ას-654-2022

02 მარტი, 2023 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ლ.ჩ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ზ.კ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ზ.კ–მა (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ლ.ჩ–ისა და გ.ჩ–ის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხეები) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ლ.ჩ–ს და გ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ, 01.09.2015 წლიდან - 01.12.2015 წლამდე, ქარხნის დანადგარების ჩამოტანამდე, ყოველთვიური ჯარიმა 10000 აშშ დოლარის ოდენობით, ჯამში 30000 აშშ დოლარი. ასევე, სოლიდარულად დაეკისროთ თანხის გადაუხდელობის გამო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო (გადასახდელი თანხის 0.07%) - 630 აშშ დოლარი (90 დღე), ჯამში 30 630 აშშ დოლარი;

1.2. ლ.ჩ–ს და გ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ, ქარხნის დანადგარების ჩამოტანის შემდეგ ყოველთვიურად განსაზღვრული 5000 აშშ დოლარი. 01.12.2015 წლიდან - 01.12.2018 წლამდე, 36 თვის გადასახდელი თანხა ჯამში 180 000 აშშ დოლარი. დოლარი. ასევე, სოლიდარულად დაეკისროთ თანხის გადაუხდელობის გამო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო (გადასახდელი თანხის 0.07 %) – 4147.50 აშშ დოლარი (1185 დღე), ჯამში 184 147 აშშ დოლარი.

2. მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებით, ზ.კ–ის სარჩელი ლ.ჩ–ის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ზ.კ–ის სარჩელი გ.ჩ–ის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 01.09.2015 წლიდან - 01.12.2015 წლამდე ქარხნის დანადგარების ჩამოტანამდე ყოველთვიური ჯარიმა 10000 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც ჯამში შეადგენს 30000 აშშ დოლარს; ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო - 3063 აშშ დოლარი; ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა, ქარხნის დანადგარების ჩამოტანის შემდეგ ყოველთვიურად განსაზღვრული 5000 აშშ დოლარი, 01.12.2015 წლიდან - 01.12.2018 წლამდე, ჯამში 180 000 აშშ დოლარი; ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო - 18 414.7 აშშ დოლარი.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ.ჩ–მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 აპრილის განჩინებით, ლ.ჩ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით და დამატებით განმარტა შემდეგი:

6.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველს 2015 წლის 30 ივლისის პარტნიორთა შეთანხმება წარმოადგენდა.

6.1.2. პალატამ დადგენილად მიიჩნია ისიც, რომ 2014 წლის 14 აპრილს, ერთი მხრივ, ზ.კ–ს, როგორც „გამყიდველს“ და მეორე მხრივ, ლ.ჩ–ს, როგორც „მყიდველს“ შორის, ნოტარიალურად გაფორმდა შპს „კ–ას“ კაპიტალში წილის ნასყიდობისა და გირავნობის ერთიანი ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, გამყიდველი შპს „კ–ას“ კაპიტალში 55%-იანი წილის მესაკუთრე იყო. მყიდველმა გადაწყვიტა საზოგადოების კაპიტალში გამყიდველის კუთვნილი 55%-იანი წილიდან 50% შეეძინა. ხელშეკრულების 1.1. პუნქტით, გამყიდველი ყიდდა, ხოლო მყიდველი ყიდულობდა წილს საზოგადოებაში და წილთან დაკავშირებულ ყველა უფლებას. ამავე ხელშეკრულების 1.3 პუნქტით, მყიდველი ვალდებული იყო, წინამდებარე ხელშეკრულების დებულებებისა და პირობების შესაბამისად, გადაეხადა წილის ნასყიდობის ფასი მე-2 მუხლის შესაბამისად, აგრეთვე წილზე საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულება შეესრულებინა, რომელიც საზოგადოების პარტნიორებს შორის, საზოგადოების 2014 წლის 14 აპრილის პარტნიორთა კრების ოქმისა და იმავე თარიღით ხელმოწერილი პარტნიორთა შეთანხმებით იყო განსაზღვრული. ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის თანახმად, წილზე მყიდველის საკუთრების უფლება შესაბამის ვალდებულებებთან ერთად დარეგისტრირდებოდა. კერძოდ, 3.2. პუნქტის მიხედვით, წილის საკუთრების უფლების რეგისტრაციასთან ერთად, წილის მიმართ უნდა დარეგისტრირებულიყო შემდეგი შინაარსის ვალდებულებები: მყიდველი ვალდებული იყო ზ.კ–ისთვის წილის ნასყიდობის ფასი სრულად გადაეხადა; 2015 წლის 01 იანვრამდე განეხორციელებინა სავალდებულო შესატანი (ინვესტიცია) საზოგადოების კაპიტალში პარტნიორთა შორის შეთანხმებული ოდენობითა და ფორმით. მხარეთა შორის დამატებით შეთანხმდა, რომ წილის ღირებულების გადახდასთან დაკავშირებული წინამდებარე ვალდებულებებისა და პარტნიორთა ხელშეკრულების 3.6.1 პუნქტით ნაკისრი ინვესტორის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულებამდე, წილზე მყიდველის საკუთრების უფლება ხელშეკრულების წინამდებარე პუნქტით დადგენილ შეზღუდვებს დაექვემდებარებოდა.

6.1.3. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2014 წლის 14 აპრილს ლ.ჩ–ს, ზ.კ–სა და გ.ღ–ს შორის გაფორმდა პარტნიორთა შეთანხმება, რომლის 2.2.7 პუნქტის თანახმად, მხარეთა (პარტნიორთა) წილები კომპანიასა და მის კაპიტალში განაწილდა შემდეგნაირად: ლ.ჩ–ი - 70%, გ.ღ–ი - 25% და ზ.კ–ი - 5% ხუთი პროცენტი.

6.1.4. პალატამ აღნიშნა, რომ შეთანხმების 1.1.11 პუნქტით, გარდამავალ პერიოდად ითვლებოდა დროის მონაკვეთი ინვესტორის კომპანიის პარტნიორად რეგისტრაციის დღიდან არსებული პარტნიორებისა და კომპანიის წინაშე ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულებამდე, რაც მოიცავდა და შემოიფარგლებოდა წილის ღირებულების გადახდის ვალდებულებითა და ამავე ხელშეკრულების 3.6.1. პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებით. გარდამავალი პერიოდი დასრულებულად ჩაითვლებოდა პირველი კომერციული წარმოების დამოუკიდებელი აუდიტორის მიერ დადასტურების მომენტიდან, რის შემდეგაც არსებული პარტნიორები ვალდებულნი იყვნენ საჯარო რეესტრში ინვესტორის წილზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლების შემზღუდავი ვალდებულებები გაეუქმებინათ. 1.1.12 პუნქტის მიხედვით, პირველი კომერციული წარმოება, კომპანიის მიერ, ქარხნის ექსპლუატაციაში გამშვები და წარმოების ციკლის უზრუნველყოფის შედეგად პროდუქციის პირველი სარეალიზაციოდ გამზადებული პარტიის წარმოებას მოიაზრებდა. ამასთან, 3.6.1 პუნქტის თანახმად, ინვესტორმა იკისრა ვალდებულება, რომ კომპანიის განვითარების მიზნით, 2015 წლის პირველ იანვრამდე განსაზღვრული გრაფიკით, ეტაპობრივად განახორციელებდა ინვესტიციას (საწესდებო კაპიტალში შეტანას) იმ მოცულობითა და ფორმით, რაც აუცილებელი და საკმარისი იქნებოდა: ა) მიწაზე CO2-ის მიმღებ გადამამუშავებელი ქარხნის მართვის, ქარხნის მოწყობა-ფუნქციონირების მიზნით, შესაბამისი დანადგარის/მოწყობილობის შესყიდვისა და ექსპლუატაციაში გასაშვებად, რომლის წარმადობაც აღნიშნულ ჭაბურღილზე დამტკიცებულ მარაგზე არანაკლები იქნებოდა. „დამატებით ლიცენზიის“ მოპოვებამდე CO2-ის მიმღებ-გადამამუშავებელ ქარხანაში უნდა დამონტაჟებულიყო კომპრესორი, რომლის წარმადობაც გათვლილი იქნებოდა არანაკლებ არსებული ლიცენზიის ოდენობით (18 ტონა) თხევადი გაზის წარმოებაზე დღე-ღამეში. დამატებითი ლიცენზიის მოპოვების შემდეგ, ინვესტორი უზრუნველყოფდა დამატებით 20 (ოცი) ტონა წარმადობის დამატებითი კომპრესორის მონტაჟს. ბ) შესაბამისი პროექტის მიხედვით ქარხნის შენობის ასაშენებლად და ექსპლოატაციაში გასაშვებად; გ) ქარხნიდან სეპარაციის პროცესში გამოყოფილი წყლის მაგისტრალის მშენებლობისთვის; დ) კომპანიის საწყისი საბრუნავი კაპიტალით უზრუნველყოფისათვის, რაც აუცილებელი იყო ქარხნის გასაშვებად და წარმოების უწყვეტი ციკლის უზრუნველსაყოფად.

6.1.5. პალატამ ყურადღება გაამახვილა 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებაზე, რომლის თანახმად, ზ.კ–ს (წარმოდგენილი ნ.თ–ი), გ.ღ–სა და ლ.ჩ–ს (წარმოდგენილი გ.ჩ–ი) შორის გაფორმდა პარტნიორთა შეთანხმება. აღნიშნული შეთანხმების პირველი პუნქტით, მხარეებმა დაადასტურეს, რომ საზოგადოების ინვესტორმა, შპს „კ–ას“ 70%-იანი წილის მფლობელმა პარტნიორმა - ლ.ჩ–მა 2014 წლის 14 აპრილს, პარტნიორთა შეთანხმებითა და შპს „კ–ას“ პარტნიორთა კრების ოქმით განსაზღვრულ ვადებში, ანუ, 2015 წლის 01 აპრილამდე, ვერ უზრუნველყო ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულება, კერძოდ, შპს „კ–აში“ ინვესტიციის სრულად განხორციელება და CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნის შეძენა, დამონტაჟება და ექსპლუატაციაში გაშვება. ამავე ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, ლ.ჩ–მა აიღო ვალდებულება, 2015 წლის 01 აპრილიდან პარტნიორებისათვის გადაეხადა ჯარიმის სახით ყოველთვიურად 10 000 აშშ დოლარი, ყოველი საანგარიშო თვის ბოლოს, არაუგვიანეს მომდევნო თვის 5 რიცხვისა. ამავე ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, აღნიშნული ჯარიმის (ყოველთვიურად 10 000 აშშ დოლარის) გადახდა უნდა გაგრძელებულიყო ლ.ჩ–ის მიერ 2014 წლის 14 აპრილის (რეესტრის N140363137) პარტნიორთა შეთანხმებითა და შპს „კ–ას“ პარტნიორთა კრების ოქმით განსაზღვრული პირობებით CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნის მოწყობისათვის საჭირო დანადგარების შეძენისა და შპს „კ–აში“ ჩამოტანამდე, ხოლო, ქარხნის მოწყობისათვის საჭირო დანადგარების ჩამოტანიდან მისი დამონტაჟებისა და ექსპლუატაციაში გაშვებამდე პერიოდში, ლაუარა ჩიტიშვილმა აიღო ვალდებულება პარტნიორებისათვის გადაეხადა ჯარიმის სახით ყოველთვიურად 5000 აშშ დოლარი, ყოველი საანგარიშო თვის ბოლოს, არაუგვიანეს მომდევნო თვის 5 რიცხვისა. წინამდებარე შეთანხმების მე-2 და მე-3 პუნქტებით გათვალისწინებული ჯარიმების დათქმულ ვადებში გადაუხდელობის შემთხვევაში, ლ.ჩ–ს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0.07 % ოდენობით. შეთანხმების მე-11 პუნქტის თანახმად, 2014 წლის 14 აპრილის პარტნიორთა შეთანხებითა და შპს „კ–ას“ პარტნიორთა 2014 წლის 14 აპრილისა და 2015 წლის 29 ივლისის კრების ოქმებით განსაზღვრული პირობებით CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნისათვის საჭირო დანადგარების შეძენა და ჩამოტანა ლ.ჩ–ს უნდა მოეხდინა არაუგვიანეს 2015 წლის 01 სექტემბრისა, ხოლო ქარხნის დამონტაჟება და ექსპლუატაციაში გაშვება, მათ შორის სასაწყობო ავზების/რეზერვუარების მონტაჟი ლ.ჩ–ს უნდა უზრუნველეყო არაუგვიანეს 2015 წლის 31 დეკემბრამდე. ქარხნის ექსპლუატაციაში გაშვებამდე, ლ.ჩ–მა აიღო ვალდებულება ლიცენზიის ჩამორთმევის თავიდან აცილების მიზნით, უზრუნველყო, რომ შპს „კ–ას“ შეესრულებინა გარემოსდაცვითი ღონისძიებები, ლიცენზიის პირობებისა და მონიტორინგის ოქმის შესაბამისად, მათ შორის, გადაეხადა მასთან დაკავშირებული ყველა მოსაკრებელი და გადასახადი. შეთანხმების მე-18 პუნქტით განისაზღვრა, რომ 2014 წლის წლის 14 აპრილის შეთანხმებითა და პარტნიორთა კრების ოქმით განსაზღვრული გარდამავალი პერიოდი გადაიწევდა და იგი დასრულებულად ჩაითვლებოდა ქარხნის ექსპლუატაციაში გაშვების, ლ.ჩ–ის მიერ მისაღები დივიდენდებით ან/და პირადი თანხებით შპს „კ–ას“ მიერ კრედიტის სრულად დაფარვისა და ქარხნის მოწყობისათვის საჭირო სამონტაჟო ღონისძიებებისა და სამუშაოების განხორციელების შემდეგ.

6.1.6. პალატის მითითებით, წინამდებარე სარჩელით, მოსარჩელე მხარის მოთხოვნას წარმოადგენდა, სწორედ ზემოაღნიშნული შეთანხმებით მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო თანხის დაკისრება.

6.1.7. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებაში, ლ.ჩ–ის მიერ გამოხატული იყო ნამდვილი ნება. პალატის შეფასებით, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ აღნიშნული შეთანხმებით ცალსახად დასტურდებოდა, რომ ლ.ჩ–მა 2015 წლის 30 ივლისის მდგომარეობით ვერ უზრუნველყო 2014 წლის 14 აპრილის ხელშეკრულებითა და იმავე თარიღის შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში - 2015 წლის 01 იანვრამდე, ასევე დამატებით მიცემულ ვადაში - 2015 წლის 01 აპრილამდე, ვალდებულების შესრულება. კერძოდ, ვერ უზრუნველყო შპს „კ–აში“ CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნის შეძენა, დამონტაჟება და ექსპლუტაციაში გაშვება. აღნიშნულ ხელშეკრულებას ხელს აწერდა შპს „კ–ას“ ყველა პარტნიორი, მათ შორის ლ.ჩ–იც. შესაბამისად, მოპასუხის (აპელანტის) პოზიცია შეთანხმების ბათილობასთან დაკავშირებით (დანადგარების მონტაჟის და ექსპლუატაციის ნაწილში) უსაფუძვლო იყო.

6.1.8. პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ მოპასუხე მხარის მიერ სრულად არ შესრულდა 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებით (მე-2 და მე-3 პუნქტებით) გათვალისწინებული ვალდებულება. მოპასუხე მხარის ვალდებულებას წარმოადგენდა არა მხოლოდ დანადგარის შეძენა და ჩამოტანა, არამედ მისი მონტაჟი და ექსპლუატაციაში გაშვება. საქმის მასალებით კი ირკვეოდა, რომ ლ.ჩ–ის მიერ შეძენილი დანადგარები ლუდსახარშისთვის იყო განკუთვნილი, იყო მეორადი და ვერ უზრუნველყოფდა შპს „კ–ას“ მიერ დასახული საქმიანობის წარმოებას. პალატის მითითებით, მოპასუხე მხარის მიერ არ იქნა წარმოდგენილი შესაბამისი კომპეტენტური ორგანოების მიერ გაცემული ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მის მიერ შეძენილი მეორადი დანადგარების მეშვეობით შესაძლებელი იქნებოდა იმგვარი წნევისა და ხარისხის გაზის წარმოება, როგორც ეს საწარმოს სალიცენზიო პირობებით იყო განსაზღვრული. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო ის გარემოება, რომ დანადგარები არ იყო გამართული და მოპასუხე მხარეს მოუწია დამატებითი ინვენტარის შეძენა. შესაბამისად, მხოლოდ მეორადი დანადგარების შეძენის ფაქტი არ წარმოადგენდა მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების შესრულების დადასტურებას. მოპასუხის პოზიცია იმ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოს ამოქმედება ვერ განხორციელდა თავად მოსარჩელის ბრალეულობით, პალატის მოსაზრებით, მართებულად არ იქნა გაზიარებული, ვინაიდან აღნიშნული წარმოადგენდა მხარის განმარტებას, რომელიც განმტკიცებული არ იყო სხვა მტკიცებულებით. კერძოდ, საქმეში არ მოიპოვებოდა იმის დამადასტურებელი პირდაპირი მტკიცებულება, რომ მოპასუხე მხარემ კანონით გათვალისიწინებულ ფარგლებში მოითხოვა მოსარჩელის მხრიდან უკანონო ხელეშეშლის აღკვეთა (ასეთის, არსებობის შემთხვევაში), მისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებაში.

6.1.9. განსახილველი დავის ფარგლებში, პალატამ ყურადღება გაამახვილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლის თანახმად, ზ.კ–ის სარჩელი ლ.ჩ–ის მიმართ წილის დაბრუნების თაობაზე დაკმაყოფილდა. პირობების შეუსრულებლობის გამო, ზ.კ–ს დაუბრუნდა ლ.ჩ–ის 50%-იანი წილი შპს „კ–აში“ (ს/კ N......) და ზ.კ–ი (პ/ნ N.....) აღირიცხა შპს „კ–ას“ 98%-იანი წილის მესაკუთრედ. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

6.1.10. პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ ზ.კ–ის სარჩელის, რომლითაც ის ითხოვდა ლ.ჩ–ის მხრიდან 50%-იანი წილის დაბრუნებას, დაკმაყოფილების ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენდა სწორედ მის მიერ ხელშეკრულებითა და პარტნიორთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

6.1.11. პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება ექსპერტიზის დასკვენებთან დაკავშირებით. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ „ჰ. ბ.ფ“-ს მიერ შედგენილი აუდიტორული დასკვნა თავისი შინაარსით ვერ იქნებოდა ექსპერტიზის დასკვნის იდენტური, ვინაიდან მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნის მიმართ არსებობდა პრეზუმფცია, რომ იგი შედგენილია შესაბამისი სპეციალური ცოდნის მქონე პირის მიერ, შესაბამისად, იგი განხილული ვერ იქნებოდა, როგორც სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ეროვნული ექსპერტიზის ბიუროს მიერ შედგენილი დასკვნის საპირწონე მტკიცებულება, არამედ იგი უნდა განხილულიყო და შეფასებულიყო როგორც საქმეში არსებული ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება. პალატის განმარტებით, საქმის მასალებში არსებული ორი ექსპერტიზის დასკვნით ცალსახად დგინდებოდა, რომ შეძენილი დანადგარები არ იყო შესაფერისი შპს „კ–ას“ მიერ დასახული მიზნის მისაღწევად, რადგან მისი ექსპლუატაციის პირობებში გამუდმებით იქნებოდა საჭირო დანადგარების შეკეთება. რაც შეეხება „ჰ. ბ.ფ“-ს აუდიტორულ დასკვნას, იგი იმპერატიული ხასიათის არ იყო, დასკვნა საუბრობდა შესაძლებლობებზე, რომლებიც დანადგარების ექსპლუატაციაში გაშვებას შეეძლო გამოეწვია. ასევე, მასში მითითებული იყო, რომ გარანტირებული არ იყო ამ დანადგარების მიერ წარმოებული გაზის ხარისხის შესაბამისობა ყოველდღიურ მოხმარებასთან, ანუ შესაძლებელი იყო წარმოებულ გაზს ვერ გაეფილტრა ნახშიროჟანგის დაბინძურების დონე. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ „ჰ.ბ.ფ“-ის მიერ შედგენილი აუდიტორული დასკვნა ვერ აქარწყლებდა ექსპერტიზის დასკვნებში მოყვანილ მსჯელობას მასზედ, რომ შეძენილი დანადგარები არ იყო შესაბამისობაში იმ მიზნის მისაღწევად, რაც შპს „კ–ას“ ჰქონდა დასახული.

6.1.12. სასამართლომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე განმარტა, რომ მოპასუხე მხარის მიერ სრულად არ შესრულდა 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებით (მე-2 და მე-3 პუნქტებით) გათვალისწინებული ვალდებულება. მოპასუხე მხარის ვალდებულებას წარმოადგენდა არა მხოლოდ დანადგარის შეძენა და ჩამოტანა, არამედ მისი მონტაჟი და ექსპლუატაციაში გაშვება. საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ ლ.ჩ–ის მიერ შეძენილი დანადგარები ლუდსახარშისთვის იყო განკუთვნილი, იყო მეორადი და ვერ უზრუნველყოფდა შპს „კ–ას“ მიერ დასახული საქმიანობის წარმოებას. პალატის მითითებით, მოპასუხეს ევალებოდა, სარწმუნოდ დაედასტურებინა ის გარემოება, რომ მის მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობა (მონტაჟი და ექსპლუატაციაში მიღება) გამოწვეული იყო თავად მოსარჩელის ბრალით, რაც მის მხრიდან ვერ განახორციელა.

6.1.13. რაც შეეხება აპელანტისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) ოდენობის ათჯერ შემცირებას და მოპასუხისათვის (აპელანტისათვის) პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში 3063 აშშ დოლარისა და მეორე სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში 18 414.7 აშშ დოლარის დაკისრებას.

6.1.14. საბოლოოდ, პალატამ დაასკვნა, რომ ვინაიდან აპელანტმა მხარემ დაარღვია ორმხრივი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, მას მართებულად დაეკისრა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოც. ასევე, პალატამ მხედველობაში მიიღო რა, შესრულების ღირებულება, ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების ხანგრძლივობა, ვალდებულების მოცულობა, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის ხასიათი, ასევე, გაითვალისწინა პირგასამტეხლოს ფუნქცია, მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკისრებული პირგასამტეხლო გონივრულ ოდენობას წარმოადგენდა და სრულად შეესაბამებოდა მოვალის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის ხასიათს.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ლ.ჩ–მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7.1. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1.1. კასატორის მითითებით, სასამართლომ მოსარჩელის დასახელებული საყრდენი ფაქტობრივი გარემოებები და მოპასუხის შესაგებლით შეპირისპირებული ფაქტები ერთობლიობაში არაჯეროვნად, სწორხაზოვნად და ცალმხრივად შეაფასა; ამასთან, უგულვებელყო და შეფასება არ მისცა ყველა იმ მტკიცებულებას, რომელიც საპირწონედ აქარწყლებდა და არყევდა სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცებას.

7.1.2. კასატორის განმარტებით, საქმის არასწორ გადაწყვეტასთან ერთად, სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე იგი სარჩელით მოთხოვდა. კერძოდ, სასამართლომ მოსარჩელეს მიაკუთვნა 231 477 აშშ დოლარი, მაშინ, როცა მოსარჩელის მოთხოვნა ორივე სასარჩელო მოთხოვნის თანახმად, ჯამში 214 777 აშშ დოლარს შეადგენდა. შესაბამისად, სასამართლომ პირგასამტეხლოს 10-ჯერ შემცირების პირობებშიც, იმპერატიულ საპროცესო ნორმათა უგულვებელყოფით, მოსარჩელე მხარე უსაფუძლოდ გაამდიდრა 16 700 აშშ დოლარით.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 სექტემბრის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული ლ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო, ამავე სასამართლოს 2023 წლის 23 თებერვლის განჩინებით, ლ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

9. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს და პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ უპირველესყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა). მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს, ხოლო, ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

12. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში ირკვევა, რომ მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველია 2015 წლის 30 ივლისს, ერთი მხრივ, ზ.კ–ს (წარმოდგენილი ნ.თ–ის სახით), გ.ღ–ს და მეორე მხრივ, ლ.ჩ–ს (წარმოდგენილი გ.ჩ–ის სახით) შორის გაფორმებული პარტნიორთა შეთანხმება, რომლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, მხარეებმა დაადასტურეს, რომ საზოგადოების ინვესტორმა, შპს „კ–ას“ 70%-იანი წილის მფლობელმა პარტნიორმა - ლ.ჩ–მა 2014 წლის 14 აპრილის პარტნიორთა შეთანხმებითა და შპს „კ–ას“ პარტნიორთა კრების ოქმით განსაზღვრულ ძირითად (2015 წლის 01 იანვრამდე) და დამატებით (2015 წლის 01 აპრილამდე) ვადებში, ვერ უზრუნველყო ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულება (შპს „კ–აში“ ინვესტიციის სრულად განხორციელება და CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნის შეძენა, დამონტაჟება და ექსპლუატაციაში გაშვება) და აიღო ვალდებულება, 2015 წლის 01 აპრილიდან პარტნიორთა შეთანხმებითა და შპს „კ–ას“ პარტნიორთა კრების ოქმით განსაზღვრული პირობებით CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნის მოწყობისათვის საჭირო დანადგარების შეძენისა და შპს „კ–აში“ ჩამოტანამდე (არაუგვიანეს 2015 წლის 01 სექტემბრისა), პარტნიორებისათვის ჯარიმის სახით, ყოველთვიურად გადაეხადა 10 000 აშშ დოლარი, ხოლო, ქარხნის მოწყობისათვის საჭირო დანადგარების ჩამოტანიდან მისი დამონტაჟებისა და ექსპლუატაციაში გაშვებამდე (არაუგვიანეს 2015 წლის 31 დეკემბრისა) პერიოდში - ყოველთვიურად 5000 აშშ დოლარი. წინამდებარე შეთანხმებით გათვალისწინებული ჯარიმების დათქმულ ვადებში გადაუხდელობის შემთხვევაში, ლ.ჩ–ს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0.07 %-ის ოდენობით.

13. მოსარჩელე სწორედ ზემოაღნიშნული შეთანხმების საფუძველზე ითხოვდა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას იმ მოტივით, რომ მოპასუხემ ხელახლა დათქმული ვადების ნაცვლად, გადამამუშავებელი ქარხნის დანადგარების შპს „კ–აში“ ჩამოტანა/დამონტაჟება 2015 წლის 01 დეკემბერს მოახდინა, ხოლო ქარხანა ექსპლუატაციაში დღემდე არ გაუშვია და ამისთვის, არც შეთანხმებული ჯარიმების თანხები გადაუხდია.

14. დადგენილია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა გაიზიარეს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებანი და დაადგინეს ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ მოპასუხის მხრიდან სრულად არ შესრულდა 2015 წლის 30 ივლისის პარტნიორთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულებები, რასაც არ იზიარებს კასატორი და შედავება წარმოადგინა იმ თვალსაზრისით, სასამართლომ უგულვებელყო და შეფასება არ მისცა ყველა იმ მტკიცებულებას, რომელიც საპირწონედ აქარწყლებდა და არყევდა სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცებას. კერძოდ, კასატორის პირველი პრეტენზია იმ გარემოებას შეეხება, რომ ლ.ჩ–ის მიერ, 2014 წლის 14 აპრილის პარტნიორთა შეთანხმებით, შპს „კ–ას“ პარტნიორთა 2014 წლის 14 აპრილისა და 2015 წლის 29 ივლისის კრების ოქმებით განსაზღვრული პირობებით, CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნისთვის საჭირო დანადგარების შეძენა და ჩამოტანა 2015 წლის სექტემბრისთვის უკვე განხორციელებული იყო, რასაც მოწმობს: 1) 2015 წლის 18 თებერვალს „J.T.O“-სა და შპს „კ–ას“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულება; 2) 2015 წლის 18 თებერვალს, ლ.ჩ–ს, როგორც (გამყიდველს) და ფირმა H. B.V“-ს (შემსრულებელს) შორის გაფორმებული ხელშეკრულება; 3) 2015 წლის 14 სექტემბერს, ერთი მხრივ, შპს „კ–ას“ და მეორე მხრივ, „M&L T.G.“-ს შორის CO2-ის მიმღებ-გადამამუშავებელი ქარხნის ნახშიროჟანგის სისტემების ელექტრო და მექანიკური მონტაჟის (კომპრესორის სარემონტო სამუშაოს შესრულება) თაობაზე გაფორმებული ხელშეკრულება, 4) ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 04 მარტის დასკვნა და 5) მოწმეთა ჩვენებები.

15. კასატორის ზემოაღნიშნული შედავების ფარგლებში, უპირველესად, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ, როგორც საქმის მასალებით დგინდება, მხარეებს ერთი და იგივე სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე დავა ერთმანეთთან წინა პერიოდშიც წარმოეშვათ, რა დროსაც მოსარჩელე ზ.კ–ი მოპასუხე ლ.ჩ–ისაგან მოითხოვდა ნასყიდობის საგნის - შპს „კ–ას“ 50%-იანი წილის უკან დაბრუნებას, სამეწარმეო რეესტრში შპს „კ–ას“ 98%-იანი წილის მესაკუთრედ საკუთარი თავის აღრიცხვას და შპს „კ–ას“ სამეწარმეო რეესტრიდან ზ.კ–ისა და ლ.ჩ–ის წილებზე საკუთრების უფლების შეზღუდვასთან დაკავშირებული ყველა ვალდებულების ამოშლას იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხემ არ შეასრულა 2014 წლის 14 აპრილის შპს „კ–ას“ კაპიტალში წილის ნასყიდობისა და გირავნობის ერთიანი ხელშეკრულებით, 2014 წლის 14 აპრილის პარტნიორთა შეთანხმებით, ამავე თარიღის კრების ოქმითა და ასევე, 2015 წლის 30 ივლისის პარტნიორთა შეთანხმებით ნაკისრი მისი წილი ვალდებულებები. აღნიშნული დავის ფარგლებში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ 2018 წლის 27 დეკემბერს მიიღო გადაწყვეტილება, რომელიც დღეს კანონიერ ძალაშია შესული (უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 26 მარტის განჩინებით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 22 ოქტომბრის განჩინებით, დაუშვებლად იქნა ცნობილი ლ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი) და რომლითაც დადგინდა ზ.კ–ის სასარჩელო მოთხოვნის მართლზომიერება. შესაბამისად, დავა მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაწყდა.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ზემოთმითითებული დავის ფარგლებში, სასამართლოების მიერ გამოკვლეულ იქნა ყველა ის მტკიცებულება, რაც კასატორის მოსაზრებით, წინამდებარე საქმეზე აქარწყლებდა და არყევდა ზ.კ–ის სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცებას. კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების 4.12. და 4.17 პუნქტებში გამოკვლეულ იქნა 2015 წლის 18 თებერვალს, „J.T. O“-სა და შპს „კ–ას“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულება; ამავე გადაწყვეტილების 4.11. და 4.13. პუნქტებში გამოკვლეულ იქნა 2015 წლის 18 თებერვალს, ლ.ჩ–ს, როგორც (გამყიდველს) და ფირმა H. B.V“-ს (შემსრულებელს) შორის გაფორმებული ხელშეკრულება; გადაწყვეტილების 4.14. პუნქტში გამოკვლეული იქნა 2015 წლის 14 სექტემბერს, ერთი მხრივ, შპს „კ–ას“ და მეორე მხრივ, „M&L T.G“-ს შორის CO2-ის მიმღებ-გადამამუშავებელი ქარხნის ნახშიროჟანგის სისტემების ელექტრო და მექანიკური მონტაჟის (კომპრესორის სარემონტო სამუშაოს შესრულება) თაობაზე გაფორმებული ხელშეკრულება, ხოლო, გადაწყვეტილების 4.5. პუნქტში გამოკვლეულ იქნა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2016 წლის 04 მარტის დასკვნა, რომელთა საქმეში წარმოდგენილ სხვა მტკიცებულებებთან, მათ შორის, ექსპერტთა ჩვენებებთან და მხარეთა მიერ მითითებულ გარემოებებთან ურთიერთშეჯერებით, ერთობლივი და გონივრული შეფასების შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ ლ.ჩ–ის მხრიდან ჯეროვნად არ ყოფილა შესრულებული არც ხელშეკრულებით და არც მოგვიანებით გაფორმებული შეთანხმების პირობები, რაც ზ.კ–ის მიერ, ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძველი და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის წინაპირობა გახდა.

17. აღსანიშნავია, რომ იმავე დავის ფარგლებში, მოპასუხის მხრიდან 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებაზე სააპელაციო პალატამაც იმსჯელა, რომელმაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში გამოიკვლია და შეაფასა კასატორის მიერ მითითებული თითოეული მტკიცებულება და მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების სრული და ჯეროვანი შესრულების ფაქტი ვერ დაადასტურა. კერძოდ, სააპელაციო პალატის მითითებით, მართალია საქმის მასალების თანახმად, მოპასუხედ დასახელებული პირის მხრიდან გარკვეული დანადგარების შეძენის ფაქტი დგინდებოდა, თუმცა, ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ისინი საწარმოს დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად გამოუსადეგარი იყო; ამასთან, დანადგარების ნაწილს მუშაობის რესურსი ამოწურული ჰქონდა, ნაწილი კი, ტექნიკურად გასამართი იყო. საბოლოო ჯამში, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მხარეს არ წარმოუდგენია შესაბამისი კომპეტენტური ორგანოების მიერ გაცემული იმპერატიული დასკვნა მასზედ, რომ შეძენილი მეორადი დანადგარები შესაბამისობაში იყო საწარმოს მიერ დასახული საქმიანობის საწარმოებლად და იმგვარი წნევისა და ხარისხის გაზის საწარმოებლად, როგორც ეს საწარმოს სალიცენზიო პირობებით იყო განსაზღვრული, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ არაჯეროვნად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებები თავის მხრივ, გაიზიარა საქართველოს უზენაესმა სასამართლომაც, რომელმაც ლ.ჩ–ის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შესახებ 2020 წლის 22 ოქტომბრის განჩინებაში მიუთითა, რომ დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთის მქონე მყიდველმა (იგულისხმება მოპასუხე ლ.ჩ–ი) ერთმნიშვნელოვნად და დამაჯერებლად ვერ შეძლო ვალდებულების მის მიერ ჯეროვნად შესრულების დამტკიცება (შდრ. სუსგ Nას-279-264-17, 21.04.17 წელი „მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებებზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული).

18. ზემოაღნიშნულ აბზაცებში განვითარებული მსჯელობის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, იმსჯელოს პრეიუდიციის სამართლებრივ მნიშვნელობაზე. კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც, თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. დასახელებული ნორმის შინაარსის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოიხმობს ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს განმარტებას პრეიდუციული ფაქტებისთვის სამართლებრივი მნიშვნელობის მინიჭების თაობაზე. კერძოდ, საკასაციო პალატის განმარტებით, „წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურსამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი“ (იხ. სუსგ №ას-824-790-2016, 23.12.2016 წ).

19. ამდენად, პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტები შეუდავებელი ფაქტებია და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სხვა დავაში მხედველობაში მიიღოს ამ ფაქტების წინააღმდეგ წარდგენილი შედავება.

20. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახეზეა სახელშეკრულებო ურთიერთობათა თანხვედრა და დასტურდება პროცესის მონაწილე მხარეთა იდენტურობა; ასეთ ვითარებაში კი, როდესაც გამოკვეთილია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილო ფაქტები, მიმდინარე დავის განმხილველ სასამართლოს არ აქვს უფლება, პრეიუდიციულად ცნობილი ფაქტები ხელმეორედ შეისწავლოს ან/და ხელახალ განხილვას დაუქვემდებაროს და ამით ხელყოს იურიდიულად ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ფორმალური და მატერიალური ან/და სუბიექტური და ობიექტური მოქმედების ფარგლები. შესაბამისად, საკასაციო პალატა დაუშვებლად მიიჩნევს კასატორის შედავებას იმ ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით, რომელიც უკვე გამოკვლეულია სასამართლოს მიერ და იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განვითარებულ მსჯელობას მასზედ, რომ მოპასუხემ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებით დათქმულ ვადაში (არაუგვიანეს 2015 წლის 01 სექტემბრისა), ვერ უზრუნველყო შპს „კ–აში“ CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნისთვის საჭირო იმგვარი დანადგარების ჩამოტანა, რაც საწარმოს მიერ დასახული მიზნის მიღწევასა და იმგვარი წნევისა და ხარისხის გაზის წარმოებას უზრუნველყოფდა, როგორც ეს საწარმოს სალიცენზიო პირობებით იყო განსაზღვრული. აღნიშნული გარემოება კი, მართლზომიერს ხდის მოპასუხისათვის ქარხნის დანადგარების ჩამოტანამდე, ჯარიმის სახით, ყოველთვიურად 10 000 აშშ დოლარის, ჯამში 30 000 აშშ დოლარის დაკისრებას.

21. საკასაციო სასამართლო იმასაც აღნიშნავს, რომ პრეიდიციული ფაქტების გაქარწყლება შესაძლებელია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მეთერთმეტე კარში (საქმის წარმოების განახლება) დადგენილი საპროცესო-სამართლებრივი წესების შესაბამისად, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, პრეიდიციული ფაქტების გასაქარწყლებად, კასატორს საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით გათვალისწინებული შედავება არ განუხორციელებია. შესაბამისად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები განსახილველ სამოქალაქო საქმეში სასამართლოსთვის სავალდებულო ძალის მქონეა და არა - სასამართლოს მიხედულებაზე დამოკიდებული შეფასების საგანი.

22. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მომდევნო პრეტენზიას მასზედ, რომ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებით განსაზღვრული 10 000 აშშ დოლარის ჯარიმა, რომელიც ზუსტად იყო გაწერილი თვეებზე, მოპასუხე მხარეს გადახდილი აქვს, რაც დასტურდება ერთი მხრივ, ო.კ–ის წარმომადგენელ ნ.თ–სა და მეორე მხრივ, ლ.ჩ–ის წარმომადგენელ გ.ჩ–ს შორის თანხის გადაცემის თაობაზე გაფორმებული 2017 წლის 16 ივნისის აქტით. აღნიშნულ არგუმენტთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმების მე-2 პუნქტის თანახმად, ლ.ჩ–მა აიღო ვალდებულება, 2015 წლის 01 აპრილიდან პარტნიორებისათვის, ჯარიმის სახით, ყოველთვიურად 10 000 აშშ დოლარი გადაეხადა. კერძოდ, 2015 წლის აპრილის თვის ჯარიმა 10 000 აშშ დოლარი მოპასუხეს პარტნიორებისათვის უნდა გადაეხადა წინამდებარე შეთანხმების ძალაში შესვლისთანავე. 2015 წლის მაისის და ივნისის თვეების ჯარიმა 20 000 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა ბანკის მიერ შპს „კ–ასათვის“ სესხის გაცემის დღეს, ხოლო 2015 წლის ივლისის თვის ჯარიმა 10 000 აშშ დოლარი არაუგვიანეს 2015 წლის 1 სექტემბრამდე. ამდენად, მხარეთა შეთანხმებით, ლ.ჩ–მა 2015 წლის 01 აპრილიდან 2015 წლის 01 სექტემბრამდე პერიოდში, ჯამში 04 თვის ჯარიმის გადახდის ვალდებულება იკისრა. მართალია, კასატორის მიერ მითითებული 2017 წლის 16 ივნისის თანხის გადაცემის აქტის საფუძველზე ნამდვილად დასტურდება, რომ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებიდან გამომდინარე, ლ.ჩ–ს ო.კ–ის სასარგებლოდ 2017 წლის 16 ივნისის მდგომარეობით გადახდილი აქვს ჯამში 4 (ოთხი) თვის ჯარიმა, თუმცა, საყურადღებოა, რომ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმების მე-3 პუნქტით, ლ.ჩ–მა იკისრა ჯარიმის სახით 10 000 აშშ დოლარის გადახდის გაგრძელების ვალდებულება პარტნიორთა შეთანხმებითა და შპს „კ–ას“ პარტნიორთა კრების ოქმით განსაზღვრული პირობებით CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნის მოწყობისათვის საჭირო დანადგარების შეძენისა და შპს „კ–აში“ ჩამოტანამდე. რამდენადაც საკასაციო პალატამ უკვე იმსჯელა და გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასება მასზედ, რომ მოპასუხემ 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებით დათქმულ ვადაში (არაუგვიანეს 2015 წლის 01 სექტემბრისა), ვერ უზრუნველყო შპს „კ–აში“ CO2-ის გადამამუშავებელი ქარხნისთვის საჭირო იმგვარი დანადგარების ჩამოტანა, რაც საწარმოს მიერ დასახული მიზნის მიღწევასა და იმგვარი წნევისა და ხარისხის გაზის წარმოებას უზრუნველყოფდა, როგორც ეს საწარმოს სალიცენზიო პირობებით იყო განსაზღვრული, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა 01.09.2015 წლიდან - 01.12.2015 წლამდე ყოველთვიური ჯარიმა 10000 აშშ დოლარის ოდენობით, ჯამში 30000 აშშ დოლარი.

23. საკასაციო პალატა კასატორის ვერც იმ არგუმენტს გაიზიარებს, რომ 2016 წლის თებერვლის შემდეგ ჯარიმისა და პირგასამტეხლოს მოპასუხე მხარისათვის დაკისრება არამართებულია მით უფრო, იმ პირობებში, როცა 2017 წლის 09 ივნისის კრების ოქმი ადასტურებდა იმ გარემოებასაც, რომ მოსარჩელე მხარე სსკ-ის 405-ე მუხლის თანახმად, 2015 წლის 30 ივლისის შეთანხმებიდან გავიდა 2016 წლის თებერვალში, რაც თავის მხრივ დადასტურებულია 2018 წლის 27 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითაც. შესაბამისად, თუ სასამართლოს მიაჩნდა, რომ მეორე სასარჩელო მოთხოვნაც საფუძვლიანი იყო, მოპასუხეს ჯარიმა უნდა დაკისრებოდა არა 2018 წლის 01 დეკემბრამდე, არამედ 2016 წლის თებერვლამდე, რადგან ამ დროს მოსარჩელე მხარე გავიდა ხელშეკრულებიდან და ის ვეღარ გაგრძელდებოდა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორის დასახელებული არგუმენტი არარელევანტურია იმდენად, რამდენაც საქმის მასალების თანახმად დასტურდება, რომ ზ.კ–ის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტა სარჩელის წარდგენის გზით განხორციელდა, რაზედაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილება 2018 წლის 27 დეკემბერს მიიღო და რომელიც კანონიერ ძალაში 2020 წლის 22 ოქტომბერს შევიდა.

24. რაც შეეხება კასატორის არგუმენტს მასზედ, რომ სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე იგი სარჩელით მოთხოვდა, საკასაციო პალატა ამ ნაწილში სრულად იზიარებს კასატორის შედავებას და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ პირგასამტეხლოს 10-ჯერ შემცირების პირობებშიც, საპროცესო ნორმათა უგულვებელყოფით, მოსარჩელე მხარე უსაფუძლოდ გაამდიდრა.

25. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის „გ“, „ზ“ და „ე“ ქვეპუნქტებში, რომლის თანახმად, მოსარჩელე უთითებს დავის საგანს და სარჩელის მოთხოვნას, ასევე, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს. ამასთან, სასამართლომ დავის განხილვისა და საქმეზე გადაწყვეტილების მიღების დროს უნდა დაიცვას სარჩელის მოთხოვნის ფარგლები (იხ. სუსგ №ას-883-2021 09.12. 2021 წ.)

26. არაერთ საქმეში საკასაციო პალატამ ასევე განმარტა, რომ: „...სსსკ-ის 248-ე მუხლით იმპერატიულადაა დადგენილი სასამართლო გადაწყვეტილების ფარგლები, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. მითითებული ნორმის დანაწესი არა მარტო პირველი ინსტანციის, არამედ, სააპელაციო და საკასაციო განხილვის წესებზეც ვრცელდება, რამდენადაც, ამავე კოდექსის 384-ე და 409-ე მუხლების თანახმად, ზემდგომი სასამართლო უფლებამოსილია, გადაწყვეტილება მხოლოდ მხარის მოთხოვნის ფარგლებში შეცვალოს, ხოლო საქმის ზემდგომ სასამართლოში განხილვისას, დავის საგნის გადიდება დაუშვებელია (სსსკ-ის 381-ე და 406-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-863-813-2015, 17 დეკემბერი, 2015 წ).

27. ამდენად, როგორც სასამართლოში დავის დაწყება, ისე მოთხოვნის ჩამოყალიბება თუ დავის საგნის განსაზღვრა, მხოლოდ მხარის პრეროგატივაა. სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში, სასამართლოს როლი განისაზღვრება მხარეთა მიერ განსაზღვრული მოთხოვნის საფუძვლიანობის მათ მიერვე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში გამოკვლევასა და სამართლებრივ შეფასებაში (შდრ: სუსგ №ას -934-2020, 25 მარტი, 2021 წ).

28. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა უპირველესად მხარის სასარჩელო მოთხოვნებზე გაამახვილებს ყურადღებას. კერძოდ, სარჩელის მიხედვით, მოთხოვნებს წარმოადგენდა: 1) ლ.ჩ–ს და გ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ, 01.09.2015 წლიდან - 01.12.2015 წლამდე, ქარხნის დანადგარების ჩამოტანამდე, ყოველთვიური ჯარიმა 10000 აშშ დოლარის ოდენობით, ჯამში 30000 აშშ. დოლარი. ასევე, სოლიდარულად დაეკისროთ თანხის გადაუხდელობის გამო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო (გადასახდელი თანხის 0.07%) - 630 აშშ დოლარი (90 დღე), ჯამში 30 630 აშშ დოლარი; 2) ლ.ჩ–ს და გ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ, ქარხნის დანადგარების ჩამოტანის შემდეგ ყოველთვიურად განსაზღვრული 5000 აშშ დოლარი. 01.12.2015 წლიდან - 01.12.2018 წლამდე, 36 თვის გადასახდელი თანხა ჯამში 180 000 აშშ დოლარი. ასევე, სოლიდარულად დაეკისროთ თანხის გადაუხდელობის გამო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო (გადასახდელი თანხის 0.07%) – 4147.50 აშშ დოლარი (1185 დღე), ჯამში 184 147 აშშ დოლარი.

29. ამდენად, პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში მოპასუხისადმი დასაკისრებელი თანხა მოსარჩელეს განსაზღვრული ჰქონდა ჯარიმის სახით 30 000 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლოს სახით - 630 აშშ დოლარი (90 დღე); მეორე სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში კი, მოპასუხისადმი დასაკისრებელი თანხა მოსარჩელეს განსაზღვრული ჰქონდა ჯარიმის სახით 180 000 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო - 4147,50 აშშ დოლარი (36 თვე). აღსანიშნავია, რომ სამართალწარმოების არც ერთ ეტაპზე სასარჩელო მოთხოვნის მოდიფიცირება არ მომხდარა. აღნიშნულის მიუხედავად, სასარჩელო მოთხოვნების ფარგლებისა და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში დადგენილი თანხების ურთიერთშედარებით დგინდება, რომ სასამართლომ იმაზე მეტი მიაკუთვნა მოსარჩელეს ვიდრე ის მოითხოვდა. კერძოდ, სასამართლომ მოსარჩელე პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში აღჭურვა უფლებით, პირგასამტეხლოს სახით, ნაცვლად მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 630 აშშ დოლარისა, მიეღო 3063 აშშ დოლარი. მეორე სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში კი, სასამართლომ მოსარჩელე აღჭურვა უფლებით, პირგასამტეხლოს სახით, ნაცვლად 4147.50 აშშ დოლარისა, მიეღო 18414.7 აშშ დოლარი. სხვაობამ კი, სარჩელით მოთხოვნილ პირგასამტეხლოს ოდენობასა და სასამართლოს მიერ დაკისრებულ ოდენობას შორის შეადგინა 16700.2 აშშ დოლარი. ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობები სასამართლომ საპროცესო ნორმათა უგულვებელყოფით გაზარდა, დასტურდება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში, 2021 წლის 13 სექტემბერს, თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილი განცხადებითაც, სადაც იგი ერთმნიშვნელოვნად განმარტავს, რომ მის მიერ, სარჩელით მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს თანხა, ჯამში 4777 აშშ დოლარი სასამართლომ გაზარდა 16700 აშშ დოლარით, რამაც განაპირობა სარჩელით მოთხოვნილი სრული თანხის მოცულობის გაზრდა (ტ.7, ს.ფ. 55-56).

30. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის შედავებას მასზედ, რომ სასამართლომ მოსარჩელეს პირგასამტეხლოს სახით მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ მეორე სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, პირგასამტეხლოს ოდენობა თავად მოსარჩელის მიერაც არასწორად იქნა დაანგარიშებული. კერძოდ, მოსარჩელე მეორე სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში პირგასამტეხლოს გადახდას ითხოვს 36 თვეზე, რაც რეალურად შეადგენს 3 წელს/1095 დღეს (365X3). შესაბამისად, მოსარჩელეს პირგასამტეხლოს ოდენობა ნაცვლად 1185 დღისა, უნდა დაეანგარიშებინა 1095 დღეზე, რა პრინციპითაც, მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობას ნაცვლად 4147.50 აშშ დოლარისა, 3832.50 აშშ დოლარი (5000-ის 0.07%X1095 დღეზე) უნდა შეედგინა.

31. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

32. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 აპრილის განჩინება უნდა გაუქმდეს იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილების მე-4 და მე-6 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება. კერძოდ, ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს სახით უნდა დაეკისროს 630 აშშ დოლარი და 3832.50 აშშ დოლარი.

33. ამასთან, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს პირგასამტეხლოს დაკისრების მიზნებსა და დანიშნულებას, ითვალისწინებს ვალდებულების მოცულობას, ვალდებულების შეუსრულებლობის ვადას და მიიჩნევს, რომ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო, სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის კომპენსირებისათვის, ადეკვატურ ოდენობას წარმოადგენს და აღარ არსებობს მისი შემცირების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები. ამასთან, საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რაც საკასაციო პალატას შეუქმნიდა მტკიცებულებით გამყარებულ შინაგან რწმენას მასზედ, რომ საკასაციო პალატის მიერ განსაზღვრული პირგასამტეხლოს ოდენობის პირობებში, იგი შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს, რომელიც შეუსაბამოა, როგორც მოვალის ფინანსურ მდგომარეობასთან, ასევე ვალდებულების დარღვევის ხასიათთან და იგი მოვალის ინტერესებს გაუმართლებლად ლახავს.

34. რაც შეეხება, ზ.კ–ის შუამდგომლობას საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს. პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად (საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს), საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. №ას-807-2020, 12 ნოემბერი, 2020წ., სუსგ №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (იხ. სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015 , 22 ივლისი, 2015წ.; №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (№ას-806-2021, 22 თებერვალი, 2022 წ, პ.8).

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, საქმის განხილვის ფორმას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა და რიგ შემთხვევაში, ზეპირი ფორმით პროცესის ჩანიშვნისა თუ ზეპირი მოსმენის გარეშე დავის გადაწყვეტის არჩევანს, სასამართლოს შეხედულებას მიანდობს (შდრ: სუსგ-ები: №ას-102-2021, 31 მარტი, 2021წ; №ას-670-2020, 15 სექტემბერი, 2020 წ; №ას-1208-2019, 21 ნოემბერი, 2019 წ.). ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე (ECHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, № 8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

36. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 სექტემბრის განჩინებით, დადგინდა საკასაციო საჩივრის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა, ხოლო, საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესახებ ამავე სასამართლოს 2023 წლის 23 თებერვლის განჩინებით, დადგინდა საკასაციო საჩივრის არსებითად ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს. შესაბამისად, პალატამ უკვე მიიჩნია, რომ საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

38. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფასი ჯამში შეადგენდა 231477 აშშ დოლარს (30000+180000+3063+18414). წინამდებარე გადაწყვეტილებით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და საბოლოოდ, მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა განისაზღვრა 214462,5 აშშ დოლარით (30000+630+180000+3832,50). მაშასადამე, კასატორმა დავა საბოლოოდ მოიგო 7.35%-ით. შესაბამისად, კასატორ (მოპასუხე) ლ.ჩ–ს, დაუკმაყოფილებელი საკასაციო მოთხოვნის პროპორციულად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროს უკვე გადახდილი 1000 ლარის გათვალისწინებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟიდან - 5000 ლარიდან მხოლოდ 4,559 ლარის გადახდა, ხოლო, დარჩენილი 441 ლარის (6000-ის 7.35%) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდისაგან უნდა გათავისუფლდეს მოსარჩელე, რამეთუ იგი „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ლ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ზ.კ–ის შუამდგომლობა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 აპრილის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილების მე-4 და მე-6 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს პირგასამტეხლო - 630 აშშ დოლარი;

5. ლ.ჩ–ს ზ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს პირგასამტეხლო - 3832.50 აშშ დოლარი;

6. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

7. ლ.ჩ–ს (......) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი - TRESGE22, მიმღების ანგარიშის ნომერი - 200122900, სახაზინო კოდი - 3 0077 3150) სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟიდან - 5000 ლარიდან, 4559 ლარის გადახდა;

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თეა ძიმისტარაშვილი