საქმე №ას-1582-2023 22 მარტი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ლ.ჯ–ლი, შპს "მ.ბ–ი" (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.მ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პირადი (არაქონებრივი) უფლებების შემლახავი (ცილისმწამებლური) განცხადების უარყოფა

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით ლ.ჯ–ლისა და შპს „მ.ბ–ის“ სარჩელი თ.მ–ძის წინააღმდეგ, პირადი (არაქონებრივი) უფლებების შემლახავი (ცილისმწამებლური) განცხადების უარყოფის თაობაზე, დაკმაყოფილდა:

1.1. თ.მ–ძეს დაევალა სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 10 (ათი) კალენდარული დღის ვადაში, საკუთარ „Facebook-გვერდზე“ (https://www.facebook.com/t.m–ze) „Live-ვიდეოს“ სახით ცნობის გამოქვეყნება მოცემულ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით: მოპასუხე, თ.მ–ძის მიერ საკუთარ „Facebook-გვერდზე“ „Live-ვიდეოს“ საშუალებით გავრცელებული ცნობები: ა) „ლ.ჯ–ლმა გამოაგზავნა გაყალბებული ქვითარი“; ბ) „ლ.ჯ–ლმა გააყალბა საქართველოს ბანკის ქვითარი“; გ) „ლ.ჯ–ლმა დააფოტოშოპა საქართველოს ბანკის ქვითარი“; დ) „შპს „მ.ბ–ის“ სახელით მომზადებული 3500 ლარიანი ქვითარი არის ყალბი“ - არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და ცილისწამება;

1.2. თ.მ–ძეს ასევე დაევალა, რომ სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ინფორმაციის (ცნობის) უარყოფის გამოქვეყნების შემდეგ, ერთი წლის განმავლობაში: ა) არ წაშალოს, ასევე, არ დაარედაქტიროს სასამართლოს გადაწყვეტილებით დავალებული „Facebook“ ვიდეომიმართვა (ცნობა); ბ) უცვლელად დატოვოს უარმყოფელი ვიდეომიმართვა, არ შეზღუდოს სასამართლოს გადაწყვეტილებით დავალებული „Facebook“ ვიდეომიმართვის (ცნობის) მნახველ მსურველთა აუდიტორია და უწყვეტად უზრუნველყოს მათი საჯაროობა და წვდომა, როგორც ამ პლატფორმაზე რეგისტრირებულ, ისე არარეგისტრირებულ პირთათვის; გ) არ წაშალოს „Facebook-ზე“ დამეგობრებულ ადამიანთაგან 30%-ზე მეტი;

1.3. თ.მ–ძეს დაევალა გავრცელებული, ცილისმწამებლური ვიდეოს წაშლა, რომელიც გამოქვეყნდა მისსავე „Facebook-ზე“, 2022 წლის 10 ივნისს (https:// www. facebook.com/t.m–ze/videos/55710438....../).

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით ლ.ჯ–ლისა და შპს „მ.ბ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. შპს „მ.ბ–სა“ და შპს „ვ–ს“ შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება, რომლის ფარგლებშიც შპს „მ.ბ–ს“ უნდა გაეწია ტელე-გადაცემის - „ვ–ბ“ სპონსორობა. სახელშეკრულებო ურთიერთობის პერიოდში შპს „მ.ბ–ს“ წარმოადგენდა ლ.ჯ–ლი, ხოლო შპს „ვ–ს“ - თ.მ–ძე;

3.2. თ.მ–ძემ, 2022 წლის 10 ივნისს, სოციალური ქსელის Facebook-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით, პირდაპირ (LIVE) რეჟიმში საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე (https://www.facebook.com/t.m–ze) განათავსა ვიდეო, სახელწოდებით - „ლ. მოვედი“. ვიდეო შეიცავს ინფორმაციას, შემდეგი სიტყვებით: - (14:01 წუთიდან) - „რას აკეთებდა ლ–ი, ლ–ი ესე მიგზავნიდა ქვითრებს, ვითომდა ეს ქვითრები იყო საქართველოს ბანკის ჩარიცხვის და სინამდვილეში გადმორიცხული არ იყო, ანუ, ტიპი, ხვდებით, რა დონის გამყალბებელია, რომ საქართველოს ბანკის გაყალბებულ ქვითრებს მიგზავნიდა, რომ თანხა ჩავრიცხეო..“; - (14:30 წუთიდან) – „ტიპი მეუბნება, რომ ჩავრიცხეო და აი, შენ ქვითარი და ქვითარი არ იყო, არ არსებობს ქვითარი, იმიტომ რომ გაყალბებულია...“ - (27:20 წუთიდან) – „ეს არის მ.ბ–ის მიერ გადმორიცხული თანხა, შპს მ.ბ–ი, რაღაც სახაზინო კოდი, თანხა - 3 500 ლარი, სიტყვიერად, მიმღები - თ.მ–ძე და არა შპს „ვ.“, ოღონდ, რატო არ ვიცი. აი, ეს ქვითარი გამოგვიგზავნა ლ–იმ, ოღონდ ვერ მოახერხა შპს-დან შპს-ზე გადმორიცხვა და გეხვეწებიო, შენ პირად ანგარიშზე ჩაგირიცხავო და რა პრობლემაათქო და ა, ბატონო, 3500 ლარი. ........ თურმე, აქ უნდა იყოს ბეჭედი, თუ ხელმოწერა, თუ რაღაც, რომელიც არ არი. იცით, რატო არ არი, იმიტომ, რომ გაყალბებული, ანუ ტიპმა გადმომიგზავმა საქართველოს ბანკის გაყალბებული ქვითარი, რომელიც არ არსებობს ბუნებაში, ანუ ეს დაფოტოშოპებულია..“;

3.3. ინტერნეტბანკის საშუალებით, 2022 წლის 10 მარტს, შპს „მ.ბ–ის“ ანგარიშიდან GE32BG00000005....., ორგანიზაციის წარმომადგენელმა შექმნა დოკუმენტი, შემდეგი დეტალებით:

- დოკუმენტის ნომერი: 006

- თანხა: 3500 (სამი ათას ხუთასი ლარი 00 თეთრი) ლარი

- მიმღები: მ–ძე თ.

- მიმღების ანგარიში: GE84BG00000....

- დანიშნულება: მომსახურების ღირებულება

- გადასახადის გადამხდელის დასახელება: შპს “მ.ბ–ი”

- საიდენტიფიკაციო კოდი: ......

დოკუმენტი არ დამოწმდა ხელმომწერი პირის მიერ, შესაბამისად დაუმოწმებელი დავალება გაუქმდა.

3.4. მოსარჩელე ლ.ჯ–ლი არ არის ნასამართლევი და არ იმყოფება ძებნაში.

4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა, შესაბამისად მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მე-13 მუხლი.

5. საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის თანახმად, ადამიანის ღირსება ხელშეუვალია და მას იცავს სახელმწიფო. საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლის თანახმად, ადამიანის პირადი და ოჯახური ცხოვრება ხელშეუხებელია. ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ან სხვათა უფლებების დაცვის მიზნით. მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, ასევე ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

6. სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის თანახმად, თითოეულ ადამიანს აქვს საკუთარი აზრის შეუფერხებლად გამოხატვის უფლება; თითოეულ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად გამოთქვას თავისი აზრი; ეს უფლება მოიცავს თავისუფლებას, სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად, მოიძიოს, მიიღოს და გაავრცელოს ყოველგვარი ინფორმაცია ზეპირად, წერილობით ან პრესის და გამოხატვის მხატვრული საშუალებებით ან საკუთარი არჩევანით სხვა საშუალებებით. ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებებით სარგებლობა განსაკუთრებულ მოვალეობასა და განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას გულისხმობს. ამიტომ, იგი შეიძლება დაექვემდებაროს გარკვეულ შეზღუდვებს, რომლებიც დადგენილია კანონით და აუცილებელია: სხვა პირთა უფლებებისა და რეპუტაციის დასაცავად, სახელმწიფო უშიშროების, საზოგადოებრივი წესრიგის, მოსახლეობის ჯანმრთელობისა და ზნეობის დასაცავად.

7. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის თანახმად: 1. ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოს, მოახდინოს რადიომაუწყებლობის, ტელევიზიისა და კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. 2. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

8. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო გამოხატვის თავისუფლებას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს, მის შესაზღუდად შეფასების მაღალ სტანდარტებს იყენებს და ამის გასამართლებლად წონად დასაბუთებას მოითხოვს. შესაბამისად, ამ უფლების სხვა ღირებულებებთან დაპირისპირების დროს „სამართლიანი ბალანსის“ განსაზღვრისას, ეროვნულ სახელმწიფოთა შეფასების თავისუფლების არეალი ძალიან ფართო არასდროს არის, თუმცა, განსხვავებულია სხვადასხვა საზოგადოებრივ მიზნებთან მიმართებით (გოცირიძე ევა, გამოხატვის თავისუფლება ღირებულებათა კონფლიქტში ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და სტრასბურგის სასამართლოს იურისდიქციის მიხედვით, თბილისი, 2008, გვ.128) (იხ. სუსგ №ას-989-2019, 28.06.2022 წ.).

9. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს შემდეგ ქცევის წესს: პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. სსკ-ის მე-18 მუხლი იცავს პიროვნების პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას. პატივი პიროვნების ობიექტური საზოგადოებრივი შეფასებაა, რომელიც განსაზღვრავს საზოგადოების დამოკიდებულებას პიროვნების მიმართ, ღირსება ამ პიროვნების მიერ საკუთარი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის შეფასებაა, ხოლო საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება (იხ. სუსგ N ას-448-775-05. 01.12.2005წ.).

10. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია სარჩელის დაკმაყოფილების კანონიერება, კერძოდ, მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელებული ცნობები, რომლებთან მიმართებითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა, არის თუ არა მოსარჩელის სსკ-ის მე-18 მუხლით დაცულ სფეროში იმგვარი ჩარევა, რასაც სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება. სხვაგვარად, წარმოადგენს თუ არა მოპასუხის გამონათქვამები ცილისწამებას (დიფამაციური შინაარსის განცხადებას), რომელმაც შელახა მოსარჩელის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, მოპასუხის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა აუცილებელია თუ არა დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსარჩელის უფლებების დასაცავად. მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნეს როგორც სსკ-ის, ასევე - სპეციალური კანონის ნორმები.

11. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ პუნქტი განსაზღვრავს, რომ ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. იმავე კანონის პირველი მუხლის „კ“ ქვეპუნქტით, კერძო პირია – ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო (თავის მხრივ კანონის მიზნებისთვის საჯარო პირია – „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება).

12. სპეციალური კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (მუხლი 2); გავრცელებული ინფორმაციის ცილისწამებად მიჩნევისა და შედეგად სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების სპეციალურ წესს სწორედ დასახელებული კანონი არეგულირებს. ინფორმაციის გავრცელების შედეგად სხვა პირის უფლებების შელახვისთვის პირისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, უნდა მოხდეს აზრისა და ფაქტების გამიჯვნა. „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ Nას-1278-1298-2011). სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ-ები: №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012წ; №ას-569-540- 2014, 11.03.2016წ; №ას-1366-2019, 06.04.2020წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ გამოხატვის თავისუფლებით დაცულია არა მარტო ის „ინფორმაცია“ თუ „იდეები“, რომლებიც ხელსაყრელად მიიღება ან მიიჩნევა როგორც არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელო, არამედ აგრეთვე ისეთიც, რომელიც შეურაცხმყოფელია, შოკირებადია და შემაწუხებელი. ასეთია მოთხოვნები პლურალიზმის, ტოლერანტობის და ფართო აზროვნებისა, რომლის გარეშე არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1976 წლის 7 დეკემბრის №5493/72 გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, § 49;იხ. სუსგ-ები: Nას-797-2022, 25.11.2022წ; №ას-1498-2022, 24.03.2023 წ.).

13. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986წ., §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წ., §63) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997წ., §42; შდრ. სუსგ-ებს: №ას-938-2020, 18.03.2021წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ფაქტის მტკიცებას ახასიათებს - მტკიცებულებით დადასტურებადი - ობიექტური კავშირი გამოთქმულსა და სინამდვილეს შორის, მაშინ, როდესაც, აზრის/მოსაზრების მაკვალიფიცირებელია პოზიციის ან რწმენის ელემენტი. ბერლინის უმაღლესმა სამხარეო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მოსარჩელის პიროვნების დამამცირებელი სუბიექტური ელემენტით დატვირთული კომენტარები მიიჩნია შეფასებად და განმარტა, რომ კომენტარების ფორმით გამოხატული ზიზღი და უპატივცემულობა, ვერც ერთად აღებული და ვერც ფაქტის შემცველი ე.წ. ფაქტობრივი ელემენტის მეშვეობით, ვერ შეფასდება ჭეშმარიტების ან მცდარობის კრიტერიუმით (შდრ. ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელში დიფამაციის თემაზე, №10 W 13/20, §22, იხ. ჟურნალში „შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი“; 11/2021, სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა; გვ. 155, თამარ ერგემლიძის თარგმანი; იხ. სუსგ-ები: N ას-989-2019, 28.06.2022წ; №ას-1498-2022, 24.03.2023 წ.)

14. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, „პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა“. მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს განეკუთვნება იმის დადასტურება, რომ გავრცელებული ინფორმაცია ფაქტებს წარმოადგენს და არა პირის მოსაზრებას, მის სუბიექტურ ვარაუდს, შეხედულებას. ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის თანახმად: „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს“ (1); „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (2); „აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ“ (5); „სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (6) (იხ. სუსგ №ას-1498-2022, 24.03.2023 წ.).

15. გამოხატვის თავისუფლება სამართლებრივი სახელმწიფოს საფუძველია, რადგან მის გარეშე შეუძლებელია ადამიანის თვითრეალიზაცია - გამოხატვის თავისუფლება თითოეული ადამიანის განვითარების და მთლიანად საზოგადოების პროგრესის აუცილებელი საფუძველია, სწორედ ის ქმნის საზოგადოებაში დემოკრატიული ღირებულებების გაზიარების პერსპექტივას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-39). გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტურ და ფუნქციურ ელემენტს წარმოადგენს, ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელ საფუძველს ქმნის. [...] ამ უფლებით თანაბარი და სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა საზოგადოების ღიაობის და დემოკრატიულობის ხარისხს განსაზღვრავს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25). იმავდროულად, თავისუფალი სიტყვა იმით ფასობს, ანუ სწორედ იმაში გამოიხატება სიტყვის თავისუფლება, რომ ის მოიცავს არა მხოლოდ ისეთ მოსაზრებებს თუ გამონათქვამებს, რომლებიც ყველასათვის მისაღებია, დადებითად აღიქმება, მთლიანად საზოგადოების ან თუნდაც მისი დიდი ნაწილის, უმრავლესობის აზრს და გემოვნებას ეხმიანება, არ ითვლება საჩოთიროდ, არამედ მოიცავს ისეთ იდეებს, აზრებს თუ გამონათქვამებსაც, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის, საზოგადოების ნაწილისთვის თუ ცალკეული ადამიანებისთვის, შოკის მომგვრელია, რომელმაც შეიძლება აღაშფოთოს საზოგადოება, ადამიანები, წყენაც კი მიაყენოს მათ, გამოიწვიოს საზოგადოებაში ვნებათაღელვა, ასევე იგი მოიცავს კრიტიკას და სარკაზმსაც. ასეთია ტოლერანტობის, პლურალიზმის, შემწყნარებლობის მოთხოვნები, რომლებიც დემოკრატიის საზრდოობისთვის შეუცვლელი წყაროა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-40; იხ. სუსგ №ას-1498-2022, 24.03.2023 წ.).

16. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სიტყვის თავისუფლება მოიცავს არა მხოლოდ სასურველ, უწყინარ ან ნეიტრალურ „ინფორმაციებსა“ და „იდეებს“, არამედ ისეთებსაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან შემაშფოთებელია. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და გონიერების მოთხოვნები, ურომლისოდაც „დემოკრატიული საზოგადოება“ ვერ იარსებებს (Nilsen and Johnsen v. Norway (საჩივარი №23118/93), 25.11.1999წ., §43; Matalas v. Greece (საჩივარი №1864/18), 25.03.2021წ., §38). აზრის გამოხატვის თავისუფლებაში მოიაზრება ისეთი განცხადებისა და გამოთქმის უფლებაც, რომელიც შეურაცხმყოფელი, აღმაშფოთებელი და შემაწუხებელია (Castells v. Spain (საჩივარი №11798/85), 23.04.1992წ., §42). შეურაცხყოფის საქმეების განხილვის დროს სასამართლოს წინაშეა მთავარი კითხვა: იყო თუ არა აღნიშნული განცხადება „გადაჭარბებული“? ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy and others v. France (საჩივარი №64915/01), 29.06.2004წ.). ამდენად, შესაფასებელია გამოხატვის ფორმა და ღირებულება, მისი საზოგადოებრივი მნიშვნელობა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; № ას-989-2019,28.06.2022წ.).

17. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ, უპირველესად, ყურადღება გაამახვილა საქმის ირგვლივ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ უდავოა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საქმიანი ურთიერთობა და მოსარჩელე შპს „მ.ბ–ი“, რომელსაც წარმოადგენდა ლ.ჯ–ლი, ასპონსორებდა თ.მ–ძის გადაცემას „ვ.“. ასევე დადგენილია და მხარეები სადავოდ არ ხდიან, რომ 2022 წლის 10 მარტს, ინტერნეტბანკის საშუალებით, შპს „მ.ბ–ის“ ანგარიშიდან GE32BG0000000528....., ორგანიზაციის წარმომადგენელმა შექმნა დოკუმენტი, შემდეგი დეტალებით: დოკუმენტის ნომერი: 006; თანხა: 3500 (სამი ათას ხუთასი ლარი 00 თეთრი) ლარი; მიმღები: მუსერიძე თამარი; მიმღების ანგარიში: GE84BG0000000366112897; დანიშნულება: მომსახურეობის ღირებულება; გადასახადის გადამხდელის დასახელება: შპს “მ.ბ–ი”; საიდენტიფიკაციო კოდი: ....... დადგენილია, რომ დოკუმენტი არ დამოწმდა ხელმომწერი პირის მიერ, შესაბამისად დაუმოწმებელი დავალება გაუქმდა. უდავოა, რომ აღნიშნულ ტრანზაქციას ლ.ჯ–ლი ახორციელებდა. საქმეში წარმოდგენილი მხარეთა მიმოწერიდან დგინდება, რომ 2022 წლის 11 მარტს ლ.ჯ–ლი წერს თ.მ–ძეს 3 500 ლარის ჩარიცხვის თაობაზე, რომელიც მოპასუხის ანგარიშზე არ ასახულა. შემდგომ მოსარჩელე წერს მოპასუხეს, რომ გაარკვია ბანკირთან, იყო შეფერხება ჩარიცხვებზე და ხარვეზი მალე გამოსწორდებოდა. უდავოა, რომ ქვითარში მითითებული თანხა მოპასუხეს არ ჩარიცხვია, ვინაიდან საგადახდო დავალებას ხელი არ მოაწერა მისმა შემქმნელმა. აღნიშნული ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილ მიმოწერაში მოსარჩელე მოპასუხეს აწვდიდა არასწორ ინფორმაციას თანხის გადარიცხვის თაობაზე და მის მიერ მოპასუხისთვის გაგზავნილი ქვითარიც არ წარმოადგენდა ტრანზაქციის დამადასტურებელ დოკუმენტს, ვინაიდან არ ჰქონდა უფლებამოსილი პირის - ლ.ჯ–ლის ხელმოწერა.

18. ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ მოცემულობას გამოეხმაურა მოპასუხე “Facebook Live”-ის საშუალებით და აღნიშნა შემდეგი: - (14:01 წუთიდან) - „რას აკეთებდა ლ–ი, ლ–ი ესე მიგზავნიდა ქვითრებს, ვითომდა ეს ქვითრები იყო საქართველოს ბანკის ჩარიცხვის და სინამდვილეში გადმორიცხული არ იყო, ანუ, ტიპი, ხვდებით, რა დონის გამყალბებელია, რომ საქართველოს ბანკის გაყალბებულ ქვითრებს მიგზავნიდა, რომ თანხა ჩავრიცხეო..“, - (14:30 წუთიდან) – „ტიპი მეუბნება, რომ ჩავრიცხეო და აი, შენ ქვითარი და ქვითარი არ იყო, არ არსებობს ქვითარი, იმიტომ რომ გაყალბებულია...“ - (27:20 წუთიდან) – „ეს არის მ.ბ–ის მიერ გადმორიცხული თანხა, შპს მ.ბ–ი, რაღაც სახაზინო კოდი, თანხა - 3500 ლარი, სიტყვიერად, მიმღები - თ.მ–ძე და არა შპს ვ., ოღონდ, რატო არ ვიცი. აი, ეს ქვითარი გამოგვიგზავნა ლ–იმ, ოღონდ ვერ მოახერხა შპს-დან შპს-ზე გადმორიცხვა და გეხვეწებიო, შენ პირად ანგარიშზე ჩაგირიცხავო და რა პრობლემაათქო და ა, ბატონო, 3500 ლარი. ........ თურმე, აქ უნდა იყოს ბეჭედი, თუ ხელმოწერა, თუ რაღაც, რომელიც არ არი. იცით, რატო არ არი, იმიტომ, რომ გაყალბებულია, ანუ ტიპმა გადმომიგზავმა საქართველოს ბანკის გაყალბებული ქვითარი, რომელიც არ არსებობს ბუნებაში, ანუ ეს დაფოტოშოპებულია...“

19. სააპელაციო სასამართლო გაეცნო საქმეში წარმოდგენილ ვიდეოჩანაწერს, სადაც სრულად ასახულია თ.მ–ძის “Facebook Live”. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე ვიდეოში აქვეყნებს ლ.ჯ–ლის მიერ მისთვის გადაგზავნილ ბანკის ქვითარს, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე აცხადებდა, რომ თანხა გადარიცხული ჰქონდა მოპასუხისთვის. თ.მ–ძე დეტალურად აღწერს საბანკო ქვითარს და აცხადებს, რომ აღნიშნული ქვითარი არ ასახავს ტრანზაქციას, ვინაიდან თურმე ბოლოში უნდა ჰქონდეს ხელმოწერა, რაც მისთვის აქამდე უცნობი იყო. აღნიშნული დეტალური განხილვის შემდეგ მოპასუხე აცხადებს, რომ ლ.ჯ–ლმა „გააყალბა“ ქვითარი, რომელიც ბუნებაში არ არსებობს. სააპელაციო სასამართლო მოპასუხის მიერ გამოთქმულ ფრაზებს აფასებს ვიდეოჩანაწერის ერთიან კონტექტში და მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ ამ სადავო გამონათქვამებით გადმოსცა მისი დასკვნა, რაც დამყარებული იყო თავად მოსარჩელის მიერ გადაგზავნილ ქვითარზე და მათ შორის არსებულ მიმოწერაზე. აღსანიშნავია, რომ ის ფაქტები, რასაც დაეყრდნო თ.მ–ძე განცხადების გაკეთებისას, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მოპასუხის ზემოხსენებული დასკვნა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს არსებითად მცდარ ფაქტად, არამედ იგი წარმოადგენს თავად გამონათქვამის ავტორის მოსაზრებას მოსარჩელის ქმედებასთან მიმართებით, რომელიც ემყარება მხარეთა შორის უდავო ფაქტობრივ გარემოებებს. საყურადღებოა ის გარემოება, რომ თ.მ–ძემ სადავო განცხადების გაკეთებამდე, ვიდეოში წარმოადგინა ლ.ჯ–ლის მიერ გაგზავნილი ქვითარი და ამასთან აღწერა მხარეთა შორის არსებული კომუნიკაცია, რომელიც საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერითაც დგინდება. შესაბამისად, მოპასუხემ მის მაყურებელს მიაწოდა ის ფაქტები, რომლებზეც ამყარებდა თავის პოზიციას და შემდეგ გამოთქვა დასკვნა დოკუმენტის სიყალბესთან დაკავშირებით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ნამდვილი ფაქტების საფუძველზე გააკეთა დასკვნა, რომლის შეფასების შესაძლებლობა მისცა მის მაყურებელსაც. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომდაასკვნა, , რომ მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადებები შეესაბამება გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებს და ის ფაქტი, რომ აღნიშნული შესაძლოა არასასიამოვნო იყოს მოსარჩელისთვის, ვერ იქნება მიჩნეული საკმარისად მოპასუხის უფლების შეზღუდვისთვის.

20. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის მიერ გამოყენებულ ტერმინზე „ყალბი“, რომელიც მოსარჩელის მითითებით წარმოადგენდა სისხლისსამართლებრივ ბრალდებას მოპასუხის მხრიდან. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სიტყვას „ყალბი“, ჩვეულებრივ, სამოქალაქო ურთიერთობებში გამოყენებებისას სხვადასხვა მნიშვნელობა აქვს სისხლისსამართლებრივი მნიშვნელობისგან განსხვავებით. საქმეში წარმოდგენილი ვიდეოჩანაწერის კონტექსტიდან ნათლად ჩანს, რომ მოპასუხე სიტყვას „ყალბი“ იყენებს იმ მნიშვნელობით, რომ მოსარჩელემ მას გადასცა არანამდვილი საბანკო ქვითარი, რომლის საფუძველზე არწმუნებდა, რომ გადარიცხვა შესრულებული იყო. ვიდეოჩანაწერის არც ერთ ეპიზოდში მოპასუხე არ აცხადებს, რომ ლ.ჯ–ლმა ჩაიდინა სისხლისსამართლებრივად დასჯადი ქმედება და არც რაიმე მინიშნებას აკეთებს შესაბამისი პასუხისმგებლობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე არ არის იურისტი და შესაბამისად მას ვერ მოეთხოვება, რომ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში ნათქვამი ნებისმიერი სიტყვა განსაზღვროს მისი იურიდიული, სისხლისსამართლებრივი მნიშვნელობით. ჰიპოთეტურად, თ.მ–ძე რომ ყოფილიყო იურისტი, ან ისეთი პირი, ვისაც მისი საქმიანობიდან გამომდინარე აქვს შეხება სამართლებრივ დოკუმენტებთან, იურიდიულ ტერმილოგიასთან, შესაძლებელია გასაზიარებელი ყოფილიყო მოსარჩელის პოზიცია, რომ მოპასუხემ სიტყვა „ყალბი“ სწორედ მისი სისხლისსამართლებრივი მნიშვნელობით გამოიყენა, განსახილველ შემთხვევაში კი, ასეთი მოცემულობა არ გვაქვს სახეზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის თაობაზე დავის განხილვისას, ყოველთვის მნიშვნელოვანია, თუ ვინ ახორციელებს სადავო განცხადებების გავრცელებას. ამ პრინციპს ადასტურებს თავად სპეციალური კანონი, რომელიც პასუხისმგებლობის დაკისრებისას ახდენს პირთა დიფერენციაციას კერძო და საჯარო პირების ნიშნით. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილ ვიდეოჩანაწერში აპელანტი აცხადებს, რომ მან ბანკში გაარკვია, თუ რატომ არ ხდებოდა თანხის ჩარიცხვა, რის შემდეგაც მიიღო პასუხი, რომ ტრანზაქცია არ იყო განხორციელებული. შესაბამისად მან დაასკვნა, რომ ლ.ჯ–ლის მიერ მიწოდებული ბანკის ქვითარი არ იყო ნამდვილი და საკუთარი დასკვნის გადმოსაცემად გამოიყენა სიტყვა „ყალბი“, რაც ვერ შეფასდება გამოხატვის თავისუფლების ფარგლების გადაცდენად და არსებითაც მცდარ ფაქტად.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ დაადასტურა, რომ თ.მ–ძის მიერ საჯაროდ გაკეთებული განცხადება წარმოადგენდა არსებითად მცდარ ფაქტს და რომ არსებობს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვისთვის ლეგიტიმური მიზეზი. სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ მიუთითა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო გამოხატვის თავისუფლებას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს, მის შესაზღუდად შეფასების მაღალ სტანდარტებს იყენებს და ამის გასამართლებლად წონად დასაბუთებას მოითხოვს. სიტყვის თავისუფლება მოიცავს არა მხოლოდ სასურველ, უწყინარ ან ნეიტრალურ „ინფორმაციებსა“ და „იდეებს“, არამედ ისეთებსაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან შემაშფოთებელია. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და გონიერების მოთხოვნები, ურომლისოდაც „დემოკრატიული საზოგადოება“ ვერ იარსებებს (Nilsen and Johnsen v. Norway (საჩივარი №23118/93), 25.11.1999წ., §43; Matalas v. Greece (საჩივარი №1864/18), 25.03.2021წ., §38). განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ.მ–ძის მიერ გაკეთებული განცხადებები არ შეესაბამება არსებითად მცდარი ფაქტის დეფინიციას და შესაბამისად საკითხი უფლების შეზღუდვის საპირისპიროდ უნდა გადაწყდეს.

22. რაც შეეხება სარჩელის საფუძვლიანობას შპს „მ.ბ–ის“ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილ ვიდეოჩანაწერში მოპასუხე აცხადებს, რომ აღნიშნული კომპანია იყო გადაცემის სპონსორი და მისი სახელით მოხდა ქვითრის შედგენა. აღსანიშნავია, რომ სადავოდ ქცეულ განცხადებებში მოპასუხე არსად საუბრობს შპს „მ.ბ–ზე“ და მის მიმართ რაიმე განცხადებას არ ავრცელებს. სადავო განცხადებების ადრესატი სამივე შემთხვევაში იყო ლ.ჯ–ლი და მის მიერ განხორციელებული ქმედებები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს კავშირი თ.მ–ძის მიერ გაკეთებულ განცხადებებსა და შპს „მ.ბ–ს“ შორის, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა.

23. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

23.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

23.2. კასატორთა განმარტებით, მოპასუხის მიერ გამოთქმული სადავო წინადადებები არის ფაქტის კატეგორია, რადგან მოპასუხე მტკიცებით ფორმაში საუბრობდა და მის მიერ გამოყენებული სიტყვა „ყალბი“ საზოგადოებისათვის სისხლისსამართლებრივ ბრალდებასთან ასოცირდება. ამასთან, სადავო ვიდეო ჩანაწერზე საზოგადოება თ.მ–ძეს ფინანსური პოლიციისა და პროკურატურისათვის მიმართვას მოუწოდებდა, რის გამოც შეილახა ლ.ჯ–ლის ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, ხოლო შპს „მ.ბ–ის“ შემთხვევაში - საქმიანი რეპუტაცია;

23.3. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო სასამართლო სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი გადაწყვეტილების შემოწმების ფარგლებს გასცდა, როდესაც ფაქტების გავრცელებასა და საკუთარი აზრის საზოგადოებისათვის გაზიარების საკითხებზე იმსჯელა;

23.4. კასატორთა განმარტებით, აპელანტმა სააპელაციო სასამართლოს ისეთ გარემოებებზე მიუთითა, რაც მის შესაგებელსა და პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მითითებული არ ყოფილა;

23.5. კასატორები საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვას შუამდგომლობენ.

23.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით ლ.ჯ–ლისა და შპს „მ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო ამავე პალატის 2024 წლის 9 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, რადგან „არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე“.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შემოწმების, საქმეში წარმოდგენილი ვიდეო-ჩანაწერის შესწავლისა და მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

24. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით კასატორებს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ აქვთ წარმოდგენილი.

25. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რაც საკასაციო პრეტენზიის არსებითად განხილვის ეტაპზე, საკასაციო საჩივრის უარყოფისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

26. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორედ ამ ფარგლებში არსებითად განიხილავს და ამოწმებს საკასაციო პრეტენზიის დასაბუთებულობას (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), ამასთან, მიაჩნია, რომ არ ვლინდება სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი (სსსკ-ის 412-ე მუხლი).

27. კასატორთა შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე უარყოფილია. სსსკ-ის 408.3-ე მუხლის თანახმად საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. საკასაციო სასამართლო განსახილველ შემთხვევაში საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვას საჭიროდ არ მიიჩნევს, რადგან სადავოა მხოლოდ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საკითხი.

28. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და, აქედან გამომდინარე, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი სავსებით მართებულად არის განსაზღვრული, რაც სსკ-ის მე-18 მუხლით და სპეციალური კანონის მოწესრიგების საფუძველზე სწორად შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ, რასაც საკასაციო სასამართლო ეთანხმება. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელეები ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები.

29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირი აზრის გამოხატვისა და გავრცელების დროს დაცულია სპეციალური კანონით; საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლი ამავე გარანტიას ადგენს; ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის 1950 წლის კონვენციის მე-10 მუხლით ყველას აქვს გამოხატვის თავისუფლება; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 153-ე მუხლი განსაზღვრავს სიტყვის თავისუფლების ხელყოფის სამართლებრივ შედეგებს.

30. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, გარდა მხარის მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში მიცემული განმარტებისა, არ არის გამყარებული სამართლებრივად ვარგისი, სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით, რომელთა შესწავლისა და შეჯერების საფუძველზე სასამართლო მივიდოდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია.

31. კასატორები (მოსარჩელეები) საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით მოითხოვენ, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას, კერძოდ, მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადებების ცილისწამებად მიჩნევას და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხის დავალდებულებას, სოციალური ქსელის „Facebook“-ის (ფეისბუქის) მეშვეობით გამოაქვეყნოს ვიდეო, რომ მის მიერ ლ.ჯ–ლის მიმართ გავრცელებული თითოეული განცხადება არის ცილისმწამებლური და არ შეესაბამება სინამდვილეს.

32. სსკ-ის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით: „პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან“, მესამე ნაწილით “თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, მაშინ ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს”.

33. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ გამოხატვის თავისუფლების კონტექსტში, „საჯაროდ გავრცელება“ არ გულისხმობს ინფორმაციის მხოლოდ პრესასა თუ ტელევიზიაში გახმაურებას, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც სოციალური მედია, ბლოგინგი და მიკრობლოგინგი სულ უფრო დიდ როლს ასრულებს თანამედროვე საზოგადოების ცხოვრებაში. ნებისმიერი საშუალება, რომელიც ინფორმაციის პირთა განუსაზღვრელი წრისადმი მიწოდებისათვის გამოდგება, საჯაროდ გავრცელების წყაროდ უნდა შეფასდეს. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სოციალური ქსელის არსსა და დანიშნულებაზე. სოციალური ქსელი არის პლატფორმა, გამიზნული ონლაინ სოციალური კავშირის შესაქმნელად იმ ადამიანებისაგან, რომლებსაც აქვთ საერთო ინტერესები, საქმიანობის სფერო, ჰობი ან რეალური, ცხოვრებისეული კავშირი (ოჯახური, ნათესაური, სამსახურებრივი და ა.შ). თითოეული სოციალური ქსელი შედგება მომხმარებლის წარმომადგენლობისაგან (ე.წ „პროფაილი“), მისი კავშირებისა და დამატებითი სერვისებისაგან. ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და პოპულარული სოციალური ქსელი არის „ფეისბუქი“, რომელიც მსოფლიო მასშტაბით მილიონობით მომხმარებელს აერთიანებს. „ფეისბუქზე“ კონკრეტული მომხმარებლის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია ხელმისაწვდომი ხდება მასთან დამეგობრებული პირებისათვის ან ყველა მომხმარებლისათვის, ავტორის არჩევანის შესაბამისად. ინფორმაციასთან დაშვებულ ნებისმიერ მომხმარებელს შეუძლია ამ ინფორმაციის გაზიარება თავისი კონტაქტებისათვის თუ პირთა განუსაზღვრელი წრისათვის, ასევე ციტირება პირად საუბარში, პრესასა თუ ინტერნეტგამოცემებში. სოციალური ქსელის სწორედ ამ თვისებების გათვალისწინებით, კონკრეტული მომხმარებლის მიერ ე.წ სტატუსის თუ კომენტარის გამოქვეყნება ინფორმაციის საჯაროდ გავრცელებად უნდა შეფასდეს“ (იხ. სუსგ N ას-1559-1462-2012, 09.01.2014წ.).

34. სსკ-ის მე-18 მუხლის მიზანია სწორედ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში დარღვეული პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა, რა დროსაც სასარჩელო მოთხოვნის აღმძვრელი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომლის შესახებაც გავრცელდა ინფორმაცია და არა ის პირი, რომელიც ვარაუდობს, რომ მის მიმართ გავრცელდა ინფორმაცია ან გავრცელებულ ინფორმაციაში სწორედ ის იგულისხმებოდა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 18, ველი 1, 7, 35). შესაბამისად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს, თუ ვინ აღძრა სარჩელი, ვის მიმართ და რა ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას შპს „მ.ბ–ის“ სასარჩელო მოთხოვნის დაუსაბუთებლობის ნაწილში და აღნიშნავს, რომ თ.მ–ძის მიერ გავრცელებული სადავო განცხადებები მიმართულია მხოლოდ ლ.ჯ–ლის მიმართ და ისინი შპს „მ.ბ–ს“ არ ეხება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგადად იურიდიული პირი გათანაბრებულია ფიზიკურ პირთან ყველა იმ უფლებაში, რომელიც თვისობრივად არ უკავშირდება ადამიანს. პიროვნულ უფლებათაგან ნაწილი იურიდიულ პირს შეიძლება მხოლოდ მოდიფიცირებული ფორმით გააჩნდეს (შეად.სუსგ-ებს: N ას-1084-1034-2014, 11.05. 2015 წ; N ას-838-2020, 18.03.2021წ.). განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით არ არსებობს არათუ სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივი წინაპირობაც კი, რომ შპს „მ.ბ–ის“ სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებულობაზე იმსჯელოს სასამართლომ.

35. მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული ვიდეო, რომელშიც ის აცხადებს - ა) „ლ.ჯ–ლმა გამოაგზავნა გაყალბებული ქვითარი“; ბ) „ლ.ჯ–ლმა გააყალბა საქართველოს ბანკის ქვითარი“; გ) „ლ.ჯ–ლმა დააფოტოშოპა საქართველოს ბანკის ქვითარი“; დ) „შპს „მ.ბ–ის“ სახელით მომზადებული 3500 ლარიანი ქვითარი არის ყალბი“ - არის მისი აზრი, შეფასება და არა არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელება. მოპასუხის მიერ სოციალურ ქსელში „ვიდეოს“ გამოქვეყნება უკავშირდება მის პირად დამოკიდებულებას კონკრეტული ადრესატის (მოსარჩელის, კასატორის) მიმართ. დადგენილია, რომ განსახილველი დავის მოპასუხეარის ხელშეკრულების მხარე, რომელსაც უნდა მიეღო ანაზღაურება. შესაბამისად, მოპასუხემ გამოთქვა თავისი სუბიექტური მოსაზრება/შეფასება რეალურად განუხორციელებელ ფინანსურ ტრანზაქციასთან, როგორც ფაქტთან, დაკავშირებით.

36. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას სავსებით იზიარებს საკასაციო სასამართლო და კასატორთა პრეტენზიების პასუხად, უპირველეს ყოვლისა, იმას განმარტავს, რომ წინამდებარე საქმეზე დავის საგანია პირის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის აუცილებლობისა და საჭიროების განსაზღვრა იმ ლეგიტიმური ინსტრუმენტებით, რასაც კანონმდებლობა განსაზღვრავს, ასევე, საუკეთესო საერთაშორისო თუ ადგილობრივი სასამართლო პრაქტიკა განმარტავს. განსახილველი საქმის ფარგლებში დავის საგანია ხელშეკრულების მხარის წარმომადგენლის მიერ საჯაროდ გამოქვეყნებული ინფორმაცია, რაც მისი შინაარსისა და კონტექსტის მიხედვით წარმოადგენს პირის სუბიექტურ შეფასებას, შეხედულებას და გავრცელებული ინფორმაცია არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი არ არის.

37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის მოსაზრებითა და აღქმით, მის მიმართ მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია, ცხადია, არა მხოლოდ უსიამოვნო, არამედ შესაძლოა მტკივნეულად აღქმადიც იყოს ადრესატისათვის, თუმცა, სამართლებრივად არ ადგენს ისეთ შემთხვევას, რაც განაპიროებებს სსკ-ის მე-18 მუხლის საფუძველზე სარჩელის დაკმაყოფილებას. სსკ-ის მე-18 მუხლი იცავს პიროვნების პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას. პატივი პიროვნების ობიექტური საზოგადეობრივი შეფასებაა, რომელიც განსაზღვრავს საზოგადოების დამოკიდებულებას პიროვნების მიმართ, ღირსება ამ პიროვნების მიერ საკუთარი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის შეფასებაა, ხოლო საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება (იხ. სუსგ N ას-448-775-05. 01.12.2005წ.).

38. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადებების შინაარსისა და თანმიმდევრობის გათვალისწინებით, რა დროსაც თ.მ–ძე დეტალურად აღწერდა საბანკო ქვითარს და აცხადებდა, რომ აღნიშნული ქვითარი არ ასახავს ტრანზაქციას, ვინაიდან თურმე ბოლოში უნდა ჰქონდეს ხელმოწერა, რაც მისთვის აქამდე უცნობი იყო, არ ექცევა კანონით დადგენილი შეზღუდვის არეალში, როგორც ცილისწამება. საბანკო ქვითრის დეტალური განხილვის შემდეგ მოპასუხემ განაცხადა, რომ ლ.ჯ–ლმა „გააყალბა“ ქვითარი, რომელიც ბუნებაში არ არსებობს. აქედან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს დასაბუთებულად მიაჩნია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა და დასკვნა, რომ სიტყვა „ყალბი“ მოპასუხემ გამოიყენა „არანამდვილის“ აღსანიშნავად და მისთვის სამართლებრივი დატვირთვა არ მიუნიჭებია. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ჩვეულ, ყოფით ურთიერთობაში, რომელში მონაწილე პირებიც არ არიან იურისტები და არ საუბრობენ სამართლებრივ საკითხებზე, სიტყვისათვის „ყალბი“ სისხლისამართლებრივი დანიშნულების მინიჭება ძალიან მძიმე და გაუმართლებელი ტვირთი იქნებოდა ყველასათვის, ვისაც აქვს განცდა და მოლოდინი, რომ მის უფლებას სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ იცავს კანონი და შესაბამისად - სასამართლო. საკასაციო სასამართლო აქვე დამატებით განმარტავს, იმ დაშვებითაც, რომ ინფორმაცია პროფესიით იურისტს გაევრცელებინა, გავრცელებული ინფორმაციის კონტექსტისა და სხვა გარემოებების გამოკვლევის გარეშე, არც აღნიშნული შემთხვევა წარმოშობს უპირობოდ გამოხატული მოსაზრების ლეგიტიმურად შეზღუდვის საფუძველს (შეად. წინამდებარე განჩინების მე-20 პუნქტში ასახულ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას), რადგან თითოეულ კონკრეტულ საქმეზე ინდივიდუალურად უნდა შემოწმდეს დადგენილი გარემოებები საკანონმდებლო მოთხოვნის, ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში სწორედ ამ სტანდარტებით არის დადგენილი და გამოკვლეული მოპასუხის მიერ გავრცელებული ვიდეო მიმართვიდან სადავო გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

39. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლო სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის ფარგლებს გასცდა, რადგან „აზრი“ და „ფაქტი“ ერთმანეთისაგან გამიჯნა და სამართლებრივად შეაფასა ისინი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხსენებული საკითხი სამართლებრივი შეფასების ნაწილია და მისი შეფასების დროს სასამართლო მოთხოვნის ფარგლებით შეზღუდული არ არის. არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია განმარტებული, რომ მხარეთა მიერ წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათ დასადასტურებლად შეთავაზებული მტკიცებულებების შემოწმება და სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს პრეროგატივაა, რადგან მოქმედებს პრინციპი სასამართლომ იცის კანონი (Jura novit curia).

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე განმარტებულია, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, როგორც წესი, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ფაქტის გადამოწმება და დადგენა, რეალურად არსებობდა თუ არა ის, შესაძლებელია. უმეტეს შემთხვევაში აზრები და ფაქტები ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული და მათი გამიჯვნა არცთუ ის ადვილია. რეალურად გამოხატვის (გამოთქმის) ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება ე.წ. „სუფთა სახით“. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე - ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან, როგორც ფაქტის გადმოცემის, სამართლებრივი კვალიფიკაციის დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (სუსგ-ები: №ას-1278-1298-2011, 20.02.2012წ; №ას-790-739-2017, 17.01.2018წ; №ას-928-868-2017, 17.01.2018წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ-ები: №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012წ; №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; №ას-1366-2019, 06.04.2020წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.);

41. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986წ., §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წ., §63) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997წ., §42; შდრ. სუსგ-ებს: №ას-938-2020, 18.03.2021წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ფაქტის მტკიცებას ახასიათებს - მტკიცებულებით დადასტურებადი - ობიექტური კავშირი გამოთქმულსა და სინამდვილეს შორის, მაშინ, როდესაც, აზრის/მოსაზრების მაკვალიფიცირებელია პოზიციის ან რწმენის ელემენტი. ბერლინის უმაღლესმა სამხარეო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მოსარჩელის პიროვნების დამამცირებელი სუბიექტური ელემენტით დატვირთული კომენტარები მიიჩნია შეფასებად და განმარტა, რომ კომენტარების ფორმით გამოხატული ზიზღი და უპატივცემულობა, ვერც ერთად აღებული და ვერც ფაქტის შემცველი ე.წ. ფაქტობრივი ელემენტის მეშვეობით, ვერ შეფასდება ჭეშმარიტობის ან მცდარობის კრიტერიუმით (შდრ. ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელში დიფამაციის თემაზე, №10 W 13/20, §22, იხ. ჟურნალში შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი, 11/2021, სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, გვ. 155, თამარ ერგემლიძის თარგმანი)“- იხ. სუსგ N ას-989-2019, 28.06.2022წ.

42. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, „პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა“. ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის თანახმად: „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს“ (1); „ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (2); „აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ“ (5); „სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“ (6). საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და განმარტავს, რომ კასატორმა ვერ დაძლია მისი კუთვნილი მტკიცების ტვირთი, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა.

43. გამოხატვის თავისუფლება სამართლებრივი სახელმწიფოს საფუძველია, რადგან მის გარეშე შეუძლებელია ადამიანის თვითრეალიზაცია - გამოხატვის თავისუფლება თითოეული ადამიანის განვითარების და მთლიანად საზოგადოების პროგრესის აუცილებელი საფუძველია, სწორედ ის ქმნის საზოგადოებაში დემოკრატიული ღირებულებების გაზიარების პერსპექტივას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-39). გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტურ და ფუნქციურ ელემენტს წარმოადგენს, ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელ საფუძველს ქმნის. [...] ამ უფლებით თანაბარი და სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა საზოგადოების ღიაობის და დემოკრატიულობის ხარისხს განსაზღვრავს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25). იმავდროულად, თავისუფალი სიტყვა იმით ფასობს, ანუ სწორედ იმაში გამოიხატება სიტყვის თავისუფლება, რომ ის მოიცავს არა მხოლოდ ისეთ მოსაზრებებს თუ გამონათქვამებს, რომლებიც ყველასათვის მისაღებია, დადებითად აღიქმება, მთლიანად საზოგადოების ან თუნდაც მისი დიდი ნაწილის, უმრავლესობის აზრს და გემოვნებას ეხმიანება, არ ითვლება საჩოთიროდ, არამედ მოიცავს ისეთ იდეებს, აზრებს თუ გამონათქვამებსაც, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის, საზოგადოების ნაწილისთვის თუ ცალკეული ადამიანებისთვის, შოკის მომგვრელია, რომელმაც შეიძლება აღაშფოთოს საზოგადოება, ადამიანები, წყენაც კი მიაყენოს მათ, გამოიწვიოს საზოგადოებაში ვნებათაღელვა, ასევე იგი მოიცავს კრიტიკას და სარკაზმსაც. ასეთია ტოლერანტობის, პლურალიზმის, შემწყნარებლობის მოთხოვნები, რომლებიც დემოკრატიის საზრდოობისთვის შეუცვლელი წყაროა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-40).

44. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სიტყვის თავისუფლება მოიცავს არა მხოლოდ სასურველ, უწყინარ ან ნეიტრალურ „ინფორმაციებსა“ და „იდეებს“, არამედ ისეთებსაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან შემაშფოთებელია. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და გონიერების მოთხოვნები, ურომლისოდაც „დემოკრატიული საზოგადოება“ ვერ იარსებებს (Nilsen and Johnsen v. Norway (საჩივარი №23118/93), 25.11.1999წ., §43; Matalas v. Greece (საჩივარი №1864/18), 25.03.2021წ., §38). აზრის გამოხატვის თავისუფლებაში მოიაზრება ისეთი განცხადებისა და გამოთქმის უფლებაც, რომელიც შეურაცხმყოფელი, აღმაშფოთებელი და შემაწუხებელია (Castells v. Spain (საჩივარი №11798/85), 23.04.1992წ., §42). შეურაცხყოფის საქმეების განხილვის დროს სასამართლოს წინაშეა მთავარი კითხვა: იყო თუ არა აღნიშნული განცხადება „გადაჭარბებული“? ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy and others v. France (საჩივარი №64915/01), 29.06.2004წ.). ამდენად, შესაფასებელია გამოხატვის ფორმა და ღირებულება, მისი საზოგადოებრივი მნიშვნელობა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; № ას-989-2019,28.06.2022წ.).

45. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. სპეციალური კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (მუხლი 2); გავრცელებული ინფორმაციის ცილისწამებად მიჩნევისა და შედეგად სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების სპეციალურ წესს სწორედ დასახელებული კანონი არეგულირებს. ინფორმაციის გავრცელების შედეგად სხვა პირის უფლებების შელახვისთვის პირისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, უნდა მოხდეს აზრისა და ფაქტების გამიჯვნა. „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ N ას-1278-1298-2011). ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ გამოხატვის თავისუფლებით დაცულია არა მარტო ის „ინფორმაცია“ თუ „იდეები“, რომლებიც ხელსაყრელად მიიღება ან მიიჩნევა როგორც არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელო, არამედ აგრეთვე ისეთის მიმართ, რომელიც შეურაცხმყოფელია, შოკირებადია და შემაწუხებელი. ასეთია მოთხოვნები პლურალიზმის, ტოლერანტობის და ფართო აზროვნებისა, რომლის გარეშე არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1976 წლის 7 დეკემბრის №5493/72 გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, § 49)-იხ. სუსგ N ას-797-2022, 25.11.2022წ.

46. კასატორთა პრეტენზია, რომ მოპასუხემ სააპელაციო საჩივარში ახალ გარემოებებზე მიუთითა, რომლებიც არც შესაგებელში და არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ ჰქონდა აღნიშნული, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, რადგან მხოლოდ ზოგადი პრეტენზიაა და კონკრეტულ გარემოებებს არ ასახელებენ.

47. საკასაციო სასამართლო დამატებით იმას განმარტავს, რომ არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მხოლოდ იმ შეფასებას, რომელიც მოპასუხის კერძო პირად კვალიფიკაციას ეხება და ამასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ კერძო და საჯარო პირების მიმართ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ფარგლები განსხვავებულია და საჯარო პირების თმენის ვალდებულება ბევრად მაღალი, მნიშვნელოვანია, თითოეულ შემთხვევაში სასამართლომ სწორად განსაზღვროს განცხადების ადრესატის სტატუსი. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კერძო პირი არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო. იმავე კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო პირი არის „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; აგრეთვე, პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; ან პირი რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ზემოაღნიშნულ განმარტებათა შესაბამისად, პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება (იხ. Verlagsgruppe News GmbH v. Austria (no.2), §36). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში თ.მ–ძე მიჩნეული უნდა იქნეს საჯარო პირად სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის მესამე წინადადების საფუძველზე, რომელიც ადგენს, რომ საჯარო პირად მისაჩნევად შემდეგი წინაპირობებია საჭირო: პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება(შეად. სუსგ-ას ას-622-2022, 05.07.2023წ.). საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით მოპასუხე თ.მ–ძე არის ტელეგადაცემის „ვ.“ წამყვანი; ამ სახელწოდებით პროექტს, რომლის ავტორია თ.მ–ძე, საზოგადოების ნაწილი იცნობს, აქტიურად ადევნებს თვალს და გულშემატკივრობს. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გამოვლენილია თ.მ–ძის ქმედებებისადმი საზოგადოებრივი ყურადღება, რაც აკმაყოფილებს სპეციალური კანონის მოთხოვნას მის საჯარო პირად მიჩნევის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიუხედავად სასარჩელო მოთხოვნის ადრესატის - მოპასუხის, რომელმაც გაავრცელა მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი ინფორმაცია, საჯარო პირად კვალიფიკაციისა, აღნიშნული სამართლებრივ შედეგს არ ცვლის მოცემულ დავაზე, რადგან დადგენილია, რომ თავისი ქმედებებით საჯარო პირმა (მოპასუხემ) გაავრცელა თავისი მოსაზრება განუხორციელებელ ფინანსურ ტრანზაქციასთან დაკავშირებით და დეტალების ვრცლად აღწერის გზით, მისი აღქმა დოკუმენტის სიყალბის შესახებ გააზიარა/გაავრცელა სოციალურ სივრცეში.

48. იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37)- შეად. სუსგ-ას N ას-622-2022, 05.07.2023წ.

49. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. „შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებული იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე“ (იხ. სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 08.08.1986). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. „სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს“ (იხ. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“, 2002წ., ასევე, სუსგ-ები: N ას-1052-1007-2014, 30.09.2015 წ; N ას-790-739-2017, 17.01.2018წ.)

50. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა ცხადყოფს, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებში კერძო და საჯარო პირების გამიჯვნა და მათ მიერ, თუ მათ მიმართ გამოხატული გამონათქვამების შეფასების დროს სწორედ იმის განსაზღვრა მოსარჩელე/მოპასუხე საჯარო პირს წარმოადგენს თუ კერძო პირს. სიტყვისა და გამოხატვის უფლების დაცვის პარალელურად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი, ისევე როგორც, სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლი, იცავს პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას შელახვისაგან. კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი [კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული] პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის (რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“), გათვალისწინებულია სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, კერძო პირის მიმართ ცილისწამებისათვის მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ეკისრება ტვირთი დაამტკიცოს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. ამავე კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. როგორც უკვე აღინიშნა, სპეციალური კანონი ერთმანეთისგან განასხვავებს, ერთი მხრივ, აზრისა და, მეორე მხრივ, ფაქტის შემცველ განცხადებას და განმარტავს, რომ აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. კანონის მე-4.1 მუხლის შესაბამისად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და მისი გამოხატვის ან გავრცელების გამო პირს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება (იხ. სუსგ-ები: N ას-989-2019, 28.06.2022წ; N ას-33-2022, 17.11.2022წ; N ას-797-2022, 25.11.2022; N ას-237-2022, 16.12.2022წ; N ას-549-2022, 6.02.2022წ; N ას-836-2020, 16.03.2023წ; N ას-1639-2022, 23.03.2023წ; N ას-1498-2022, 24..03.2023; N ას-1373-2022, 30.03.2023წ; N ას-57-2023, 17.05.2023წ; N ას-1590-2022, 23.06.2023წ; N ას-1609-2022, 27.06.2023წ;N ას-622-2022, 5.07.2023წ.).

51. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა

52. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორმა ვერ წარადგინა დასაბუთებული პრეტენზია, რაც მისი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებას განაპირობებდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ.

53. სსსკ-ის 55.2-ე მუხლის შესაბამისად კასატორთა მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში, რადგან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 410-ე, 264.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ჯ–ლისა და შპს "მ.ბ–ის" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური