საქმე №ას-795-2021 22 ნოემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი,

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ნ.ხ–ი და ნ.მ–ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ.კ–აძე, მ.ზ–ი, ნ.კ–ძე, ა.კ–ძე (მოპასუხეები)

მესამე პირი - სსიპ ,,სახელმწიფო ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დახმარების სააგენტო“

დაინტერესებული პირი - ა(ა)იპ „ს.მ.ს–ო“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 31.05.2021 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 16.12.2020 წლის გადაწყვეტილებით ნ.ხ–ისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოსარჩელე“) და ნ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოსარჩელე“, პირველ მოსარჩელესთან ერთად მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელეები“ ან „კასატორები“) სარჩელი ბ.კ–აძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“), მ.ზ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“), ნ.კ–ძისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მესამე მოპასუხე“) და ა.კ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეოთხე მოპასუხე“, პირველ, მეორე და მესამე მოპასუხეებთან ერთად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

1.1. თბილისში, ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე, საკადასტრო კოდით: ......, რეგისტრირებულია გ.ჯ–ძისა და მოსარჩელეების საკუთრების უფლება. მოსარჩელეების საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობა №1 საერთო ფართით 43.92 კვ.მ (მათ შორის საცხოვრებელი ფართი 16.16 კვ.მ, დამხმარე ფართი 27.76 კვ.მ), ხოლო გ.ჯ–ძის საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობა: ბინა №2, №2 საერთო ფართით 95,75 კვ.მ (მათ შორის I სართული 52,53 კვ.მ, მანსარდი 43,22 კვ.მ) და შენობა №5 საერთო ფართით 3.26 კვ.მ.

1.2. თბილისში, ....... მდებარე საცხოვრებელ სადგომში (შემდგომში - „სადავო საცხოვრებელი სადგომი“) 25.06.1967 წლიდან მუდმივ მაცხოვრებლად რეგისტრირებულია ნ.ს. ძე. ი–ძე (პირველი მოპასუხის ბაბუა), ხოლო 13.12.1968 წლიდან - ლ.მ. ასული ი–ძე (ქორწინებამდელი გვარი კ–ძე, პირველი მოპასუხის ბებია).

1.3. ნ.ი–სა და ლ.ი–ძის შვილი, მ.ი–ძე (პირველი მოპასუხის დედა) სადავო საცხოვრებელ სადგომში მუდმივ მაცხოვრებლად რეგისტრირებულია 09.02.1982 წლიდან.

1.4. ნ.ს. ძე. ი–ძე გარდაიცვალა 21.11.1980 წელს.

1.5. პირველი მოპასუხე არის ნ.ი–ძის შვილის, მ.ი–ძის შვილი, ხოლო მესამე და მეოთხე მოპასუხეები არიან პირველი და მეორე მოპასუხეების შვილები. ის ფაქტი, რომ პირველი მოპასუხე არის მ.ი–ძის შვილი, მოსარჩელეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

1.6. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის თანახმად, სადავო საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე მ.ნ. ასული ი–ძე (კ–ძე) რეგისტრირებულია 14.09.1982 წლიდან.

1.7. პირველი მოპასუხის ოჯახი (ბებია-ბაბუა და დედა) იხდიდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის კომუნალურ გადასახადებს. მართალია, წარმოდგენილი არ არის კომუნალური გადახდის ქვითრები, მაგრამ საქმეში არის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 05.11.2012 წლის №869 ბრძანება, საიდანაც ირკვევა, რომ მეორე მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს პოლიციის V განყოფილების მიერ 16.10.2012 წელს გამოიცა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ №1367206 გაფრთხილება, რომლის თანახმად, ხელმყოფ პირებს მიეცათ გაფრთხილება ნებაყოფლობით შეეწყვიტათ სხვის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფა. აღნიშნული გაფრთხილება გაასაჩივრა ლ.ი–ძემ და განმარტა, რომ წარმოადგენს უძრავი ნივთის მართლზომიერ მფლობელს და საცხოვრებელი სადგომის კანონიერ მოსარგებლეს. ლ.ი–ძემ წარადგინა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნტით გათვალისწინებული მართლზომიერი მფლობელობის და სარგებლობის შემდეგი დოკუმენტები 1996 წლამდე, ანუ კანონის ამოქმედებამდე, მის მიერ გადახდილი კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები, სადაც აბონენტად მითითებულია მოქალაქე ლ.ი–ძის მეუღლე ნ.ი–ძე. შესაბამისად, ლ.ი–ძის საჩივარი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს პოლიციის V განყოფილების 16.10.2012 წლის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ №1367206 გაფრთხილება. გარდა აღნიშნულისა, საქმეში წარმოდგენილია ს. დ–ისა და ნ.ი–ძის სახელზე გამოწერილი 1972 და 1975 წლების ადგილობრივ გადასახადებსა და გამოსაღებებზე საგადასახდელო უწყებები ქ. თბილისში, .......... მდებარე უძრავ ქონებაზე. ასევე წარმოდგენილია იმავე უძრავი ქონების 1976 წლის დაზღვევის ქვითარი ს. დ–ისა და ნ.ი–ძის სახელზე გამოწერილი და 1975 წლის შენობის გადასახადის ქვითარი. აქვე მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ სასამართლო სხდომაზე თავად მოსარჩელეებმა განაცხადეს, რომ სადავო მისამართზე საცხოვრებელი სადგომის აბონენტად დღემდე რეგისტრირებულია ნ.ი–ძე და, უფრო მეტიც, მოპასუხეებს გააჩნიათ ელექტროენერგიის დავალიანება 3000 ლარის ოდენობით. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა პოზიცია, რომ ს. დ–ისა და ნ.ი–ძის სახელზე გამოწერილი ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების ადგილობრივ გადასახადებსა და გამოსაღებებზე 1975 წლის საგადასახდელო უწყება ყალბია. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება მათ არ წარმოუდგენიათ.

1.8. მოპასუხეები ცხოვრობენ სადავო საცხოვრებელ სადგომში და ფლობენ მას. მართალია, მ.ი–ძე მოსარჩელეთა მიერ მოხსნილია მისამართიდან, მაგრამ მისი შვილი, პირველი მოპასუხე აგრძელებს სადავო ფართის ფლობას და იქ განთავსებული აქვს საკუთარი ნივთები. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ თავად მოსარჩელეები არ უარყოფენ მოპასუხეების მიერ სადავო საცხოვრებელი ფართის დაკავების ფაქტს. მართალია, ისინი 2 წელია გადასული არიან ქირით ლილოს დასახლებაში, მაგრამ დროდადრო მიდიან. სადავო საცხოვრებელ სადგომში ვერ აგრძელებენ ცხოვრებას, რადგან სათანადო საცხოვრებელი პირობები არ გააჩნიათ, არ აქვთ წყალი და ელექტროენერგია.

1.9. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში - „სპეციალური კანონი“) მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ უფლების დათმობა უნდა დადასტურდეს ან წერილობითი ფორმით დადებული გარიგებით, ან ისეთი ფაქტობრივი გარემოებებით რაც, სარწმუნოდ მიუთითებენ საცხოვრებელი სადგომის დათმობაზე. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, მოპასუხეები განმარტავენ, რომ სადავო საცხოვრებელი ფართი ნ.ი–ძემ 1967 წელს ს.დ–ისგან იყიდა, მაგრამ აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება - წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაზე უნდა გავრცელდეს სპეციალური კანონის მე-5 მუხლი. აღნიშნული კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა.

1.10. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი საბინაო წიგნის, საინფორმაციო ბარათის, მოწმეების - ლ.ი–ძისა და მ.ი–ძის ჩვენებების თანახმად, პირველი მოპასუხის დედის, მ.ი–ძის მშობლები 1967 წლიდან, ხოლო თავად მ.ი–ძე 1982 წლიდან მუდმივად ცხოვრობდნენ, იხდიდნენ კომუნალურ გადასახადებს, რეგისტრირებულნი იყვნენ, ფლობდნენ და სარგებლობდნენ სადავო საცხოვრებელი სადგომით. ამდენად, მ.ი–ძის ოჯახი 30 წელზე მეტია ფლობს სადავო ქონებას. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის თანახმად, სადავო საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე მ.ი–ძე (კ–ძე) რეგისტრირებულია 14.09.1982 წლიდან. აღნიშნულ გარემოებებზე დაყრდნობით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ.ი–ძე (კ–ძე) არის სპეციალური კანონით გათვალისწინებული პირი - მოსარგებლე, ხოლო პირველი მოპასუხე და მისი ოჯახი (მეუღლე და შვილები) - მოსარგებლის უფლებამონაცვლეები (სადავო საცხოვრებელი ფართი დაკავებული აქვთ უშუალოდ აღნიშნულ პირებს). სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეები ლ. და მ.ი–ძეების (როგორც მოსარგებლეების ოჯახის წევრები) თანხმობით აგრძელებენ სადავო ფართის ფლობას. არსებობს ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც უთითებს სპეციალური კანონიდან წარმოშობილ ურთიერთობაზე.

1.11. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 170-ე და 172-ე მუხლების პირველ ნაწილებზე და განმარტა, რომ არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს აუცილებელი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეების სახელზე სადავო უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული ჩანაწერი საკუთრების უფლების შესახებ გაუქმებული არ არის. სსკ-ის 168-ე მუხლის მიხედვით, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. სსკ-ის 162-ე მუხლის მიხედვით, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში მის კუთვნილებად ითვლება ნივთისა და უფლების ნაყოფი. ეს წესი ეხება ასევე პირდაპირი მფლობელის ურთიერთობას არაპირდაპირ მფლობელთან. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეებს აქვთ სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფლობის უფლება, შესაბამისად, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის საფუძველი არ არსებობს. აღნიშნულიდან გამომდინარე სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 31.05.2021 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებებს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოსარჩელეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე, ვინაიდან საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვის წინაპირობები არ არსებობს. სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (№2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ №ას-807-2020, 12.11.2020წ; სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია შეაფასოს და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015 , 22.07.2015წ; სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, №21920/93, 1996 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.).

9. უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ.: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

10. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (სუსგ №ას-914-2019, 25.07.2019წ; სუსგ №ას-246-246-2018, 20.03.2018წ.).

11. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამრიგად, იმისათვის, რომ მოსარჩელემ მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის გადაცემა მოითხოვოს, უნდა არსებობდეს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა (შდრ. სუსგ №ას-887-2019, 27.12.2019წ.).

12. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი უძრავი ნივთის გამოთხოვა, რასაც არ დაეთანხმნენ მოპასუხეები და მიუთითეს სპეციალური კანონიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომის მართლზომიერად ფლობაზე (იხ. შესაგებელი, ს.ფ. 32-44).

13. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე.

14. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ პირველი მოპასუხის დედა არის მ.ი–ძე. ნ.ი–ძე და ლ.ი–ძე არიან მ.ი–ძის მშობლები, შესაბამისად, პირველი მოპასუხის ბებია-ბაბუა. მესამე და მეოთხე მოპასუხეები არიან პირველი მოპასუხის შვილები, ხოლო მეორე მოპასუხე მისი მეუღლე (ს.ფ. 52-57). დადგენილია, რომ მ.ი–ძის ოჯახი 30 წელზე მეტია ფლობს სადავო საცხოვრებელ სადგომს. საბინაო წიგნის მონაცემების თანახმად, საცხოვრებელ სადგომში ნ.ი–ძე რეგისტრირებულია მუდმივ მაცხოვრებლად 1967 წლიდან, მისი მეუღლე - 1968 წლიდან, ხოლო შვილი - მ.ი–ძე 1982 წლიდან (ს.ფ. 62-63). საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე მ.ნ. ასული ი–ძე (კ–ძე) რეგისტრირებულია 14.09.1982 წლიდან (ს.ფ. 58-60). საქმის მასალებით დადგენილია ისიც, რომ პირველი მოპასუხის ოჯახი (ბებია-ბაბუა და დედა) იხდიდა საცხოვრებელი სადგომის კომუნალურ გადასახადებს (ს.ფ. 65-73, იხ. წინამდებარე განჩინების 1.7 პუნქტი). ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მ.ი–ძე არის სპეციალური კანონით გათვალისწინებული პირი - მოსარგებლე, რომლისგანაც პირველმა მოპასუხემ და მისმა ოჯახმა (მეუღლემ და შვილებმა) მიიღო სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მოპასუხეები სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფლობენ მართლზომიერად, რაც გამორიცხავს ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. სსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებიდან (დაუშვებელია, მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება) გამომდინარე, დაუშვებელია მოპასუხეებს, როგორც მართლზომიერ მფლობელებს, მოეთხოვოთ ნივთის უკან დაბრუნება, ვინაიდან მითითებული ნორმით, მართლზომიერი მფლობელობა დაცულია თვით მესაკუთრის მხრიდანაც (სუსგ №ას-827-793-2016, 31.10.2018წ.).

15. კასატორების მითითებით, სასამართლომ მოპასუხეების მოსარგებლეებად მიჩნევით დაარღვია სსსკ-ის 248-ე მუხლი, რადგან აღნიშნულის თაობაზე მოპასუხეების მხრიდან სასარჩელო მოთხოვნა წარდგენილი არ ყოფილა. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების აღნიშნულ პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეებმა სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში მიუთითეს სპეციალური კანონიდან გამომდინარე მართლზომიერ მფლობელობაზე, რაც, თავის მხრივ, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების გამომრიცხავი გარემოებაა, ამ საკითხზე მსჯელობა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში განხორციელებულ მოქმედებას წარმოადგენდა.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ №ას-881-2020, 06.11.2020წ; №ას-922-2019, 01.08.2019წ; №ას-1523-1443-2017, 28.02.2018წ; №ას-1508-1428-2017, 18.05.2018წ; №ას-827-793-2016, 31.10.2018წ.).

18. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

19. სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის (სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები, რომლებიც დადგენილი წესით რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შემწეობას, რაც დასტურდება შესაბამისი დოკუმენტაციით) თანახმად, კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ხ–ის და ნ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

რევაზ ნადარაია