საქმე №ას-1503-2023 22 მარტი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნინო ბაქაქური,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "ტ.პ–ი" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - დ.ფ–ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გავრცელებული ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფა და სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ, მორალური ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით დ.ფ–ას (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი შპს „ტ.პ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე ტელეკომპანია, აპელანტი ან კასატორი) წინააღმდეგ, გავრცელებული ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფისა და სასამართლოს გადაწყვეტილების, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის, გამოქვეყნებისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

1.1. მოპასუხე ტელეკომპანიას დაევალა მოსარჩელის მიმართ ცილისმწამებლური, პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა მასობრივი ინფორმაციის იმ საშუალებით, იმავე დროს, რითაც გასაჯაროვდა ეს ინფორმაცია; კერძოდ: - შპს „ტ.პ–მა“ სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 10 კალენდარული დღის ვადაში 20:00 საათიან საინფორმაციო გამოშვებაში განაცხადოს, რომ 2022 წლის 17 იანვრის 20:00 საათიან საინფორმაციო გამოშვებაში გაჟღერებული ინფორმაცია, „გაფლანგული 100 000 ათასების კვალი დ.ფ–ამდე მიდის, სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს” არ შეესაბამება სინამდვილეს;

1.2. მოპასუხე ტელეკომპანიას მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 15 000 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო პალატის 2023 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხე ტელევიზიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის რუსლან აბაშიძის 2021 წლის 16 აგვისტოს N98 ბრძანებით დ.ფ–ა დაინიშნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მინისტრის თანამდებობაზე, შესაბამისად, გათავისუფლდა იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრის თანამდებობიდან 2021 წლის 16 აგვისტოდან;

3.2. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ჩაატარა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა სამინისტროში „დევნილთა ჩასახლების ობიექტებში სარემონტო-აღდგენითი სამუშაოების ჩატარების უზრუნველყოფის პროგრამის“ ფარგლებში დახარჯული საბიუჯეტო სახსრების შესაბამისობის აუდიტი 2019-2020 წწ. პერიოდზე;

3.3. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა:

- საბიუჯეტო განაცხადის ნაკლოვანებები;

-პროგრამის ღონისძიებების დაგეგმვის – ობიექტების შერჩევის ნაკლოვანებები;

- ბაზრის კვლევის ნაკლოვანებები;

- შესყიდვების გეგმასთან დაკავშირებული ნაკლოვანებები;

- ინტერესთა კონფლიქტი;

- დარღვევები ელექტრონულ ტენდერში პრეტენდენტის შერჩევისას;

-სამშენებლო სამუშაოების ხარისხის დამადასტურებული დოკუმენტაციის არარსებობა;

-სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებების პირობების შეუსრულებლობა;

- სარემონტო სამუშაოების დაგეგმვისას გამოვლენილი დარღვევები;

-ობიექტების ადგილზე დათვალიერების შედეგად გამოვლენილი დარღვევები;

3.4. შპს „ტ.პ–ის“ 2022 წლის 17 იანვრის საინფორმაციო გამოშვებაში, 20:00 საათზე, „პირველები“ (ჟურნალისტების ნ.ქ–ას და ვ.დ–ის მიერ) გავრცელდა შემდეგი სახის ინფორმაცია:

ა) ჟურნალისტები:

- „როცა ადამიანები მთავრობის ყურადღების მისაქცევად თავს იკლავენ, ნახეთ როგორ იფლანგება დევნილების ფული. ასი ათასები, რომელიც საცხოვრებლების გარემონტებას უნდა მომსახურებოდა, არამიზნობრივად დაიხარჯა. აფხაზეთის მთავრობამ, ავარიული შენობები, სადაც ცხოვრება გაუსაძლისი იყო, თითქოს გაარემონტა, რეალურად კი, სამუშაოები არ შესრულდა, ან ისე შესრულდა, რომ იქ ცხოვრება უბრალოდ შეუძლებელია. ამ ყველაფერს შავით თეთრზე აუდიტის სამსახური წერს. გაფლანგული ასი ათასების კვალი კი დ.ფ–ამდე მიდის, რომელიც აფხაზეთის მთავრობის მაღალჩინოსანი და ი.კ–ძის სიძეა. სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს’’;

- „დევნილების ფული, რომელიც მაღალჩინოსნების ჯიბეში წავიდა. აუდიტის სამსახურის დასკვნამ ამხილა, როგორ იფლანგება ის თანხა, რომელიც ავარიული კორპუსების გამაგრებას უნდა მოხმარდეს. სანამ დევნილები ღია ცის ქვეშ ან დანგრეულ შენობებში სიცოცხლის რისკის ფასად ცხოვრობენ, აფხაზეთის მთავრობა მათ ფულს იპარავს. 230 000 ლარი აიღეს, მაგრამ შენობები უხარისხო მასალით გაარემონტეს’’;

- ,,2019 წელს ათ ობიექტზე 144 175 ლარის და 2020 წელს ექვს ობიექტზე 78 380 ლარის ღირებულების სარემონტო სამუშაოები დაიგეგმა და შესრულდა არასრულყოფილად. შესწავლის და შერჩევის კრიტერიუმების არარსებობის პირობებში, რამაც წარმოქმნა საბიუჯეტო ასიგნებების არარაციონალური დახარჯვის რისკები“;

- ,,ფულის გაფლანგვა ერთია და მეორეა დევნილების საფრთხის წინაშე დატოვება. კორპუსი, რომელსაც საძირკვლის გამაგრება სჭირდებოდა, ექსპერტიზის გარეშე ისე გაარემონტეს, რომ შენობის მდგრადობა ისევ რისკის ქვეშ იდგა. ეს აფხაზეთის დევნილთა სამინისტროს პირადი გადაწყვეტილება იყო’’;

- „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „იმ–ის“ მიერ სამინისტროსთვის წარდგენილი დასკვნის მიხედვით, კორპუსის მდგრადობის გაუმჯობესების მიზნით აუცილებელი იყო დაზიანებული წყალგაყვანილობის სისტემის მოწესრიგება და კორპუსის ფუნდამენტის გამაგრება რკინაბეტონით. სამინისტროს ხელმძღვანელობამ ალტერნატიული ექსპერტიზის ჩატარების გარეშე შეცვალა შენობის გამაგრების პროექტი. ამ ქმედებით შეიქმნა კორპუსის მდგრადობასთან დაკავშირებული რისკები“;

- „ასი ათასობით ლარის წყალში გადაყრაზე პასუხისმგებლობა არავის დაკისრებია. პირები, რომლებიც დევნილებს ქუჩაში ცხოვრებისთვის სწირავენ, ისევ კაბინეტებში რბილ სავარძლებში სხედან. ასეთია დ.ფ–აც, ი.კ–ძის სიძე, რომელიც შენობების რემონტისთვის კომპანიის შერჩევაზეა პასუხისმგებელი. მისი დანაშაულებების ვრცელი სია აუდიტის დასკვნაში შავით თეთრზე წერია, მაგრამ ფ–ა ხელშეუხებელ მაღალჩინოსნად რჩება”;

ბ) რესპონდენტი: „ცოტაა გამოყოფილი, მაგრამ იმასაც იპარავენ. ცენტრალური ხელისუფლება ინახავს ორი ათასამდე მუქთახორას, რომელიც პრაქტიკულად არაფერს არ აკეთებენ არც აფხაზეთისთვის და არც დევნილთა საჭიროებისათვის და ასე აწყობთ“;

გ) რესპონდენტი: „კ–ძის სიძე ფ–ა თურმე აცხადებს რაღაც ტენდერებს, რომლითაც მერე ბინები უნდა გაარემონტოს და მის ფუნქციაში ეს საერთოდ არ შედის. აფხაზეთის მთავრობას არაფერი არ შეუძლია დღეს დევნილთა ხარჯზე ფულის გაკეთება. 18 მილიონიდან დაახლოებით 9 მილიონი ხელფასებში მიდის“;

დ) ჟურნალისტი: „აუდიტის დასკვნაში ვკითხულობთ, რომ აფხაზეთის მთავრობა დოკუმენტებს აფორმებდა, თითქოს სამუშაოები შესრულდა, მაგრამ რეალურად, არაფერი გაურემონტებიათ. რაც მართლა გაარემონტეს, იქაც უხარისხო მასალით და ხარვეზებით. ზუგდიდში ერთ-ერთი შენობის ჭერის გადახურვის შემდეგ წყალი ოთახებსა და დერეფანში მაინც ჩამოდიოდა“;

ე) რესპონდენტი: „ამ ფულის გათეთრება და მათ ჯიბეებში გადაშვება. არავინ არ დასჯილა არასდროს აი ამ დარღვევების გამო. რა ეფექტურობაზეა საუბარი, როგორ შეიძლება ჩვენ, დევნილებმა ვიგრძნოთ მათი არსებობა საერთოდ. ეს არის ჩვეულებრივად დასაქმების კანტორა იმ კლანებისთვის და იმ წრეებისთვის, ვინც არიან ლოიალური ნებისმიერი მთავრობის მიმართ სხვათაშორის“;

ვ) ჟურნალისტი: „წესით ახლა პროკურატურას აფხაზეთის მთავრობის მაღალჩინოსნები უკვე გამოკითხული უნდა ჰყავდეს და არკვევდეს, ვინ გამოიჩინა თანამდებობრივი გულგრილობა, როცა ავარიულ სახლებში მცხოვრები დევნილების ფული მიითვისა“;

ზ) რესპონდენტი: „კონკრეტული ადამიანის, თანამდებობის პირის - ი.კ–ძის სიძის ასე ვთქვათ, უშუალო პასუხისმგებლობით გაქრა 15 000 ლარზე უფრო მეტი. შესაბამისად, ყველაფერი ზედაპირზე დევს, გამოძიებას თუ დასჭირდება ხვალვე დაიჭერენ კ–ძის სიძეს...“;

თ) რესპონდენტი: „ამის უკან ადამიანების სიცოცხლე დგას. ამის უკან დგას სტერეოტიპი, რომ სახელმწიფოს შეიძლება მოპარო ისე, რომ შენ არ დაისაჯო და სახელმწიფოს ხარჯზე ცხოვრობენ ადამიანები. მათ ჰგონიათ სახელმწიფოს ბიუჯეტი ჯიბის ბიუჯეტი“;

ი) ჟურნალისტი:

„რატომ გაიფლანგა ფული? რატომ ჩაანაცვლეს ხარისხიანი მასალა უხარისხოთი და რა პრინციპით გადაუხადეს ფული იმ კომპანიებს, რომლებსაც სახელმწიფო ვალები ჰქონდათ, მაგრამ გამოცდილება არა. ამ კითხვებზე აფხაზეთის მთავრობის მაღალჩინოსნები დუმილს ამჯობინებენ’’

-„აფხაზეთის მთავრობაში ამტკიცებენ, რომ აუდიტის დასკვნას უკვე უპასუხეს. თუმცა მათ ოფიციალურ გვერდებზე სადღესასწაულო მილოცვების გარდა არანაირი განცხადება არ იძებნება“.

4. განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელე მოითხოვს პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ინფორმაციის უარყოფას და მორალური ზიანის ანაზღაურებას, შესაბამისად საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შესაფასებელია მოპასუხე მედია საშუალების მიერ გავრცელებული ინფორმაცია არის თუ არა მოსარჩელის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-18 მუხლითა და ,,სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ’’ საქართველოს კანონით (შემდეგში: სპეციალური კანონი) დაცულ სფეროში იმგვარი ჩარევა, რასაც სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება.

5. ხსენებული საკითხის სპეციალური სამართლებრივი მოწესრიგების გათვალისწინებით, იმის გადასაწყვეტად, მოპასუხის გამონათქვამი შეიცავს თუ არა ცილისმწამებლურ განცხადებას (სსკ-ის მე-18.2 მუხლით გათვალისწინებული სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგენის საფუძველი), უნდა გაირკვეს მოპასუხის მსჯელობა წარმოადგენს „აზრს“ თუ „არსებითად მცდარ ფაქტს“.

6. უპირველესად, აღსანიშნავია, რომ სპეციალური კანონით მოცემულია როგორც აზრის (შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს), ისე ცილისწამების (არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება) დეფინიცია, რომელთა ანალიზი ცხადყოფს, რომ ფაქტისა და მოსაზრების გამიჯვნა აუცილებელი პირობაა ცილისწამების განსაზღვრისათვის. მითითებული ნორმის მიხედვით, „აზრი“ ფართოდ უნდა განიმარტოს. იგი გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ევროსასამართლომ ერთმანეთისაგან განასხვავა ინფორმაცია (ფაქტები) და შეხედულებები (შეფასებითი მსჯელობა) და არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ფაქტების არსებობა შეიძლება დამტკიცებულ იქნეს, მაშინ, როდესაც შეფასებითი მსჯელობის ნამდვილობა არ ექვემდებარება მტკიცებას. ... ,,რაც შეეხება შეფასებით მსჯელობას, ამ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და იგი თავისთავად ხელყოფს შეხედულებების თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული უფლების ფუნდამენტურ ნაწილს’’ (Lingens v. Austria; Jerusalem v. Austria; Dichand and Others v. Austria).

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად: „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის, გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ N ას-1278- 1298-2011, 20.02.2012 წ.). „აზრისა“ და „ფაქტის“ ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012 წ.). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ №ას-179-172-2012, 01.10.2014 წ.).

8. გამოხატვის თავისუფლება დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმთავრეს საყრდენადაა მიჩნეული, ხოლო მისი უზრუნველყოფა და დაცვა - დემოკრატიული პროცესების წარმატებით ფუნქციონირებისათვის სასიცოცხლო პირობად. ამ მოვლენას, ორმაგი ბუნება, ორმაგი დატვირთვა გააჩნია. იგი ერთდროულად მიზანიც არის და საშუალებაც. იგი არა მხოლოდ თავისთავადი სიკეთე და ღირებულებაა, არამედ იმავდროულად სხვა ღირებულებათა დაცვის საუკეთესო გზაა.

9. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლი ადგენს, რომ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად. ამდენად, მითითებული დანაწესის შესაბამისად მნიშვნელოვანია სადავო საკითხთან მიმართებით მოხმობილი იქნეს ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა, რათა შესაძლებელი გახდეს ეროვნული თუ საერთაშორისო კანონმდებლობით საკითხის რეგულირების მიზნების სწორი განმარტება.

10. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია. მითითებული ნორმის მე-5 პუნქტი კი, შეიცავს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების შეზღუდვის ლეგალურ საფუძვლებს, კერძოდ კონსტიტუციით გარანტირებული ღირებულების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. თავის მხრივ ,,კონსტიტუციის აღნიშნული რეგულაციები და მასში მოცემული შეზღუდვის ლეგიტიმური მიზნების ჩამონათვალი, ნასულდგმულებია ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის ფორმულირებით „ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად... ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად“.

11. ამრიგად, როგორც საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმებით, ისე ეროვნული კანონმდებლობით აღიარებულია სიტყვისა და აზრის ნებისმიერი საშუალებით გამოხატვის თავისუფლება. განსხვავებით აზრის ქონის უფლებისაგან, რომლის შეზღუდვაც როგორც დაუშვებელი, ისე ობიექტურად შეუძლებელიც არის, მისი გამოხატვის თავისუფლება არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მათ შორის, სხვათა უფლებებისა და ღირსების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობის პირობებში. დაცულ უფლებაში ჩარევა გათვალისწინებულია სპეციალური კანონით, რომელიც ცილისწამების შემთხვევაში სხვათა რეპუტაციის ან უფლებათა დაცვას ადგენს.

12. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. „შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებული იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე“ (იხ. „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 08.08.1986). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. „სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს“ (იხ. „დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“, 2002წ., ასევე, სუსგ N ას-1052-1007-2014, 30.09.2015 წ.).

13. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო მუდმივად ხაზს უსვამს გამოხატვის თავისუფლების, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ძირითადი დასაყრდენის, მნიშვნელობას. განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია მედიის ფუნქცია (ინფორმაციის მიმწოდებლის სასიცოცხლო როლი და საზოგადოებრივი ზედამხედველობის ინსტიტუტი) და მოვალეობა, გაავრცელოს საზოგადოებრივ ინტერესს მიკუთვნებული ინფორმაცია და იდეები ისე, რომ არ გასცდეს დაწესებულ საზღვრებს. აღნიშნულ მოვალეობას შეესაბამება საზოგადოების უფლება, მიიღოს მსგავსი სახის ინფორმაცია. მიჩნეულია, რომ გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს ინდივიდის თვითრეალიზაციისათვის საჭირო ძირითად პირობას. ამასთანავე, ჟურნალისტებს გააჩნიათ „გაბუქების ან პროვოკაციის“ უფლებაც კი (პრაგერი და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ /Prager and Oberschlik v. Austria/; საქმე N15974/90).

14. მოცემული დავის განხილვისას მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე დ.ფ–ა, როგორც სახელმწიფო თანამდებობის პირი, სპეციალური კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მიჩნეული უნდა იქნეს საჯარო პირად, რომლის საქმიანობასთან მიმართებითაც მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

15. ამდენად, სადავო სამართალურთიერთობის მონაწილე სუბიექტები, სპეციალური კანონის მიზნებიდან გამოდინარე, ექცევიან განსაკუთრებულ რეგულირებაში. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის ,,ი” ქვეპუნქტის თანახმად, საჯარო პირია - „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ამავე მუხლის ,,ღ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, მედია განიხილება, როგორც მასობრივი კომუნიკაციის ბეჭდვითი ან ელექტრონული საშუალება, მათ შორის, ინტერნეტი. თავის მხრივ, სპეციალური კანონის 3.2 მუხლი მედიას აღჭურავს შესაძლებლობით, საზოგადოებრივი ინტერესიდან გამომდინარე, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, შესაბამისი წყაროს დასახელების ვალდებულების გარეშე (სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, მედიაში ჟურნალისტის მიერ გამოქვეყნებულ ცილისწამებასთან დაკავშირებული სასამართლო დავისას მოპასუხეა მედიის მესაკუთრე. ხოლო, მე-5 პუნქტით, ცილისწამების თაობაზე სასამართლო დავისას არასათანადო მოპასუხეა პირი, რომელიც არ არის განცხადების ავტორი ან რედაქტორი, ან პირი, რომელმაც ტექნიკურად უზრუნველყო განცხადების გავრცელება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ის აშკარად და პირდაპირ უჭერს მხარს განცხადებას).

16. სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პირვილეგიით. ამავე კანონის პირველი მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აბსოლუტური პრივილეგია განმარტებულია, როგორც კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო გათავისუფლება. აზრის გამოხატვა, მისი აბსოლუტური პრივილეგიით დაცულობის გათვალისწინებით, გამორიცხავს პირისათვის რაიმე სახის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას. აზრი არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. ამასთან, ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის განვითარებასთან ერთად, არც ეს დაცვაა აბსოლუტური: ევროპის სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი, და ამავე დროს რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება. თუმცა აბსოლუტური და ერთობლივი მიდგომა არც აქ არსებობს, ევროპის სასამართლო მოწოდებულია შეიწყნაროს გარკვეული - თუნდაც მცირე ფაქტობრივი მონაცემების შემცველი ინფორმაცია, განსაკუთრებით ისეთ პირობებში, როდესაც ღირებულებათა კონფლიქტში ერთვება ისეთი მნიშვნელოვანი აქტორები როგორებიცაა „საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხები“ და პრესის თავისუფლება. ასევე, როდესაც გამოხატვა მიმართულია ნაკლებად დაცვადი საჯარო პირისადმი.

17. ცილისწამების საკანონმდებლო რეგულირებას შეიცავს სპეციალური კანონი, რომლის მიხედვითაც, ცილისწამება არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა. კანონი ერთმანეთისაგან მიჯნავს კერძო და საჯარო პირის ცილისწამებას. კერძო პირის ცილისწამებისათვის პირს მხოლოდ მაშინ ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა, ხოლო საჯარო პირის ცილისწამებისათვის პირს მაშინ ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და გაცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. ამდენად, კანონი კერძო და საჯარო პირის ცილისწამებისათვის (ორივე შემთხვევაში) მტკიცების ტვირთს იმგვარად ანაწილებს, რომ მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს ფაქტი, რომ მის წინააღმდეგ გავრცელებული ინფორმაცია მცდარია და რომ აღიშნული ინფორმაცია მოსარჩელისათვის ზიანის მომტანია. კანონი საჯარო პირისათვის, მისი საჯარო-სამართლებრივი სტატუსიდან გამომდინარე, დამატებით მოთხოვნას აწესებს, კერძოდ, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებად ასახელებს ასევე მის წინააღმდეგ მცდარი ინფორმაციის ბრალეულად (განზრახ ან აშკარა ან უხეში გაუფრთხილებლობით) გავრცელებას, ანუ საჯარო პირის შემთხვევაში, მოსარჩელემ დამატებით უნდა ამტკიცოს ასევე ფაქტი იმის შესახებ, რომ ინფორმაციის გამავრცელებელმა იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ ინფორმაცია, რომელსაც იგი ავრცელებდა, მცდარი იყო (სპეციალური კანონის მე-13-14 მუხლები). ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის მტკიცების ტვირთი შეზღუდვის ინიციატორს ეკისრება. თუმცა, ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ (სპეციალური კანონის 7.6 მუხლი).

18. განსახილველი დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის საგულისხმოა, რომ სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ჩაატარა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა სამინისტროში „დევნილთა ჩასახლების ობიექტებში სარემონტო-აღდგენითი სამუშაოების ჩატარების უზრუნველყოფის პროგრამის“ ფარგლებში დახარჯული საბიუჯეტო სახსრების შესაბამისობის აუდიტი 2019-2020 წწ. პერიოდზე. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა: ა) საბიუჯეტო განაცხადის ნაკლოვანებები, ბ) პროგრამის ღონისძიებების დაგეგმვის – ობიექტების შერჩევის ნაკლოვანებები, გ) ბაზრის კვლევის ნაკლოვანებები, დ) შესყიდვების გეგმასთან დაკავშირებული ნაკლოვანებები, ე) ინტერესთა კონფლიქტი, ვ) დარღვევები ელექტრონულ ტენდერში პრეტენდენტის შერჩევისას, ზ) სამშენებლო სამუშაოების ხარისხის დამადასტურებული დოკუმენტაციის არარსებობა, თ) სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებების პირობების შეუსრულებლობა, ი) სარემონტო სამუშაოების დაგეგმვისას გამოვლენილი დარღვევები, კ) ობიექტების ადგილზე დათვალიერების შედეგად გამოვლენილი დარღვევები.

19. ამდენად, აუდიტის დასკვნის არსებობის პირობებში, დგინდება, რომ სიუჟეტი მიმართული იყო საზოგადოების ფართო მასების ინტერესის სფეროში არსებულ საკითხთან მიმართებით. ამასთანავე, საკითხის აქტუალურობის პირობებში, შესაფასებელია ჟურნალისტთა მხრიდან გაცხადებული ინფორმაციის ნამდვილობა და არსებული ბრალდებებისადმი დ.ფ–ას კავშირის გონივრულობა.

20. სააპელაციო სასამართლომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად განმარტა, რომ მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, უნდა არსებობდეს ასეთი შეფასების საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი’’, წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და „გადაჭარბებულად“ იქნას მიჩნეული. განცხადების კლასიფიკაცია ფაქტად ან შეფასებით მსჯელობად, პირველ რიგში, ეროვნული ხელისუფლების, კერძოდ, ეროვნული სასამართლოს კომპეტენციას მიეკუთვნება. თუმცა, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ შეიძლება საჭიროდ მიიჩნიოს, თვითონ შეაფასოს სადავო განცხადებები.

21. სპეციალური კანონის მე-7 მუხლი ადგენს მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესს, რომელიც ვრცელდება ხსენებული კანონით გარანტირებული უფლების შეზღუდვასთან დაკავშირებით მიმდინარე სამართლაწარმოებისას, კერძოდ, ნორმის თანახმად, კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს (პირველი პუნქტი). კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ (მეორე პუნქტი). საზოგადოებრივი ყურადღების ან ცნობისმოყვარეობის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს მოვლენისათვის საზოგადოებრივი ყურადღების სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ (მეოთხე პუნქტი). დაუშვებელია, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საქმეზე მოპასუხის უარი – გაამხილოს პროფესიული საიდუმლოება ან მისი წყარო – გახდეს მოპასუხის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების გამოტანის ერთადერთი საფუძველი (მეშვიდე პუნქტი).

22. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის ,,ა’’ პუნქტის შესაბამისად, ,,განცხადება არის ინფორმაცია, რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო“. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სადავოდ ხდის მოპასუხე ტელეკომპანიის ჟურნალისტების მიერ მოსარჩელის მიმართ, 2022 წლის 17 იანვარს 20:00 საათზე ტელეკომპანიისსაინფორმაციო გამოშვება „პ–ში“ გავრცელებულ შემდეგი შინაარსის განცხადებას: ,,...გაფლანგული ასი ათასების კვალი კი დ.ფ–ამდე მიდის, რომელიც აფხაზეთის მთავრობის მაღალჩინოსანი და ი.კ–ძის სიძეა. სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს...’’ მოსარჩელე სადავოდ ხდის გამონათქვამს სიუჟეტის მთლიანი კონტექსტის გათვალისწინებით, რომელიც, მოსარჩელის მტკიცებით, მიზანმიმართულად მიემართებოდა მისი პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის ხელყოფისაკენ. ამავე სიუჟეტში ჟურნალისტები მიუთითებენ, რომ: ,,..ასი ათასობით ლარის წყალში გადაყრაზე პასუხისმგებლობა არავის დაკისრებია. პირები, რომლებიც დევნილებს ქუჩაში ცხოვრებისთვის სწირავენ, ისევ კაბინეტებში რბილ სავარძლებში სხედან. ასეთია დ.ფ–აც, ი.კ–ძის სიძე, რომელიც შენობების რემონტისთვის კომპანიის შერჩევაზეა პასუხისმგებელი. მისი დანაშაულებების ვრცელი სია აუდიტის დასკვნაში შავით თეთრზე წერია, მაგრამ ფ–ა ხელშეუხებელ მაღალჩინოსნად რჩება...’’

23. სააპელაციო სასამართლომ სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტით დაწესებული აზრისა და ფაქტის გამიჯვნის სტანდარტის შესაბამისადდაასკვნა, რომ მოპასუხე ტელეკომპანიის მიერ გადაცემაში გაჟღერებული ინფორმაცია: 1) ,,...გაფლანგული ასი ათასების კვალი კი დ.ფ–ამდე მიდის, რომელიც აფხაზეთის მთავრობის მაღალჩინოსანი და ი.კ–ძის სიძეა. სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს...’’ და 2) ,,..ასი ათასობით ლარის წყალში გადაყრაზე პასუხისმგებლობა არავის დაკისრებია. პირები, რომლებიც დევნილებს ქუჩაში ცხოვრებისთვის სწირავენ, ისევ კაბინეტებში რბილ სავარძლებში სხედან. ასეთია დ.ფ–აც, ი.კ–ძის სიძე, რომელიც შენობების რემონტისთვის კომპანიის შერჩევაზეა პასუხისმგებელი. მისი დანაშაულებების ვრცელი სია აუდიტის დასკვნაში შავით თეთრზე წერია, მაგრამ ფ–ა ხელშეუხებელ მაღალჩინოსნად რჩება...’’ შეიცავს პირის მიერ კონკრეტული გადაცდომის ჩადენასთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ მოცემულობას და გამონათქვამი წარმოადგენს ფაქტების შემცველ ინფორმაციას, რომლის ნამდვილობის გადამოწმებაც ობიექტურად შესაძლებელია.

24. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ იმ საქმეებში, რომლებშიც წინააღმდეგობაში მოდის, ერთი მხრივ, გამოხატვის თავისუფლება (კონვენციის მე-10 მუხლი) და, მეორე მხრივ, პატივისა და ღირსების დაცვა (კონვენციის მე-8 მუხლი), პირველ რიგში, ყურადღება ექცევა შემდეგ საკითხებს: ა) რამდენად ეხება კონკრეტული გამონათქვამი საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს; ბ) იმ შემთხვევაში, თუ ჩრდილი მიადგა პატივსა და ღირსებას, როგორია კონტექსტი - ეხება თუ არა გამონათქვამი პიროვნების საჯარო საქმიანობას, საქმე გვაქვს ფაქტთან თუ შეფასებით მსჯელობასთან, როგორია გამოხატვის ფორმა და შინაარსი; გ) რამდენად იყო პირის მიმართ გავრცელებული გამონათქვამი პროვოცირებული თავად ამ პირის მიერ; დ) ეროვნულმა ორგანოებმა როგორ დაიცვეს ბალანსი გამოხატვის თავისუფლებასა და პატივისა და ღირსების დაცვას შორის.

25. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ მე-10 მუხლი იცავს არა მხოლოდ „ინფორმაციას“ ან „იდეებს“, რომლებიც დადებითი, არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელოა, არამედ შეურაცხმყოფელ, შოკისმომგვრელ ან შემაწუხებელ ინფორმაციას, ან იდეებს. ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ლიბერალური აზროვნების მოთხოვნები, რომელთა გარეშე „დემოკრატიული საზოგადოება“ არ არსებობს („ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (1976 წლის 7 დეკემბერი, სერია A, N24)).

26. იმისათვის, რომ შეფასდეს დაცულ უფლებაში ჩარევის აუცილებლობა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა „დასაშვები კრიტიკის ფარგლებზე“. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე იყო საჯარო პირი. საჯარო პირის მიმართ, როგორც ზემოთ აღინიშნა, კერძო პირთან შედარებით, კრიტიკის დროს თმენის ფარგლები უფრო ფართოა. სპეციალური კანონიც საჯარო პირის ცილისწამების შემთხვევაში განსხვავებულ სტანდარტს ადგენს. კერძოდ, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის სავალდებულოა კუმულაციურად არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: 1) გავრცელებული უნდა იყოს მოსარჩელის შესახებ ფაქტის შემცველი ინფორმაცია, 2) გავრცელებული ფაქტები არსებითად მცდარი უნდა იყოს და არ შეესაბამებოდეს სინამდვილეს, 3) გავრცელებული ცნობები მოსარჩელისათვის ზიანის მიმყენებელი უნდა იყოს და 4) განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ უნდა იყოს ცნობილი ან სახეზე უნდა იყოს მოპასუხის აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ყველა ამ პირობის არსებობის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. კანონი საჯარო პირისათვის, მისი საჯარო-სამართლებრივი სტატუსიდან გამომდინარე, დამატებით მოთხოვნას აწესებს და მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებად, გარდა ზიანის მიმყენებელი ფაქტის შემცველი ინფორმაციის გავრცელებისა, ასახელებს ასევე მის წინააღმდეგ მცდარი ინფორმაციის ბრალეულად (განზრახ ან აშკარა ან უხეში გაუფრთხილებლობით) გავრცელებას, ანუ საჯარო პირის შემთხვევაში, მოსარჩელემ დამატებით უნდა ამტკიცოს ასევე ფაქტი იმის შესახებ, რომ ინფორმაციის გამავრცელებელმა იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ ცნობები, რომელსაც იგი აჟღერებდა, მცდარი იყო.

27. კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ ტელეკომპანია ,,პ–ის’’ გადაცემაში (,,პ–ბი’’) ჟურნალისტების მეშვეობით გავრცელებული განცხადებები წარმოადგენს აზრს და არ სცდება გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებს. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის არც ის არგუმენტი გაიზიარა, რომ ჟურნალისტების მიერ მომზადებული სიუჟეტი ეფუძნებოდა აუდიტის დასკვნას, რადგანაც თავად აუდიტის დასკვნა შედგენილია 2019-2020 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, იმ დროს, როდესაც მოსარჩელე არ იმყოფებოდა მინისტრის თანამდებობაზე (იგი დაინიშნა 2021 წელს), შესაბამისად ჟურნალისტებს გონივრული წინდახედულების ფარგლებში ჰქონდათ შესაძლებლობა, გადაემოწმებინათ აუდიტის მიერ შეფასებული პერიოდი, ასევე - დ.ფ–ას მინისტრად დანიშვნის დრო. სიუჟეტის მომზადების დროს ჟურნალისტებს უნდა ემოქმედათ კეთილსინდისიერების სტანდარტის დაცვით და საზოგადოებისათვის მიეწოდებინათ ობიექტური რეალობა, წარმოდგენილი სიუჟეტის გაცნობის შედეგად კი დგინდება, რომ ჟურნალისტები მიზანმიმართულად მიუთითებენ კონკრეტულად დ.ფ–ას, როგორც ი.კ–ძის სიძის, გარკვეულ ბრალეულობაზე, ისე რომ სიუჟეტში არ არის მითითებული სახელმწიფო აუდიტის მხრიდან შესაფასებელი პერიოდი და მოსარჩელის თანამდებობაზე მისვლის დრო.

28. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ აუდიტს არ დაუდგენია თანხების გაფლანგვის ფაქტი და არ გამოუვლენია ამ დარღვევებზე პასუხისმგებელი პირები. სპეციალური ცოდნის მქონე პირის მიერ შედგენილი დასკვნა არის მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე და იგი შეიძლება წარმოადგენდეს სავარაუდო დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე გამოძიების დაწყების საფუძველს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ ამგვარ ფაქტზე მიმდინარეობს გამოძიება და რომ დამდგარია კონკრეტული პირების პასუხისმგებლობის საკითხი. მოსარჩელე 2021 წლის 16 აგვისტოდან დაინიშნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მინისტრის თანამდებობაზე, აუდიტის პერიოდი კი მოიცავს 2019-2020 წწ.. გავრცელებული სიუჟეტის კონტექსტის გათვალისწინებით, იმ პირობებში, როდესაც მტკიცებითი ფორმით იქნა გადმოცემული სამინისტროში არსებული დარღვევები საბიუჯეტო სახსრების „არამიზნობრივ ხარჯვასთან“ დაკავშირებით, ვერ იქნება გაზიარებული მოპასუხე ტელეკომპანიის მტკიცება, რომ ვინაიდან, დღეის მდგომარეობით, დ.ფ–ას უკავია მინისტრის თანამდებობა, მას ეკისრება პასუხისმგებლობა წინა მინისტრის საქმიანობის პერიოდში არსებულ დარღვევებზე. აღსანიშნავია ისიც, რომ მოპასუხე მხარეს არ უცდია მოეძია დოკუმენტაცია (ან სხვა მასალა) არსებული ინფორმაციის გადამოწმებისთვის. შესაბამისად, სწორედ მოპასუხეა პასუხისმგებელი გავრცელებული ინფორმაციის სისწორეზე. არსებულ ვითარებაში კი მოპასუხე მხარემ ვერ შეძლო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურება იმის თაობაზე, რომ მან მიიღო ყველა ზომა მოპოვებული ინფორმაციის სისწორის გადასამოწმებლად.

29. ევროსასამართლოს განმარტებით, ,,რამდენადაც სერიოზულია ბრალდება, იმდენად სერიოზული უნდა იყოს ფაქტობრივი საფუძველი’“ (Abeberry v. France). ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქმეში ,,Gas of Alithia publishing company Ltd & Constantinides V. Cyprus”, განმარტებულია: ,,რაიონულმა სასამართლომ დეტალურად მოისმინა და გამოიკვლია განმცხადებელთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და დაასკვნა, რომ ისინი მოქმედებდნენ ბოროტი განზრახვით, როდესაც ავრცელებდნენ უკიდურესად ცილისმწამებლურ განცხადებებს ისე, რომ არ მიუღიათ საკმარისი ზომები, გამოქვეყნებამდე მათ გადასამოწმებლად. ამით დასტურდება განმცხადებელთა გულგრილი (ინდიფერენტული) დამოკიდებულება მათი განცხადების ჭეშმარიტების მიმართ“. ამავე გადაწყვეტილებაში მითითებულია: ,,რაც შეეხება შედავებას მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით, სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონვენციის მე-10 მუხლს არსებითად არ ეწინააღმდეგება ცილისწამების საქმეებზე ცილისმწამებლური განცხადებების ჭეშმარიტების მტკიცების ტვირთის გადაკისრება მოპასუხისთვის, რომლებსაც სურთ თავი დაიცვან განცხადების მართებულობის არგუმენტით“...

30. საგულისხმოა, რომ დანაშაულის ჩადენის ბრალდებასთან მიმართებით გავრცელებული ინფორმაცია ექვემდებარება ჟურნალისტთა მხრიდან გადამოწმებას, შესაბამისად, მოპასუხის (აპელანტის) მტკიცება სახელმწიფო აუდიტის დასკვნის არსებობასთან მიმართებით, რომელიც რეალურად აფასებს მოსარჩელის მინისტრად განწესებამდე არსებულ მდგომარეობას, ვერ მიიჩნევა ჟურნალისტთა პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საკმარის წინაპირობად. გავრცელებული ინფორმაციის გადამოწმების მინიმალური სტანდარტის დაუცველობის პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ შეპირისპირებული ინტერესებიდან გამომდინარე უპირატესობა გამოხატვის თავისუფლებას ვერ მიანიჭა, რადგანაც მასზე პრევალირებს პირის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია.

31. სპეციალური კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და გაცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

32. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მხრიდან ასევე წარდგენილი იყო მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი და მითითებული იყო სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

33. სპეციალური კანონის მე-19 მუხლის შესაბამისად, ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას.

34. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა (სსკ-ის 128-ე მუხლი). ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144-ე მუხლი).

35. სსკ-ის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება სსკ-ის 139-ე და 140-ე მუხლები. იმავე კოდექსის 141-ე მუხლის შესაბამისად კი, თუ შეწყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა, მაშინ შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა დაიწყება თავიდან.

36. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად არ ცნობის ნაწილში. კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში, საერთო სასამართლოებში არსებული საქმის წარმოების ელექტრონული სისტემის მეშვეობით დგინდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, 2022 წლის 15 აპრილს, სარჩელით მიმართა დ.ფ–ამ, მოპასუხე ტელეკომპანიის მიმართ, პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფის მოთხოვნით. აღნიშნული სარჩელის განსახილველად მიღებაზე დ.ფ–ას სასამართლოს 2022 წლის 19 აპრილის განჩინებით ეთქვა უარი. სასამართლოს განჩინება მოსარჩელეს ჩაჰბარდა 2022 წლის 19 აპრილს, ხოლო 2022 წლის 20 აპრილს დ.ფ–ამ სასამართლოში წარადგინა განცხადება, რომლითაც უარი თქვა 2022 წლის 19 აპრილის განჩინების გასაჩივრებაზე და მოითხოვა წარმოდგენილი საბუთების დაბრუნება. მასალები მოსარჩელეს ჩაჰბარდა 2022 წლის 27 აპრილს. ახალი სარჩელი დ.ფ–ას მიერ წარდგენილი იქნა 2022 წლის 27 ივლისს.

37. ამგვარად, პირველი სარჩელი დ.ფ–ამ წარადგინა სპეციალური კანონით დადგენილ ხანდაზმულობის 100 დღიან ვადაში. სადავო განცხადება გაკეთდა 2022 წლის 17 იანვარს, სარჩელი კი წარდგენილ იქნა 2022 წლის 15 აპრილს, განცხადების გავრცელებიდან 88-ე დღეს.

38. სსკ-ის 140-ე მუხლის თანახმად, 1. სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. 2. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.

39. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „[...] მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლში მითითებულია სარჩელის განუხილველად დატოვების და არა საქმის განხილვის შეწყვეტის თაობაზე, მაგრამ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ნორმა განმარტებულ უნდა იქნეს მისი დანიშნულების გათვალისწინებით და არა გამოყენებული ტერმინების სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობიდან გამომდინარე. 140-ე მუხლით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგი მაშინაც დგება სახეზე, როდესაც ადგილი აქვს სარჩელის მიღებაზე უარის თქმას, და არა სარჩელის განუხილველად დატოვებას და აღნიშნული არ შეიძლება გახდეს სასამართლოს მიერ მითითებული ნორმის გამოყენებაზე უარის თქმის საფუძველი“ (სუსგ Nას-1586-1489-2012, 22.04.2013წ.).

40. იმავე საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: „[...] საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის რეგისტრაციაზე უარის თქმის ან განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, პირს შეუზღუდავად შეუძლია ახალი სარჩელის აღძვრა, თუ აღმოიფხვრება სარჩელის წარმოებაში მიღების დამაბრკოლებელი გარემოებები. სწორედ ასეთი შემთხვევისათვის ადგენს სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლი, რომ სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეწყდება, მაგრამ, თუ პირი განუხილველად დატოვებიდან 6 თვის განმავლობაში აღძრავს ახალ სარჩელს, რომელსაც სასამართლო წარმოებაში მიიღებს და განიხილავს, ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის წარდგენის მომენტიდან“.

41. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 140-ე მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, „პირველი სარჩელის შეტანის დროში“ იგულისხმება არა უშუალოდ სარჩელის სასამართლოში წარდგენის დღე, არამედ სასამართლოს მიერ სარჩელის წარმოებაში მიღების დღე.

42. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 184-ე და 186-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ სასამართლოს 5 დღიანი ვადა აქვს სარჩელის დასაშვებობის (მიღების) სტადიის შესამოწმებლად, რის შესახებაც მოსარჩელეს ეცნობება მოსამართლისთვის სარჩელის გადაცემიდან არა უადრეს 5 და არა უგვიანეს 14 დღისა. ამგვარად, სანამ სასამართლოს შესაბამისი მოხელე არ შეატყობინებს მოსარჩელეს სარჩელის მიღების ან მის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ, მოსარჩელისთვის უცნობია წარდგენილი სარჩელის სამართლებრივი ბედი.

43. დადგენილია, რომ დ.ფ–ას პირველ სარჩელს განსახილველად მიღებაზე უარი ეთქვა 2022 წლის 19 აპრილს. აღნიშნული განჩინება ამავე დღეს ჩაჰბარდა მოსარჩელეს. შესაბამისად, მოსარჩელისთვის ამავე დღეს გახდა ცნობილი სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძვლები და მომდევნო დღიდან აითვალა განჩინების გასაჩივრების 12 დღიანი ვადა (სსსკ-ის 187-ე, 416-ე მუხლები). ასევე, დადგენილია, რომ დ.ფ–ამ 2022 წლის 20 აპრილს განცხადებით მიმართა სასამართლოს, უარი თქვა 2022 წლის 19 აპრილის განჩინების გასაჩივრებაზე და მოითხოვა შეტანილი საბუთების დაბრუნება. შესაბამისად, სსკ-ის 140-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შინაარსის გათვალისწინებით, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის დღედ მიჩნეული უნდა იქნეს სწორედ 2022 წლის 20 აპრილი და, სსკ-ის 141-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს 2022 წლის 21 აპრილიდან. ახალი სარჩელი, რომელიც სასამართლოს მიერ წარმოებაში იქნა მიღებული, წარმოდგენილ იქნა 2022 წლის 27 ივლისს, ე.ი. სპეციალური კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის 98-ე დღეს. ამგვარად, სარჩელი ვერ მიიჩნევა ხანდაზმულად.

44. სპეციალური კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ.

45. კონკრეტულ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მის მიერ გავრცელებული არასწორი ფაქტების (ცილისწამების) უარყოფა - სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება, რადგან გამოვლენილია სპეციალური კანონის მე-14 მუხლის ფაქტობრივი შემადგენლობა, რაც იწვევს ამავე კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას, რომლის მიხედვითაც, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ.

46. ამავე კანონის მე-17.3 მუხლის შესაბამისად, თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი, ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება.

47. სამართლის მიერ დაცულ ერთ-ერთ სიკეთეს, რომლის ხელყოფის შედეგად დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება, წარმოადგენს პირადი არაქონებრივი უფლებები. აღნიშნული უფლებების დარღვევისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს სსკ-ის მე-18 მუხლი. დასახელებული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. იმავე მუხლის მე-6 ნაწილის მიხედვით, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის, მათ შორის, არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლადაც.

48. სსკ-ის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის ჩანაწერი - „კანონით დადგენილი წესით“ გულისხმობს, როგორც საკუთრივ სსკ-ის მე-18 მუხლს, ასევე, სპეციალურ კანონს, რომელიც საქართველოში ძალაშია 2004 წლის 16 ივლისიდან და რომლითაც ახლებურად მოწესრიგდა მე-18 მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა და ნორმის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული უფლებების რეალიზაცია.

49. სააპელაციო სასამართლომ მორალური ზიანის არსებობის ნაწილში გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება და აღნიშნა, მოსარჩელემ უზრუნველყო დაედასტურებინა, რომ მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელდა არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი ინფორმაცია უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, აღნიშნული განცხადება არის მოსარჩელისათვის ზიანის მიმყენებელი - რეპუტაციის შემლახველი და სახელის გამტეხი. დამრღვევი პირისათვის დასაკისრებელი მორალური ზიანის სამართლიანი ოდენობის დადგენისას, მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ პირადი არაქონებრივი უფლებების დარღვევით გამოწვეულ მორალურ ზიანს მატერიალური ეკვივალენტი არ გააჩნია და ობიექტურად შეუძლებელია პატივისა და ღირსების შელახვასთან დაკავშირებული, პირის მიერ განცდილი სულიერი ტკივილის ხარისხის შეფასება და მისი ფულადი თანხით კომპენსირება. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს დემოკრატიულ საზოგადოებაში პირის უფლებების და რეპუტაციის დაცვის ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად გამოხატვის დაცულ უფლებაში ჩარევის პროპორციულობისა და თანაზომიერების პრინციპის გათვალისწინებით.

50. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქალაქო სასამართლომ გონივრული ოდენობით - 15 000 ლარით განსაზღვრა მორალური ზიანი, რაც, გავრცელებული ფაქტების უარყოფის ვალდებულებასთან ერთად, პროპორციულად უზრუნველყოფს მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღგენას და იმავდროულად, გადაჭარბებულ პასუხისმგებლობას არ დააკისრებს მედია საშუალებას.

51. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

51.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხე ტელევიზიამ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

51.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს სიტყვებს „კვალი მიდის“, რაც მსმენელში თავისთავად იწვევს აღქმას, რომ განცხადება არათუ ფაქტის, არამედ მოსაზრების შემცველია. კერძოდ, სიტყვები „კვალი მიდის“ გულისხმობს იმას, რომ სამინისტროს მიერ არაჯეროვნად გამოყენებული თანხებზე პასუხისმგებლობა, ლოგიკურია, დაეკისროს თავად ამ სამინისტროს წარმომადგენელს, რომელიც მინისტრიც დ.ფ–აა;

51.3. კასატორის განმარტებით, მედიაში გავრცელებული მოსაზრება და დასკვნები ეყრდნობოდა შემდეგ გარემოებებს:

51.3.1. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის 2021 წლის 26 ნოემბრის დასკვნაში მითითებულია, რომ „სამინისტროს მხრიდან კონტროლის მექანიზმების არაქმედითუნარიანობამ და შესაბამისი კონტროლის არარსებობამ განაპირობა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებების მოთხოვნების შეუსრულებლობა, რის შედეგად არაჯეროვნად გაიხარჯა 20,030 ლარის საბიუჯეტო სახსრები და ვერ იქნა მიღწეული პროგრამით დასახული მიზნების ეფექტიანობა“;

51.3.2. ამავე დასკვნაში აღნიშნულია, რომ „სამინისტროს დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილებით შეიქმნა კორპუსის მდგრადობასთან დაკავშირებული რისკები“;

51.3.3. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის 2021 წლის 26 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, „2019 წელს 10 ობიექტზე − 144,174 ლარის და 2020 წელს 6 ობიექტზე − 78,380 ლარის ღირებულების სარემონტო სამუშაოები დაიგეგმა და შესრულდა მონაცემთა საინფორმაციო ბაზის არასრულყოფილად შესწავლის და შერჩევის კრიტერიუმის არარსებობის პირობებში. აღნიშნულმა გარემოებამ შექმნა სამინისტროს მხრიდან სუბიექტური მიდგომისა და სარემონტო ობიექტების არამართლზომიერად შერჩევის რისკები, ასევე განაპირობა საბიუჯეტო ასიგნებების არარაციონალურად ხარჯვის შესაძლებლობა“;

51.3.4. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა სამინისტროს დებულების მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამინისტროს ამოცანაა „კანონმდებლობის შესაბამისად, დევნილთა განსახლების ობიექტების რეაბილიტაციის ღონისძიებათა განხორციელება“, ხოლო მე-3 მუხლის თანახმად, „სამინისტროს ხელმძღვანელობს მინისტრი, რომელიც ერთმმართველობის პრინციპზე დაყრდნობით, მოქმედი კანონმდებლობით, ახორციელებს სამინისტროს მართვას, კოორდინაციასა და კონტროლს”;

51.3.5. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის რეკომენდაციებში ასევე მითითებულია, რომ „სამინისტრომ, აუდიტის პროგრამის ფარგლებში, სატენდერო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შესრულებულ სამუშაოებზე, ობიექტების მიხედვით, საგარანტიო პერიოდის გასვლამდე განახორციელოს შემოწმება, ნორმალური ექსპლუატაციის პირობებში უხარისხო მასალების გამოყენებისა და უხარისხოდ შესრულების შედეგად შესაძლო დარღვევების/ხარვეზების ან მიწერების ფაქტების გამოვლენის მიზნით. დასახოს კონკრეტული გეგმა აღმოჩენილი დარღვევების აღმოსაფხვრელად შემსრულებლის, დაფინანსების წყაროსა და შესრულების ვადების მითითებით“; „სამინისტრომ სრულყოს არსებული კონტროლის მექანიზმები და დაგეგმოს ქმედითი ღონისძიებები, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს „რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესახებ“ კანონით განსაზღვრული საბიუჯეტო პროგრამის დასახული მიზნების მიღწევა, საბიუჯეტო ასიგნებების რაციონალური და მართლზომიერი ხარჯვა“;

51.3.6. სახელმწიფო აუდიტის დასკვნის გასაჯაროების დროს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა სამინისტროს მოქმედი მინისტრი არის დ.ფ–ა;

51.3.7. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან დგინდება, რომ სწორედ უწყების მინისტრი არის პასუხისმგებელი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა სამინისტროს იმ დარღვევებზე, რაც აუდიტის სამსახურმა დაადგინა და მინისტრი ვალდებულია, ჰქონდეს რეაგირება აუდიტის დასკვნით დადგენილ დარღვევებზე. ამდენად, ერთადერთი ლოგიკური დასკვნა, რაც შეიძლება მედიამ და ჟურნალისტმა გამოიტანოს ისაა, რომ დარღვევებზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მინისტრს - დ.ფ–ას;

51.4. კასატორის განმარტებით, დ.ფ–ას შემხებლობა არ არის დადასტურებეული და დამტკიცებული, საზოგადოებისათვის ცნობილი ხდება თავად სადავო სიუჟეტიდანაც, სადაც ნახსენებია, რომ უფლებამოსილი ორგანოების მიერ არ ყოფილა იდენტიფიცირებული პასუხისმგებელი პირის ვინაობა, ხოლო სიუჟეტში გავრცელებული ინფორმაცია ჟურნალისტის ლოგიკურ დასკვნას და შეფასებას წარმოადგენს;

51.5. კასატორის განმარტებით გავრცელებული ცნობები უშუალოდ მოსარჩელეს არ ეხება. სიუჟეტის მთავარი სამიზნე არ არის დ.ფ–ა, როგორც ფიზიკური პირი. დ.ფ–ა იმის გამო ახსენეს, რომ იგი უწყების ხელმძღვანელია;

51.6. კასატორის განმარტებით არ დასტურდება გავრცელებული ცნობების სიმცდარე. ამასთან, ჟურნალისტს, ინფორმაციის გადამოწმების მიზნით, არ გამოუჩენია აშკარა და უხეში დაუდევრობა. სადავოდ გამხდარ სიუჟეტში ჩანს, რომ მედიის ჟურნალისტები მისული იყვნენ სამინისტროში, რათა პასუხი მიეღოთ აუდიტის სამსახურის დასკვნაში მითითებულ დარღვევებზე, ხოლო სამინისტროს წარმომადგენლებმა უარი თქვეს მათთან შეხვედრაზე;

51.7. კასატორის განმარტებით, ზიანის ფაქტი არ დასტურდება. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არაპროპორციულია;

51.8. კასატორის განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია. კასატორის მითითებით, შეწყვეტილი ხანდაზმულობის ვადის დინების ხელახლა ათვლა უნდა დაიწყოს სარჩელის შეტანის მომდევნო დღეს. მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2022 წლის 15 აპრილს, რა დროსაც შეწყდა ხანდაზმულობის 100 დღიანი ვადის დინება. მისი ხელახლა ათვლა კი უნდა დაიწყოს სარჩელის შეტანის მეორე დღიდან - 2022 წლის 16 აპრილიდან. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა არ იქნებოდა ხანდაზმული, თუკი სასამართლოს მიმართავდა 2022 წლის 16 აპრილიდან 2022 წლის 22 ივლისამდე პერიოდში (100 დღე). მოსარჩელემ კი სასამართლოს მიმართა 2022 წლის 27 ივლისს, რა დროსაც გასული იყო სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

51.9. კასატორმა ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლოების მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე მითითებით განაცხადა, რომ მათ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება. სარჩელი წარმოადგენს სტრატეგიულ წინააღმდეგობას სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ.

51.10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხე ტელევიზიის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო 2024 წლის 23 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შემოწმების, საქმეში წარმოდგენილი ვიდეო-ჩანაწერის შესწავლისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

52. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ აქვს წარმოდგენილი.

53. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რაც საკასაციო პრეტენზიის არსებითად განხილვის ეტაპზე, საკასაციო საჩივრის უარყოფისა და გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის ძირითად საკასაციო პრეტენზიებზე იმსჯელებს, რადგან ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

54. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორედ ამ ფარგლებში არსებითად განიხილავს და ამოწმებს საკასაციო პრეტენზიის დასაბუთებულობას (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), ამასთან, მიაჩნია, რომ არ ვლინდება სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი (სსსკ-ის 412-ე მუხლი).

55. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირი აზრის გამოხატვისა და გავრცელების დროს დაცულია სპეციალური კანონით; საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლი ამავე გარანტიას ადგენს; ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის 1950 წლის კონვენციის მე-10 მუხლით ყველას აქვს გამოხატვის თავისუფლება; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 153-ე მუხლი განსაზღვრავს სიტყვის თავისუფლების ხელყოფის სამართლებრივ შედეგებს.

56. სსკ-ის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით: „პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან“, მესამე ნაწილით “თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, მაშინ ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს”.

57. სსკ-ის მე-18 მუხლის მიზანია სწორედ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში დარღვეული პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა, რა დროსაც სასარჩელო მოთხოვნის აღმძვრელი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომლის შესახებაც გავრცელდა ინფორმაცია და არა ის პირი, რომელიც ვარაუდობს, რომ მის მიმართ გავრცელდა ინფორმაცია ან გავრცელებულ ინფორმაციაში სწორედ ის იგულისხმებოდა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 18, ველი 1, 7, 35). შესაბამისად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს, თუ ვინ აღძრა სარჩელი, ვის მიმართ და რა ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სადავო ფრაზები პირადად მოსარჩელეს არ ეხებოდა და იგი ზოგადად სამინისტროს ხელმძღვანელობისადმი იყო მიმართული, და აღნიშნავს, რომ სადავო ფრაზებში კონკრეტულად დ.ფ–ა არის მოხსენიებული. ამასთან, იგი იდენტიფიცირებულია იმ თვალსაზრისითაც, რომ სადავო სიუჟეტში ჟურნალისტი მას, როგორც ი.კ–ძის სიძეს მოიხსენიებს, ხოლო სარჩელით სადავოდ ქცეული „გაფლანგული 100 000 ათასების კვალი დ.ფ–ამდე მიდის, სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს” არა ზოგადად სამინისტროს ხელმძღვანელობას, არამედ სწორედ მოსარჩელეს მიემართება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსარჩელე საჯარო პირია, ოღონდ არა იმ საფუძვლით, რომ მისი საქმიანობისკენ მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო აფასებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-14 პუნქტი), არამედ იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მინისტრია. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საჯარო პირად კვალიფიკაციისათვის რამდენიმე დამოუკიდებელი საფუძველია ჩამოყალიბებული: ა) სპეციალური კანონი თავის მხრივ, „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლზე უთითებს; ბ) პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; გ) პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედებების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ კანონის“ მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ე2“ ქვეპუნქტის „აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების აღმასრულებელი ხელისუფლების დაწესებულებათა ხელმძღვანელები და მათი მოადგილეები“ მიხედვით გათვალისწინებული პირია (აღნიშნული სამართლებრივი კვალიფიკაცია არ ახდენს გავლენას გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ შედეგზე).

58. კერძო და საჯარო პირების მიმართ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ფარგლები განსხვავებულია და საჯარო პირების თმენის ვალდებულება ბევრად მაღალია, მნიშვნელოვანია, თითოეულ შემთხვევაში სასამართლომ სწორად განსაზღვროს განცხადების ადრესატის სტატუსი. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კერძო პირი არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო. იმავე კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო პირი არის „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; აგრეთვე, პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; ან პირი რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ზემოაღნიშნულ განმარტებათა შესაბამისად, პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება (იხ. Verlagsgruppe News GmbH v. Austria (no.2), §36). მოცემულ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელე საჯარო პირია-აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენელია.

59. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე განმარტებულია, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, როგორც წესი, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ფაქტის გადამოწმება და დადგენა, რეალურად არსებობდა თუ არა ის, შესაძლებელია. უმეტეს შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული და მათი გამიჯვნა არცთუ ისე ადვილია. რეალურად გამოხატვის (გამოთქმის) ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება ე.წ. „სუფთა სახით“. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე - ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან, როგორც ფაქტის გადმოცემის, სამართლებრივი კვალიფიკაციის დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (სუსგ-ები: №ას-1278-1298-2011, 20.02.2012წ; №ას-790-739-2017, 17.01.2018წ; №ას-928-868-2017, 17.01.2018წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ-ები: №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012წ; №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; №ას-1366-2019, 06.04.2020წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.).

60. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986წ., §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წ., §63) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997წ., §42; შდრ. სუსგ-ებს: №ას-938-2020, 18.03.2021წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ფაქტის მტკიცებას ახასიათებს - მტკიცებულებით დადასტურებადი - ობიექტური კავშირი გამოთქმულსა და სინამდვილეს შორის, მაშინ, როდესაც, აზრის/მოსაზრების მაკვალიფიცირებელია პოზიციის ან რწმენის ელემენტი. ბერლინის უმაღლესმა სამხარეო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მოსარჩელის პიროვნების დამამცირებელი სუბიექტური ელემენტით დატვირთული კომენტარები მიიჩნია შეფასებად და განმარტა, რომ კომენტარების ფორმით გამოხატული ზიზღი და უპატივცემულობა, ვერც ერთად აღებული და ვერც ფაქტის შემცველი ე.წ. ფაქტობრივი ელემენტის მეშვეობით, ვერ შეფასდება ჭეშმარიტობის ან მცდარობის კრიტერიუმით (შდრ. ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელში დიფამაციის თემაზე, №10 W 13/20, §22, იხ. ჟურნალში შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი, 11/2021, სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, გვ. 155, თამარ ერგემლიძის თარგმანი)“- იხ. სუსგ N ას-989-2019, 28.06.2022წ.

61. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიას სადავო გამონათქვამის მოსაზრებად და არა ფაქტად კვალიფიცირებასთან დაკავშირებით არ იზიარებს, რადგან სადავო სიუჟეტში ჟურნალისტი 2019-2020 წლის აუდიტის დასკვნაზე დაყრდნობით აცხადებს, რომ „გაფლანგული 100 000 ათასების კვალი დ.ფ–ამდე მიდის, სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს”. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ცალკე აღებული სიტყვები „კვალი მიდის“ აზრის, შეფასებით კატეგორიად შეიძლება იქნეს განხილული, თუმცა, როგორც ზემოთ მოხმობილი ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკითაა დადგენილი, სადავო გამონათქვამი ფასდება მთლიანი კონტექსტის გათვალისწინებით და არა თითოეული სიტყვა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად. საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ აუდიტის დასკვნა შეეხება სამინისტროს საქმიანობას 2019-2020 წლებში, დ.ფ–ა კი მინისტრად განწესდა 2021 წლის 16 აგვისტოს, სადავო სიუჟეტი - 2022 წლის 17 იანვარს გავიდა ტელეეთერში. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე დ.ფ–ას მტკიცებითი ფორმით მოხსენიება პასუხისმგებელ პირად, იმ დარღვევებზე, რაც მისი მინისტრად მუშაობის პერიოდს არ შეეხება, არ არის „აზრის“ კატეგორია და იგი უდავოდ „ფაქტის“ კატეგორიას უნდა მივაკუთვნოთ. ჟურნალისტის სიტყვები - „სწორედ ფ–ა არჩევს დაზიანებული შენობების რემონტისთვის მისთვის სასურველ კომპანიებს” - მიმართულია კონკრეტული პირისადმი (მოსარჩელისადმი) და მას წარმოაჩენს დაზიანებული შენობების რემონტისათვის კომპანიების შერჩევაზე პასუხისმგებელ პირად, მაშინ როცა ამ ფაქტის საფუძვლად მოყვანილია 2019-2020 წლის აუდიტის დასკვნა. სადავო სიტყვებისა და ზოგადად სიუჟეტის სრული შინაარსის გათვალისწინებით, გავრცელებული ინფორმაცია უკავშირდება არა ზოგადად სამინისტროს, მისი ხელმძღვანელობის ქმედებებს, არამედ მინისტრის-დ.ფ–ას ქმედებებს, შესაბამისად, სარჩელი დასაბუთებულია და მოპასუხე მის გაბათილებას ვერ ახერხებს.

62. სპეციალური კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, „პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის გავრცელება“. კანონის მე-7 მუხლის თანახმად: „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს“ (1); „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (2); „აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ“ (5); „სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (6). საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და განმარტავს, რომ მოპასუხემ ვერ დაძლია მისი კუთვნილი მტკიცების ტვირთი, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა, რადგან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, როდესაც არსებითად მცდარი ფაქტი გაავრცელა.

63. გამოხატვის თავისუფლება სამართლებრივი სახელმწიფოს საფუძველია, რადგან მის გარეშე შეუძლებელია ადამიანის თვითრეალიზაცია - გამოხატვის თავისუფლება თითოეული ადამიანის განვითარების და მთლიანად საზოგადოების პროგრესის აუცილებელი საფუძველია, სწორედ ის ქმნის საზოგადოებაში დემოკრატიული ღირებულებების გაზიარების პერსპექტივას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-39). გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტურ და ფუნქციურ ელემენტს წარმოადგენს, ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელ საფუძველს ქმნის. [...] ამ უფლებით თანაბარი და სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა საზოგადოების ღიაობის და დემოკრატიულობის ხარისხს განსაზღვრავს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25). იმავდროულად, თავისუფალი სიტყვა იმით ფასობს, ანუ სწორედ იმაში გამოიხატება სიტყვის თავისუფლება, რომ ის მოიცავს არა მხოლოდ ისეთ მოსაზრებებს თუ გამონათქვამებს, რომლებიც ყველასათვის მისაღებია, დადებითად აღიქმება, მთლიანად საზოგადოების ან თუნდაც მისი დიდი ნაწილის, უმრავლესობის აზრს და გემოვნებას ეხმიანება, არ ითვლება საჩოთიროდ, არამედ მოიცავს ისეთ იდეებს, აზრებს თუ გამონათქვამებსაც, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის, საზოგადოების ნაწილისთვის თუ ცალკეული ადამიანებისთვის, შოკის მომგვრელია, რომელმაც შეიძლება აღაშფოთოს საზოგადოება, ადამიანები, წყენაც კი მიაყენოს მათ, გამოიწვიოს საზოგადოებაში ვნებათაღელვა, ასევე იგი მოიცავს კრიტიკას და სარკაზმსაც. ასეთია ტოლერანტობის, პლურალიზმის, შემწყნარებლობის მოთხოვნები, რომლებიც დემოკრატიის საზრდოობისთვის შეუცვლელი წყაროა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-40).

64. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სიტყვის თავისუფლება მოიცავს არა მხოლოდ სასურველ, უწყინარ ან ნეიტრალურ „ინფორმაციებსა“ და „იდეებს“, არამედ ისეთებსაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან შემაშფოთებელია. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და გონიერების მოთხოვნები, ურომლისოდაც „დემოკრატიული საზოგადოება“ ვერ იარსებებს (Nilsen and Johnsen v. Norway (საჩივარი №23118/93), 25.11.1999წ., §43; Matalas v. Greece (საჩივარი №1864/18), 25.03.2021წ., §38). აზრის გამოხატვის თავისუფლებაში მოიაზრება ისეთი განცხადებისა და გამოთქმის უფლებაც, რომელიც შეურაცხმყოფელი, აღმაშფოთებელი და შემაწუხებელია (Castells v. Spain (საჩივარი №11798/85), 23.04.1992წ., §42). შეურაცხყოფის საქმეების განხილვის დროს სასამართლოს წინაშეა მთავარი კითხვა: იყო თუ არა აღნიშნული განცხადება „გადაჭარბებული“? ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy and others v. France (საჩივარი №64915/01), 29.06.2004წ.). ამდენად, შესაფასებელია გამოხატვის ფორმა და ღირებულება, მისი საზოგადოებრივი მნიშვნელობა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; № ას-989-2019,28.06.2022წ.).

65. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. სპეციალური კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (მუხლი 2); გავრცელებული ინფორმაციის ცილისწამებად მიჩნევისა და შედეგად სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების სპეციალურ წესს სწორედ დასახელებული კანონი არეგულირებს. ინფორმაციის გავრცელების შედეგად სხვა პირის უფლებების შელახვისთვის პირისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, უნდა მოხდეს აზრისა და ფაქტების გამიჯვნა. „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ N ას-1278-1298-2011). ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ გამოხატვის თავისუფლებით დაცულია არა მარტო ის „ინფორმაცია“ თუ „იდეები“, რომლებიც ხელსაყრელად მიიღება ან მიიჩნევა როგორც არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელო, არამედ აგრეთვე ისეთის მიმართ, რომელიც შეურაცხმყოფელია, შოკირებადია და შემაწუხებელი. ასეთია მოთხოვნები პლურალიზმის, ტოლერანტობის და ფართო აზროვნებისა, რომლის გარეშე არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1976 წლის 7 დეკემბრის №5493/72 გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, § 49)-იხ. სუსგ N ას-797-2022, 25.11.2022წ.

66. იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37)- შეად. სუსგ-ას N ას-622-2022, 05.07.2023წ.

67. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. „შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებული იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე“ (იხ. სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 08.08.1986). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. „სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს“ (იხ. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“, 2002წ., ასევე, სუსგ-ები: N ას-1052-1007-2014, 30.09.2015 წ; N ას-790-739-2017, 17.01.2018წ.)

68. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა ცხადყოფს, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებში კერძო და საჯარო პირების გამიჯვნა და მათ მიერ, თუ მათ მიმართ გამოხატული გამონათქვამების შეფასების დროს სწორედ იმის განსაზღვრა მოსარჩელე/მოპასუხე საჯარო პირს წარმოადგენს თუ კერძო პირს. სიტყვისა და გამოხატვის უფლების დაცვის პარალელურად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი, ისევე როგორც, სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლი, იცავს პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას შელახვისაგან. ცილისწამებისათვის (რომელიც სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“) გათვალისწინებულია სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით. როგორც უკვე აღინიშნა სპეციალური კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. სპეციალური კანონი ერთმანეთისგან განასხვავებს, ერთი მხრივ, აზრისა და, მეორე მხრივ, ფაქტის შემცველ განცხადებას და განმარტავს, რომ აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. კანონის მე-4.1 მუხლის შესაბამისად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და მისი გამოხატვის ან გავრცელების გამო პირს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება (იხ. სუსგ-ები: N ას-989-2019, 28.06.2022წ; N ას-33-2022, 17.11.2022წ; N ას-797-2022, 25.11.2022; N ას-237-2022, 16.12.2022წ; N ას-549-2022, 6.02.2022წ; N ას-836-2020, 16.03.2023წ; N ას-1639-2022, 23.03.2023წ; N ას-1498-2022, 24..03.2023; N ას-1373-2022, 30.03.2023წ; N ას-57-2023, 17.05.2023წ; N ას-1590-2022, 23.06.2023წ; N ას-1609-2022, 27.06.2023წ;N ას-622-2022, 5.07.2023წ.).

69. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დემოკრატიულ სახელმწიფოში განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონეა „მოდარაჯე ნაგაზის“ როლი, რომელსაც მეოთხე ხელისუფლებად წოდებული მედიის საშუალებები ასრულებენ საზოგადოებაში. თუმცა, ამ შემთხვევაშიც საჭიროა კანონის მოთხოვნათა დაცვა სხვათა უფლებებსა და რეპუტაციასთან მიმართებით. პრესის/მედიის მოვალეობაა, მისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის შესაბამისად, გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები პოლიტიკურ და საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხებზე. სტრასბურგის სასამართლომ ყველაზე ფრთხილად უნდა შეისწავლოს საქმეები, როდესაც ეროვნული ხელისუფლების მიერ დაკისრებულ სანქციებს, შეუძლიათ პრესას/მედიას გული აუცრუოს დებატებში მონაწილეობაზე, რომელიც ეხება ლეგიტიმურ საზოგადოებრივ პრობლემას (Tønsbergs Blad A.S. and Haukom v. Norway, no. 510/04, § 88, ECHR 2007-III).

70. მოსარჩელემ მოითხოვა პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურება. სსკ-ის 413.1 მუხლის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ფიზიკური პირის დაცულ არაქონებრივ უფლებას წარმოადგენს პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, რომლის ბრალეული შელახვის გამო, მორალური ზიანის დაკისრება სსკ-ის მე-18 მუხლიდან და სპეციალური კანონის მე-14 მუხლიდან (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 68-ე პუნქტში) გამომდინარეობს.

71. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხე ტელეკომპანიის ეთერით გავრცელებული სადავო გამონათქვამები ჩამოყალიბებულია იმდაგვარად, რომ სატელევიზიო გადაცემის მსმენელსა და მაყურებელზე მოსარჩელის, რომელიც საჯარო პირია, მიმართ მოპასუხის მიერ გამოთქმული მოსაზრებების, სუბიქეტური შთაბეჭდილებას კი არ დატოვებდა, არამედ ისინი მიმართული იყო როგორც მოსარჩელის პიროვნული დისკრედიტაციისაკენ, ასევე, მისი, როგორც აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენლის, საქმიანი რეპუტაციის შელახვისაკენ. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასებას. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და, რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი რეპუტაცია შესაბამისად გულისხმობს ადამიანის კეთილსინდისიერებისა და პროფესიონალიზმის სტანდარტს, რომელიც მაგალითად, პროფესიული საქმიანობის შედეგად ყალიბდება. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სსკ-ის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. საქმიანი რეპუტაციის შელახვას კი, პირის ზემოაღნიშნული თვისებების დისკრედიტაცია წარმოადგენს (შდრ. სუსგ-ებს: N ას-57-2023, 17.05.2023წ; N ას-1084-1034-2014, 11. 2015წელი; №3/კ376-01, 18.07.2001).

72. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ტელეეთერიით გავრცელებული ინფორმაცია, რომელიც ეყრდნობა აუდიტის დასკვნას, რეალურად ეხება არა მოსარჩელის მიერ საქმიანობის პერიოდს, არამედ, მოსარჩელის მინისტრად განწესებამდე გამოვლენილ ნაკლოვანებებს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სიუჟეტში არ არის მითითებული სახელმწიფო აუდიტის მხრიდან შესაფასებელი პერიოდი და მოსარჩელის თანამდებობაზე განწესების დრო (იხ. წინამდებარე განჩინების 27-ე პუნქტი). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, „სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 24-ე პრიმა მუხლის პირველი ნაწილის ძალით დადგენილია, რომ დანაშაულის ნიშნების შემცველი აუდიტის მასალები დაუყოვნებლივ ეგზავნება სამართალდამცველ ორგანოებს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ აუდიტს არ გამოუვლენია თანხების გაფლანგვის ფაქტი, ასევე-ამ დარღვევებზე პასუხისმგებელი პირები, რაც აუდიტის სამსახურს (და არა მოსარჩელეს) მასალების კომპეტენტური ორგანოსათვის გადაგზავნის ვალდებულებას წარმოუშობდა. სპეციალური ცოდნის მქონე პირის მიერ შედგენილი დასკვნა არის მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე და იგი შეიძლება წარმოადგენდეს სავარაუდო დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე გამოძიების დაწყების საფუძველს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ ამგვარ ფაქტზე მიმდინარეობს გამოძიება და რომ დამდგარია კონკრეტული პირების პასუხისმგებლობის საკითხი (იხ. წინამდებარე განჩინების 28-ე პუნქტი).

73. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ კონვენციის მე-10 მუხლიდან გამომდინარე, აზრის გამოხატვის თავისუფლება ყოველთვის სარგებლობს უპირატესობით სხვა ფუნდამენტურ უფლებებსა ან საზოგადოებრივ ინტერესებთან დაპირისპირებისას. ასეთი მიდგომა გამოხატვის თავისუფლებას აბსოლუტურ უფლებად აქცევდა, თუმცა პიროვნების შეურაცხყოფის საქმეების განხილვის დროს სასამართლოს წინაშეა მთავარი კითხვა: იყო თუ არა აღნიშნული განცხადება „გადაჭარბებული“? ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy and others v. France (საჩივარი №64915/01), 29.06.2004წ; სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N ას-1373-2022, 30. 03. 2023 წ; N ას-57-2023, 17.05.2023წ; ).

74. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მძიმე ფაქტობრივი ბრალდება შეუძლებელია მიჩნეულ იქნეს შეფასებით მსჯელობად. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტავს: „იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო მოსარჩელის წინააღმდეგ გამოთქმულ ბრალდებებს შეაფასებდა, როგორც შეფასებით მსჯელობას და არა ფაქტს, სასამართლო მხედველობაში მიიღებდა ევროსასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ პრეცედენტულ პრაქტიკას, რომლის მიხედვით, თუნდაც განცხადება წარმოადგენდეს შეფასებით მსჯელობას, უნდა არსებობდეს საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი მის გასამყარებლად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის ჩაითვლება არასათანადოდ“ (იხ. ეგილ ეინარსონი ისლანდიის წანააღმდეგ (Egill Einarsson v. Iceland), N 24703/15, §52, 7 ნოემბერი 2017) პფაიფერი ავსტრიის წინააღმდეგ (Pfeifer v. Austria), N 12556/03, §46, 15 ნოემბერი 2007). ევროსასამართლოს დასახელებული განმარტებებიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ შეფასებითი მსჯელობაც კი, გარკვეულ ფაქტობრივ საფუძველს უნდა ეყრდნობოდეს, რათა ეს შეფასებითი მსჯელობა სათანადოდ ჩაითვალოს. განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით კი, უტყუარად დადგინდა, რომ მოპასუხე ტელეკომოანიის მიერ მოსარჩელის მიმართ გავრცელებული ბრალდებები, მოკლებული იყო სათანადო ფაქტობრივ საფუძვლებს.

75. საკასაციო სასამართლო ევროსასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას მოიხმობს (Medžlis Islamske Zajednice Brčko and Others v. Bosnia and Herzegovina) [დიდი პალატა] - 17224/11, 27.6.2017), სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ პრესის/მედიის საქმიანობა შეიძლება დახასიათდეს, როგორც სოციალური მოდარაჯე. პრესის/მედიის თავისუფლების სფეროში, გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობის თანდაყოლილი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობების საფუძველზე დაყრდნობით მე-10 მუხლით ჟურნალისტისთვის დადგენილი გარანტიები საზოგადო ინტერესის საკითხებზე საზოგადოების ინფორმირებისას, დამოკიდებულია იმაზე, ჟურნალისტი მოქმედებდა თუ არა კეთილსინდისიერად ჟურნალისტის ეთიკის ნორმებთან შესაბამისობაში ზუსტი და სანდო ინფორმაციის მისაწოდებლად, როდესაც ის სოციალური მოდარაჯის ფუნქციას ახორციელებს. კონკურენტული ინტერესების დაბალანსებისას აუცილებელია იმ კრიტერიუმის გათვალისწინება, რომელიც ზოგადად მოქმედებს მედიის მიერ თავისი საზოგადოებრივი მოდარაჯის ფუნქციის განხორციელებისას ცილისმწამებლური განცხადებების გავრცელებაზე: (ა) რამდენად ცნობილი იყო სამიზნე პირი და რა წარმოადგენდა ბრალდების საგანს; (ბ) მიწოდებული ინფორმაციის შინაარსი, ფორმა და შედეგები; (გ) გამხელილი ინფორმაციის ავთენტურობა. ჟურნალისტები თავისუფლდებიან პასუხისმგებლობისაგან, თუკი დაამტკიცებენ რომ ინფორმაცია ოფიციალური წყაროდან მიიღეს, ჟურნალისტი დარწმუნებული იყო გავრცელებული ინფორმაციის ჭეშმარიტებაში, ჟურნალისტმა გონივრულ ფარგლებში გადაამოწმა გავრცელებული ინფორმაციის ჭეშმარიტება. სხვა შემთხვევაში, ასევე უნდა დაადასტუროს ინფორმაციის გადამოწმება რა დაუძლეველ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული (ბლეიდი ტრომსო და სტენსაასი ნორვეგიის წინააღმდეგ). ჟურნალისტების „მოვალეობები და პასუხისმგებლობების“ წარმოშობა გამოწვეულია იმ საფუძვლით, რომ გამოხატვის თავისუფლების საპირწონედ დაცული იყოს კერძო და საჯარო პირების პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია (იხ. Von Hannover v Germany).

76. ზემოთ მოხმობილი განმარტებებისა და იმ არგუმენტის გათვალისწინებითაც, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს მის მიერ გავრცელებული ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფა შესთავაზა, რაც არ მოხდა, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა გაზარდა და მორალური ზიანის ანაზღაურებაც მოითხოვა, ამასთან, როგორც ეს ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არის დადგენილი, მოპასუხეს მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არსებითი შედავება არ განუხორციელებია (იხ. ტ.1. ს.ფ.141-144; 225), საკასაციო სასამართლოს დასაბუთებულად და კანონიერად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილშიც ტელეკომპანიის მიერ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელების გამო.

77. ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „ზიანი ასეთ შემთხვევებში არაქონებრივი სახით - პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად, მოკლებულია რა ეკონომიკურ შინაარსს, და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია“ (იხ. სუსგ №ას-1477-1489-2011, 3.4.2012 წ.).

78. მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სპეციალური კანონი არ ითვალისწინებს მორალური ზიანის გამოთვლის წესს. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს განსაზღვრავს სსკ-ის 413-ე მუხლი (რომელიც ადგენს ზოგად წესს). აღნიშნული მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ადამიანის პიროვნული ღირებულებების ხელყოფის ფაქტის შემთხვევაში მორალური ზიანის შინაარსსა და მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ეს საკითხი სასამართლოს შეფასებითი მსჯელობის საგანია და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, თავად შემთხვევის ინდივიდუალობისა და თავისებურების გათვალისწინებით უნდა გადაწყდეს (იხ. სუსგ №ას-645-2019, 26.07.2019 წ.).

79. მორალური ზიანის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: პირველი - დააკმაყოფილოს დაზარალებული; მეორე - ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე; მესამე - თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლებების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრა ხდება ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობის, დაზარალებულის ბრალის ხარისხის და სხვა კონკრეტულ გარემოებათა გათვალისწინებით. მორალური ზიანისათვის ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე (იხ. სუსგ №ას-660-660-2018, 20.07.2018 წ., №ას-1040-2018, 26.07.2019 წ.).

80. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ საქმისწარმოების შესაბამის საპროცესო ეტაპზე, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარადგინა დასაბუთებული შედავება და სამართლებრივი შეფასებები (იხ. ტ.1. ს.ფ.141-144), ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია ხანდაზმულობის შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთება და დაადგინა, რომ სადავო სიუჟეტი ტელეეთერში 2022 წლის 17 იანვარს გავიდა, დ.ფ–ამ სასამართლოს სარჩელით 2022 წლის 15 აპრილს (88-ე დღეს) მიმართა. საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 19 აპრილის განჩინებით დ.ფ–ას სარჩელი არ იქნა წარმოებაში მიღებული. დ.ფ–ამ 2022 წლის 20 აპრილს განცხადებით მიმართა სასამართლოს, უარი თქვა 2022 წლის 19 აპრილის განჩინების გასაჩივრებაზე და მოითხოვა შეტანილი საბუთების დაბრუნება. დ.ფ–ამ 2022 წლის 27 ივლისს საქალაქო სასამართლოს კვლავ მიმართა სასარჩელო მოთხოვნით. სსკ-ის 140-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შინაარსის გათვალისწინებით, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის დღედ მიჩნეული უნდა იქნეს სწორედ 2022 წლის 20 აპრილი და სსკ-ის 141-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს 2022 წლის 21 აპრილიდან. ახალი სარჩელი, რომელიც სასამართლოს მიერ წარმოებაში იქნა მიღებული, წარმოდგენილ იქნა 2022 წლის 27 ივლისს, ე.ი. სპეციალური კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის 98-ე დღეს. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, რომ სარჩელი არ არის ხანდაზმული და განხორციელებადია.

81. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, მართალია, კასატორი მიუთითებს სამინისტროს მხრიდან ინტერვიუს ჩაწერის უარზე, თუმცა მხოლოდ ეს გარემოება სარჩელის უარყოფის საფუძველი ვერ გახდება, რადგან საჯაროდ გავრცელდა არსებითად მცდარი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც არა განზოგადებულად სამინისტროს ეხება, არამედ სწორედ მოსარჩელის წინააღმდეგ არის გავრცელებული და არ წარმოადგენს აზრს, სუბიექტურ შეფასებას, რომელიც დაცულია კანონით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპულის სასამართლოსა და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას, რაც მოპასუხის საკასაციო საჩივრის უარყოფისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

82. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა

83. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორმა ვერ წარადგინა დასაბუთებული პრეტენზია, რაც მისი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას განაპირობებდა.

84. სსსკ-ის 55.2-ე მუხლის შესაბამისად კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში, რადგან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

85.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 410-ე, 264.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "ტ.პ–ის" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

მ. ერემაძე