საქმე №ას-1606-2023 10 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – პ.ბ–ძე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.პ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ალიმენტის დაკისრება (სარჩელში), მამობის ჩანაწერის გაუქმება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ლ.პ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში პ.ბ–ძის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ არასრულწლოვანი შვილის - ო.ბ–ძის (დაბადებული 2006 წლის 21 აგვისტოს) (შემდგომ - არასრულწლოვანი, ბავშვი) სასარგებლოდ ალიმენტის, ყოველთვიურად 500 ლარის გადახდის შესახებ სარჩელის აღძვრის დღიდან ბავშვის სრულწლოვანებამდე.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მოსარჩელე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოპასუხესთან. 2022 წლის 02 ივნისს, მათ შორის, ნებაყოფლობით მოხდა განქორწინება. ქორწინების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი. ერთ-ერთი შვილი ო.ბ–ძე, დაბადებული 2006 წლის 21 აგვისტოს, არის არასრულწლოვანი. მოპასუხე უარს აცხადებს ბავშვის დახმარებაზე, მიუხედავად იმისა, რომ იგი მუშაობს და მისი ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენს 1000 ლარზე მეტს. ო.ბ–ძეს დაბადებიდან აქვს ჯანმრთელობის პრობლემა, კერძოდ, მას აქვს ბრონქული ასთმა და საჭიროებს მუდმივ მკურნალობას. აღნიშნული იცის მოპასუხემ, მაგრამ მაინც უარს აცხადებს დახმარებაზე

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არასრულწლოვანი ო.ბ–ძე მისი შვილი არ არის.

შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები:

4. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მამობის ჩანაწერის გაუქმების მოთხოვნით, კერძოდ, მოითხოვა გაუქმდეს პ.ბ–ძის არასრულწლოვან ო.ბ–ძის მიმართ მამობის დადგენის შესახებ 2006 წლის 24 აგვისტოს რეგისტრირებული №0082679 სააქტო ჩანაწერი, როგორც უსაფუძვლო და შეტანილ იქნეს ცვლილება სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში 2006 წლის 24 აგვისტოს რეგისტრირებული 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული, ო.ბ–ძის დაბადების მოწმობის №ნ/კ0229336 სააქტო ჩანაწერის, პ.ბ–ძის მამად რეგისტრაციის ნაწილში.

5. შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელემ განმარტა, რომ თავდაპირველი მოსარჩელე 1999 წელს დაუახლოვდა ქორწინების მიზნით, რომელიც გარკვეულ პერიოდში გაერკვა იმაში, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს ბავშვობაში გადატანილი მწვავე ინფექციური დაავადებების გამო ჰქონდა პრობლემა ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და სქესობრივ ურთიერთობაში. მათ ფაქტობრივი ცოლ-ქმრული ურთიერთობა არ ჰქონიათ და არც ქორწინება დაურეგისტრირებიათ. ლ.პ–ძემ გააჩინა ორი შვილი, რომელთაგან ერთი სრულწლოვანია, ხოლო მეორე ო.ბ–ძე - არასრულწლოვანი. მოპასუხეს ჰქონდა დამოუკიდებელი პირადი ცხოვრება, თუმცა მას არ ჰქონდა სხვა საცხოვრისი და დროდადრო იყო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის ბინაში. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს არცერთ შვილზე არ შეუტანია განცხადება მამობის დადგენის შესახებ და არც არანაირ განცხადებაზე არ მოუწერია ხელი სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში. მოპასუხესთან ოჯახური კავშირი არ ჰქონია და არც მის შვილებთან აქვს მამა-შვილური დამოკიდებულება, თუმცა იგი პერიოდულად მის საცხოვრებელ ბინაში იკავებდა ადგილს და ცდილობდა საზოგადოებაში დაემკვიდრებინა მისი ცოლის სახელი და ასევე მუდამ ცდილობდა, შეენარჩუნებინა ბინა-სამყოფელი. შვილები აღზარდა მის სიძულვილში. მოპასუხესთან დაპირისპირებებმა ბინის დატოვების თაობაზე კიდევ მეტად გაურთულა ფსიქიკური ჯანმრთელობა, რადგან იგი ფსიქოლოგიური შეტევების დროს ითხოვდა მისგან ქორწინების რეგისტრაციას. 2015-2016 წლებში ჰქონდა ხანგრძლივი ფსიქოლოგიური აშლილობა, რა დროსაც მან შეძლო მისი დაყოლიება ხელის მოწერაზე. ამ პერიოდში შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე იღებდა ფსიქოტროპულ მედიკამენტებს. შეგებებული სარჩელით მოპასუხის არაჯანსაღმა, დამცინავმა, შეურაცხმყოფელმა დამოკიდებულებამ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, გაიხანგრძლივა მის ბინაში ცხოვრების პერიოდი, იგი თავს აცოდებდა, რომ სხვა თავშესაფარი არ ჰქონდა, ამასთან, ცდილობდა მიეღო მისგან ფინანსური დახმარება. მხოლოდ 2022 წელს შეძლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ კუთვნილი ბინიდან მოპასუხე გამოესახლებინა. მართლაც იგი გამოიყვანა ბინიდან პოლიციის დახმარებით, რამაც საბოლოოდ განაპირობა სარჩელი ალიმენტთან დაკავშირებით. 2022 წლის 02 ივნისს დარეგისტრირდა ქორწინების შეწყვეტის ფაქტი, თუმცა მათ შორის არასდროს ყოფილა არც ფაქტობრივი ოჯახი და არც ფაქტობრივი ქორწინება. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ მიუთითა, იმის გათვალისწინებით, რომ არ არის არასრულწლოვანის ბიოლოგიური მამა, ამიტომაც მის მიმართ არ გააჩნია არც სულიერი და არც ემოციური კავშირი, ასევე არც ბავშვს აქვს მის მიმართ რაიმე გრძნობა. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა ბიოლოგიური ექსპერტიზის ჩატარება არასრულწლოვანის მიმართ მამობის უარყოფის მიზნით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეს სარჩელის აღძვრის დღიდან 2022 წლის 20 ივნისიდან თავისი არასრულწლოვანი შვილის ო.ბ–ძის (დაბადებული 2006 წლის 21 აგვისტოს) სარჩენად, დაეკისრა თვეში 250 (ორას ორმოცდაათი) ლარის გადახდა მის სრულწლოვანებამდე, მდგომარეობის შეცვლამდე; ძირითადი სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

7. შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ კი მოითხოვა თავდაპირველი სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

9. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრებს უარი ეთქვათ დაკმაყოფილებაზე და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში 2015 წლის 18 თებერვლიდან 2022 წლის 02 იავნისადმდე.

11. 17.05.2000 წელს დაბადებულ ვ.ბ–ძის დედად დაბადების სააქტო ჩანაწერში რეგისტრირებულია ლ.პ–ძე, ხოლო მამად - პ.ბ–ძე. მამობის დადგენის რეგისტრაციის საფუძველი იყო 17.05.2000 წელს მშობელთა ერთობლივი განცხადება.

12. 21.08.2006 წელს დაბადებულ ო.ბ–ძის დედად დაბადების სააქტო ჩანაწერში რეგისტრირებულია ლ.პ–ძე, ხოლო მამად - პ.ბ–ძე. მამობის დადგენის რეგისტრაციის საფუძველი იყო 24.08.2006წ. მშობელთა ერთობლივი განცხადება. არასრულწლოვანი ო.ბ–ძეს აქვს თანმხლები დაავადება - ბრონქული ასთმა.

13. მოპასუხე დასაქმებულია შპს ,,ს–ში“ დამხმარე მუშად და მისი საშუალო ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენდა 949,43 ლარს, თუმცა 2023 წლის 01 თებერვლიდან კომპანიაში მოქმედი დროებითი სამუშაო რეჟიმიდან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად დასაქმებულზე გაიცემა ხელფასის 60 პროცენტი.

14. მოსარჩელე დასაქმებულია ა(ა)იპ ჭიათურის გაერთიანებული საბავშვო ბაღის №2 განყოფილების მეთოდისტად და მისი ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენს 368 ლარს.

15. სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.11.2022 წლის №007634722 ბიოლოგიური (გენეტიკური) დასკვნის თანახმად, გენეტიკური კვლევითა და სტატისტიკური ანალიზით დადგინდა, რომ პ.ბ–ძე (პ/ნ ……) წარმოადგენს, ლ.პ–ძის (პ/ნ ……..) ბიოლოგიური შვილის, 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული ო.ბ–ძის (პ/ნ ….) ბიოლოგიურ მამას. კვლევისათვის ნიმუში აღებული იქნა 17.10.2022 წელს.

16. საქმეში წარმოდგენილია 07.12.2022 წლის პ.ბ–ძის სპერმოგრამის ანალიზის პასუხი. ქუთაისის სააპელაციო სასამართოში 03.10.2023 წელს გამართულ სხდომაზე დაკითხულიქნა მითითებული სამედიცინო დოკუმენტის გამცემი ექიმი - თ.ე–იძე, რომლის განმარტების თანახმად: ,,ამ ანალიზით შესაძლებელია მამაკაცის ორგანიზმში სპერმატოზოიდების გამომუშავების განსაზღვრა, ხარისხობრივად და რაოდენობრივად. პ.ბ–ძის სპერმატოზოიდები იყო ნორმაში. რაოდენობრივად და ხარისხობრივად, ყველაფერი იყო ნორმაში შემოწმების მომენტისათვის. სპერმოგრამა ზოგადად ცვალებადია, თუმცა შემოწმების მომენტისათვის ყველაფერი იყო ნორმაში. ამ მოცემულობაში, შემოწმების მომენტისათვის განაყოფიერება შესაძლებელი იყო. ამ დასკვნაში მოცემული მაჩვენებლებით შეუძლებელია იმის მტკიცება, რომ წლების წინ პ.ბ–ძე იქნებოდა განაყოფიერებაუნარიანი ან პირიქით“.

17. სსიპ ქ. ჭიათურის №1 საჯარო სკოლის დირექტიორის გ.შ–ძის მიერ, 29.11.2022 წელს გაცემული ცნობის თანახმად, ო.ბ–ძე სწავლობს სსიპ ქ. ჭიათურის №1 საჯარო სკოლის მე-11 კლასში. მიმდინარე წლის 17 ოქტომბერს სკოლაში იმყოფებოდა პირველი გაკვეთილიდან მეოთხე გაკვეთილის ჩათვლით.

18. 11.10.2023 წელს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული გ.შ–ძის ჩვენების თანახმად: ,,2014 წლიდან ის არის სსიპ ქ. ჭიათურის №1 საჯარო სკოლის დირექტორი. საქმეში წარმოდგენილი 29.11.2022 წლის ცნობა მან გასცა ელექტონული ჟურნალში დაცული მონაცემების საფუძველზე. ელექტრონულ ჟურნალს ბევრი ხარვეზები აქვს, ზოგჯერ ინტერნეტი არ არის, ყველა ოთახში კომპიუტერი არ დგას და ა.შ. იმ კონკრეტულ დღეს (17.10.2022წ.) ფიზიკის მასწავლებელმა ფეხი მოიტეხა და ვერ გამოცხადდა სამსახურში, რის გამოც გაკვეთილები აირია. ამ შემთხვევაში მონაცემების ასახვას მასწავლებელი ვერ ახდენს ელექტრონულ ჟურნალში, რადგან სხვისი გაკვეთილის დროს უწევს შესვლა გაკვეთილზე და მონაცემს ვერ ასახავს. მან ცნობა გასცა ოფიციალური დოკუმენტის საფუძველზე, რაც არის ელექტრონული ჟურნალი, ფიზიკურად იყო თუ არა ბავშვი სკოლაში, არ გადაუმოწმებია და ვერც გადაამოწმებდა, რადგან ცნობა გაიცა დაახლოებით სამი კვირის შემდეგ, შეუძლებელია მასწავლებელს ამდენი დროის გასვლის შემდეგ ახსოვდეს იყო თუ არა კონკრეტული მოსწავლე გაკვეთილზე. შესაძლებელია, რომ ელექტრონული ჟურნალის მონაცემები არ ასახავდეს რეალურ მონაცემებს. მან საქმეთა მმართველს დაავალა ელექტრონული ჟურნალის ნახვა, რის შესებამისადაც მან გასცა ცნობა“ (იხ. მოწმის ჩვენება 14:25- 14:55 სთ.);

19. 11.10.2023 წელს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ს.ჩ–ძის (ო.ბ–ძის კლასის დამრიგებელი და მასწავლებელი) ჩვენების თანახმად: ,,ის არის სსიპ ქ. ჭიათურის №1 საჯარო სკოლის პედაგოგი, ო.ბ–ძის კლასის დამრიგებელი. საქმეში წარმოდგენილი 29.11.2022 წლის ცნობა გაიცა სკოლის დირექტორის მიერ ელექტონული ჟურნალში დაცული მონაცემების საფუძველზე. ელექტრონულ ჟურნალს ავსებს კლასში შესული პედაგოგი. იმ კონკრეტულ დღეს ცხრილი აირია და ვერ მოხდა ზუსტი მონაცემების შეყვანა. ეს მონაცემები თავად მიაწოდა საქმეთა მმართველს, რომელმაც თავის მხრივ მონაცემები გადასცა სკოლის დირექტორს. შესაძლებელია, რომ ელექტრონული ჟურნალის მონაცემები არ ასახავდეს რეალურ მონაცემებს, თუ გაკვეთილების ცხრილი აირია ან ინტერნეტი ხარვეზით მუშაობს. აღნიშნული მონაცემების გაცემისას ის დაეყრდნო ელექტრონული ჟურნალის მონაცემებს, რეალურად იმყოფებოდა თუ არა ბავშვი გაკვეთილზე, ვერ გადამოწმდებოდა, ვინაიდან ცნობა გაიცა მოგვიანებით. ელექტრონული ჟურნალის მონაცემები ივსება გაკვეთილის ზარის დარეკვიდან 1 კვირის ვადაში“ (იხ. მოწმის ჩვენება 14:56-15:05 სთ.);

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება:

20. მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს შვილის მიმართ მშობლის უფლება-მოვალეობებიდან, რაც მდგომარეობს შვილის რჩენის მიზნით ალიმენტის გადახდევინებაში.

21. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ ალიმენტის დაკისრების მოთხოვნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1212-ე (მშობლები მოვალენი არიან არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ) და 1214-ე (ალიმენტის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს როგორც მშობლების, ისე შვილის რეალურ მატერიალურ მდგომარეობას) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

22. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, მამობის გაუქმების თაობაზე მოთხოვნა სპეციალური კანონის -,,სამოქალაქო აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 39-ე (მამობის დადგენის სამოქალაქო აქტის ჩანაწერი ბათილად ჩაითვლება, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მამობის დადგენის სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში ბავშვის მამად მითითებული პირი მისი მამა არ არის) მუხლიდან გამომდინარეობს.

23. სააპელაციო პალატამ თავდაპირველად შეაფასა შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნა ბავშვის მამობის ჩანაწერის გაუქმების თაობაზე, რაზეც დამოკიდებულია ალიმენტის დაკისრების თაობაზე ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილება.

24. შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ არ არის არასრულწლოვან ო.ბ–ძის ბიოლოგიური მამა, რაც გამორიცხავდა მასზე ალიმენტის დაკისრებას.

25. მამობის ჩანაწერის გაუქმებაზე უარის თქმის ნაწილში წარმოდგენილ სააპელაციო პრეტენზიასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება.

26. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო განჩინებით დანიშნული სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.11.2022 წლის №007634722 ბიოლოგიური (გენეტიკური) დასკვნით ერთმნიშვნელოვნად და ცხადად დასტურდება ის გარემოება, რომ პ.ბ–ძე წარმოადგენს ლ.პ–ძის ბიოლოგიური შვილის, 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული, ო.ბ–ძის ბიოლოგიურ მამას. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

27. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ პ.ბ–ძის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ გენეტირკური კვლევისათვის არასრულწლოვნის ნიმუში აღებული იქნა 17.10.2022 წელს, ხოლო მის მიერ წარმოდგენილი სსიპ ქ.ჭიათურის №1 საჯარო სკოლის დირექტიორის გ.შ–ძის მიერ 29.11.2022 წელს გაცემული ცნობის თანახმად, ო.ბ–ძე მიმდინარე წლის 17 ოქტომბერს სკოლაში იმყოფებოდა პირველი გაკვეთილიდან მეოთხე გაკვეთილის ჩათვლით. აღნიშნული კი გამორიცხავდა საექსპერტო კვლევისათვის არასრულწლოვნის ქ. თბილისში გამოცხადებას. სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული სკოლის დირექტორისა და ო.ბ–ძის კლასის დამრიგებლის ჩვენებებზე, რომლითაც დასტურდება ის გარემოება, რომ საქმეში წარმოდგენილი 29.11.2022 წლის ცნობა გაიცა ელექტონული ჟურნალში დაცული მონაცემების საფუძველზე, რომელიც უტყუარი არ არის, ხოლო ბავშვის ფიზიკურად ადგილზე ყოფნის გადამოწმება შეუძლებელი იყო, რადგან ცნობა გაიცა მოგვიანებით, რამოდენიმე კვირის შემდგომ. ამასთან, როგორც გაირკვა, იმ კონკრეტულ დღეს (17.10.2022წ.) ფიზიკის მასწავლებელმა ფეხი მოიტეხა და ვერ გამოცხადდა სამსახურიში, რის გამოც გაკვეთილები აირია. ამ შემთხვევაში კი მონაცემების სწორად ასახვას მასწავლებელი ვერ მოახდენდა ელექტრონულ ჟურნალში. ამდენად, ამ ვითარებაში, აღნიშნული ცნობა ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ 17.10.2022 წელს ო.ბ–ძე არ იმყოფებოდა ქ. თბილისში გენეტიკურ კვლევაზე და იყო სკოლაში;

28. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტ პ.ბ–ძის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ გადატანილი დაავადებების გამო, ის არის უნაყოფო, რაც გამორიცხავს ო.ბ–ძის ბიოლოგიურ მამობას. ამ კუთხით აპელანტი მიუთითებდა მის მიერ წარმოდგენილ 07.12.2022 წლის სპერმოგრამის ანალიზის პასუხზე, სადაც ასახულია სპერმოგრამის გარკვეული მონაცემები. თუმცა, სასამართლო სხდომაზე დაკითხული აღნიშნული ანალიზის ჩამტარებელი ექიმის თ.ე–იძის განმარტებით ცალსახად დასტურდება ის გარემოება, რომ პ.ბ–ძის სპერმატოზოიდები შემოწმების მომენტისათვის იყო ნორმაში. ამ მოცემულობაში, შემოწმების მომენტისათვის განაყოფიერება შესაძლებელი იყო. ამასთან, ამ დასკვნაში მოცემული მაჩვენებლებით შეუძლებელია იმის მტკიცება, რომ წლების წინ პ.ბ–ძე იქნებოდა განაყოფიერებაუნარიანი ან პირიქით;

29. ზემოთ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ პ.ბ–ძე არის ო.ბ–ძის ბიოლოგიური მამა, რაც გამორიცხავს პ.ბ–ძის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლეობლობას.

30. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას ალიმენტის დაკისრების ნაწილში, მოცემული მოთხოვნის სწორად გადაწყვეტისა და მხარეთა პრეტენზიების მართებულობის შესამოწმებლად, სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად ჩათვალა გაერკვია აქვს თუ არა პ.ბ–ძეს შემოსავალი.

31. სსკ-ის 1212-ე და 1214-ე მუხლების შესაბამისად, ალიმენტის გადახდევინება მიზნად ისახავს ბავშვის ინტერესების დაცვას მისთვის, არა მარტო არსებობისათვის აუცილებელი მინიმუმის უზრუნველყოფას, არამედ, თუ ეს შესაძლებელია, ცხოვრების იმ დონის შენარჩუნებასაც, რომელიც მას ექნებოდა მშობლების ნორმალური ურთიერთობის პირობებში.

32. მშობლის ვალდებულება, არჩინოს შვილები, არ არის დამოკიდებული მის ფინანსურ მდგომარეობაზე. თუნდაც მშობელს არ გააჩნდეს საკმარისი სტაბილური მატერიალური შემოსავალი, იგი არ შეიძლება გათავისუფლდეს შვილის სრულყოფილად და გონივრულ ფარგლებში რჩენის ვალდებულებისაგან.ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს მიხედულებაზეა დამოკიდებული, რომელიც ფასდება გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში.

33. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს როგორც მშობლების, ისე შვილის რეალურ მატერიალურ მდგომარეობას.

34. არასრულწლოვანთა ჭეშმარიტი ინტერესების დაცვის თვალსაზრისით. გასათვალისწინებელია, რომ საქართველოს ეროვნული კანონმდებლობა სრულ შესაბამისობაშია საერთაშორისო აქტებით ქვეყნის მიერ ნაკისრ ვალდებულებებთან, რომელთაგან ერთ-ერთ თვალსაჩინო დანაწესს წარმოადგენს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის 1989 წლის 20 ნოემბრის ,,ბავშვის უფლებების შესახებ” კონვენცია (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 21 აპრილიდან).

35. კონვენციის მე-3 მუხლის თანახმად, მონაწილე სახელმწიფოები, ითვალისწინებენ რა ბავშვის მშობლის, ბავშვის მიმართ პასუხისმგებლობის მტვირთველი კანონიერი მეურვეებისა და სხვა პირების უფლებებსა და მოვალეობებს, ვალდებულებას იღებენ უზრუნველყონ ბავშვი ისეთი დაცვითა და მზრუნველობით, რომელიც აუცილებელია მისი კეთილდღეობისათვის და ამისათვის იღებენ ყველა საკანონმდებლო და ადმინისტრაციულ ზომას. ამავე კონვენციის მე-8 მუხლის თანახმად, ბავშვი რეგისტრაციას გადის დაბადებისთანავე და მას დაბადებიდანვე გააჩნია უფლება, ჰქონდეს სახელი და შეიძინოს მოქალაქეობა, აგრეთვე, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, უფლებამოსილია იცნობდეს თავის მშობლებს და გარემოსილი იყოს მათი მზრუნველობით. კონვენციის მე-18 მუხლის თანახმად, მონაწილე სახელმწიფოები ყველაფერს აკეთებენ, რათა უზრუნველყონ ბავშვის აღზრდასა და განვითარებაზე ორივე მშობლის საერთო და თანაბარი პასუხისმგებლობის პრინციპის აღიარება. მშობლებს ან შესაბამის შემთხვევებში კანონიერ მეურვეებს ეკისრებათ ძირითადი პასუხისმგებლობა ბავშვის აღზრდასა და განვითარებაზე, ბავშვის ყველაზე ჭეშმარიტი ინტერესები წარმოადგენს მათი ზრუნვის მთავარ საგანს. კონტინეტური სამართლის ქვეყნების, საკანონმდებლო სივრცის თუ პრაქტიკის, გაიდლაინების გათვალისწინებით განსხვავებულია ალიმენტის ოდენობის გამოთვლა. ასეთი შეიძლება უკავშირდებოდეს მშობლის შემოსავლის დონეს ან ბავშვისათვის განკუთვნილ აუცილებელ ხარჯებს, შესაძლებელია ერთობლივი შეფასებაც, მხედველობაში შეიძლება მიღებულ იქნას ბავშვების ასაკი და მათი რაოდენობა.

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ერთ-ერთ საქმეში ალიმენტის ოდენობის განსაზღვისათვის განმარტავს შემდეგს: ,,კანონმდებელი არასრულწლოვანის რჩენისათვის აუცილებელ მინიმალურ, ზღვრულ ოდენობას არ ითვალისწინებს და შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მისი მოცულობა დაადგინოს ისეთი გარემოებების ობიექტურად და სამართლიანად შეფასების შედეგად, როგორიცაა მშობლების რეალური ფინანსური შესაძლებლობები, თითოეული მშობლის კმაყოფაზე მყოფ პირთა რიცხვი, სარჩენი ბავშვის ასაკი, მისი საჭიროებანი, ალიმენტის გადამხდელი მშობლის სხვა შვილის (შვილების) არსებობა. ცხადია, ალიმენტის გადამხდელ მშობელთან მისი დანარჩენი შვილების ცხოვრების შემთხვევაში მათ სარჩენ არასრულწლოვანთან მიმართებით რაიმე სახის უპირატესობა არ ენიჭებათ. ამდენად, ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო აფასებს თითოეული მშობლის მატერიალურ მდგომარეობას, მეორე მშობლის მიერ მისთვის ბავშვის სარჩენად დახმარების აღმოჩენის საჭიროებასა და ობიექტურ შესაძლებლობას“ (იხ. სუსგ ას-1356-1194-2010, 04.03.2011წ.).

37. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლოს მიერ ალიმენტის დაკისრება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს და ალიმენტი რეალურად უნდა უზრუნველყოფდეს სარჩენი პირისათვის ნორმალური საცხოვრებელი პირობების შექმნას (სუსგ. ას-829-2019, 11.07.2019წ.).

38. ამასთან, სსკ-ის 1214-ე მუხლის ფარგლებში სასამართლომ, ერთი მხრივ, უნდა დაადგინოს ბავშვების ის მატერიალური აუცილებლობანი, რომლებიც მათი რჩენა-აღზრდის საკითხს მეტ-ნაკლებად უზრუნველყოფენ, ხოლო, მეორე მხრივ, გადაწყვეტილება უნდა იყოს აღსრულებადი, კერძოდ, ალიმენტვალდებულმა პირმა რეალურად უნდა შეძლოს დაკისრებული თანხის გადახდა (სუსგ. Nას-619-619-2018, 12.09.2018წ.). მშობელი, რომელთანაც არ ცხოვრობს ბავშვი, ალიმენტის დაკისრებისას იტვირთება მხოლოდ ფულადი ვალდებულებით, განსხვავებით მშობლისაგან, რომელთანაც ცხოვრობს ბავშვი. ეს უკანასკნელი თავის თავზე იღებს რა შვილის მოვლასა და აღზრდას, ამ ვალდებულების გამო მეორე მშობელთან შედარებით გარკვეულწილად იზღუდება, ინტენსიურად უზრუნველყოს მატერიალური სახსრების მიღება თავისი გამომუშავებით.

39. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე დასაქმებულია შპს ,,ს–ში“ დამხმარე მუშად და მისი საშუალო ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენდა 949,43 ლარს, თუმცა 2023 წლის 01 თებერვლიდან კომპანიაში მოქმედი დროებითი სამუშაო რეჟიმიდან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად დასაქმებულზე გაიცემა ხელფასის 60 პროცენტი.

40. არასრულწლოვნის დედა, მოსარჩელე, რომელსაც კანონით ასევე თანაბარწილად აქვს შვილის რჩენის ვალდებულება, დასაქმებულია და აქვს გარკვეული შემოსავალი. ამ ვითარებაში, სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არასრულწლოვანი ო.ბ–ძის ასაკის - 17 წლის, პ.ბ–ძისა და ლ.პ–ძის შემოსავლების გათვალისწინებით, არასრუწლოვანი ბავშვის არსებობისათვის აუცილებელი მინიმუმის უზრუნველყოფის მიზნით, პ.ბ–ძისათვის ყოველთვიურად 250 ლარის ოდენობით ალიმენტის დაკისრება გონივრულია და ვერ გახდება გადაწყვეტილების გაუქმებისა და უფრო მეტი ოდენობით ალიმენტის დაკისრების საფუძველი.

41. საქმეზე დადგენილი ზემოთაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა რეალური მატერიალური მდგომარეობის გათვალისწინებით არასრულწლოვანი ბავშვის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ალიმენტი არის გონივრული ოდენობის.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

42. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე აპელანტმა (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება და თავდაპირველი სარჩელის უარყოფა.

43. კასატორი სადავოდ ხდის ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც შეეხება ექსპერტიზის დასკვნას და კასატორის ბიოლოგიური მამობის დადგენას. კასატორი აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა არის გაყალბებული და არ ასახავს რეალობას, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა გადაწყვეტილებები არღვევს კასატორის კონსტიტუციურ უფლებებს, ლახავს მის პატივს, ღირსებას და აყენებს ზიანს. კასატორი მიუთითებს, რომ შიდა საშუალებების ამოწურვის შემდეგ იგი მიმართავს ევროპულ სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით (იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ.2.ს.ფ.196-198).

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის განხილვა მოხდებოდა ზეპირი მოსმენის გარეშე. მხარეებს ეცნობათ საქმის განმხილველი სასამართლოს შემადგენლობის, საქმის განხილვის ფორმისა და საქმის განხილვის თარიღის შესახებ. რაიმე შუამდგომლობა მხარეებისაგან ამ საკითხებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი არ ყოფილა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

46. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ი) 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

48. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

50. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე (კასატორი) მოითხოვს მამობის ჩანაწერის გაუქმებას, კერძოდ, გაუქმდეს პ.ბ–ძის არასრულწლოვან ო.ბ–ძის მიმართ მამობის დადგენის შესახებ 2006 წლის 24 აგვისტოს რეგისტრირებული №0082679 სააქტო ჩანაწერი, როგორც უსაფუძვლო და შეტანილ იქნეს ცვლილება სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში 2006 წლის 24 აგვისტოს რეგისტრირებული 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული, ო.ბ–ძის დაბადების მოწმობის №ნ/კ0229336 სააქტო ჩანაწერის, პ.ბ–ძის მამად რეგისტრაციის ნაწილში.

51. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც კასატორს (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს) სურს მამობის რეგისტრაციის გაუქმება და სააქტო ჩანაწერში ცვლილებების შეტანა ,,სამოქალაქო აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 39-ე (მამობის დადგენის სამოქალაქო აქტის ჩანაწერი ბათილად ჩაითვლება, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მამობის დადგენის სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში ბავშვის მამად მითითებული პირი მისი მამა არ არის) მუხლიდან გამომდინარეობს.

52. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

53. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი იმ საფუძვლით ასაჩივრებს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას შეგებებული სარჩელის უარყოფის შესახებ საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, რომ ექსპერტიზის დასკვნა კასატორის ბიოლოგიური მამობის დადგენის შესახებ არის გაყალბებული (იხ. საკასაციო საჩივარი).

54. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

55. სასამართლო ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, როგორც აღინიშნა, სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში.

56. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21).

57. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასაამრთლოს მიერ ამ განჩინების პ:10-19 დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე და მიაჩნია, რომ კასატორის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ, დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

58. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

59. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

61. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. „მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა“ (ლილუაშვილი თ., ლილუაშვილი გ., ხრუსტალი ვ., ძლიერიშვილი ზ., სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, I ნაწილი, თბ. 2014, გამომცემლობა „სამართალი“, გვ.282).

62. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

63. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ შემდეგი დასკვნის გაკეთება: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

64. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია (იხ. დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

65. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე (შდრ: შმიტი შ., რიჰტერი ჰ., მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში გვ.27).

66. საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. ამტკიცებს ის, ვინც ამტკიცებს და არა ის, ვინც უარყოფს.

67. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეებს აჩვენებს, რომ მათ ნამდვილად მოუსმინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (რუიზ ტორია ესპანეთის წინააღმდეგ- Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 30, Series A N 303-A; § 30; ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28 ), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ, რომელმაც, ქვედა ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტების გამოყენებით ან სხვაგვარად არ წარმოადგინა გადაწყვეტილების დეტალური მიზეზები, უპასუხოს წამოჭრილი საკითხების არსებით ნაწილს და არ შემოიფარგლოს მხოლოდ ქვედა ინსტანციის დასაბუთების გაზიარებით (ელე ფინეთის წინააღმდეგ- Helle v. Finland, 19 დეკემბერი 1997, § 60, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII;).

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

69. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც მცდარ მონაცემებს შეიცავს.

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეიცავდეს მონაცემებს, რომელიც ახასიათებს ექსპერტიზის ჩატარების პირობებს, კონკრეტულ დროს, ადგილს, ექსპერტიზის საფუძველს და პირებს, რომლებიც უშუალოდ იღებენ მონაწილეობას კვლევაში. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (იხ. დამატებით: ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122.).

71. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს: 2022 წლის 19 ივლისს შეგებეული სარჩელით მოსარჩელემ (კასატორი) სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა სასამართლო გენეტიკურ ბიოლოგიური ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ იმ საკითხის გადასაწყვეტად, არის თუ არა პ.ბ–ძე პ/ნ ...... 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული ო.ბ–ძის პ/ნ ...... ბიოლოგიური მამა ( იხ. ტ.1.ს.ფ.42). საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 05 ოქტომბრის განჩინებით აღნიშნული შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და საქმეზე დაინიშნა ექსპერტიზა. ექსპერტის წინაშე გამოსაკვლევად დაისვა შემდეგი საკითხი: არის თუ არა 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული ო.ბ–ძის (პ,ნ .......) ბიოლოგიური მამა პ.ბ–ძე (პ,ნ .......) (დადგინდეს გენეტიკური (დ.ნ.მ) კვლევის საფუძველზე. ექსპერტიზის ჩატარება დევალოს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს (იხ. ტ.1.ს.ფ.119).

72. სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს 2022 წლის 07 ნოემბრის ბიოლოგიური (გენეტიკური) საექსპერტო დასკვნით დადგინდა, რომ პ.ბ–ძის ბიოლოგიური მამობის თეორიული ალბათობა ო.ბ–ძის მიმართ შეადგენს 99.99999999% ( იხ. ტ.1.ს.ფ.138).

73. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტ პ.ბ–ძის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ გადატანილი დაავადებების გამო, ის არის უნაყოფო, რაც გამორიცხავს ო.ბ–ძის ბიოლოგიურ მამობას. ამ კუთხით აპელანტი მიუთითებდა მის მიერ წარმოდგენილ 07.12.2022 წლის სპერმოგრამის ანალიზის პასუხზე, სადაც ასახულია სპერმოგრამის გარკვეული მონაცემები. თუმცა, სასამართლო სხდომაზე დაკითხული აღნიშნული ანალიზის ჩამტარებელი ექიმის თ.ე–იძის განმარტებით ცალსახად დასტურდება ის გარემოება, რომ პ.ბ–ძის სპერმატოზოიდები შემოწმების მომენტისათვის იყო ნორმაში. ამ მოცემულობაში, შემოწმების მომენტისათვის განაყოფიერება შესაძლებელი იყო. ამასთან, ამ დასკვნაში მოცემული მაჩვენებლებით შეუძლებელია იმის მტკიცება, რომ წლების წინ პ.ბ–ძე იქნებოდა განაყოფიერებაუნარიანი ან პირიქით;

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ 27.06.2014წ. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ ხელმოწერილ იქნა ევროკავშირთან ასოცირების შესახებ შეთანხმება, რომლის რატიფიცირებაც განხორციელდა საქართველოს პარლამენტის 18.07.2014წ. #2495-რს დადგენილებით. ასოცირების შეთანხმებით საქართველომ იკისრა ვალდებულება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა პატივისცემის საფუძველზე განავითაროს საქართველოსა და ევროკავშირს შორის სამართლებრივი თანამშრომლობა (13.3, 21.1 მუხ.). შეთანხმების 146-ე მუხლით დადგინდა, რომ ევროკავშირის კანონმდებლობასთან დაახლოება უნდა განხორციელდეს თანმიმდევრული ეტაპების მიხედვით, რა დროსაც ჯეროვანი ყურადღება უნდა მიექცეს ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლოს შესაბამის გადაწყვეტილებებს (მე-2 პუნქტი). ასოცირების ერთ-ერთ მიზნად დასახელდა მართლმსაჯულების სფეროში თანამშრომლობის გაძლიერება, კანონის უზენაესობის განმტკიცება და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა პატივისცემა (1.2 მუხ. „ფ“ ქვ.პ.).

75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ცენტრალურ როლს თამაშობს ადამიანის უფლებებისა და თავისულებების დაცვის ევროპულ სისტემაში. მისი გადაწყვეტილების აღსრულება კი, როგორც პირის დარღვეული უფლების აღდგენის დასკვნითი ფაზა, შესაბამისად, განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების დაუყოვნებლივი და ეფექტიანი აღსრულება მნიშვნელოვანია, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს სანდოობა იმ კონვენციისა, რომელიც აღიარებულია ,,ევროპული საჯარო წესრიგის კონსტიტუციურ აქტად’’ და რომელზეც დამოკიდებულია კონტინენტის დემოკრატიული სტაბილურობა (ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი).

76. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე ვალდებულებები შეიძლება დაიყოს სამ კატეგორიად: სამართლიანი დაკმაყოფილება; ინდივიდუალური ღონისძიება; ზოგადი ღონისძიება - ცვლილებები ეროვნულ სასამართლო პრაქტიკაში, - საკანონმდებლო ცვლილებები, სხვა ზოგადი ღონისძიებები.

77. ეროვნულ დონეზე „რესტიტუციო ინ ინტეგრუმ“ პრინციპის დაცვის თვალსაზრისით, ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გარემოებას რიგ შემთხვევებში წარმოადგენს ეროვნული კანონმდებლობის ცვლილება, რაც ქმნის შესაძლებლობას ეფექტურად აღსრულდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება თუ განჩინება. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებით რელევანტურია იმ პირობებში, როდესაც სტრასბურგის სასამართლოს წინაშე სამართალწარმოებაში ყურადღება გამახვილებულია ეროვნულ დონეზე, ინდივიდის მიერ კონკრეტული უფლებით შეუფერხებელი სარგებლობისთვის საჭირო სამართლებრივი ბაზის არარსებობაზე. აღსანიშნავია, რომ სწორედ აღნიშნული პრობლემა დაედო საფუძვლად საქართველოს წინააღმდეგ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოში წარდგენილ ორ საჩივარს, კერძოდ, შემდეგ საქმეებში – „ოყროშიძეები საქართველოს წინააღმდეგ“ და „ფ–ვა საქართველოს წინააღმდეგ“. მოცემული საქმეები ეხებოდა მომჩივნების მიერ ეროვნულ დონეზე მამობის დადგენისა და შედეგად, ალიმენტის დაკისრების საკითხებს. აღსანიშნავია, რომ ორივე საქმის ეროვნული სამართალწარმოების მიმდინარეობის დროს, ის ასპექტი, თუ როგორ უნდა შეფასდეს სასამართლოს მიერ ბავშვის მამობის დადგენის საკითხი, მოწესრიგებული იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რომლის იმდროინდელი რედაქცია ამგვარად გამოიყურებოდა: “მამობის დადგენისას სასამართლო მხედველობაში იღებს ბავშვის დედისა და მოპასუხის ერთად ცხოვრებასა და საერთო მეურნეობის წარმოებას ბავშვის დაბადებამდე, ან ბავშვის ერთად აღზრდას ან რჩენას, ანდა დამამტკიცებელ საბუთს, რომელიც სავსებით ადასტურებს მოპასუხის მიერ მამობის აღიარებას.

78. მოცემულმა დანაწესმა 2011 წლის 20 დეკემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად ძირეული ცვლილება განიცადა, რის შედეგადაც მამობის დადგენის უწინარეს საფუძვლად დნმ-ტესტი ჩამოყალიბდა. შედეგად, ზემოთ განხილული საკითხი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი მუხლის რედაქტირებული ვერსიის შესაბამისად შემდეგნაირად მოწესრიგდა: სსკ-ის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილი: “ბავშვის მამობის დადგენის საკითხს სასამართლო წყვეტს ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგების (მტკიცებულებების) შესაბამისად, რომელიც შეეხება ბავშვის მამობის განსაზღვრის საკითხს.“ თუ ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლით ბავშვის მამობის დადგენა შეუძლებელია, სასამართლო მხედველობაში იღებს ბავშვის დედისა და მამობის დადგენის შესახებ განმცხადებელი პირის (განცხადებაში მითითებული პირის) ერთად ცხოვრებასა და საერთო მეურნეობის წარმოებას ბავშვის დაბადებამდე ან/და მათ მიერ ბავშვის ერთად აღზრდის ან/და რჩენის ფაქტებს, ანდა სხვა დამამტკიცებელ საბუთებს ან/და გარემოებებს, რომლებიც სავსებით ადასტურებს განცხადებაში მითითებული პირის მიერ ბავშვის მამობის აღიარებას.”

79. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს, რომ ფ–ვას საქმე ( Parghalava v Georgia, no.3980/06, 04.03.2014) ეხებოდა მარტოხელა დედას, რომელიც ითხოვდა მოპასუხის ცნობას მისი არასრულწლოვანი შვილის მამად, ბავშვისთვის მამის გვარის მიკუთვნებასა და მის სასარგებლოდ ალიმენტის დაკისრებას გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე. ეროვნულ დონეზე სამართალწარმოებისას სასამართლოებმა მომჩივნის მოთხოვნა, ჩატარებულიყო დნმ-ის ტესტი, უცნობი მიზეზების საფუძველზე არ დააკმაყოფილეს. ხოლო ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ კი მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მამობის დადგენის მიზნებისთვის უწინარესი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს „გარემოებებს, რომლებითაც შეიძლება დადასტურდეს მოპასუხესა და ბავშვის დედას შორის არსებული ოჯახური თანაცხოვრებისა და საერთო მეურნეობის წარმოების ან ბავშვის აღზრდაში მოპასუხის მონაწილეობის ფაქტი“. მოცემული გადაწყვეტილება მომჩივანმა უზენაეს სასამართლოშიც გაასაჩივრა, თუმცა უშედეგოდ. ეროვნულ დონეზე წარუმატებელი სამართალწარმოების შემდეგ, მომჩივანმა მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს საჩივრით, რომელშიც დავობდა, რომ მის წინააღმდეგ ადგილი ჰქონდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 და მე-8 მუხლების დარღვევას.

80. ევროპულ სასამართლოში სამართალწარმოების პროცესში საქართველოს მთავრობამ აღიარა, რომ სამოქალაქო კოდექსში იყო რიგი ნაკლოვანებები, რამაც ხელი შეუშალა მომჩივანს სრულად ესარგებლა კონვენციის მე-8 მუხლით გათვალისწინებული უფლებებით. ამავდროულად, საქართველოს მთავრობამ აღიარა მომჩივნის უფლება, ხელახლა წამოეწყო სამართალწარმოება ეროვნული სასამართლოების წინაშე მამობის დადგენისა და სამართალწარმოების დაწყების დღიდან, ალიმენტის გადახდის მოთხოვნით. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ამ განჩინების საფუძველზე, 2014 წლის 20 ივნისს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2005 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა დ.ფ.-ს სარჩელი მამობის დადგენისა და ალიმენტის დაკისრების შესახებ, ამ ნაწილში, განაახლა საქმის წარმოება და 2014 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა მისი სააპელაციო საჩივარი. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საინტერესოა იმ კუთხით, რომ სასამართლომ შეცვლილი კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად მამობის დადგენის შემდეგ, დეტალურად შეაფასა ალიმენტის გამოთვლისთვის საჭირო საკვანძო გარემოებები, რაც მიუთითებს ეროვნულ დონეზე სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილების/განჩინების აღსრულების თვალსაზრისით მის მნიშვნელობაზე. გადაწყვეტილების თანახმად, “დადგენილია, ასევე ისიც, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიმართ საქართველოს სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, ალიმენტის დაკისრების ნაწილში, განეახლებინა საქმის განხილვა სამართალწარმოების დაწყების დღიდან, ე.ი. 2001 წლის 7 აგვისტოდან. ამ ვალდებულების აღების, ე.ი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განჩინების გამოტანის მომენტისათვის არასრულწლოვანი უკვე სრულწლოვანი იყო. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1212-ე მუხლის თანახმად, მშობლები მოვალენი არიან არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ.” ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ არასრულწლოვანი ამჟამად, სრულწლოვანია და იგი შრომისუუნარო არ არის, სასამართლოს შეფასებით, ზემოხსენებული დანაწესის საფუძველზე, მის მამას “მისი რჩენის ვალდებულება ჰქონდა, მხოლოდ, სრულწლოვანებამდე, ანუ 2012 წლის 15 თებერვლამდე.” ამრიგად, “სასამართლომ შეიძლება იმსჯელოს მოპასუხისათვის იმ მიუღებელი სარჩოს დაკისრების შესახებ, რომელიც მას შვილისთვის უნდა გადაეხადა 2001 წლის 7 აგვისტოდან 2012 წლის 15 თებერვლამდე პერიოდში. ამის შესაბამისად, ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას გათვალისწინებულ უნდა იქნას, არა მარტო, აპელანტის, არამედ, ასევე მოპასუხის შემოსავლები და მისი ოჯახური მდგომარეობა 2001-2012 წლებში.” ამდენად, დროის ხსენებულ მონაკვეთში მოპასუხის (მამის) ფინანსური შესაძლებლობების გონივრული და სამართლიანი შეფასების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხე ცნობილ უნდა იქნას 1994 წლის 15 თებერვალს დაბადებული არასრულწლოვნის მამად და მის სასარგებლოდ, ალიმენტის სახით, უნდა დაეკისროს 9660 ლარის გადახდა.

81. რაც შეეხება „ოყრეშიძეები საქართველოს წინააღმდეგ“ საქმეს (Okroshidzeebi v Georgia, no.60596/09, 11.02.2012), ისიც ანალოგიურად ეხებოდა მარტოხელა დედას, რომელიც ეროვნული სასამართლოების წინაშე ითხოვდა მოპასუხე პირის ცნობას მისი არასრულწლოვანი შვილის მამად და მის სასარგებლოდ აღნიშნული პირისთვის ალიმენტის დაკისრებას, გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე. ეროვნულ დონეზე სამართალწარმოებისას სასამართლოს შეფასებით, მომჩივნის მიერ წარმოდგენილი დნმ-ის ტესტი, რომლის მიხედვით, მოპასუხე წარმოადგენდა ბავშვის მამას “99.9%-ით” არ იყო საკმარისი სამოქალაქო წესით მამობის დასადგენად, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, მომჩივნის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. მოცემული გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლომ, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ მასთან დაკავშირებული საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად ცნო. ეროვნულ დონეზე წარუმატებელი სამართალწარმოების შემდეგ, მოსაარჩელეებმა მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს საჩივრით, რომელშიც დავობდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ ადგილი ჰქონდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8, მე-13, მე-14 მუხლების, ასევე, 1-ლი დამატებითი ოქმის 1-ლი და მე-12 დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევას. ევროპულ სასამართლოში სამართალწარმოების პროცესში საქართველოს მთავრობა ისევე, როგორც ფ–ვას საქმეში, აღიარა, რომ სამოქალაქო კოდექსში იყო რიგი ნაკლოვანებები, რამაც ხელი შეუშალათ მომჩივნებს სრულად ესარგებლათ კონვენციის მე-8 მუხლით გათვალისწინებული უფლებებით. ზიანის სახით მთავრობამ მზაობა გამოთქვა გადაეხადა მომჩივნებისთვის 3 000 ევრო და აგრეთვე სრულად დაეფარა სტრასბურგის სასამართლოს წინაშე მათ მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯები (1 797.5 ბრიტანული გირვანქა სტერლინგის და 1 278.9 ევროს ოდენობით). ამავდროულად, საქართველოს მთავრობამ აღიარა მომჩივნის უფლება, ხელახლა წამოეწყო სამართალწარმოება ეროვნული სასამართლოების წინაშე მამობის დადგენისა და სამართალწარმოების დაწყების დღიდან, ალიმენტის გადახდის მოთხოვნით. მომჩივანი სწორედ ამგვარად მოიქცა - მის მიერ ეროვნული სასამართლოს წინაშე დაყენებული მოთხოვნა მამობის დადგენის, ბავშვისათვის მამის გვარის მინიჭებისა და ალიმენტის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილებულ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ, რომელმაც მის გადაწყვეტილებაში მიუთითა შემდეგი: “მოცემულ შემთხვევაში გენეტიკური ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ მოპასუხე არის არასრულწლოვნის ბიოლოგიური მამა. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, სასამართლო სასარჩელო მოთხოვნებს მამობის დადგენის თობაზე საფუძვლიანად მიიჩნევს.” ასევე, სასამართლომ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა “ბავშვისათვის გვარის შეცვლისა და მისთვის ბიოლოგიური მამის გვარის მინიჭების თობაზე”. რაც შეეხება ალიმენტის საკითხს, კოლეგიამ აღნიშნულის გონივრულ და სამართლიან ოდენობად მიიჩნია ყოველთვიურად 120 ლარი, რომლის გადახდაც ბიოლოგიურ მამას ბავშვის სრულწოვანებამდე დაეკისრა.

82. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო განჩინებით დანიშნული სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.11.2022 წლის №007634722 ბიოლოგიური (გენეტიკური) დასკვნით დასტურდება ის გარემოება, რომ პ.ბ–ძე წარმოადგენს ლ.პ–ძის ბიოლოგიური შვილის, 2006 წლის 21 აგვისტოს დაბადებული, ო.ბ–ძის ბიოლოგიურ მამას. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის (იხ., ამ განჩინების პ.26 ).

83. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ კვლევის გენეტიკურ მეთოდზე დაყრდნობით დაადგინა მხარეთა თითქმის 100%-იანი ბიოლოგიური კავშირი, რაც სარწმუნო და გასაზიარებელია (იხ., სუსგ ას-461-2019. 16.07.2019, პ.1.5). ამდენად, საქმის მასალებით მოპასუხისა (კასატორი) და არასრულწლოვანი ბავშვის ბიოლოგიური კავშირი დადგენილია, აღნიშნულის გამაბათილებელი მტკიცებულება კი, მოპასუხეს საქმეში არ წარმოუდგენია, ხოლო შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე კი, საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი სწორედ მოპასუხე მხარეს ეკისრებოდა (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) (სუსგ №ას-1258-1180-2015 5 თებერვალი, 2016 წელი).

84. ზემოთ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ პ.ბ–ძე არის ო.ბ–ძის ბიოლოგიური მამა, რაც გამორიცხავს პ.ბ–ძის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლეობლობას.

85. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ ექსპერტიზის დასკვნა გაყალბებულია, ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო პალატის მიერ, გამომდინარე იქედან, რომ ასეთ შემთხვევაში, კასატორს შესაბამისი ინსტანციის სასამართლოში უნდა წარედგინა საექსპერტო დასკვნის გაყალბების დასადასტურებლად მტკიცებულება- კანონიერ ძალაში შესული სისხლის სამართლის წესით დამდგარი განაჩენი. ასეთი მტკიცებულების საქმეში არ არსებობის გამო, კასატორის განმარტება ვერ იქნება გაზიარებული.

86. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას დამატებით მიაქცევს სსსკ-ის 423-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე, კერძოდ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ დადგენილია ექსპერტის შეგნებულად ყალბი დასკვნა. აღნიშნული საფუძვლით საქმის წარმოება განახლდება, თუ არსებობს სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი.

87. რაც შეეხება მოპასუხისათვის დაკისრებული ალიმენტის ოდენობას, მოსარჩელე ძირითად სარჩელში მოითხოვდა არასრულწლოვანი შვილის - ო.ბ–ძის (დაბადებული 2006 წლის 21 აგვისტოს) (შემდგომ - არასრულწლოვანი, ბავშვი) სასარგებლოდ ალიმენტის, ყოველთვიურად 500 ლარის გადახდას სარჩელის აღძვრის დღიდან ბავშვის სრულწლოვანებამდე. სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს სარჩელის აღძვრის დღიდან 2022 წლის 20 ივნისიდან თავისი არასრულწლოვანი შვილის სარჩენად, დაეკისრა თვეში 250 (ორას ორმოცდაათი) ლარის გადახდა მის სრულწლოვანებამდე, მდგომარეობის შეცვლამდე.

88. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.

89. საკასაციო პალატა მიუთითებს მოთხოვნა ალიმენტის დაკისრების შესახებ სსკ-ის 1212-ე (შობლები მოვალენი არიან, არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე, შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ), 1214-ე (თუ მშობლები ვერ შეთანხმდებიან ალიმენტის ოდენობაზე, მაშინ დავას გადაწყვეტს სასამართლო. ალიმენტის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე შვილის ნორმალური რჩენა -აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს როგორც მშობლის, ისე შვილის რეალურ მატერიალურ მდგომარეობას), 1198.2-ე (მშობლებს აქვთ ბავშვის რჩენის ვალდებულება) და 1202-ე (მშობლებს თანაბრად აქვთ ყველა უფლება და მოვალეობა თავიანთი შვილების მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი განქორწინებული არიან ან ცალ-ცალკე ცხოვრობენ) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

90. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობით დაწესებულია მშობლების მიერ შვილების რჩენის მოვალეობა, რაც ალიმენტის გადახდის მოვალეობასაც მოიცავს, მაგრამ კანონმდებელი არასრულწლოვნის სასარგებლოდ დასაკისრებელი ალიმენტის ზღვრულ ოდენობას არ ადგენს. შესაბამისად, ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მოქმედებს დისკრეციის ფარგლებში და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებათა შეფასებით, უნდა დაადგინოს ალიმენტის გონივრული და სამართლიანი ოდენობა.

91. ამასთან, საქართველოს უზენაეს სასამართლოს არაერთ საქმეზე აქვს განმარტებული, რომ ალიმენტის დაკისრების საკითხის განხილვის დროს ამოსავალი წერტილია ბავშვის საუკეთესო ინტერესი - გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნებს. ამასთან, ალიმენტის ოდენობის დადგენისას უნდა შეფასდეს მშობლების რეალური ფინანსური შესაძლებლობები, სარჩენი ბავშვის ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, მისი საჭიროებანი, თითოეული მშობლის კმაყოფაზე მყოფ პირთა რიცხვი და სხვა ობიექტური გარემოებები. ალიმენტის დაკისრება არ უნდა ატარებდეს მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს, ის უნდა იყოს ეფექტური და ქმედითი ღონისძიება, რომელიც რეალურად უზრუნველყოფს ბავშვის განვითარებისთვის საჭირო და აუცილებელი პირობების შექმნას. შვილების რჩენის ვალდებულება უპირობო ხასიათისაა და იმის გამო, რომ შრომისუნარიან მშობელს არ გააჩნია სტაბილური მატერიალური შემოსავალი, იგი არ შეიძლება გათავისუფლდეს შვილის რჩენის ვალდებულებისაგან (იხ. სუსგ-ები:№ას-58-49-2011, 27 ივნისი, 2011წ; №ას-1141-1061-2017, 17 ოქტომბერი, 2017 წ; №ას-ას-1301-2019, 13 მარტი, 2020 წ; №ას-878-2021, 27 ოქტომბერი, 2021 წ.).

92. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

93. 21.08.2006 წელს დაბადებულ ო.ბ–ძის დედად დაბადების სააქტო ჩანაწერში რეგისტრირებულია ლ.პ–ძე, ხოლო მამად - პ.ბ–ძე. მამობის დადგენის რეგისტრაციის საფუძველი იყო 24.08.2006წ. მშობელთა ერთობლივი განცხადება. არასრულწლოვანი ო.ბ–ძეს აქვს თანმხლები დაავადება - ბრონქული ასთმა.

94. მოასუხე დასაქმებულია შპს ,,ს–ში“ დამხმარე მუშად და მისი საშუალო ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენდა 949,43 ლარს, თუმცა 2023 წლის 01 თებერვლიდან კომპანიაში მოქმედი დროებითი სამუშაო რეჟიმიდან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად დასაქმებულზე გაიცემა ხელფასის 60 პროცენტი.

95. მოსარჩელე დასაქმებულია ა(ა)იპ ჭიათურის გაერთიანებული საბავშვო ბაღის №2 განყოფილების მეთოდისტად და მისი ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენს 368 ლარს.

96. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საალიმენტო ვალდებულება სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის ნაირსახეობაა და გულისხმობს ალიმენტის მიმღების უფლებასაც - მოითხოვოს ალიმენტის გადახდა. მშობლები ვალდებულნი არიან მატერიალურად დაეხმარონ არასრულწლოვან შვილებს (იხ. დამატებით: რ. შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო სამართალი, თბილისი, 2009, გვ. 252; Corden A., Meyer D.R., Child Support Policy Regimes in the United States, United KLingdom, and other Countrises: Similar issues, Different approaches, University of Wisconsin-Madison Institute for Research on Poverty, Focus, Volume 21, Number 1, 2000, Spring, 75.). ბავშვები განსაკუთრებით დაუცველები არიან მშობლების განქორწინების დროს. ერთ-ერთი ფაქტორი, რომელიც მათ შესაძლოა დაეხმაროს ამ სტრესული სიტუაციის დაძლევაში, არის ოჯახური და იმავე სოციალური გარემოს შენარჩუნება. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო ხელმძღვანელობს პრინციპით - ბავშვს მაქსიმალურად შეუნარჩუნდეს ცხოვრების არსებული დონე, რომელიც მას მშობლების განქორწინებამდე ჰქონდა. სასამართლოს ამოცანაა, ბავშვის მატერიალური მდგომარეობა მშობლების განქორწინების გამო, რაც შეიძლება ნაკლებად გაუარესდეს (იხ. დამატებით: Kavacek-Stanic G., Child in Single (Absent) Parent family: Maintenance and Family Home: Family Finances, (Verschragen B (ed))., Jan Sramek Verlag, Vienna, 2009, P.637.; Stark B., Internacional Family Law, an Introduction, Ashgate Publishing Limited, Great Britain, Burlington, 2012, P.211.; Duncan W., Note on the desirability of revising the Hague Conventions on Maintenance Obligations, Hague Conferrence on Private International Law, January, 1999.

97. საკასაციო პალატა, სადავო საკითხის მართებულად შეფასებისთვის, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართლებრივ დანაწესებზე, კერძოდ, „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის“ მე-8 მუხლით დაცული ოჯახური ცხოვრების პატივისცემა გულისხმობს ოჯახის წევრებს შორის კონტაქტისა და ურთიერთობების დაცვას. სასამართლოსათვის ამოსავალი პრინციპია, ბავშვის არა დაცვის ობიექტად მიჩნევა, არამედ მისი, როგორც სუბიექტის უფლებების აღიარება და დაცვა. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ბავშვის უფლებასთან და საუკეთესო ინტერესთან დაკავშირებული თითოეული საქმის განხილვისა და ინდივიდუალური შეფასებისას, რათა ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილებებში, იქ, სადაც საქმე ეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გათვალისწინებული მშობლისა და ბავშვის უფლებებს, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ბავშვის უფლებებს. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ საჭიროა ინტერესთა დაბალანსება, პრიორიტეტულია ბავშვის საუკეთესო ინტერესის კვლევა და მისი შესატყვისი გადაწყვეტილების მიღება.

98. „ბავშვის უფლებათა კონვენციის“ მონაწილე სახელმწიფოებიც აღიარებენ, რომ ბავშვებს აქვთ განსაკუთრებული ზრუნვისა და დახმარების უფლება. კონვენციის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ბავშვების მიმართ ყველა მოქმედებაში იმის მიუხედავად, მიმართავენ მას სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე მომუშავე სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები, უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის საუკეთესო ინტერესების უზრუნველყოფას. იმავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, მონაწილე სახელმწიფოები ვალდებულებას კისრულობენ, უზრუნველყონ ბავშვი ისეთი დაცვითა და ზრუნვით, როგორიც საჭიროა მისი კეთილდღეობისათვის, ამასთან, ითვალისწინებენ მისი მშობლების, მეურვეების ან კანონით მისთვის პასუხისმგებელი სხვა პირების უფლებებსა და მოვალეობებს და ამ მიზნით მიმართავენ ყველა შესაბამის საკანონმდებლო და ადმინისტრაციულ ზომას (იხ. ბავშვის უფლებების ევროპული სამართლის სახელმძღვანელო, ლაშა ლურსმნაშვილის თარგმანი, თბილისი, 2020, გვერდი 11.).

99. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ბავშვის უფლებათა კომიტეტის რეკომენდაცის თანახმად, ბავშვის საუკეთესო ინტერესის ცნება არის სამგანზომილებიანი: (ა) მატერიალური უფლება: ბავშვის უფლება, მისი საუკეთესო ინტერესები შეფასდეს და დაეთმოს უპირველესი ყურადღება, როდესაც ხდება სხვადასხვა ინტერესის განხილვა კონკრეტულ საკითხზე გადაწყვეტილების მისაღებად, და გარანატია, რომ ეს უფლება განხორციელდება ყოველთვის, როდესაც გადაწყვეტილებაა მისაღები ბავშვთან დაკავშირებით. (ბ) ძირითადი, სამართლებრივი პრინციპი: თუ სამართლებრივი ნორმა იძლევა ერთზე მეტი განმარტების შესაძლებლობას, გამოყენებული უნდა იქნეს ისეთი განმარტება, რომელიც ყველაზე ეფექტიანად ემსახურება ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს. კონვენციასა და მის ფაკულტატურ ოქმებში ასახული უფლებები ქმნიან ჩარჩოს განმარტებისათვის. (გ) საპროცესო ნორმა: როდესაც ხდება ისეთი გადაწყვეტილების მიღება, რომელიც შეეხება კონკრეტულ ბავშვს, ბავშვთა დადგენილ თუ დაუდგენელ ჯგუფს ან ზოგადად ბავშვებს, გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა მოიცავდეს ამ გადაწყვეტილების შესაბამის ბავშვზე ან ბავშვებზე შესაძლო ზეგავლენის (დადებითი თუ უარყოფითი) შეფასებას. ბავშვის საუკეთესო ინტერესების შეფასება და განსაზღვრა მოითხოვს საპროცესო გარანტიებს. ამასთან, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში უნდა ჩანდეს, რომ ეს უფლება ცალსახად იქნა გათვალისწინებული. ამ თვალსაზრისით, მონაწილე სახელმწიფოებმა უნდა განმარტონ, თუ როგორ იქნა გათვალისწინებული ეს უფლება გადაწყვეტილებაში, ე.ი. რა იქნა მიჩნეული ბავშვის ჭეშმარიტ ინტერესებად, რა კრიტერიუმებს დაეფუძნა იგი და როგორ შეფასდა ბავშვის ჭეშმარიტი ინტერესები სხვა მოსაზრებებთან შედარებით, იქნება ეს პოლიტიკის ზოგადი საკითხები თუ ცალკეული შემთხვევები. „ბავშვის უფლებათა კონვენციის“ 31-ე მუხლის თანახმად, ბავშვის მოთხოვნები მოიცავს ფართო დიაპაზონს, ესენია: განათლების, კულტურული და სოციალური მოთხოვნები.

100. „ბავშვის უფლებათა კონვენციის“ 27.2. მუხლი განსაზღვრავს, რომ მშობელს (მშობლებს) ან ბავშვის აღმზრდელ სხვა პირებს აკისრიათ ძირითადი პასუხისმგებლობა იმისათვის, რომ თავიანთი შესაძლებლობებისა და ფინანსური საშუალებების ფარგლებში უზრუნველყონ ბავშვის განვითარებისათვის საჭირო ცხოვრების პირობები (შდრ. სუსგ №ას-1141-1061-2017, 10 ოქტომბერი, 2017 წ.; №ას-1347-2022, 08 ივნისი, 2023 წ.).

101. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მშობლების ბავშვთან ურთიერთობასთან დაკავშირებულ დავებზე არაერთხელ აღნიშნა, რომ ბავშვის ინტერესები არის განსაკუთრებული მნიშვნელობის (Krasicki v. Poland, no. 17254/11, § 83, 15 April 2014). ბავშვის საუკეთესო ინტერესები უნდა იყოს უპირველესი საზრუნავი (Gnahore v. France, n. 40031/98, § 59, ECHR 2000-IX) და შესაძლებელია, თავისი შინაარსიდან და სერიოზულობიდან გამომდინარე, გადაწონოს მშობლების ინტერესი (Sahin v. Germany [GC], no. 30943/96, § 66, ECHR 2003-VIII). სასამართლოსათვის ამოსავალი პრინციპია, ბავშვის არა დაცვის ობიექტად მიჩნევა, არამედ მისი, როგორც სუბიექტის უფლებების აღიარება და დაცვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ალიმენტის დაკისრებისას სასამართლომ ბავშვის საუკეთესო ინტერესების, მშობლის ფინანსური მდგომარეობისა და მისი სხვა საჭიროებების გათვალისწინებით უნდა განსაზღვროს ალიმენტის ოდენობა (შდრ: სუსგ-ები: №ას-767-2021, 18 ნოემბერი, 2021 წ., პ.24-26; №ას-1284-2020, 25 ნოემბერი, 2022 წ, პ.16.; №ას-1355-2019, 25 თებერვალი, 2020 წ, პ.28.).

102. მშობლის პასუხისმგებლობის შესახებ ევრო საბჭოს წევრი სახელმწიფოების მინისტრთა კომიტეტის R (84) 4 რეკომენდაციის პირველი პრინციპის თანახმად, მშობლის პასუხისმგებლობა არის ვალდებულებებისა და უფლებამოსილებების ერთობლიობა, რომელიც მოწოდებულია უზრუნველყოს ბავშვის მორალური და მატერიალური კეთილდღეობა, კერძოდ, ბავშვის მოვლა, ბავშვთან პირადი ურთიერთობების შენარჩუნება, და მისი უზრუნველყოფა განათლებით, რჩენისათვის საჭირო სახსრებით, ოფიციალური წარმომადგენლობით და მისი ქონების ადმინისტრირებით. ამავე რეკომენდაციის მე-2 პრინციპის თანახმად, უფლებამოსილი ორგანოს ნებისმიერი გადაწყვეტილება მშობლის პასუხისმგებლობის განსაზღვრასთან ან ამ პასუხისმგებლობის განხორციელების გზებთან დაკავშირებით, უპირველესად უნდა ეფუძნებოდეს ბავშვის ინტერესებს.

103. „ბავშვის უფლებათა შესახებ“ კონვენციით აღიარებული ბავშვის უფლებების სრულფასოვნად რეალიზაციისათვის, 2020 წლის 1 სექტემბრიდან საქართველოში ამოქმედდა „ბავშვის უფლებათა კოდექსი“, რომლის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბავშვს უფლება აქვს, მასთან დაკავშირებული ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღებისას უპირატესობა მიენიჭოს მის საუკეთესო ინტერესებს, რომლებიც ბავშვისთვის ინდივიდუალურად, ამ კოდექსის, საქართველოს კონსტიტუციის, ბავშვის უფლებათა კონვენციის, მისი დამატებითი ოქმებისა და საქართველოს სხვა საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისად განისაზღვრება. (იხ. სოფო კილაძე, პაატა ტურავა, ბავშვის უფლებათა კოდექსის სახელმძღვანელო კომენტარი, თბილისი, 2021, გვერდი 65.).

104. ალიმენტის გადახდის დაკისრების კონტექსტში საკასაციო პალატა მიუბრუნდება არასრულწლოვანთა საუკეთესო ინტერესების კვლევის საკითხს და აღნიშნავს, რომ მშობლები ვალდებული არიან, არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები. აღნიშნული ვალდებულება ეკისრება როგორც დედას, ისე - მამას, მიუხედავად იმისა, ისინი დაქორწინებული არიან თუ არა. მშობლები ვალდებული არიან, არჩინონ თავიანთი შვილები სრულწლოვანებამდე. ალიმენტის გადახდევინება მიზნად ისახავს ბავშვის ინტერესების დაცვას, მისთვის არა მარტო არსებობისათვის აუცილებელი მინიმუმის უზრუნველყოფას, არამედ, თუ ეს შესაძლებელია, ცხოვრების იმ დონის შენარჩუნებასაც, რომელიც ექნებოდა მშობლების ნორმალური ურთიერთობის პირობებში (შდრ: სუსგ-ები: №ას-733-733-2018, 11 ივლისი, 2018 წ, პ.128; №ას-541-509-2012, 30 აპრილი, 2021 წ.; №ას-1122-1069-2013, 10 თებერვალი, 2014 წ.; №ას-204-191-2014, 20 ოქტომბერი, 2014 წ.; №ას-495-469-2015, 01 ივლისი, 2015 წ.; №ას-1173-1128-2016, 30 ივნისი, 2017 წ.; №ას-861-2019, 03 დეკემბერი, 2019 წ.; №ას-148-2020, 20 მაისი, 2020 წ.). სსკ-ის 1214-ე მუხლი ითვალისწინებს ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრის ძირითად პირობებს, კერძოდ, ალიმენტის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე, შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში. სასამართლოს მიერ ალიმენტის დაკისრება არ უნდა იყოს ფორმალური და ალიმენტი რეალურად უნდა უზრუნველყოფდეს სარჩენი პირისათვის ნორმალური საცხოვრებელი პირობების შექმნას, ანუ ალიმენტის ოდენობა, რასაც სასამართლო განსაზღვრავს, არ შეიძლება იყოს იმ მინიმალურ ოდენობაზე ნაკლები, რაც აუცილებელია პირის სარჩენად. (შდრ: სუსგ-ები: №ას-358-2023, 27 ივნისი, 2023 წ. პ.16; №ას-767-2021, 18 ნოემბერი, 2021 წ.; №ას-1355-2019, 25 თებერვალი, 2020 წ.; №ას-463-463-2018, 14 იანვარი, 2020 წ; №ას-495-469-2015, 01 ივლისი, 2015 წ.; №ას-1610-1511-2012, 04 თებერვალი, 2013 წ).

105. სსკ-ის 1214-ე მუხლის ფარგლებში სასამართლომ, ერთი მხრივ, უნდა დაადგინოს ბავშვის ის მატერიალური აუცილებლობანი, რომლებიც მისი რჩენა-აღზრდის საკითხს მეტ-ნაკლებად უზრუნველყოფენ, ხოლო, მეორე მხრივ, გადაწყვეტილება უნდა იყოს აღსრულებადი, კერძოდ, ალიმენტვალდებულმა პირმა რეალურად უნდა შეძლოს დაკისრებული თანხის გადახდა, რამდენადაც უნდა დადგინდეს გონივრული ბალანსი არასრუწლოვანთა ინტერესებსა (რაც მეტ-ნაკლებად უზრუნველყოფს ბავშვების საჭიროებებს) და მშობელთა სოციალურ თუ სხვა პასუხისმგებლობას შორის საზოგადოებაში“ (იხ. სუსგ -ები: №ას-319-319-2018, 15 მაისი, 2018 წ.; №ას-619-619-2018, 12 სექტემბერი, 2018 წ; №ას-829-2019, 11 ივლისი, 2019 წ.).

106. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ალიმენტის დაკისრების საკითხის განხილვის დროს ამოსავალი წერტილია ბავშვის საუკეთესო ინტერესის დაცვის უზრუნველყოფა და ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრის დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნებს, აგრეთვე, მშობლებისა და შვილების რეალურ მატერიალურ მდგომარეობას. ალიმენტის დაკისრებას არ უნდა ჰქონდეს მხოლოდ ფორმალური ხასიათი, ის უნდა იყოს ეფექტური და ქმედითი ღონისძიება, რომელიც რეალურად უზრუნველყოფს ბავშვის განვითარებისთვის საჭირო და აუცილებელი პირობების შექმნას. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას უპირატესია ბავშვის უფლება, მიიღოს ნორმალური განვითარებისათვის აუცილებელი მატერიალური სახსრები. ალიმენტის გადახდევინება მიზნად ისახავს ბავშვის ინტერესების დაცვას, მისთვის ძირითადი საარსებო პირობების შექმნას და თუ ეს შესაძლებელია, ცხოვრების იმ დონის შენარჩუნებასაც, რომელიც მას ექნებოდა მშობლების ნორმალური ურთიერთობის პირობებში. ალიმენტის ოდენობა განისაზღვრება გონივრული და სამართლიანი შეფასების საფუძველზე. იმის გამო, რომ შრომისუნარიან მშობელს არ გააჩნია სტაბილური მატერიალური შემოსავალი, იგი არ შეიძლება გათავისუფლდეს შვილის რჩენის ვალდებულებისაგან. სასამართლოს მიერ ალიმენტის დაკისრება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს და ალიმენტი რეალურად უნდა უზრუნველყოფდეს სარჩენი პირისათვის ნორმალური საცხოვრებელი პირობების შექმნას (იხ. სუსგ №ას-341-2022, 14 ივნისი, 2022წ.; №ას-1141-1061-2017, 17 ოქტომბერი, 2017 წ.). ალიმენტის ოდენობა განისაზღვრება ალიმენტის მიმღები პირის აუცილებლობისა და ალიმენტვალდებული პირის შესაძლებლობის გათვალისწინებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ სარჩო, რომლის მიღების უფლებაც არასრულწლოვანს მშობლისგან აქვს, უნდა წარმოადგენდეს სარჩენი პირის მოთხოვნილებათა მინიმალური დაკმაყოფილების საფუძველს მაინც. ამდენად, კანონმდებელი არასრულწლოვანის რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელი ხარჯების ზღვრულ ოდენობას არ ითვალისწინებს და შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ალიმენტის მოცულობა დაადგინოს გონივრული და სამართლიანი ოდენობით, ისეთი გარემოებების ობიექტურად და სამართლიანად შეფასების შედეგად, როგორიცაა მშობლების რეალური ფინანსური შესაძლებლობები, სარჩენი ბავშვის ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, მისი საჭიროებანი, თითოეული მშობლის კმაყოფაზე მყოფ პირთა რიცხვი და სხვა (იხ. სუსგ-ები: №ას-58-49-2011, 27 ივნისი, 2011 წ.; № ას-1610-1511-2012, 04 თებერვალი, 2013 წ.; №ას-1128-1075-2013, 10 თებერვალი 2014 წ.; №ას-675-641-2013, 10 თებერვალი, 2015 წ.; №ას-298-283-2016, 26 სექტემბერი 2016 წ.; №ას-1194-1154-2016, 31 მარტი, 2017 წ.; № ას-319-319-2018, 15 მაისი, 2018 წ.; №ას-332-2019, 02 აგვისტო, 2019 წ.; №ას-463-463-2018, 14 იანვარი, 2020 წ.; №ას-148-2020, 20 მაისი, 2020 წ.; №ას-46-2023, 29 მარტი, 2023 წ., №ას-1347-2022, 08 ივნისი, 2023 წ.).

107. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრის საკითხის განხილვისას, უპირატესად უნდა განისაზღვროს ალიმენტის გონივრული ოდენობა, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს სსკ-ის 1212-ე მუხლით, რომელიც ადგენს არასრულწლოვანი შვილების რჩენის მოვალეობას, იმავე კოდექსის 1198-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლითაც დადგენილია მშობლების ვალდებულება შვილების აღზრდის, ზრუნვის, ფიზიკური, სულიერი თუ გონებრივი განვითარების ასპექტში და 1214-ე მუხლით, რომელიც შვილებზე ზრუნვის საკითხში მშობელთა შეუთანხმებლობის შემთხვევაში, ითვალისწინებს დავის სასამართლო წესით გადაწყვეტას, თუმცა ამოსავალ პრინციპს მაინც ბავშვის ჰარმონიული აღზრდა-განვითარება და მისთვის ოჯახური გარემოს შექმნა წარმოადგენს და ამ კუთხით მისაღები ნებისმიერი გადაწყვეტილებისას უპირატესობა არასრულწლოვნის ჭეშმარიტ ინტერესებს ენიჭება. „ბავშვის უფლებების შესახებ“ კონვენციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშობლებს ან შესაბამის შემთხვევებში, კანონიერ მეურვეებს აკისრიათ ძირითადი პასუხისმგებლობა ბავშვის აღზრდისა და განვითარებისათვის. ბავშვის საუკეთესო ინტერესები მათი ძირითადი ზრუნვის საგანია (იხ. სუსგ-ები: №ას-50-2121, 05 მარტი, 2021 წ.; №ას-177-2019, 23 მაისი, 2019 წელი; №ას-284-2019, 27 ივნისი, 2019 წელი).№ას-621-2019, 11 ივლისი, 2019 წელი).

108. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრის თაობაზე და მიიჩნია, რომ დადგენილი ალიმენტი - 250 ლარის ოდენობით, არ სცილდება გონივრულობის ფარგლებს.

109. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს დასკვნას შეგებებული სარჩელის უარყოფისა და თავდაპირველი სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ და მიაჩნია, რომ კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სტანდარტით, ვერ დაარწმუნა საკასაციო პალატა მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

110. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

111. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება (სუსგ-ები №ას-307-294-2015 03 ივნისი, 2015 წელი; №ას-1258-1180-2015 5 თებერვალი, 2016 წელი; №ას-85-81-2017 27 ოქტომბერი, 2017).

112. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

113. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. პ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. პ.ბ–ძეს (პ.ნ: .....) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით კ.ს–ას მიერ 11.01.2024წ. საგადახდო დავალებით N20147176732 გადახდილი 600 ლარის 70% – 420 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი