საქმე№ას-588-2021 24 მაისი, 2023 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სს „ს.ბ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.გ–ვა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 თებერვლის საოქმო განჩინების გაუქმება, და საქმის წარმოების წარმოების შეწყვეტა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 თებერვლის საოქმო განჩინების გაუქმება, და 2018 წლის 18 ივლისის საექსპერტო დასკვნის საქმეზე დართვა, საქმის განსახილველად საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისთვის გადაცემა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2007 წლის 8 მაისს სს „ს.ბ–სა“ და სს „ი–ს“ შორის დაიდო საკრედიტო ხაზის მომსახურების №002503 ხელშეკრულება, 10 000 000 აშშ დოლარის ლიმიტით, მომსახურების ვადა განისაზღვრა 120 თვით.

2. 2010 წლის 21 დეკემბერს სს “ს.ბ–სა” და სს „ი–ს“ შორის გაფორმდა საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება №002305-813506, რომლის თანახმად საკრედიტო ხაზის მოცულობა განისაზღვრა 1 155 000 აშშ დოლარით, წლიური 17% სარგებლის დარიცხვით.

3. 2013 წლის 09 ოქტომბერს გაფორმებული № GE48BG0000000102831101 და № GE21BG0000000102831102 ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულებების შესაბამისად ნ.გ–ვას სს „ს.ბ–ში“, ერთი წლის მანძილზე დეპოზიტის სახით განთავსებული ჰქონდა 450 000 აშშ დოლარი და 450 000 აშშ, მთლიანობაში 900 000 აშშ დოლარი. 2014 წლის 09 ოქტომბერს, მას შემდეგ რაც ამოიწურა სახელშეკრულებო ვადა ანგარიშზე არსებული 866 000 აშშ დოლარი მიმართული იქნა სს „ს.ბ–ის“ მიმართ არსებული სს „ი–ის“ დავალიანების დაფარვის მიზნით და დასახელებული თანხა ჩამოიჭრა მოწინააღმდეგე მხარის ანგარიშიდან.

4. 2010 წლის 21 დეკემბერს სს „ს.ბ–სა“ და სს „ი–ს“ შორის დაიდო საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება №002305-813506. ამავე დღეს ნ.გ–ვასა და სს „ს.ბ–ს“ შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის №002305 ხელშეკრულება. 2010 წლის 30 დეკემბერს კი ამავე მხარეებს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა ნ.გ–ვას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ..........

5. 2011 წლის აგვისტოდან სს „ი–ს“ შეექმნა ფინანსური პრობლემები. 2012 წლის 30 აპრილს გაფორმდა სს „ს.ბ–სა“ და სს „ი–ს“ შორის საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება N002305-1145764.

6. 2014 წლის 3 თებერვალს მოწინააღმდეგე მხარეს სხვა თავდებებთან ერთად ეცნობა, რომ 2013 წლის 27 დეკემბერს ამოწურული იქნა 2012 წლის 30 აპრილს გაფორმებული საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კრედიტის სრულად დაფარვის ვადა, ბანკის წინაშე აღებული ვალდებულება მოვალის მიერ შესრულებული არ არის, შესაბამისად, ნ.გ–ვა გაფრთხილებული იქნა, რომ უმოკლეს ვადაში უნდა დაეფარა სს „ი–ის“ დავალიანება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, კრედიტორი მიმართავდა კანონით გათვალისწინებულ ზომებს.

7. სს „ს.ბ–ის“ მიერ 2014 წლის 9 ოქტომბერს, სს „ი–ის“ დავალიანების ნაწილობრივ დაფარვის მიზნით მოწინააღმდეგე მხარეს ანგარიშიდან ჩამოეჭრა 866 000 აშშ დოლარი სს „ს.ბ–თან“ 2010 წლის 21 დეკემბერს გაფორმებული N002305 სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მიუხედავად ამისა, მისი ქონება კვლავ იპოთეკით არის დატვირთული.

8. 2010 წლის 21 დეკემბერს სს „ს.ბ–სა“ და ნ.გ–ვას შორის გაფორმებული №002305 სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულება დაიდო 2007 წლის 8 მაისის №002305 გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების უზრუნველსაყოფად. წინამდებარე ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, თავდები კისრულობს ვალდებულებას ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობებით ბანკის სასარგებლოდ თავდებად დაუდგეს სს „ი–ს“, ბანკის მიერ უზრუნველყოფილი მოთხოვნების სრულად და ჯეროვნად შესრულებისთვის, ხოლო პუნქტის თანახმად, თავდების პასუხისმგებლობის მაქსიმალური ოდენობაა 10 000 000 აშშ დოლარი.

9. 2007 წლის 8 მაისის გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, 2010 წლის 30 დეკემბერს სს “ს.ბ–ს” და ნ.გ–ვას შორის გაფრომდა იპოთეკის ხელშეკრულება №002305-კ, რომლის საფუძველზე იპოთეკით დაიტვირთა ნ.გ–ვას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ქუჩა .......... (ყოფ.........), №36, საკადასტრო კოდით ..............

10. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის" 2016 წლის 19 დეკემბრისა და 2018 წლის 06 მარტის დასკვნებით დადგენილია, რომ ხელმოწერები იპოთეკისა და თავდებობის ხელშეკრულებებზე ნ.გ–ვას მიერ არ იყო შესრულებული. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 იანვრის განჩინების საფუძველზე მოცემულ საქმეზე დაინიშნა სასამართლო კალიგრაფიული ექსპერტიზა; ექსპერტიზის ჩატარების მიზნით სს „ს.ბ–ს“ დაევალა წარმოედგინა მხარეთა შორის 2010 წლის 30 დეკემბერს გაფორმებული №0101312492 იპოთეკის ხელშეკრულების დედანი. ამავე განჩინებით, ექსპერტიზის ჩატარება დაევალა შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ს“ და ექსპერტს გამოსაკვლევად დაესვა შეკითხვა: №2/2802-16 სამოქალაქო საქმის მასალებში დაცული 2010 წლის 30 დეკემბრის იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ნ.გ–ვას სახელით შესრულებული ხელმოწერები რეალურად შესრულებული იყო თუ არა მოსარჩელე ნ.გ–ვას მიერ; შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ 2018 წლის 6 მარტის №07/02 დასკვნით დადგინდა, რომ „2010 წლის 30 დეკემბრის №002305-კ ხელშეკრულებაში არსებული ხელმოწერები ნ.გ–ვას სახელით შესრულებულია ერთი და იგივე პირის მიერ. აღნიშნული ხელმოწერები შესრულებულია არა ნ.გ–ვას, არამედ სხვა პირის მიერ”. შესაბამისად, ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსიდან გამომდინარე, ცალსახად დასტურდება, რომ სს „ს.ბ–სა” და ნ.გ–ვას შორის 2010 წლის 30 დეკემბერს დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ნ.გ–ვას ხელმოწერა ასახული არ არის.

11. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ 2016 წლის 19 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, 2010 წლის 21 დეკემბრის სოლიდარული თავდებობის №002305 ხელშეკრულების ყველა გვერდის ბოლოს გრაფაში ”თავდების ხელმოწერა” არსებული ხელმოწერები შესრულებულია ერთი და იგივე პირის მიერ. „აღნიშნული ხელმოწერები შესრულებულია არა ნ.გ–ვას, არამედ სხვა პირის მიერ. ამავე საბუთის ბოლო გვერდზე გრაფა „თავდების” ქვემოთ არსებული ხელმოწერა სავარაუდოდ შესრულებულია ნ.გ–ვას მიერ“ „2010 წლის 21 დეკემბრის №002305 ხელშეკრულების ბოლო გვერდზე გრაფა ”ნ.გ–ვას” ქვემოთ არსებული ხელმოწერა შესრულებულია თვით ნ.გ–ვას მიერ“.

12. სასარჩელო მოთხოვნა

მოსარჩელე ნაზიბროლამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მოპასუხე - სს „ს.ბ–ის“ მიმართ იპოთეკის ხელშეკრულების გაუქმებისა და უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნით. მოსარჩელემ სადავოდ გახადა იპოთეკისა და თავდებობის ხელშეკრულებების ნამდვილობები და მიუთითა, რომ არცერთ მათგანზე ხელი არ მოუწერია, რის გამოც მოითხოვა სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების გაუქმება და სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჩამოჭრილი 866 000 აშშ დოლარის დაბრუნება საკუთარ ანგარიშზე.

13. მოპასუხის შესაგებელი

მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნები დაკმაყოფილდა სრულად: გაუქმდა 2010 წლის 30 დეკემბრის იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე თბილისში, ......... (ყოფილი .....) ქუჩა №36-ში მდებარე №1 ბინაზე რეგისტრირებული იპოთეკა (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი ..........) სს „ს.ბ–ს“ დაევალა ნ.გ–ვას ანგარიშიდან ჩამოჭრილი 866 000 აშშ დოლარის კვლავ მოსარჩელისთვის დაბრუნება და მის ანგარიშზე შეტანა.

15. მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა სს „ს.ბ–მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ნ.გ–ვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

16.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 16 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

16.2. პირველ რიგში, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 5 იანვრის საოქმო განჩინების გასაჩივრებაზე, რომლითაც მოპასუხე ითხოვდა გაუქმებულიყო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მტკიცებულების დართვის შესაძლებლობა სსსკ-ის 163-ე მუხლის საფუძველზე. პალატის მითითებით, ექსპერტიზის დასკვნის მთავარ სხდომაზე წარდგენის წესი რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის მესამე ნაწილით, თუმცა, კონკრეტულ შემთხვევაში, საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ 2018 წლის 25 იანვრის საოქმო განჩინებით, 2010 წლის 21 დეკემბრის სოლიდარული თავდებობის N002305 ხელშეკრულების დედანი, ასევე ამ თავდებობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით 2016 წლის 19 დეკემბრის გრაფიკული და 2017 წლის 10 იანვრის ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნები დანართებთან ერთად, მტკიცებულების სახით საქმეზე დაუშვა სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილზე დაყრდნობით, რომელიც სასამართლოს ანიჭებს უფლებას, საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა, თუ საქმეში დაცული მტკიცებულებები, საკითხზე, რომელიც საჭიროებს ექსპერტის შეფასებას, არ იძლევა ზუსტ და ამომწურავ პასუხს. უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, თუკი მოსარჩელე სასამართლოში არ წარადგენდა ამ დასკვნებს, მაშინ სასამართლოს თავადაც შეეძლო საკუთარი ინიციატივით მიემართა ექსპერტიზისათვის სადავო საკითხზე დასკვნის მომზადების თხოვნით, თუ ექსპერტიზის დასკვნის გარეშე ამ საკითხის გადაწყვეტა შეუძლებელი იქნებოდა. გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდის სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებაზე მისი ხელმოწერის არსებობის ფაქტს, შესაბამისი ექსპერტიზის ჩატარების გარეშე ამ სადავო საკითხის გადაწყვეტა და შესაბამისად საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების მიღება, პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო, რის გამოც სასამართლომ მართებულად დაუშვა სადავო მტკიცებულებები საქმეზე, არა როგორც მოსარჩელის მიერ დაგვიანებით წარდგენილი მტკიცებულებები, არამედ, როგორც სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის პასუხად მიღებული დასკვნები. ამასთან, სასამართლოს ეს გადაწყვეტილება ემსახურებოდა საპროცესო ეკონომიის პრინციპს. ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო მტკიცებულებების დაშვებით, თავიდან აირიდა ზედმეტი ფორმალიზმი და დავის არაგონივრულად გაჭიანურების საფრთხე.

16.3. სასამართლომ თავის 2018 წლის 30 იანვრის ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ განჩინებაში განმარტა საექსპერტო დაწესებულების არჩევის კრიტერიუმი, სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი იყო შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ ორი დასკვნა, რაც მეტყველებდა მასზედ, რომ ამავე დაწესებულებას გარკვეულწილად შესწავლილი ჰქონდა ნ.გ–ვას ხელწერის სპეციფიკა, ამავე პირის ხელმოწერის ნიმუშები და აქედან გამომდინარე წინამდებარე საკითხზეც გააჩნდა დასკვნის გაცემის შესაძლებლობა. პალატამ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 იანვრის განჩინებით კალიგრაფიული ექსპერტიზის ჩატარების მიზნით სს „ს.ბ–ს“ თავად დაევალა წარმოედგინა მხარეთა შორის 2010 წლის 30 დეკემბერს გაფორმებული №0101312492 იპოთეკის ხელშეკრულების დედანი, რაც ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა შესაძლებლობა ხელმოწერის სიყალბეზე თავად ჩაეტარებინე ექსპერტიზა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე, ვინაიდან იპოთეკის ხელშეკრულების დედანი ინახებოდა მოპასუხესთან - სს „ს.ბ–ში“.

16.4. აპელანტის შედავებაზე, რომლის თანახმად, სასამართლომ ალტერნატიული ექსპერტიზის დანიშვნაზე უთხრა უკანონოდ უარი, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა იპოთეკის და სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებებს, იმაზე მითითებით, რომ მათზე ხელი არ მოუწერია, ხოლო დოკუმენტი, რომელზეც მხარე ითხოვდა კალიგრაფიული ექსპერტიზის ჩატარებას, მასთან ინახებოდა და ექსპერტიზის ჩატარების შესაძლებლობა ჰქონდა მანამდეც, სანამ სასამართლო გამოითხოვდა მისგან ამ მტკიცებულებას. ამასთან, სასამართლომ გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებაში ასევე მართებულად მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნულ დოკუმენტებზე დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ში“ უკვე ჩატარებული იყო ექსპერტიზა და საქმეში მოიპოვებოდა აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნა. რაც შეეხებოდა საექსპერტო დაწესებულებისადმი სანდოობის ხარისხს, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია მოპასუხე მხარე აცხადებდა, რომ არ ენდობოდა აღნიშნულ საექსპერტო დაწესებულებას, მაგრამ ექსპერტი გაფრთხილებული იყო სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ ცრუ ჩვენების, ყალბი დასკვნისა და საექსპერტო ობიექტის დაუცველობისთვის, რაც ერთვოდა წარმოდგენილ დასკვნას, ამასთან არანაირი რეიტინგი ექსპერტიზის ბიუროების სანდოობის შესახებ არ არსებობდა, შესაბამისდ, ალტერნატიული ექსპერტიზის ჩატარება სასამართლომ მიზანშეწონილად არ მიიჩნია.

16.5. საქმის არსებით ნაწილთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე, მე-8, მე-3 მუხლებზე და განმარტა, რომ შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ 2018 წლის 6 მარტის №07/02 დასკვნით დადგინდა, რომ „2010 წლის 30 დეკემბრის №002305-კ ხელშეკრულებაში არსებული ხელმოწერები ნ.გ–ვას სახელით შესრულებულია ერთი და იგივე პირის მიერ. აღნიშნული ხელმოწერები შესრულებულია არა ნ.გ–ვას, არამედ სხვა პირის მიერ”. შესაბამისად, ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსიდან გამომდინარე, ცალსახად დასტურდება, რომ სს „ს.ბ–სა” და ნ.გ–ვას შორის 2010 წლის 30 დეკემბერს დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ნ.გ–ვას ხელმოწერა ასახული არ არის. გამომდინარე იქიდან, რომ სადავო იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ნ.გ–ვას ხელმოწერები არ არის ასახული, პალატამ მიიჩნია, რომ მას იპოთეკით ქონების დატვირთვის ნება არ გამოუვლენია და სადავო ხელშეკრულება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ბათილ გარიგებას.

16.6. რაც შეეხება 2010 წლის 21 დეკემბრის სოლიდარული თავდებობის N002305 ხელშეკრულებას, ექსპერტიზით დადგინა, რომ მხოლოდ ბოლო გვერდზეა ნ.გ–ვას ავთენტური ხელმოწერის არსებობა. თავდებობის ხელშეკრულების ფარგლებში არსებითად უნდა ჩაითვალოს გარიგების ისეთი მნიშვნელოვანი ასპექტები, როგორიცაა, კრედიტორის ვინაობა, თავდებობის სოლიდარული ხასიათი და ფარგლები ასევე სხვა საკითხები. როგორც აღინიშნა, 2010 წლის 21 დეკემბრის სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების არსებითი პირობები ასახულია სწორედ გარიგების იმ გვერდებზე, რომელზეც ხელმოწერაც ნ.გ–ვას არ დაუტანია. აქედან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ სს „ს.ბ–ი“ და მოსარჩელე თავდებობის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე არ შეთანხმებულან და ნ.გ–ვას სს „ი–ის“ ვალდებულების შესრულების შესახებ სოლიდარული პასუხისმგებლობა არ უკისრია.

16.7. საბოლოოდ, სააპელაციო პალატამ სსკ-ის 54-ე და 976-ე მუხლების ერთბლიობით აღნიშნა, რომ სს „ს.ბ–ი“ უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებას ვერ დააბრკოლებს მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივარი, რამეთუ მასში არ არის მითითება დაბრუნების კონდიქციის შემაფერხებელ სსკ-ის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებული რომელიმე წანამძღვრების არსებობაზე. შესაბამისად, ნ.გ–ვას სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივად ვარგის საფუძვლად სწორად იქნა სსკ-ის 976-ე მუხლი მიჩნეული.

16.8. სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ მოსარჩელე ნ.გ–ვა თავის სარჩელში ნამდვილად უთითებდა იმას, რომ როდესაც ხელს აწერდა ხელშეკრულებას, მასე ეგონა, რომ ხელს აწერდა იპოთეკის ხელშეკრულებას და არა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებას. მისთვის ცნობილი რომ ყოფილიყო ის ფაქტი, რომ სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებაზე აწერინებდნენ ხელს, ის ხელს არ მოაწერდა. მის ამ პოზიციას ადასტურებს ს.ბ–ის 2014 წლის 03 თებერვლის გაფრთხილების წერილზე ნ.გ–ვას იმავე წლის 06 თებერვალს გაკეთებული მინაწერი იმის შესახებ, რომ მისთვის 2014 წლის 01 თებერვალს გახდა ცნობილი ის, რომ ის იყო სს „ი–ის“ თავდები და თავდებობის ხელშეკრულებაც 2014 წლის 06 თებერვალს ჩაიბარა. ანალოგიურს ადასტურებს ასევე ნ.გ–ვას 2015 წლის 25 სექტემბრის წერილი. პალატამ აღნიშნულზე მიუთითა, რომ სარჩელის სრული შინაარსიდან გამომდინარეც და პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვის დროსაც, მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების არსებობას, რადგან მას ასეთი ნება არ გამოუვლენია. ის, რომ მოსარჩელეს სს „ს.ბ–თან“ სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების გაფორმების ნება არ გამოუვლენია, აღნიშნულის დასადასტურებლად მან სასამართლოს წარუდგინა შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ 2016 წლის 19 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის საფუძველზე დადგინდა, რომ სს „ს.ბ–ი“ და მოსარჩელე თავდებობის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე არ შეთანხმებულან და ნ.გ–ვას სს „ი–ის“ ვალდებულების შესრულების შესახებ სოლიდარული პასუხისმგებლობა არ უკისრია. რაც შეეხება იპოთეკის ხელშეკრულებას, პალატა აღნიშნავს შემდეგს: ნ.გ–ვას მითითება მასზედ, რომ მას სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებას ისე მოაწერა ხელი, რომ ეგონა ხელი მოაწერა იპოთეკის ხელშეკრულებას, იმთავითვე ეჭვქვეშ აყენებდა იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობას, რაზეც პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას უთითებდა კიდეც მოსარჩელე მხარე. სწორედ იქიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელე მხარე უთითებდა იპოთეკის ხელშეკრულებაზე მისი სახელით შესრულებული ხელმოწერის სიყალბეზე, საქალაქო სასამართლომ სადავო გარიგების კანონიერების დადგენის მიზნით დანიშნა სასამართლო კალიგრაფიული ექსპერტიზა. სასამართლოს განჩინების საფუძველზე შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ მიერ სასამართლოს წარედგინა 2018 წლის 6 მარტის №03/02 დასკვნა, რომლითაც სასამართლომ დადგინდა, რომ სს „ს.ბ–სა” და ნ.გ–ვას შორის 2010 წლის 30 დეკემბერს დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ნ.გ–ვას ხელმოწერა ასახული არ არის, რაც ნიშნავს იმას, რომ მას იპოთეკით ქონების დატვირთვის ნება არ გამოუვლენია და სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენს ბათილ გარიგებას. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის პოზიცია იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე ნ.გ–ვა უთითებდა მოტყუებით დადებულ გარიგების არსებობაზე და მხარეს აღნიშნული დამადასტურებელი მტკიცებულებები უნდა წარედგინა სასამართლოსათვის და სასამართლოს სწორედ აღნიშნულზე უნდა ემსჯელა, საფუძველს მოკლებულია, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეაფასა ის ფაქტობრივი გარემოებები და ის მტკიცებულებები, რაზეც უთითებდნენ მხარეები. პალატის ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, აპელანტის მითითება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს მოტყუებით დადებული გარიგების არსებობა რომც დაედასტურებინა, უკვე გასული იყო მოტყუებით დადებულ გარიგების შეცილების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთწლიანი ვადა, რადგან ნ.გ–ვას მიერ წარმოდგენილი წერილით დგინდება, რომ მან სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების შესახებ შეიტყო 2014 წლის 01 თებერვალს, რაც მიჩნეული უნდა იქნეს გარიგების ბათილობის საფუძვლის შესახებ ინფორმაციის მიღებად, საიდანაც უნდა აითვალოს გარიგების შეცილების ვადა, ხოლო ნ.გ–ვას მიერ 2015 წლის 25 სექტემბერს სს „ს.ბ–ისადმი“ გაგზავნილი წერილი წარმოადგენს თავდებობის ხელშეკრულების ბათილობისადმი მიმართულ ნებას, შესაბამისად 2015 წლის 25 სექტებრისათვის გასული იყო მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილების ერთწლიანი ვადა, რაც გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას, ასევე უსაფუძვლოა.

17. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა

17.1. ზემოაღნიშნული განჩინება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

17.2. საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ როგორც პირველი, ასევე მეორე ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით დაირღვა მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები, მტკიცებულებათა დართვის პროცესუალურ-სამართლებრივი წესები, რამაც გამოიწვია მხარეთა თანაბარი საპროცესო და სამართლიანი სასამართლოთი სარგებლობის უფლებების უგულებელყოფა.

17.3. განსახილველი დავა ეფუძნება პროცესუალურ დარღვევებს, რომლებიც დაშვებული იქნა სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, ასევე იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის "ე" ქვეპუნქტის მიხედვით, მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

17.4. კასატორის მტკიცებით, საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდება, რომ სასამართლო განხილვის არცერთ ეტაპზე არ იქნა დაცული თანაბარი მოპყრობის პრინციპი და სამართლიანი სასამართლოს უფლება. მხარეთა თანასწორობის უგულვებელყოფის გამო სს „ს.ბ–ს" არ მიეცა იმ საპროცესო უფლებების გამოყენების საშუალება, რაც რეალიზებულ იქნა მეორე მხარისათვის.

17.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყეტილების დასაბუთება ეფუძნება დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ მიერ 2016 წლის 19 დეკემბერსა და 2018 წლის 06 მარტს მომზადებულ დასკვნებს, რომლითაც სასამართლოს მიერ უტყუარ ფაქტად იქნა დადგენილი, რომ ხელმოწერები არ არის შესრულებული ნ.გ–ვას მიერ. 2018 წლის 25 იანვარს გამართულ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსამართლემ დასაშვებად ცნო და საქმეს დაურთო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დამოუკიდებელი ექსპერტიზის დასკვნა. მოსარჩელემ იშუამდგომლა საქმის მთავარ სხდომაზე მტკიცებულებების დართვის თაობაზე, რაც დააკმაყოფილა სასამართლომ, თუმცა საოქმო განჩინებაში აღნიშნული საპროცესო ქმედება განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე და 215-ე მუხლით, რაც კასატორის მოსაზრებით დაუშვებელია, ვინაიდან მთავარ სხდომაზე მტკიცებულებების საქმეზე დართვა რეგულირებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 163-ე მუხლის მესამე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც: საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას ექსპერტის დასკვნა მხარემ შეიძლება წარმოადგინოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო განხილვისათვის საქმის მომზადების სტადიაზე მისთვის ექსპერტის დასკვნის წარდგენის საჭიროება ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და ასეთი საფუძველი წარმოიშვა ამ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ექსპერტის დასკვნის წარმოდგენა საქმის მომზადების სტადიაზე. ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნა ემყარებოდა იმ გარემოებას, რომ ხელმოწერა არ იყო შესრულებული ნ.გ–ვას მიერ, ვერ იარსებებდა ობიექტური გარემოება, რომელიც გამორიცხავდა მოსარჩელის მხრიდან მანამდე ექსპერტიზის ჩატარების შესაძლებლობას, სწორედ ამიტომ სასამართლომ კანონდარღვევით, მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება დაურთო საქმეს და აღნიშნული სამართლებრივად შეაფასა, როგორც სასამართლოს ინიციატივით დანიშნული ექსპერტიზა.

17.6. კასატორის მითითებით, სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა სს „ს.ბ–ის" პოზიცია მთავარ სხდომაზე მტკიცებულების დართვის დაუშვებლობასთან დაკავშირებით, ამასთან თუ სასამართლო მტკიცებულების დართვას ამყარებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლზე დაყრდნობით, მაშინ მას უნდა დაეცვა ყველა სხვა მოთხოვნა ექსპერტიზის ჩატარებასთან დაკაშირებით, რაც არ მომხდარა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არამხოლოდ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია მტკიცებულების დაუშვებლობასთან დაკავშირებით, არამედ უარი უთხრა მხარეს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გაექარწყლებინა ის გარემოებები, რომელიც მისთვის ცნობილი გახდა უკანონოდ დაშვებული მტკიცებულებით საქმის განხილვის მთავარ სხდომაზე, აქედან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა, რომ სს „ს.ბ–ს" არ მიეცა შესაძლებლობა წარმოედგინა საწინააღმდეგო არგუმენტები. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპის დარღვევა თავის თავშივე გულისხმობს, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ვერ იქნება მიუკერძოებელი და სამართლიანი.

17.7. კასატორის მითითებით, თუ მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებდა ხელმოწერის სიყალბეზე, მას ექსპერტიზის დასკვნა უნდა წარმოედგინა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე. სასამართლოს მიერ მოსარჩელის შუამდგომლობის დაკმაყოფილება საქმის მთავარ სხდომაზე ესპერტიზის დანიშვნის თაობაზე წარმოადგენს საპროცესო ნორმების უხეშ დარღვევას. პარადოქსულია ასევე ის გარემოება, რომ სასამართლომ საქმის მთავარ სხდომაზე დაუშვა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსერტიზის დასკვნა, ასევე მთავარ სხდომაზე დანიშნა კალიგრაფიული ექსპერტიზა და სს „ს.ბ–ს" ალტერნატიული ექსპერტიზის ჩატარებაზე უარი უთხრა იმ საფუძვლით, რომ ბანკს "ექსპერტიზის ჩატარების შესაძლებლობა ჰქონდა მანამდეც". სასამართლომ ზემოაღნიშნული პოზიციით გამოდის, რომ ან არასწორად მისცა მოსარჩელეს ექპერტიზის დასკვნის წარმოდგენის უფლება ან დაარღვია მხოლოდ სს „ს.ბ–ის" უფლება.

17.8. სასამართლოს მიუკერძოებლობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს იძლევა ექსპერტიზის ჩატარების ადგილი. სასამართლოებმა არ გაიზიარეს სს „ს.ბ–ის" მოთხოვნა - ექსპერტიზა ჩატარებულიყო სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიურში“, რომელიც ხასიათდება მაღალი სანდოობით. ამასთან, ესპერტიზის დანიშვნისას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 163-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით შესაძლებელია, რომ გაზიარებულ იქნას მხარეთა პოზიცია ექსპერტიზის

17.9. სასამართლომ ასევე უარი უთხრა სს "ს.ბ–ს" ექსპერტის მოწმედ დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. იმ პირობებში, როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყველა საპროცესო უფლება შეუზღუდა მოპასუხეს, არ მისცა საშუალება ჩაეტარებინა ექპერტიზა, არ გაითვლისწინა ექსპერტის შერჩევაში მისი პოზიცია, გაუგებარია, რატომ არ მისცა შესაძლებლობა თუნდაც მოწმედ დაკითხვის დროს მიეღო იმ კითხვებზე პასუხები, რომელიც გაჩნდა საქმეში ექპერტიზის დასკვნით.

17.10. კასატორის მოსაზრების მიხედვით, მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ უთხოვია. სასამართლომ უარი თქვა ნ.გ–ვას დაზუსტებული სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ ის მთავარ სხდომაზე იყო წარმოდგენილი, თუმცა, გადაწყვეტილებით უარყოფილი დაზუსტებული სარჩელით დაფიქსირებულ, შეცვლილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მოთხოვნებზე იმსჯელა და სწორედ შეცვლილი, სრულიად სხვა მოთხოვნები დააკმაყოფილა. ამით სასამართლომ დაუშვა ორი შეცდომა: მსჯელობა დაიწყო იმ საკითხებზე, რომლებსაც შეიცავდა წარმოებაში არმიღებული დოკუმენტი და, ამავდროულად, დააკმაყოფილა ის მოთხოვნა, რომელიც მოსარჩელის მიერ დაყენებული არ ყოფილა.

17.11. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომელიც მოსარჩელემ დააფიქსირა 2017 წლის 12 იანვარს „დაზუსტებული“ სარჩელის ფარგლებში. მიუხედავად იმისა, რომ ეს დოკუმენტი სასამართლომ წარმოებაში არ მიიღო და ეს შედეგი მეორე ინსტანციის სასამართლომ უცვლელი დატოვა. ნ.გ–ვას მიერ 2017 წლის 12 იანვარს წარმოდგენილი დოკუმენტი არა მხოლოდ სარჩელის დაზუსტების, არამედ დავის აბსოლუტურად სხვა დავაში გადაზრდის მცდელობა იყო, რაც, დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით, მოსარჩელეს, კანონის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ გამოუვიდა. ფაქტობრივი თვალსაზრისით შემოწმების ფარგლებში სააპელაციო სასამართლომ საქმის ფაბულიდან მთლიანად უნდა ამორიცხოს ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მოსარჩელემ წარმოადგინა მთავარი სხდომის ეტაპზე. ამ საპროცესო მოქმედებაზე მას უკვე საბოლოოდ ეთქვა უარი, რისი შეცვლის კანონიერი საშუალებაც აღარ არსებობს. სამართლებრივი შეფასებით კი, საკასაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, დაკმაყოფილდებოდა თუ არა ნ.გ–ვას სარჩელი, სასამართლოს მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები რომ მიეღო მხედველობაში, რომლებიც მოსამზადებელი ეტაპის განმავლობაში იყო წარმოდგენილი. სასამართლოს უნდა გამოეკვლია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, ნ.გ–ვამ 2010 წლის 31 დეკემბერს ხელი მოაწერა თუ არა თავდებობის ხელშეკრულებას, რომელიც ეგონა იპოთეკის ხელშეკრულება; ნ.გ–ვა მოტყუვდა თუ არა, მის მიერ 2010 წლის 21 დეკემბერს ხელმოწერილი გარიგების შინაარსით; ხელშეკრულების შინაარსზე მცდარი წარმოდგენა ნ.გ–ვას შეუქმნა თუ არა ბანკის თანამშრომელმა მისი განზრახი ქმედებით; ნ.გ–ვას ანაბრებიდან თანხის (მიუხედავად სადეპოზიტო ხელშეკრულებების ვადის 2014 წლის 9 ოქტომბერს ამოწურვისა, მოსარჩელე დავალიანების დასაფარად მიქცეულ თანხას მაინც შეცდომით საანაბრე თანხად მოიხსენიებს) ჩამოჭრამდე ბანკმა საკუთრებაში მიიღო თუ არა ქონება, რომლის ღირებულებაც საკმარისი იყო სს „ი–ის“ დავალიანების დაფარვისათვის.

17.12. ნ.გ–ვა ფაქტობრივ გარემოებად უთითებდა, რომ სს „ი–ს“ ქონებრივი მდგომარეობა აძლევდა დავალიანების სრულად დაფარვის შესაძლებლობას. ამგვარად ჩამოყალიბებულ მოცემულობას მოსარჩელე უკავშირებდა იმას, რომ ბანკს ამ მიზეზის გამო დავალიანების დაფარგვა სწორედ სს „ი–ისაგან“, ძირითადი მოვალისგან უნდა ეცადა. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოება არც კი შევიდოდა მტკიცების საგანში, რადგან სოლიდარული თავდებობა კრედიტორს აძლევს უფლებას, თავდებს წაუყენოს მოთხოვნა ძირითადი მოვალის მიერ ვადაგადაცილების მომენტიდან, სამოქალაქო კოდექსის 895-ე მუხლის მიხედვით. ხოლო ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეებს შორის დაიდო სწორედ სოლიდარული თავდებობა, მხარეებს შორის სადავო არ ყოფილა.

17.13. ნ.გ–ვა ითხოვდა გარიგების ბათილობას იმაზე მითითებით, რომ ის მოატყუეს. იმისთვის, რომ დადგეს სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული შედეგი, უნდა არსებობდეს მოტყუებით დადებული გარიგების შემადგენლობა და მოტყუებული ამ გარიგებას კანონით დადგენილი ვადის ფარგლებში უნდა შეეცილოს. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო დაადასტურებდა ნ.გ–ვას ბანკის თანამშრომლების მიერ მოტყუების მოცემულობას, მოსარჩელეს გარიგების შეცილების ვადა გაშვებული აქვს, რაც აყენებს გარიგების შეცილების უფლების გაქარწყლების სამართლებრივ შედეგს. მოსარჩელის მიერვე წარმოდგენილი დოკუმენტის მიხედვით, ნ.გ–ვამ მის მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულების რეალური შინაარსის შესახებ შეიტყო 2014 წლის 1 თებერვალს. კერძოდ, ბანკის 2014 წლის 3 თებერვლის გაფრთხილების წერილში ნ.გ–ვამ მიუთითა: „ის გარემოება რომ მე წარმოვადგენდი სს „ი–ის“ თავდებს, ცნობილი გახდა ჩემთვის 2014 წლის პირველი თებერვალს ...“ კასატორი მიიჩნევს, რომ სწორედ ეს მომენტი უნდა ჩაითვალოს გარიგების ბათილობის საფუძვლის შესახებ გარემოებაზე ინფორმაციის მიღებად, საიდანაც აითვლება გარიგების შეცილებისთვის სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლით დადგენილი ვადა. პირველი დოკუმენტი, რომელიც შეიძლება ჩაითვალოს დადებული ხელშეკრულების ბათილობისადმი მიმართულ ნებად, არის ნ.გ–ვას 2015 წლის 25 სექტემბრის წერილი ბანკის გენერალური დირექტორისადმი, სადაც მოსარჩელემ განმარტა: „ ... მოტყუებით თურმე სოლიდარულ ხელშეკრულებაზე მომაწერინეს ხელი. რომ აეხსნათ, მე სოლიდარულ ხელშეკრულებაზე, რა თქმა უნდა, ხელს არ მოვაწერდი მე იძულებული ვარ მივმართო პროკურატურას და ყველა ტელევიზიას.“ მტკიცებულებაზე დატანილი ბეჭდის მიხედვით, აღნიშნული წერილი ბანკს იმავე დღეს ჩაბარდა. 2015 წლის 25 სექტემბერს, როდესაც ნ.გ–ვას ნების გამოვლენა მიუვიდა მის ადრესატს, მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილებისკენ მიმართული ნება, თუკი მოტყუების შემადგენლობა ნამდვილად არსებობდა, შეცილება ნამდვილი ვეღარ გახდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, რადგან ამ მომენტისთვის მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილებისთვის სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლით დადგენილი - ერთწლიანი ვადა უკვე ამოწურული იყო. ამდენად, აპელანტი მიიჩნევს, რომ ნ.გ–ვას მოთხოვნას მოტყუებით დადებული გარიგებების ბათილობასთან დაკავშირებით, რასაც ფაქტობრივად ეყრდნობა მისი ანგარიშიდან ჩამოჭრილი თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნა, არანაირი სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.

17.14. სარჩელით ნ.გ–ვა ასაბუთებდა იმასაც, რომ მისი საანაბრე ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრა არამართლზომიერი იყო, რადგან ბანკს საკუთრებაში უკვე ჰქონდა მიღებული იმ ღირებულების ქონება, რაც საკმარისი იქნებოდა სს „ი–ის“ დავალიანების სრულად დასაფარავად. ამის საპირისპიროდ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ნ.გ–ვას მიერ აღწერილი დისპორპორცია სახეზეა, მისი გამოყენება საანაბრე ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრის არამართლზომიერებისთვის აბსოლუტურად გამოუსადეგარია. სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის წინაპირობაა იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადაცემის შეთანხმება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოვალემ დაარღვია ძირითადი ვალდებულება. აღნიშნული შეზღუდვა იცავს იპოთეკის მოვალეს დაუფიქრებელი და ნაჩქარევი გადაწყვეტილებისგან. მას შეუძლია შესაბამისი ნება გამოავლინოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ძირითადი ვალდებულება უკვე დარღვეულია და იპოთეკის საგნის მესაკუთრე აცნობიერების სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლით გათვალისწინებელი სამართლებრივი შედეგის რეალურობას. დასახელებული წინაპირობის გარდა, სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლი არ ბოჭავს მხარეებს რაიმე სხვა ქმედების განხორციელების აუცილებლობით ან რაიმესგან თავის შეკავების ფორმით. ამდენად, თავისთავად ის ფაქტი, რომ ქონების ღირებულება შეიძლება აღემატებოდეს არსებულ დავალიანებას, იპოთეკის საგნის საკუთრებაში მიღებისთვის უმნიშვნელოა - ეს არ ახდენს გავლენას იპოთეკის საგნის მესაკუთრესა და კრედიტორს შორის დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობაზე. იპოთეკის მოვალე თავად ავლენს ნებას მისი ნივთის სწორედ ამ ფორმით განკარგვაში და ამ პროცესში კანონმდებლის თუ სამართალშემფარდებლის ჩარევა ეწინააღმდეგება კერძო ავტონომიის პრინციპს. თავად იპოთეკის მოვალეს აქვს უფლება შეაფასოს, მისაღებია თუ არა მისთვის დატვირთული ნივთის რეალიზაცია და ამით დავალიანების დაფარვა, თუმცა მას კანონმდებლობა არ უკრძალავს დიდი ღირებულების მქონე ნივთის მეშვეობით ნაკლები ოდენობის დავალიანების დაფარვას. ამდენად, ის თუ რა ნაწილის ვალდებულება იფარება დატვირთული ნივთების კრედიტორი საკუთრებაში გადასვლით, მხარეთა ნების თავისუფლებას მიკუთვნებული საკითხია.

17.15. ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა არასწორად გაანაწილეს მტკიცების ტვირთი, ხელშეკრულების სიყალბის დადგენა გაუთანაბრეს მოსარჩელის მიერ მითითებული, სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ჭეშმარიტებასაც. ხელმოწერის სიყალბე, ამ გარემოების ჭეშმარიტების შემთხვევაშიც კი, არ გულისხმობს პირის მიერ ნადვილად შესრულებული ხელმოწერის და, მასთან ერთად, ნების გამოვლენის რაიმე ფორმით გაქარწყლებას. ხელმოწერის სიყალბე ნიშნავს პირის მიერ მხოლოდ შესაბამის გვერდებზე ხელმოწერის არგანხორციელებას, რაც არ შეიძლება გაუთანაბრდეს ნების საერთოდ არგამოვლენას, თუ დოკუმენტის ბოლო გვერდზე იმავე პირის ხელმოწერა ნამდვილად დატანილია. ლოგიკური ხაზის გაჭიმვა იმგვარად, რომ მოსამართლის მიერ დადგენილი ერთი ფაქტის ჭეშმარიტება გულისხმობს სხვა ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურებასაც, მხარეს გაუმართლებლად ათავისუფლებს მისი საპროცესო სამართლებრივი ვალდებულებებისგან. შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთის ამგვარი შემსუბუქება ყოველთვის მოპასუხის ინტერესების ხარჯზე ხორციელდება, რისი გამართლებაც შეუძლებელია.

17.16. კასატორმა სასამართლოს შუამდგომლობით მომართა საქმის დიდი პალატისთვის გადაცემის შესახებ სსსკ-ის 391-ე პრიმა მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, რადგან სახეზეა იშვიათი სამართლებრივი პრობლემა თავად საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გააზრების საფუძველზე. შუამდგომლობის ავტორის მითითებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში განმხილველი მოსამართლეების უზენაეს სასამართლოში დაწინაურებამ შესაძლოა გამოიწვიოს აღნიშნული საქმის განმხილველი მოსამართლეების კოლეგიური დისკომფორტი ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემთხვევაში, შესაბამისად, დგება მოსამართლეთა მიუკერძოებლობის საფრთხე ობიექტური დამკვირვებლის თვალში, რისი დაზღვევაც შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ კი საქმეს დიდი პალატა განიხილავს.

17.17. დიდი პალატისთვის საქმის გადაცემის დამატებითი საფუძველია უზენაესი სასამართლოს სხვა პრაქტიკასთან წინააღმდეგობაში მოსვლა, კერძოდ, წინამდებარე საქმის ფარგლებში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიღო ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც მოსამზადებელი ეტაპის შემდგომ საპატიო მიზეზის არსებობის გარეშე იქნა წარდგენილი. თუ კი ასეთი მოცემულობა დარჩება ძალაში, რაც გამოიხატება საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად დატოვებაში, საკასაციო პალატა შეეწინააღმდეგება სხვა პალატის მიერ შექმნილ პრაქტიკას, რომლებიც აცხადებენ, რომ დაუშვებელია საპატიო მიზეზის გარეშე მთავარ სხდომაზე ახალი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების წარდგენა.

18. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

19. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

22. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია საპროცესო სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესი პრინციპი - დისპოზიციურობა, რომლის თანახმადაც, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. დისპოზიციურობის პრინციპის თანახმად, თვითონ მოსარჩელე იღებს გადაწყვეტილებას, მიმართოს თუ არა სასამართლოს სარჩელით. ამიტომ, საქმის აღსაძვრელად აუცილებელია სარჩელის ( განცხადების) შეტანა პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით („ვერ შედგება სასამართლო მოსარჩელის გარეშე“ – „nemo judex sine actore” ან „nemo invitus agree cogitur“ – „სურვილის წინააღმდეგ ვერავინ მიიჩნევა მომჩივნად.)“ სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს ,,პასუხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელის დარღვეული სამოქალაქო უფლება. (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1592-2023 30 იანვარი, 2024 წელი).

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

24. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

25. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებული მხარის ვალდებულება, წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (იხ. სსსკ-ის 83-ე, ასევე, 102-ე მუხლები).

27. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს, მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო. (იხ. სუსგ. ას-1038-2022, 20 ივლისი, 2023 წელი).

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლო თავის ერთ-ერთ განჩინებაში აღნიშნავს, რომ „ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (იხ. სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022).

29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა თანასწორუფლებიანობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კანონმდებლობა პროცესის მხარეებს უზღუდავს ახალი მტკიცებულების წარდგენას საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, გარდა ამგვარი მტკიცებულების სამართალწარმოების შესაბამის ეტაპზე საპატიო მიზეზით წარუდგენლობის შემთხვევისა. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მიხედვით, საქმის არსებითი განხილვისას მხარეთა დაცვითი პოზიციები სარჩელსა და შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე მითითებული გარემოებებით უნდა შემოიფარგლოს. გამონაკლისს წარმოადგენს სასამართლოს მხრიდან იმგვარი ფაქტის მიღება, რომლის მითითებაც საქმის მომზადების ეტაპზე მხარეს ობიექტურად არ შეეძლო. ამ რეგულირებას მისდევს სამართალწარმოების პროცესში ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენის მომწესრიგებელი სსსკ-ის 162-ე მუხლის მესამე ნაწილის სპეციალური საპროცესო დანაწესიც, რომლის თანახმად, საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას ექსპერტის დასკვნა მხარემ შეიძლება წარმოადგინოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო განხილვისათვის საქმის მომზადების სტადიაზე მისთვის ექსპერტის დასკვნის წარდგენის საჭიროება ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და ასეთი საფუძველი წარმოიშვა ამ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ექსპერტის დასკვნის წარმოდგენა საქმის მომზადების სტადიაზე. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა უზრუნველყოფს როგორც კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობას, აძლევს რა მათ თანაბარ შესაძლებლობას საქმის მომზადების დასრულების პროცესუალურ სტადიამდე წარადგინონ მტკიცებულებები, ისე ქმნის გარანტიებს პროცესის სუბიექტთა შორის სამართლიანი ბალანსის დასაცავად. სწორედ სამართლებრივი წონასწორობის უზრუნველყოფას ემსახურება მხარის აღჭურვა უფლებით, საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში სასამართლოში მტკიცებულება წარადგინოს სამართალწარმოების იმ ეტაპზეც, როდესაც ორდინალურ ვითარებაში ახალი მტკიცებულება აღარ მიიღება.

30. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის წინაშე წარდგენილი ერთ-ერთი შედავება სწორედ სსსკ-ის 162-ე მუხლის სწორად გამოყენების საკითხს შეეხება. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, ვინაიდან მოსარჩელე მხარის მიერ სადავო გარიგებებთან დაკავშირებით საექსპერტო გამოკვლევები უკვე შედგენილი იყო, მიზანშეწონილად მიიჩნია ამავე საკითხზე ექსპერტიზის დანიშვნის ნაცვლად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 2010 წლის 21 დეკემბრის სოლიდარული თავდებობის N002305-ი ხელშეკრულების დედანი, ასევე 2016 წლის 19 დეკემბრის გრაფიკული და 2017 წლის 10 იანვრის ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნები დაერთო საქმეზე. დართვის დასაბუთება მდგომარეობს იმაში, რომ თუკი მოსარჩელე სასამართლოში არ წარადგენდა ამ დასკვნებს, მაშინ სასამართლოს თავადაც შეეძლო საკუთარი ინიციატივით მიემართა ექსპერტიზისათვის სადავო საკითხზე დასკვნის მომზადების თხოვნით, თუ ექსპერტიზის დასკვნის გარეშე ამ საკითხის გადაწყვეტა შეუძლებელი იქნებოდა.

31. გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდის სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებაზე მისი ხელმოწერის არსებობის ფაქტს, შესაბამისი ექსპერტიზის ჩატარების გარეშე ამ სადავო საკითხის გადაწყვეტა და შესაბამისად საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების მიღება, პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო, რის გამოც სასამართლომ მართებულად დაუშვა სადავო მტკიცებულებები საქმეზე, არა როგორც მოსარჩელის მიერ დაგვიანებით წარდგენილი მტკიცებულებები, არამედ, როგორც სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის პასუხად მიღებული დასკვნები. ამასთან სასამართლოს ეს გადაწყვეტილება ემსახურებოდა საპროცესო ეკონომიის პრინციპს. ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო მტკიცებულებების დაშვებით, თავიდან აირიდა ზედმეტი ფორმალიზმი და დავის არაგონივრულად გაჭიანურების საფრთხე. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული საპროცესო ქმედებები შეესაბამება ზემოაღნიშნული ნორმების (სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების) სისტემურ განმარტებას, რადგან სწორედ ხელმოწერათა ნამდვილობის საკითხი იყო შედავებული მოსარჩელე მხარის მიერ, რისი დადგენის გარეშეც შეუძლებელი იქნებოდა სასამართლოსთვის საქმეზე სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მიეღო და სადავო საკითხი გადაეწყვიტა. დამატებით, 2018 წლის 30 იანვრის ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ განჩინებაში სასამართლომ განმარტა საექსპერტო დაწესებულების არჩევის კრიტერიუმი, სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი იყო შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ ორი დასკვნა, რაც ნიშნავდა იმას, რომ ამავე დაწესებულებას გარკვეულწილად შესწავლილი ჰქონდა ნ.გ–ვას ხელწერის სპეციფიკა, ამავე პირის ხელმოწერის ნიმუშები და აქედან გამომდინარე წინამდებარე საკითხზეც გააჩნდა დასკვნის გაცემის შესაძლებლობა. ასევე, კასატორის შედავება, რომ თუ ხელმოწერის სიყალბეზე იყო დაფუძნებული სასარჩელო მოთხოვნა, აუცილებელი იყო ექსპერტიზის პასუხი მოსამზადებელ ეტაპზე ყოფილიყო წარდგენილი, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ზემოაღნიშნული განჩინების (2018 წლის 30 იანვრის) საფუძველზე, მოპასუხე მხარეს დაევალა სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების დედნის წარმოდგენა, რადგან დოკუმენტი მასთან ინახებოდა და მოსარჩელეს არ ჰქონდა ობიექტური შესაძლებლობა დედან დოკუმენტზე ჩაეტარებინა ექსპერტიზა, რაც თავისთავად ჯდება სსსკ-ის 162-ე მმუხლის მესამე ნაწილის რეგულირების სფეროში.

32. საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას ამახვილებს კასატორის შედავებაზე, რომლის თანახმად, მას წაერთვა საპროცესო უფლება წარმოედგინა დამატებითი მტკიცებულებები, რომლის საფუძველზე შეძლებდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების დასკვნების გაქარწყლებას. აღნიშნულ პრეტენზიაზე საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა დაფუძნებული იყო სადავო ხელშეკრულებების არანამდვილობაზე, მოთხოვნილი იყო ექსპერტიზის დასკვნით ფაქტობრივი გარემოების დადგენა, რომლითაც დადგინდა კიდეც სიყალბე, საპასუხოდ, მოპასუხე უფლებაში შეუზღუდავი იყო წარმოედგინა ალტერნატიული დასკვნა, მით უმეტეს იმ ვითარებაში, როდესაც სადავო დოკუმენტების დედნები მის ფაქტობრივ მფლობელობაში იყო, რა უფლებამოსილებაც მან ამ პერიოდში არ გამოიყენა, შესაბამისად, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ სწორად ეთქვა უარი ალტერნატიული ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ.

33. საკასაციო შედავების არსებით ნაწილს (არა პროცესუალურს) რაც შეეხება, სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შედეგად ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მიღებული შედეგი დასაბუთებულია და არ არსებობს არც ამ მიმართებით მისი გაუქმების საფუძვეილი.

34. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგების ბათილობის ლეგალურ დეფინიციას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს და მხოლოდ იმით შემოიფარგლება, რომ განსაზღვრული პირობების დარღვევით დადებულ გარიგებებს ბათილად აღიარებს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 385-393). ამიტომ გარიგების ბათილობის ცნება და შინაარსი კანონის ნორმებსა და ლიტერატურაში არსებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 5.) ბათილია გარიგება, თუ ის არ იწვევს გარიგების მონაწილეების მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რადგან მოქმედი კანონმდებლობა გარიგების მონაწილეთა მიერ განხორციელებულ ნების გამოვლენას სამართლებრივად დაუშვებლად მიიჩნევს.

35. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის მიხედვით, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ამავე კანონის 52-ე მუხლის შესაბამისად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. აღნიშნული ნორმების თანახმად, გარიგება შესაძლებელია არსებობდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დაკმაყოფილებულია 50-ე მუხლისთვის აუცილებელი კუმულაციური წინაპირობები: ნების თავისუფალი გამოვლენა, (განსახილველი საქმის მიზნებისთვის) მხარეებს შორის აღნიშნული ნების გაცხადება, მიღებასავალდებულოობის დაკმაყოფილება, ურთიერთთანხვედრა და სამართლებრივი შედეგის დადგომის მიზანი. თუ კონკრეტულად რომელიმე ნიშანი სახეზე არ არის, შესაძლებელია არსებობდეს გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი, ესე იგი, იმისთვის, რომ შემოწმდეს გარიგების კანონიერება, უნდა არსებობდეს გამოვლენილი ნება, როგორც სამართლებრივი შედეგის დადგომის მიზნით დამდგარი იურიდიული ფაქტი.

36. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, „ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს“

37. სსკ-ის 8-ე მუხლის თანახმად, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირი. ეს წესი გამოიყენება როგორც სამეწარმეო, ასევე არასამეწარმეო, საქართველოსა თუ სხვა ქვეყნის პირების მიმართ. სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები სხვა პირებთან ასევე წესრიგდება სამოქალქო კანონებით, თუკი ეს ურთიერთობები, სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, არ უნდა მოწესრიგდეს საჯარო სამართლით. სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. „მუხლის მიზანი არის, ერი მხრივ, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა წრის განსაზღვრა, ხოლო მეორე მხრივ, ამ ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის შეფასების უნივერსალური შეფასების დადგენა“. (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 8., თბ., 2017, ველი 1-ლი.)

38. საქართველოს სამოქალქო კოდექსის 976-ე მუხლი პირველი ნაწილის ''ა'' პუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: „ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში“.საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნები) და სხვა) - (იხ. სუსგ-ები: N ას-774-723-2017, 11.10.2017 წ.; #ას-794-794-2018, 11.09.2018; N1021-2019, 20.12.2019წ.).

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით რეგულირებულია ე.წ. „შესრულების კონდიქცია“ და ამგვარი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს სამართლებრივი სიკეთის გადაცემის ფაქტზე, ასევე მხარეთა შორის ვალდებულების არარსებობაზე (იხ. სუსგ №ას-653-621-2013, 2015 წლის 27 აპრილი). ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ, თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის, გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან (იხ. სუსგ №ას-1249-1269-2011, 2012 წლის 4 აპრილი). საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს რომ 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით.

40. მოსარჩელის სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, რათა უზრუნველჰყოს არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღება და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემა. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას“ (შეადრ: სუსგ N ას-390-390-2018, 15.05.2018 წ).

41. „კონდიქციური ვალდებულების არსებობისას, არ გაითვალისწინება არც კონტრაჰენტის კეთილსინდისიერება და არც ბრალეულობა. ამ ვალდებულების მიზანი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გადანაცვლებულ მატერიალურ/არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეთა ისე აღდგენაა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო კონდიქციური ვალდებულების მახასიათებელი წინაპირობები. ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით, კანონი “განსაზღვრავს უსაფუძვლოდ გადაცემულის დაბრუნებას, რათა ხელი შეეწყოს სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას და ბრუნვის მონაწილე რომელიმე მხარე იმგვარ მდგომარეობაში არ აღმოჩნდეს, რომელსაც სამართლებრივი წინაპირობები გამდიდრების ეტაპზე არ გააჩნია“ (ახალაძე მ., უსაფუძვლო გამდიდრება 2015-2018 წლის პირველი ნახევარი), საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გამომცემლობა, თბ., 2019, 32 ).

42. საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს საქალაქო სასამართლოს მითითებას რომ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. მოცემულ ნორმათა ძირითადი დებულებაა ის, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაშიც) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. ამასთან, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. კონდიქციური ვალდებულების არსებობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება. აღნიშნულის მიზანს, როგორც ზოგადად უსაფუძვლო გამდიდრებისთვის არის დამახასიათებელი, წარმოადგენს ქონებრივი ბალანსის აღდგენა. (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1530-2022 22 მარტი 2023 წელი).

43. მოცემულ შემთხვევაში, რადგან სასარჩელო მოთხოვნა მოიცავდა სადავო ხელშეკრულებათა (მხარეთა შორის 2010 წლის 21 დეკემბრის სოლიდარული თავდებობის შესახებ N002305-ი ხელშეკრულება, 2010 წლის 30 დეკემბრის იპოთეკის N002305-კ ხელშეკრულება) ნამდვილობის კვლევას, ექსპერტიზის დასკვნით დადგინა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე არსებული ხელმოწერები არ არის შესრულებული მოსარჩელის მიერ, ხოლო თავდებობის ხელშეკრულებაზე არსებული ხელმოწერებიდან მხოლოდ ,,...ბოლო გვერდზე არსებული გრაფა „ნ.გ–ვას“ ქვემოთ არსებული ხელმოწერაა შესრულებული თვით ნ.გ–ვას მიერ“.

44. აღნიშნული დადგენილი ფაქტები მიუთითებს, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე მოსარჩელეს არ ჰქონდა გამოვლენილი ნება, რაც ცალსახად გულისხმობს ასეთი სახის გარიგების ბათილად ცნობის მართლზომიერებას. როგორც დადგენილია, თავდებობის ხელშეკრულების პირველ ოთხ გვერდზე არსებული ხელმოწერა არ ეკუთვნის მოსარჩელეს, ხოლო ბოლო გვერდზე, სადაც დადასტურებულია, რომ ხელმოწერა მოსარჩელეს ეკუთვნის, განმარტებულია ხელშეკრულების მხოლოდ ზოგადი ხასიათის დებულებები და არ არის მითითება ხელშეკრულების არსებით პორობებზე, რაც ნიშნავს იმას, რომ არ ჩანს მხარის ნამდვილი ნების გამოვლენა მოხდა თუ არა ხელშეკრულების ძირითად პირობებზე, მარტოოდენ ბოლო გვერდზე არსებული ხელმოწერა კი არ ნიშნავს ხელშეკრულების მთლიან პირობებზე თანხმობის გაცხადებას, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ბუნდოვანებისას, ან საეჭვოობისას, საკითხის გადაწყვეტა აუცილებლად „სუსტი მხარის“ ინტერესების გათვალისწინებით უნდა მოხდეს, რადგან ხელშეკრულების „ძლიერ მხარეს“ აქვს მეტი ბერკეტი და სამართლებრივი შესაძლებლობა ხელშეკრულების შედგენისას უზრუნველყოს ხელშეკრულების ფორმალური გამართულობა, შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ პოზიციებს, რომ თუნდაც თავდებობის ხელშეკრულების ბოლო გვერდზე, სადაც არსებით პირობებზე არ არის მითითება, დასმულმა მოსარჩელის ხელმოწერამ არ შეიძლება ნამდვილად აქციოს დანარჩენ გვერდებზე დასმული ყალბი ხელმოწერები და ამით დადგინდეს ხელშეკრულების ნამდვილობა.

45. ყოველივე ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, საკასაციო პალატაც მიიჩნევს, რომ მხარეებს შორის არსებული ორი სადავო ხელშეკრულება ბათილია და არ წარმოშობს არავითარ ურთიერთმავალდებულებელი სახის სახელშეკრულებო-სამართლებრივ შედეგს. აქედან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა - მოპასუხემ მოსარჩელეს დაუბრუნოს უსაფუძვლოდ მიღებული ქონება - წარმოადგენს კანონისმიერი სამართლის, კერძოდ, კონდიქციური ვალდებულების არსებობის შემთხვევას, რის საფუძველზეც, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მოპასუხე ვალდებული ხდება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებული ქონება დაუბრუნოს მის კანონისმიერ მესაკუთრეს.

46. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს კასატორის შედავებაზე, რომლის თანახმად, ნ.გ–ვა სარჩელში უთითებდა იმას, რომ როდესაც ხელს აწერდა ხელშეკრულებას, ეგონა ხელს აწერდა იპოთეკის ხელშეკრულებას და არა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებას. მისთვის ცნობილი რომ ყოფილიყო სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებაზე რომ აწერინებდნენ ხელს, ის არ იქნებოდა თანახმა. კასატორის მოსაზრებით, ნ.გ–ვა აპელირებდა გარიგების მოტყუებით დადებაზე, თუმცა, მიუხედავად ამისა, საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მოთხოვნებზე, რომელიც მოსარჩელეს მითითებული ჰქონდა თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2017 წლის 12 იანვარს წარდგენილ დაზუსტებულ სარჩელში, რომლის წარმოებაში მიღებაზეც ეთქვა უარი. აღნიშნულით პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შეჯიბრებითობის პრინციპი, კერძოდ, მისი მე-2 წინადადება, რომლის თანახმადაც „მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნას დადასტურებული ეს ფაქტები“. სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა ის ფაქტები, რომელსაც მოსარჩელე არ აყრდნობდა თავის სასარჩელო მოთხოვნებს, რითაც დაარღვია ფაქტების მითითების ნაწილში მხარეთა ექსკლუზიური კომპეტენცია.

47. საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს ზემოაღნიშნულ შედავებას, რადგან მოსარჩელე ნ.გ–ვა თავის სარჩელში ნამდვილად უთითებდა, რომ ეგონა, ხელს აწერდა იპოთეკის ხელშეკრულებას და არა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებას. მისთვის ცნობილი რომ ყოფილიყო ის ფაქტი, რომ სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებაზე აწერინებდნენ ხელს, ის ხელს არ მოაწერდა. მის ამ პოზიციას ადასტურებს ს.ბ–ის 2014 წლის 03 თებერვლის გაფრთხილების წერილზე ნ.გ–ვას იმავე წლის 06 თებერვალს გაკეთებული მინაწერი იმის შესახებ, რომ მისთვის 2014 წლის 01 თებერვალს გახდა ცნობილი, რომ ის იყო სს „ი–ის“ თავდები და თავდებობის ხელშეკრულებაც 2014 წლის 06 თებერვალს ჩაიბარა. ანალოგიურს ადასტურებს ასევე ნ.გ–ვას 2015 წლის 25 სექტემბრის წერილი.

48. საკასაციო პალატა ამ ნაწილში სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლის თანახმად, მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების არსებობას, რადგან მას ასეთი ნება არ გამოუვლენია. ის, რომ მოსარჩელეს სს „ს.ბ–თან“ სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების გაფორმების ნება არ გამოუვლენია, მან სასამართლოს წარუდგინა შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ 2016 წლის 19 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის საფუძველზე დადგინდა, რომ სს „ს.ბ–ი“ და მოსარჩელე თავდებობის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე არ შეთანხმებულან და ნ.გ–ვას სს „ი–ის“ ვალდებულების შესრულების შესახებ სოლიდარული პასუხისმგებლობა არ უკისრია.

49. რაც შეეხება იპოთეკის ხელშეკრულებას, ნ.გ–ვას მითითება, რომ მას სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულებას ისე მოაწერა ხელი, რომ ეგონა ხელი მოაწერა იპოთეკის ხელშეკრულებას, იმთავითვე ეჭვქვეშ აყენებდა იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობას, რაზეც პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას აქცენტირებდა კიდეც მოსარჩელე მხარე. სწორედ იქიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელე მხარე უთითებდა იპოთეკის ხელშეკრულებაზე მისი სახელით შესრულებული ხელმოწერის სიყალბეზე, საქალაქო სასამართლომ სადავო გარიგების კანონიერების დადგენის მიზნით დანიშნა სასამართლო კალიგრაფიული ექსპერტიზა. სასამართლოს განჩინების საფუძველზე შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ მიერ სასამართლოს წარედგინა 2018 წლის 6 მარტის №03/02 დასკვნა, რომლითაც დადგინდა, რომ სს „ს.ბ–სა” და ნ.გ–ვას შორის 2010 წლის 30 დეკემბერს დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ნ.გ–ვას ხელმოწერა ასახული არ არის, რაც ნიშნავს იმას, რომ მას იპოთეკით ქონების დატვირთვის ნება არ გამოუვლენია და სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენს ბათილ გარიგებას.

50. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის პოზიცია იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე ნ.გ–ვა უთითებდა მოტყუებით დადებულ გარიგების არსებობაზე და მხარეს აღნიშნული დამადასტურებელი მტკიცებულებები უნდა წარედგინა სასამართლოსათვის და სასამართლოს სწორედ აღნიშნულზე უნდა ემსჯელა, საფუძველს მოკლებულია, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეაფასა ის ფაქტობრივი გარემოებები და ის მტკიცებულებები, რაზეც უთითებდნენ მხარეები. მოსარჩელეს მოტყუებით დადებული გარიგების არსებობა რომც დაედასტურებინა, უკვე გასული იყო მოტყუებით დადებულ გარიგების შეცილების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთწლიანი ვადა, რადგან ნ.გ–ვას მიერ წარმოდგენილი წერილით დგინდება, რომ მან სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების შესახებ შეიტყო 2014 წლის 01 თებერვალს, რაც მიჩნეული უნდა იქნეს გარიგების ბათილობის საფუძვლის შესახებ ინფორმაციის მიღებად, საიდანაც უნდა აითვალოს გარიგების შეცილების ვადა, ხოლო ნ.გ–ვას მიერ 2015 წლის 25 სექტემბერს სს „ს.ბ–ისადმი“ გაგზავნილი წერილი წარმოადგენს თავდებობის ხელშეკრულების ბათილობისადმი მიმართულ ნებას, შესაბამისად 2015 წლის 25 სექტებრისათვის გასული იყო მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილების ერთწლიანი ვადა, რაც გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას, ასევე უსაფუძვლოა. მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის სს „ს.ბ–თან“ სოლიდარული თავდებობის და იპოთეკის ხელშეკრულებების გაფორმების ფაქტს, რის დასადასტურებლადაც მის მიერ წარმოდგენილი იქნა ექსპერტიზის შესაბამისი დასკვნები. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია სადავო ურთიერთობის კვალიფიკაცია მოტყუებით დადებულ გარიგებად და შესაბამისად მასზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული შეცილების ვადის გავრცელება.

51. რაც შეეხება საქმის დიდი პალატისთვის გადაცემის მოთხოვნას, აღნიშნული საკითხი რეგულირებულია სსსკ-ის 391-ე პრიმა მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, 1. საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას). აღნიშნული საკითხი ანალოგიურადაა მოწესრიგებული „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-16 მუხლის მე-3 პუნქტიტაც.

52. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს წინამდებარე განჩინების 16.17. პუნქტში მითითებული არგუმენტების გაზიარების საკანონმდებლო საფუძველი, რადგან სადავო შემთხვევა არ აკმაყოფილებს ზემოაღნიშნულ ნორმაში ჩამოთვლილ კრიტერიუმებს და დავა, თავისი შინაარსით, არ ქმნის საქმის დიდი პალატისთვის განსახილველად გადაცემის საფუძველს. აქედან გამომდინარე, შუამდგომლობა საქმის დიდი პალატისთვის გადაცემის შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

54. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 391¹-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.ბ–ის“ შუამდგომლობა საქმის დიდი პალატისთვის განსახილველად გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

2. სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

3. სს „ს.ბ–ს“ (.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №078, გადახდის თარიღი 6.04.2021), 8 000 ლარის 70% - 5 600 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: გ. მიქაუტაძე

ლ. მიქაბერიძე