნ ....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე „ქ. ქ.ე. პ–ის“ (ს/ნ ......) მიერ 12.12.2023 წელს #0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ნ. ბაქაქური