საქმე N:ას-912-2022

№ას-912-2022

20 აპრილი, 2023 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ს.რ–ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „გ.კ–ი“, გ.ც–ძე, გ.ბ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ს.რ–ამ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში შპს „გ.კ–ის“, გ.ც–ძისა და გ.ბ–ის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარეები) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი 2020 წლის 4 და 8 სექტემბერს შპს „გ.კ–სა“ და გ.ც–ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები უძრავ ქონებებზე, მდებარე: დედოფლისწყარო, სოფელი ....... (ს/კ ........; ს/კ .......; ს/კ .......; ს/კ .......; ს/კ .......; ს/კ ......) და საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხოს ს.რ–ას სახელზე;

1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი 2020 წლის 9 სექტემბერს შპს „გ.კ–სა’’ და გ.ბ–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე დედოფლისწყარო, სოფელი ....... (ს/კ ......) და საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხოს ს.რ–ას სახელზე;

1.3. შპს „გ.კ–ს“ მოსარჩელე ს.რ–ას სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება 167 400 ლარის ოდენობით;

1.4. გ.ც–ძეს მოსარჩელე ს.რ–ას სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება 50 535,90 აშშ დოლარის ოდენობით;

1.5. გ.ბ–ს მოსარჩელე ს.რ–ას სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება14 488,11 აშშ დოლარის ოდენობით.

2. მოპასუხეებმა - შპს „გ.კ–მა“ და გ.ბ–მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს; გ.ც–ძეს წერილობითი შესაგებელი არ წარმოუდგენია, თუმცა, ახსნა-განმარტების ეტაპზე მიუთითა, რომ იყო კეთილსინდისიერი შემძენი და არ არსებობდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით, ს.რ–ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს.რ–ამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 მაისის განჩინებით, ს.რ–ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.1. 2020 წლის ივლისის მდგომარეობით, შპს „გ.კ–ის“ საკუთრებას წარმოადგენდა შემდეგი უძრავი ქონებები:

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ......., ს/კ .......;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ......., ს/კ ........;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ......., ს/კ .......(აღნიშნულ ნაკვეთზე მესაკუთრის განცხადების საფუძველზე მოხდა საკადასტრო/სარეგისტრაციო მონაცემების დაზუსტება და მიენიჭა საკადასტრო კოდი .......).

6.1.2. დასახელებული 7 მიწის ნაკვეთიდან 5 ნაკვეთზე რეგისტრირებული იყო მესამე პირის სასარგებლოდ იპოთეკის უფლება, ხოლო, ს/კ .....-ზე განსახორციელებელი იყო უფლებათა სპორადული რეგისტრაციის ფარგლებში ცვლილება.

6.1.3. 2020 წლის ივლისიდან აგვისტოს ჩათვლით, ს.რ–ასა და შპს „გ.კ–ს“ შორის მიმდინარეობდა კომუნიკაცია შპს „გ.კ–ის“ კუთვნილი 7 ნაკვეთის შეძენის თაობაზე. კომუნიკაცია ხორციელდებოდა, როგორც ზეპირი, ასევე წერილობითი ფორმით - ელექტრონული ფოსტისა და მოკლე ტექსტური შეტყობინებების (SMS) საშუალებით.

6.1.4. კომუნიკაციისას ს.რ–ას წარმოადგენდნენ მისი შვილები: ვ. და გ.ხ–ბი, ხოლო შპს „გ.კ–ს“ - ნ. მ–ი.

6.1.5. კომუნიკაციის ფარგლებში, მოსარჩელემ და მოპასუხე შპს „გ.კ–მა“ ერთმანეთს გაუგზავნეს ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტი, რაც ითვალისწინებდა მისი ხელმოწერის შემთხვევაში შემდეგ ძირითად პირობებზე შეთანხმებას:

- შპს „გ.კ–ი“ (გამყიდველი) კისრულობდა ვალდებულებას ს.რ–ასათვის (მყიდველი) გადაეცა, ჯამში 944004 კვ.მ. ფართობის 7 მიწის ნაკვეთი;

- გამყიდველი კისრულობდა ვალდებულებას, რომ იპოთეკით დატვირთული ობიექტები გაეთავისუფლებინა ყველა ვალდებულებისაგან მყიდველის მხრიდან ავანსის გადახდიდან 7 სამუშაო დღის ვადაში;

- ობიექტების ღირებულება განისაზღვრებოდა 1 ჰა-1600 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში, რამაც შეადგინა 151040 აშშ დოლარის ექვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

- მყიდველი ხელშეკრულების ხელმოწერის დღეს გამყიდველს გადაუხდიდა ავანსის სახით 60000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში, ხოლო დარჩენილ 91040 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში გადაუხდიდა 2020 წლის 1 დეკემბრამდე, ერთად ან ნაწილ-ნაწილ;

- მყიდველი ხელმოწერიდან ნასყიდობის თანხის სრულ გადახდამდე კისრულობდა ვალდებულებას დაემუშავებინა მიწის ნაკვეთები და მოეყვანა მასზე მოსავალი.

6.1.6. მიწის ნაკვეთების ყიდვა-გაყიდვის ზემოხსენებული ხელშეკრულების პროექტი მხარეთა მიერ ხელმოწერილი არ არის.

6.1.7. ს.რ–ას შპს „გ.კ–ის“ სასარგებლოდ თანხა არ გადაუხდია.

6.1.8. ს.რ–ა და შპს „გ.კ–ი“ 2020 წლის ივლისში წერილობით შეთანხმდნენ, რომ შპს „გ.კ–ი“ უფლებას აძლევდა მოსარჩელეს, საჯარო რეესტრში შესაბამისი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე (არაუგვიანეს 2020 წლის 1 ოქტომბრისა) დაემუშავებინა (მოხვნა-კულტივაცია) შემდეგი 7 უძრავი ქონება:

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ....... ს/კ .......;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ......;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ .......;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ........;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ..........

6.1.9. ამავე შეთანხმების ფარგლებში აღინიშნა, რომ უძრავი ქონებების ღირებულება განისაზღვრებოდა 1 ჰა. – 1600 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

6.1.10. 2020 წლის 4 სექტემბერს, შპს „გ.კ–ს“ (გამყიდველი) და გ.ც–ძეს (მყიდველი) შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მყიდველს საკუთრების უფლებით გადაეცა 250542 კვ.მ. ფართობის უძრავი ქონება, მდებარე დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ......., ს/კ .......

6.1.11. 2020 წლის 8 სექტემბერს, შპს „გ.კ–ს“ (გამყიდველი) და გ.ც–ძეს (მყიდველი) შორის დაიდო უძრავი ქონების 5 ნასყიდობის ხელშეკრულება და მყიდველს საკუთრების უფლებით გადაეცა შემდეგი უძრავი ქონებები:

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ....... ს/კ ......, ფართი-156003კვ.მ.;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ....., ფართი -96000კვ.მ.;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ....., საერთო ფართი-144000კვ.მ;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ......, საერთო ფართი - 36000 კვ.მ.;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ....., საერთო ფართი - 50000 კვ.მ.;

6.1.12. 2020 წლის 9 სექტემბერს, შპს „გ.კ–ს“ (გამყიდველი) და გ.ბ–ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, გ.ბ–ს საკუთრების უფლებით გადაეცა 210001 კვ.მ. ფართობის უძრავი ქონება, მდებარე დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ .......

6.1.13. დავის სასამართლოში განხილვის დროისთვის 2020 წლის 4, 8 და 9 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული უძრავი ქონებებიდან ორზე (ს/კ ...... და ...) რეგისტრირებულია გ.ც–ძის საკუთრების უფლება, ხოლო დანარჩენზე საკუთრების რეგისტრაციის მოთხოვნით განაცხადის წარდგენის მიუხედავად, საკუთრების რეგისტრაცია შეჩერებულია აკრძალვის წარმოშობის რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრში ს.რ–ას განცხადებების საფუძველზე.

6.1.14. მოპასუხეებს შორის 2020 წლის 4, 8 და 9 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებით უძრავი ქონებების ღირებულება განისაზღვრა 1 ჰა - 2000 აშშ დოლარით.

6.1.15. ხორბლის მოვლა-მოყვანის ზოგადი აგრო-ტექნოლოგიური რუქის თანახმად, პირველადი მექანიზირებული სამუშაოებიდან მოხვნა უნდა მოხდეს სექტემბრის თვეში, ხოლო კულტივაცია - სექტემბერ-ოქტომბრის თვეში. ამასთან, კონკრეტული აგრო-ტექნოლოგიური რუკა მუშავდება დამკვეთის მოთხოვნის, კლიმატური ზონისა და ნიადაგის ანალიზის სხვადასხვა პარამეტრების გათვალისწინებით, ინდივიდუალურად.

6.2. მხარეთა შორის არსებული ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენდა კონტრაჰირების იძულების სამართლებრივი წინაპირობების განსაზღვრა. კერძოდ, მოსარჩელე მხარის მტკიცებით, ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების დადების საფუძველზე, მოპასუხე მხარეს წარმოეშვა საკუთრების უფლების გადაცემის ვალდებულება შესაბამისი საფასურის გადახდის სანაცვლოდ. აღნიშნულის საპირისპიროდ უძრავი ნივთების თავდაპირველი მესაკუთრე - შპს „გ.კ–ი“ მიუთითებდა, რომ მიმდინარე მოლაპარაკებების მიუხედავად, მხარეები ვერ შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობაზე (ფასზე), რის გამოც წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება, მხარეთა შორის არ დადებულა, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელის მოთხოვნას საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით.

6.3. პალატის განმარტებით, უდავო იყო, რომ შპს „გ.კ–ს“ საკუთრებაში ჰქონდა დედოფლისწყაროს რაიონში მდებარე მიწის ნაკვეთები (ს/კ ......; ს/კ ......; ს/კ .......; ს/კ .......; ს/კ ......; ს/კ .....; ს/კ ....). დასახელებული მიწის ნაკვეთების შესყიდვით დაინტერესებული იყო მოსარჩელე ს.რ–ა, რის გამოც მხარეთა შორის მიმდინარეობდა აქტიური მოლაპარაკება, მათ შორის წინა მოსამზადებელი ქმედებების განხორციელება. მოლაპარაკების ეტაპზე, მხარეთა მიერ შედგენილ იქნა ხელშეკრულების პროექტი, რომელშიც განისაზღვრა სამომავლოდ დასადები ხელშეკრულების არსებითი პირობები (ხელშეკრულების ობიექტი, ფასი, გადახდის წესი და სხვ.), თუმცა, მითითებული დოკუმენტი მხარეთა მიერ ხელმოწერილი არ იყო, რაც გამორიცხავდა კონკრეტული პროექტისათვის სამართლებრივი მნიშვნელობის მინიჭების შესაძლებლობას, მხარეთა მიერ შესაბამისი ფორმით ნების გამოვლენის (ხელმოწერის) არ არსებობის გამო (სსკ-ს 68-ე მუხლი: გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა./ სსკ-ს 59.1 მუხლი: ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება).

6.4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ხსენებული ხელშეკრულების პროექტის პარალელურად, 2020 წლის ივლისში, ს.რ–ა და შპს „გ.კ–ი“ წერილობით შეთანხმდნენ სამომავლოდ შესასყიდი უძრავი ნივთების (ს/კ .........; ს/კ ...........; ს/კ ........; ს/კ ..........; ს/კ ........; ს/კ ........; ს/კ .........) დამუშავების (მოხვნა, კულტივაცია) ნებართვის მინიჭებასთან მიმართებით (არაუგვიანეს 2020 წლის 1 ოქტომბრისა). ამავე შეთანხმების ფარგლებში მიეთითა, რომ უძრავი ქონებების ღირებულება განისაზღვრა 1 ჰა. – 1600 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში. სწორედ დასახელებულ შეთანხებას მოიაზრებდა მოსარჩელე წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად და მასზე დაყრდნობით მოითხოვდა მოპასუხე მხარის დავალდებულებას საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით. მოსარჩელე მხარის შეფასებით, მხარეთა შორის მიმდინარე წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკებები, მათ შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტის შედგენა, კონკრეტულ შეთანხმებასთან ერთად ადასტურებდა წინარე ხელშეკრულების დადების ფაქტს, რაც თავის მხრივ წარმოშობდა მოპასუხე მხარის ვალდებულებას ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით. სასარჩელო მოთხოვნის საპირისპიროდ, მოპასუხე მხარე უარყოფდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და მისი მხრიდან საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით ნების გამოვლენის ფაქტს. მოპასუხის შეფასებით, 2020 წლის ივლისის შეთანხმება ვერ მიიჩნეოდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად, რომელიც შებოჭავდა მესაკუთრეს გაესხვისებინა მიწის ნაკვეთები სხვა შემძენებზე მისთვის მისაღებ ფასად. ის გარემოება, რომ მხარეები აწარმოებდნენ მოლაპარაკებას, არ გამორიცხავდა სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში, მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლებას სხვა პირზე გაესხვისებინა საკუთრება მისთვის მისაღები პირობებით.

6.5. სააპელაციო პალატამ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტების შეფასების საფუძველზე, არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება და 2020 წლის ივლისის შეთანხმება არ მიიჩნია წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად. პალატის მითითებით, არსებული სახით შეთანხმების დადება მოტივირებული იყო ერთადერთი საფუძვლით, კერძოდ, სამომავლოდ შესასყიდი მიწის ნაკვეთები იყო სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების, რომელზეც ხორბლის მოყვანა კონკრეტულ ვადებთან (პერიოდთან) იყო დაკავშირებული და სამომავლო ბიზნეს ინტერესის (მოსავლის მოყვანა-რეალიზაცია) შესაბამისად, მოსარჩელე მხარე დაინტერესებული იყო შესასყიდი მიწის ნაკვეთის დამუშავებით, რაზეც შესაბამისი ნებართვა მისცა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრემ, რაც ვერ განიხილებოდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად, რამეთუ წინარე ხელშეკრულების ფუნქციური დანიშნულება პალატის მითითებით, მდგომარეობს იმაში, რომ მხარეები წინარე ხელშეკრულების დადებით ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას იღებენ. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, მხარეთა მიერ ხელმოწერილი 2020 წლის ივლისის შეთანხმების შინაარსიდან აღნიშნული არ გამომდინარეობდა, მისი დადება მხოლოდ ერთ მიზანს ემსახურებოდა, მიწის დამუშავება მომხდარიყო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე. ამასთან, სააპელაციო პალატის განმარტებით, შპს „გ.კ–ის“ შედავება წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმის დაუცველობასთან მიმართებით (იმ საფუძვლით, რომ წერილობითი შეთანხმება არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში) ვერ განიხილებოდა დასაბუთებულად, რამეთუ უძრავ ნივთთან მიმართებით საკუთრების უფლების გადაცემასთან დაკავშირებით ნების წერილობითი ფორმით გამოვლენის დადასტურების პირობებში, აღნიშნული წარმოშობდა მოსარჩელის უფლებას მოეთხოვა საკუთრების უფლების გადაცემა, თუმცა, კონკრეტულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას გამორიცხავდა ის გარემოება, რომ წერილობითი ფორმის შეთანხმება არ შეიცავდა მესაკუთრის ნებას სამომავლოდ კონკრეტული არსებითი პირობების საფუძველზე, საკუთრების უფლება გადაეცა ს.რ–ასთვის და შესაბამისად, არ იყო გამოვლენილი მბოჭავი ნება ნასყიდობის ხელშეკრულების უცილობლად დადებასთან მიმართებით. პალატის შეფასებით, წერილობით შეთანხმებაში გადმოცემული მხარეთა ნება ვერ მიესადაგებოდა ვერც შესყიდვის ოფციას, რამეთუ მესაკუთრეს არ შეუბოჭავს თავი განეკარგა საკუთრება სურვილისამებრ და შესაბამისად, არ მიუნიჭებია მოსარჩელისათვის უფლება 2020 წლის 1 ოქტომბრამდე შეესყიდა მიწის ნაკვეთები, მის მიერ შემოთავაზებული ფასით (1 ჰა. – 1 600 აშშ დოლარი). შეთანხმების ფარგლებში, მიწის ნაკვეთის ფასის დასახელება, იმ პირობებში, როდესაც არ იყო გამოვლენილი ნება საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით, ვერ განიხილებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ვალდებულებისათვის საკმარის საფუძვლად.

6.6. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეები მართალია აწარმოებდნენ მოლაპარაკებას სამომავლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებასთან მიმართებით და მათი მხრიდან გამოვლენილი იყო ნება ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად, თუმცა საბოლოოდ მხარეები ვერ შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, რის გამოც, პალატის მოსაზრებით, მათ შორის არ დადებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება. არც წარმოდგენილი ხელშეკრულების პროექტი და არც შეთანხმება არ წარმოშობდა მხარეთა ვალდებულებას ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებასთან მიმართებით. წარმოდგენილი პროექტი ვერ მიიჩნეოდა სამართლებრივი ძალის მქონედ, რამეთუ იგი არ იყო ხელმოწერილი, ხოლო შეთანხმებაში ასახული პირობები ვერ მიიჩნეოდა საკმარისად ხელშეკრულების დადების ვალდებულების წარმოშობისათვის. წერილობითი შეთანხმების შინაარსის გაცნობის შედეგად არ დგინდებოდა მესაკუთრის ნება, კონკრეტული პირობების საფუძველზე საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით, არამედ მასში გამოხატული იყო მხოლოდ მიწის ნაკვეთის დამუშავების ნებართვის მინიჭება, რაც თავის მხრივ, მოლაპარაკების წარმოების ეტაპზე გადასაცემი მიწის ნაკვეთის დანიშნულებიდან გამომდინარე, დაკავშირებული იყო საჭირო მოსამზადებელ სამუშაოებთან.

6.7. პალატამ მხარეთა შეპირისპირებული ინტერესების შეფასების ჭრილში ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოსარჩელე მხარე ვერ ასაბუთებდა თუ რა ინტერესი შეიძლებოდა ჰქონოდა მესაკუთრეს შეებოჭა საკუთარი თავი სამომავლოდ კონკრეტულ შემსყიდველთან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით, მაშინ როდესაც უდავო იყო, რომ თავად მოსარჩელეს („სამომავლო შემძენს“) არ შეუსრულებია ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტით მის წილად განსაზღვრული ვალდებულება - ავანსის სახით გადაეხადა გამყიდველისთვის 60 000 აშშ დოლარი.

6.8. პალატამ ასევე, ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ხელმოწერილი შეთანხმება და მიწის ნაკვეთის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება ორ დამოუკიდებელ დოკუმენტად იყო შედგენილი და მხოლოდ შეთანხმებაზე ფიქსირდებოდა გამყიდველის ხელმოწერა და შესაბამისად, ნების გამოვლენა მიწის ნაკვეთის დროებით სარგებლობაში გადაცემასთან მიმართებით. უშუალოდ მიწის ნაკვეთების ყიდვა-გაყიდვაზე ხელშეკრულების პროექტი კი, მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი არ იყო, რაც დამატებით ამყარებდა მოპასუხის პოზიციას, რომ მას საკუთრების უფლების გადაცემის ნება არ გამოუვლენია, ხოლო ქონების სარგებლობაში გადაცემა ვერ განიხილებოდა აღნიშნული ვალდებულების წარმომშობად.

6.9. პალატამ განმარტა, რომ წინარე მოლაპარაკების წარმოება ვერ შებოჭავდა მოლაპარაკების მონაწილე მხარეს სურვილისამებრ განეკარგა საკუთრება, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც ქონების მესაკუთრე მიუთითებდა, რომ მხარეებმა ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას ხელშეკრულების არსებით პირობებთან მიმართებით. წარმოდგენილი წერილობითი შეთანხმება, პალატის შეფასებით ვერ განიხილებოდა მბოჭავის ძალის მქონედ ქონების გასხვისებასთან მიმართებით. წარმოდგენილი შეთანხმება მიემართებოდა მიწის ნაკვეთის დროებით სარგებლობაში გადაცემაზე, თუმცა შეთანხმება არ შეიცავდა პირობას სამომავლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ვალდებულებასთან მიმართებით.

6.10. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები პალატის შეფასებით არ წარმოშობდა მოპასუხე შპს „გ.კ–ის“ ვალდებულებას დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელე ს.რ–ასთან და გადაეცა საკუთრების უფლება დედოფლისწყაროს რაიონში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე. მხარეთა შორის მიმდინარეობდა წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკება, თუმცა კონსესუსის არ არსებობის გამო საბოლოოდ ხელშეკრულება არ დაიდო და მესაკუთრემ სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპის ფარგლებში განკარგა საკუთრება სურვილისამებრ მისთვის მისაღებ პირებზე, შესაბამის ფასად (სსკ-ს 170.1 მუხლი: მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას).

6.11. სააპელაციო პალატის განმარტებით, წინარე ხელშეკრულების არ არსებობის პირობებში, შპს „გ.კ–ი“ უფლებამოსილი იყო თავისუფლად განეკარგა საკუთრება, რაც დაუსაბუთებელს ხდიდა სასარჩელო მოთხოვნებს გ.ც–ძესა და გ.ბ–თან დადებული უძრავი ნივთების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობასთან მიმართებით, რამეთუ საკუთრება განიკარგა ნამდვილი უფლების საფუძველზე მესაკუთრის მიერ, რაც გამორიცხავდა ს.რ–ას მოთხოვნას გარიგებათა ბათილად ცნობასთან მიმართებით.

6.12. წარმოდგენილი სარჩელის ფარგლებში, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ გ.ბ–ი და გ.ც–ძე იყვნენ არაკეთილსინდისიერი შემძენები. სადავო მიწის ნაკვეთები მდებარეობდა დედოფლისწყაროს რაიონში, ....... ველზე, სადაც მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები ან მოსარგებლეები პირდაპირ თუ არაირიბად ერთმანეთს იცნობდნენ და იცოდნენ მათი საქმიანობის შესახებ. ასევე, ყველასთვის ცნობილი იყო მიწის ნაკვეთის უფლებრივი მდგომარეობის, მოლაპარაკებებისა და დამუშავების საკითხი, რადგან ყოველდღიურ რეჟიმში ხდებოდა მიწის ნაკვეთების დამუშავება. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხეებისთვის ცნობილი იყო, რომ მიწის ნაკვეთები დამუშავებული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადების დროს. უფრო მეტიც, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ როდესაც ასეთი ღირებულების მიწის ნაკვეთების შესყიდვა ხდება, მყიდველი ყოველთვის ამოწმებს ქონების მდგომარეობას, ვინ და რატომ დაამუშავა, ხომ არ არსებობს რაიმე შეთანხმება და ასე შემდეგ. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, შპს „გ.კ–ს“ როგორც სრულუფლებიან მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა გაესხვისებინა სადავო მიწის ნაკვეთები, შესაბამისად დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მითითება შემძენთა არაკეთილსინდისიერებაზე. ამასთანავე, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა გ.ც–ძისა და გ.ბ–ის არაკეთილსინდისიერება. მოსარჩელის აპელირება, რომ შემძენთათვის ცნობილი იყო ს.რ–ასთან არსებული მოლაპარაკებების წარმოების შესახებ, ვერ განიხილებოდა შემძენთა არაკეთილსინდისიერად მიჩნევისათვის საკმარის საფუძვლად, მით უფრო იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ შპს „გ.კ–ი“ რეგისტრირებული იყო მიწის ნაკვეთების მესაკუთრედ და საჯარო რეესტრი არ შეიცავდა რაიმე ჩანაწერს, რაც ს.რ–ას მიმართ შპს „გ.კ–ის“ რაიმე ვალდებულებაზე მიუთითებდა, ხოლო მხოლოდ მოლაპარაკების წარმოება ვერ მიიჩნეოდა შემძენთათვის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისათვის დამაბრკოლებელ გარემოებად.

6.13. წარმოდგენილი სარჩელის ფარგლებში ს.რ–ა ასევე ითხოვდა შპს „გ.კ–ისათვის“ ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას 167 400 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის განმარტებით, მიწის ნაკვეთების შეძენის მიზნით მოსარჩელემ მოახდინა თანხის მობილიზება, რისთვისაც დაბალ ფასში გაყიდა კუთვნილი ხორბალი. ასევე მიწის დამუშავებისა და დათესვის მიზნით, მოსარჩელემ გასწია სხვადასხვა ხარჯი. ზიანის არსებობის დადასტურებისათვის მოსარჩელე მიუთითებდა ნ.ა–ის მიერ შედგენილ ხელწერილზე, რომელიც პალატის შეფასებით არ მიიჩნეოდა ხარჯების გაწევის დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად. ამასთანავე, მითითებულ ხელწერილში ასახული ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების პირობებშიც კი, მხოლოდ კონკრეტულ ხელწერილზე დაყრდნობით, შპს „გ.კ–ი“ ვერ განიხილებოდა არსებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად, რამეთუ ხორბლის დაბალ ფასად გაყიდვა განახორციელა თავად მოსარჩელემ, რომელსაც ჰქონდა შესაძლებლობა განესაზღვრა სამომავლოდ ხელშეკრულების დადების შესაძლებლობა/არსებული სამოქალაქო რისკები და მხოლოდ შემდგომ მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება. გარდა აღნიშნულისა, არ დასტურდებოდა არც ის გარემოება, რომ სამომავლოდ მოსარჩელე ხორბალს აუცილებლად უფრო ძვირად გაასხვისებდა და წარმოდგენილი სტატიები ვერ მიიჩნეოდა აღნიშნული გარემოების დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად. ასევე, პალატის განმარტებით, წინარე ხელშეკრულების არ არსებობის პირობებში, შპს „გ.კ–ისათვის“ მოსალოდნელი ვერ იქნებოდა ის გარემოება, რომ ს.რ–ა შეიძენდა მიწის დამუშავებისათვის საჭირო სასუქებს, რის გამოც მითითებულ ნაწილშიც დაუსაბუთებელი იყო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებით. ხელშეკრულების დაუდებლობის პირობებში, მოსარჩელეს შეეძლო გაესხვისებინა შეძენილი სასუქი. რაც შეეხება მიწის დამუშავებასთან მიმართებით გაწეულ ხარჯს, აღნიშნულ გარემოებას უარყოფდა მოპასუხე მხარე, ხოლო წარმოდგენილი ხელწერილით არ დგინდებოდა, თუ კონკრეტულად რომელი მიწის ნაკვეთი დაამუშავა ხელწერილის შემდგენმა.

6.14. წარმოდგენილი სარჩელით, მოსარჩელე ასევე მოითხოვდა ზიანის სახით, გ.ც–ძისათვის 50535.90 აშშ დოლარის და გ.ბ–ისათვის 14488.11 აშშ დოლარის დაკისრებას, თუმცა, პალატის მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც დგინდებოდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობა, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების თობაზე, რომელსაც თავის მხრივ მოსარჩელე ხელშეკრულებათა არანამდვილობას უკავშირებდა.

6.15. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, არ დგინდებოდა მოპასუხეთა გამდიდრების ფაქტი და მხოლოდ მითითება შესაძლო შემოსავლის მიღებასთან მიმართებით ვერ განიხილებოდა ხელყოფის კონდიქციიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებისათვის საკმარის საფუძვლად. ასევე, კონკრეტულ მოპასუხეთა პასუხისმგებლობა არ გამომდინარეობდა არც სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან, მათი ბრალეულობის არ არსებობის საფუძვლით. გარდა აღნიშნულისა, კონკრეტულ შემთხვევაში, რამდენადაც არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობასთან მიმართებით, დაუსაბუთებელი იყო მოთხოვნა ზიანთან მიმართებითაც.

6.16. ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა გასაჩივრებულ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ს.რ–ამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

8. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. სასამართლოს მოსაზრების საპირისპიროდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, არგუმენტაციის, მოწინააღმდეგე მხარეების შესაგებლებისა და სასამართლო სხდომაზე გამოხატული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით, არ არსებობდა იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობა, რომ 2020 წლის ივლისის თვეში დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება არ წარმოადგენდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებას (შეთანხმებას). ამ მიმართებით, კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა სასამართლოს შეფასებები მასზედ, რომ: 1) მოსარჩელე დაინტერესებული იყო შესასყიდი მიწის ნაკვეთების დამუშავებით და შეთანხმებით მხოლოდ ნებართვა ითხოვა (22-ე პუნქტი); 2) შეთანხმების შინაარსიდან ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება არ იკვეთება (22-ე პუნქტი); 3. მხარეების მხრიდან გამოვლენილი იყო ნება ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად, თუმცა საბოლოოდ მხარეები ვერ შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე (29-ე პუნქტი). 4. არ დგინდება მესაკუთრის ნება, კონკრეტული პირობების საფუძველზე საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით, არამედ მასში გამოხატულია მხოლოდ მიწის ნაკვეთის დამუშავების ნებართვის მინიჭება, რაც თავის მხრივ მოლაპარაკების წარმოების ეტაპზე გადასაცემი მიწის ნაკვეთის დანიშნულებიდან გამომდინარე, დაკავშირებული იყო საჭირო მოსამზადებელ სამუშაოებთან (32-ე პუნქტი). კასატორის შეფასებით, სასამართლომ მითითებული გარემოებების დადგენისას, შეჯიბრობითობის პრინციპის დაცვით არ შეაფასა მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, ჯეროვნად არ იმსჯელა მხარეთა არგუმენტაციაზე და მხარეთა მიერ განხორციელებულ ქმედებებზე.

8.2. კასატორის მითითებით, საქმის არსი ისაა, რომ მოსარჩელე მხარე მზად იყო ხელი მოეწერა ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე და გადაეხადა თანხა, თუმცა ნასყიდობის ხელშეკრულება ვერ დაიდო მოპასუხის მიზეზით - საჯარო რეესტრში ერთი მიწის ნაკვეთის სათანადო რეგისტრაციის არ ქონის გამო. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტი ვერ გადაიქცა ნასყიდობის ხელშეკრულებად მოპასუხის ბრალით.

8.3. რაც შეეხება მესაკუთრის შებოჭვას, კასატორის მითითებით, მოპასუხის პირდაპირი ინტერესი იყო გაესხვისებინა მიწის ნაკვეთი და აღნიშნული გარანტირებული ყოფილიყო მიწის დამუშავებით. ნასყიდობის ხელშეკრულების გარეშე მოსარჩელე ვერ გადასცემდა მოპასუხეს 60 000 აშშ დოლარს, მით უფრო, როდესაც მიწის ნაკვეთები დატვირთული იყო იპოთეკით და სწორედ ამიტომ იქნა წინარე ხელშეკრულება გაფორმებული. ამასთან, სასამართლოს იმ მოტივაციის საპირისპიროდ, რომ ხელმოწერილი შეთანხმება და მიწის ნაკვეთის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება ორ დამოუკიდებელ დოკუმენტად არის შედგენილი და მხოლოდ შეთანხმებაზე ფიქსირდება გამყიდველის ხელმოწერა, კასატორი განმარტავს, რომ წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება სწორედ იმან განაპირობა, რომ მხარეებმა ობიექტურად ვერ შეძლეს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება.

8.4. ასევე, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ მოსარჩელისგან მისი მიერ მითითებული ფაქტების დასადასტურებლად მოითხოვა იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც ცხოვრებისეულ პრაქტიკაში არ არსებობს. კასატორის შეფასებით, შეუძლებელია მიწის დამუშავებაზე და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის რეალიზებაზე იმაზე მეტი მტკიცებულების წარმოდგენა, როგორიცაა მისი შემსრულებელი პირის განმარტება. ამასთან, კასატორის მითითებით, საქმეში წარმოდგენილია მხარეებს შორის მიმოწერა (სარჩელში მე-17 ფაქტობრივი გარემოება), სადაც აღნიშნულია მიწის დამუშავებისა და ხარჯების გაწევის ფაქტი. საქმეში კი, არ არსებობს რაიმე მტკიცებულება და გონივრული არგუმენტაცია, რომელიც უარყოფს მის მიერ გაღებული ხარჯების რეალობას, მიზანმიმართულობას და საჭიროებას.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 სექტემბრის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული ს.რ–ას საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმეზე Nას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

14. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (იხ.: სუსგ-ები საქმეებზე: Nას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

15. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნებს წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია და ზიანის ანაზღაურება.

16. წარმოდგენილი სარჩელის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ მოთხოვნებს მოსარჩელე იმ ფაქტობრივ გარემოებებს აფუძნებს, რომ 2020 წლის ივლისის თვეში, ს.რ–ასა და შპს „გ.კ–ს“ შორის მიმდინარეობდა აქტიური მოლაპარაკებები შპს „გ.კ–ის“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების შეძენის თაობაზე. მოლაპარაკების ეტაპზე მხარეთა მიერ შედგენილ იქნა ხელშეკრულების პროექტი, რომელშიც განისაზღვრა სამომავლოდ დასადები ხელშეკრულების არსებითი პირობები (ხელშეკრულების ობიექტი, ფასი, გადახდის წესი და სხვ.), თუმცა, ვინაიდან მიწის ნაკვეთების ნაწილი არ იყო სათანადო წესით საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, ასევე ნაწილი დატვირთული იყო იპოთეკით, საჭირო გახდა შპს „გ.კ–ს“ განეხორციელებინა შესაბამისი მოქმედებები. აქედან გამომდინარე, მხარეთა შორის 2020 წლის ივლისში გაფორმებულ იქნა წერილობითი შეთანხმება, რომლის თანახმად, შპს „გ.კ–ი“ უფლებას აძლევდა მოსარჩელეს, საჯარო რეესტრში შესაბამისი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე (არაუგვიანეს 2020 წლის 1 ოქტომბრისა) მიწის ნაკვეთები გადასულიყო მოსარჩელის მფლობელობაში და მოეხდინა მისი სათანადო დამუშავება (მოხვნა-კულტივაცია). მოსარჩელემ მართლაც მოახდინა მიწის ნაკვეთების დამუშავება, რისთვისაც შეისყიდა საჭირო მინერალური სასუქი და სათესლე მასალა, თუმცა, 2020 წლის 13 სექტემბერს, მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა, რომ შპს „გ.კ–მა“ დაარღვია შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება და მოსარჩელისაგან მალულად, მოპასუხეებთან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულებები. 2020 წლის ივლისის შეთანხებას მოსარჩელე მოიაზრებს წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად და მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის მიმდინარე წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკებები, მათ შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტის შედგენა, 2020 წლის ივლისის შეთანხმებასთან ერთად, ადასტურებს წინარე ხელშეკრულების დადების ფაქტს, რაც თავის მხრივ, წარმოშობს მოპასუხე მხარის ვალდებულებას - შესაბამისი საფასურის გადახდის სანაცვლოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე, საკუთრების უფლება გადასცეს მოსარჩელეს. მოსარჩელისვე მტკიცებით, მოპასუხეები - გ.ბ–ი და გ.ც–ძე არაკეთილსინდისიერ შემძენებს წარმოადგენენ, რამეთუ შპს „გ.კ–თან“ ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმების დროს, მათთვის ცნობილი იყო, რომ სადავო მიწის ნაკვეთები უკვე დამუშავებული იყო. აღნიშნულ მოსაზრებას მოსარჩელე იმ გარემოებებს აფუძნებს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთები მდებარეობს დედოფლისწყაროს რაიონში, .......ს ველზე, სადაც მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები ან მოსარგებლეები ერთმანეთს იცნობენ და იციან მათი საქმიანობის შესახებ. გარდა ამისა, როდესაც ასეთი ღირებულების მიწის ნაკვეთების შესყიდვა ხდება, მოსარჩელის მითითებით, მყიდველი ყოველთვის ამოწმებს ქონების მდგომარეობას, ვინ და რატომ დაამუშავა ეს მიწის ნაკვეთები, ხომ არ არსებობს რაიმე შეთანხმება და ა.შ.

17. რაც შეეხება მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ წარმოდგენილ მოთხოვნას, აღნიშნულის საფუძვლად მოსარჩელე იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს, რომ მიწის ნაკვეთების შეძენის მიზნით მოსარჩელემ მოახდინა თანხის მობილიზება, რისთვისაც დაბალ ფასში გაყიდა კუთვნილი ხორბალი. ასევე მიწის დამუშავებისა და დათესვის მიზნით გასწია სხვადასხვა ხარჯი (ჯამში 167400 ლარი), რისი ანაზღაურებაც შპს „გ.კ–ს“ უნდა დაეკისროს. ამასთან, რამდენადაც სადავო მიწები მოპასუხეთა (გ.ც–ძისა და გ.ბ–ის) სარგებლობაშია და მათი მხრიდან მიწის ნაკვეთებით სარგებლობა მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს, მოსარჩელის მოსაზრებით სახეზეა უსაფუძვლო გამდიდრება და მათ უნდა დაეკისროთ მიწის ნაკვეთზე ხორბლის მოყვანის შედეგად მისაღები მოგება (რაც გ.ც–ძის შემთხვევაში შეადგენს შეადგენს 50535,9 აშშ დოლარს, გ.ბ–ის შემთხვევაში კი, - 14488,11 აშშ დოლარს).

18. მოსარჩელის მითითების საპირისპიროდ, მოპასუხე შპს „გ.კ–ი“ გამორიცხავს მხარეებს შორის წინარე ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტს და განმარტავს, რომ მართალია, მხარეებს შორის არსებობდა მოლაპარაკებები, მიმოწერა და მოხდა ხელშეკრულების პროექტის გაგზავნა, თუმცა, საბოლოო ჯამში, მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა შეთანხმების მიღწევა, რადგან შეთავაზებული ნასყიდობის ფასი მისთვის მისაღები არ აღმოჩნდა. მოპასუხის მითითებით, მხარეებს შორის გაფორმდა მხოლოდ ერთი დოკუმენტი, 2020 წლის ივლისის შეთანხმება, რაც მოსარჩელეს აძლევდა უფლებას, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე, მაგრამ არაუგვიანეს 2020 წლის 1 ოქტომბრისა, დაემუშავებინა მიწის ნაკვეთი, რაც არ წარმოადგენს ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებას, რამეთუ არ არსებობდა რაიმე შემბოჭავი გარემოება მესაკუთრეს განეკარგა კუთვნილი ქონება. შესაბამისად, შპს „გ.კ–ს“ ჰქონდა სრული უფლება, გაესხვისებინა კუთვნილი უძრავი ქონებები. მოპასუხეები - გ.ც–ძე და გ.ბ–ი კი, წარმოადგენენ კეთილსინდისიერ შემძენებს. რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მოპასუხემ ასევე გამორიცხა მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობა, ვინაიდან წარმოდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა მოსარჩელის მხრიდან მოთხოვნილი ოდენობით სადავო მიწის ნაკვეთებზე ხარჯების გაწევის ფაქტი. თავის მხრივ, მოპასუხეები - გ.ბ–ი და გ.ც–ძეც თავს კეთილსინდისიერ შემძენებად მიიჩნევენ, რაც მათი მოსაზრებით გამორიცხავს ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

19. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და მის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილი შედავების ფარგლებში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასების საგანს შპს „გ.კ–სა“ და გ.ც–ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების (2020 წლის 04 და 08 სექტემბერს), ასევე, შპს „გ.კ–სა“ და გ.ბ–ს შორის გაფორმებული (2020 წლის 09 სექტემბერს) ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, მოპასუხე შპს „გ.კ–ის“ კონტრაჰირების იძულების (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე, სადავო მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების მოსარჩელისათვის გადაცემის) და მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობის შემოწმება წარმოადგენდა.

20. დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნების უარსაყოფად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ იმ გარემოებებზე მიუთითა, რომ მხარეთა მიერ ხელმოწერილი 2020 წლის ივლისის შეთანხმება თავისი შინაარსიდან გამომდინარე არ წარმოადგენდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რამეთუ იგი არ შეიცავდა მესაკუთრის ნებას - სამომავლოდ კონკრეტული არსებითი პირობების საფუძველზე, საკუთრების უფლება გადაეცა მოსარჩელისათვის, მასში არ იყო გამოვლენილი მბოჭავი ნება ნასყიდობის ხელშეკრულების უცილობლად დადების თაობაზე და ამ შეთანხმების გაფორმება ემსახურებოდა მხოლოდ ერთ მიზანს - ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე მომხდარიყო მიწის ნაკვეთების დამუშავება. წინარე ხელშეკრულების არ არსებობის პირობებში კი, შპს „გ.კ–ი“ უფლებამოსილი იყო თავისუფლად განეკარგა საკუთრება, რაც დაუსაბუთებელს ხდიდა, როგორც მოსარჩელის მითითებას შემძენთა არაკეთილსინდისიერებაზე, ისე წარმოდგენილ სასარჩელო მოთხოვნებს გ.ც–ძესა და გ.ბ–თან დადებული უძრავი ქონებების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე. ამასთანავე, სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, არ დგინდებოდა გ.ც–ძისა და გ.ბ–ის არაკეთილსინდისიერება.

21. სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული მოტივაციის საპირისპიროდ, კასატორის შედავება წარმოდგენილია იმ თვალსაზრისით, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა 2020 წლის ივლისის თვეში დადებული წერილობითი შეთანხმება და არასწორად დაასკვნა, რომ იგი არ წარმოადგენდა ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებას.

22. კასატორის ზემოაღნიშნული შედავების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პრაქტიკაში ხელშეკრულების დადებას ხშირად წინ უძღვის მოლაპარაკების ხანგრძლივი პროცესი, რაც მოიცავს მხარეთა მიერ სახელშეკრულებო პირობათა შეთანხმების რთულ პროცედურას. ამ სტადიაზე მხარეები ხშირად აფორმებენ წინასახელშეკრულებო შეთანხმებებს, რომლებითაც აფიქსირებენ მიღწეულ შეთანხმებებს, განსაზღვრავენ ხელშეკრულების ტექსტის შუალედურ ვერსიებს და ა.შ. არ იმყოფებიან რა საბოლოო ხელშეკრულების ფორმატში, მხარეები თავიდან იცილებენ გარკვეულ პრობლემებს, რომლებიც უკავშირდება მათ შორის ურთიერთობის ჯერ კიდევ არამკაფიოდ განსაზღვრულ რეჟიმს. წინასახელშეკრულებო შეთანხმებაში მოიაზრება ყველა ის შეთანხმება, რომლებსაც მხარეები დებენ სახელშეკრულებო მოლაპარაკების სტადიაზე, საბოლოო ხელშეკრულების დადებამდე, მიუხედავად იმისა, თუ როგორია მისი იურიდიული ძალა. ეს შეთანხმებები პრაქტიკაში სხვადასხვა სახელწოდებით ფორმდება: წინარე ხელშეკრულება, ურთიერთგაგების მემორანდუმი, განზრახულობათა ოქმი, ოფცია, ჩარჩო-შეთანხმება და სხვ. შეთანხმებები განსხვავდებიან იურიდიული ბუნებით, იმავდროულად, შესაძლებელია, რომ ერთსა და იმავე შეთანხმებას განსხვავებული იურიდიული ძალა ჰქონდეს. მხარეთა მიერ თვით დოკუმენტის დასახელებას არა აქვს მნიშვნელობა. მათ მიერ ხელმოწერილი ნებისმიერი დოკუმენტის არსი შესაძლოა, დადგინდეს მხოლოდ მისი შინაარსით და განმარტებით. სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს საქმისა და მხარეთა ურთიერთობის ყველა ფაქტორი, საიდანაც არც ერთს არ აქვს წინასწარ დადგენილი გადამწყვეტი მნიშვნელობა (იხ. ე. ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 327, გვ. 93-94, თბილისი, 2019).

23. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მე-3 ნაწილი (ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება) ითვალისწინებს ე.წ. წინარე ხელშეკრულების ინსტიტუტს. წინარე ხელშეკრულება არის ვალდებულებითსამართლებრივი გარიგება, რომლითაც მხარეები კისრულობენ სხვა ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. ანუ მხარეები სამართლებრივად იბოჭავენ თავს მომავალში ე.წ. ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებით. ძირითად სამართლებრივ ურთიერთობაში შესვლის ასეთი გადადების მიზეზი შესაძლოა, იყოს როგორც ტექნიკური (მაგ.: ფასების ცვალებადობა, მიწოდების ადგილის განუსაზღვრელობა), ასევე სამართლებრივი ხასიათის (მაგ., საქმიანობისთვის აუცილებელი ლიცენზიის არქონა იმ მომენტისათვის) გარემოებები, იმის დაშვებით, რომ ეს ღია საკითხები ან განსაზღვრული ან განსაზღვრადია, საჭიროების შემთხვევაში, კეთილსინდისიერების და სამოქალაქო ბრუნვის ჩვეულებების გათვალისწინებით ხელშეკრულების განმარტების გზით. წინარე შეთანხმება ხელს უწყობს რა სახელშეკრულებო ურთიერთობის გამყარებას, იმყოფება განსაზღვრული მიმართებით ე.წ. ძირითად ხელშეკრულებასთან, რომელიც, როგორც წესი, მიმართულია კონკრეტული ეკონომიკური შედეგის მიღწევისკენ მაშინ, როდესაც წინარე ხელშეკრულებით, რომელიც წინ უსწრებს ძირითად ხელშეკრულებას, მხარეები იღებენ ვალდებულებას, რომ მომავალში დადებენ გარიგებას წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით. წინარე ხელშეკრულებაში მხარეებმა ნათლად უნდა განსაზღვრონ, თუ რა არსებითი პირობებით აპირებენ ისინი მომავალში ძირითადი ხელშეკრულების დადებას. იმავდროულად, წინარე ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს პირობას საგნისა და ვადის თაობაზე, რომელშიც მხარეები კისრულობენ ძირითადი ხელშეკრულების დადებას. წინარე ხელშეკრულების საგანი სხვა უნდა იყოს და ძირითადისა – სხვა. წინარე ხელშეკრულების საგანი არის მხარის ვალდებულება, დადოს ხელშეკრულება, ანუ იკისროს მომავალში რაიმე ვალდებულება, მაშინ, როცა ძირითადი ხელშეკრულებით ეს ვალდებულება უშუალოდ წარმოიშობა. წინარე ჩვეულებრივი ხელშეკრულებაა და მის მიმართ ვრცელდება ყველა ის მოთხოვნა, რაც ხელშეკრულებების მიმართ (იქვე, გვ. 94-95).

24. აღსანიშნავია, რომ წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკების ეტაპზე მიღწეული შეთანხმებების დაფიქსირების სხვა საშუალებებია, ასევე, ისეთი დოკუმენტები, როგორებიცაა: განზრახულობათა ოქმი (letter of Intent), ურთიერთგაგების მემორანდუმი (memorandum of understanding), ჩარჩო შეთანხმება. ისინი მოიცავენ სხვადასხვა ინფორმაციას მომავალი ხელშეკრულების თაობაზე, მათ შორის: გარკვეული თუ გასარკვევი საკითხების აღნუსხვას, მომავლის სამოქმედო გეგმის დასახვას, ́ რაც განსაკუთრებით აქტუალურია ხანგრძლივი და რთული სახელშეკრულებო მოლაპარაკებებისას. ზოგადი წესის თანახმად, ისინი უნდა ჩაითვალოს მომავალი ხელშეკრულების დადების მომზადების სტადიად, რომლებიც, უმეტეს შემთხვევაში, რაიმე სამართლებრივ ვალდებულებებს მხარეთათვის არ წარმოშობენ, რითაც განსხვავდებიან წინარე ხელშეკრულებისგან. როგორც აღინიშნა, ამ დოკუმენტებში მხარეები აფიქსირებენ, თუ რა მოქმედებების განხორციელებას აპირებენ დასახული მიზნის მისაღწევად. რადგან კანონმდებლობა მათ პირდაპირ არ ითვალისწინებს, ამიტომ ფორმა და შინაარსი, კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე, თვით მხარეთა მიერ განისაზღვრება. როგორც წესი, ისინი მოიცავენ მხარეთა დასახელებას, მათ მიერ დეკლარირებულ მიზნებს, იმ მოქმედებებს, რომელთა განხორციელებაც საჭიროა მხარეთა მიერ დასახული მიზნის მისაღწევად. დოკუმენტი ხელმოწერილი უნდა იყოს მხარეთა მიერ. ასეთ დოკუმენტებს, ზოგადი წესის თანახმად, არა აქვთ იურიდიული ძალა, ანუ კონტრაჰენტის მიერ ქმედების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მხარე ვერ მოითხოვს სასამართლო გზით მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას (იქვე, გვ. 97).

25. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2020 წლის ივლისის წერილობითი შეთანხმების თანახმად, ს.რ–ა და შპს „გ.კ–ი“ შეთანხმდნენ, რომ შპს „გ.კ–ი“ უფლებას აძლევდა მოსარჩელეს, საჯარო რეესტრში შესაბამისი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე (არაუგვიანეს 2020 წლის 1 ოქტომბრისა) დაემუშავებინა (მოხვნა-კულტივაცია) შემდეგი 7 უძრავი ქონება:

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ....... ს/კ ........;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ .........;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ..........;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ...........;

- დედოფლისწყაროს რაიონი, სოფელი ......., ........ ს/კ ...........

ამავე შეთანხმების ფარგლებში აღინიშნა, რომ უძრავი ქონებების ღირებულება განისაზღვრებოდა 1 ჰა. – 1600 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

26. ზემოაღნიშნული შეთანხმების შინაარსის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა კასატორის შედავების საპირისპიროდ, იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას მასზედ, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე შპს „გ.კ–ს“ შორის, 2020 წლის ივლისში გაფორმებული წერილობითი შეთანხმება, ვერ მიიჩნევა ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებად. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მართალია, მხარეებმა წერილობით შეთანხმებაში მიუთითეს ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანი (ფაქტობრვივად დაასახელეს სამომავლოდ შესასყიდი მიწის ნაკვეთები) და მიუთითეს ნასყიდობის ფასი (1 ჰა - 1600 აშშ დოლარი), თუმცა, ამგვარი შეთანხმების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილ წინარე ხელშეკრულებად (ამ შემთხვევაში ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებებად) მიჩნევის მიზნებისათვის, საკმარისი არ არის მხოლოდ კანონმდებლობით გარიგების ფორმის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნების დაკმაყოფილება, არამედ დამატებით საჭიროა, მესაკუთრის ნება - უძრავი ქონება საკუთრებაში გადასცეს შემძენს. კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო შეთანხმება შეიცავს არა მომავალში მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირობებით ხელშეკრულების დადების დავალდებულებას, არამედ შეთანხმება გამოხატავს მოპასუხე „გ.კ–ის“ ზოგად მზაობას ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე, მოსარჩელისათვის შესასყიდი მიწის ნაკვეთების დამუშავების ნებართვის მინიჭების თაობაზე. პალატა ასევე, ყურადღებას გაამახვილებს თვით მოსარჩელის მითითებაზე ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადების დამაბრკოლებელ გარემოებებთან დაკავშირებით. კერძოდ, მოსარჩელის მითითებით, მხარეებმა ობიექტურად ვერ შეძლეს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება, ვინაიდან მიწის ნაკვეთების ნაწილი არ იყო სათანადო წესით საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, ასევე ნაწილი დატვირთული იყო იპოთეკით, რის გამოც, საჭირო გახდა შპს „გ.კ–ს“ განეხორციელებინა შესაბამისი მოქმედებები. აღნიშნულის მიუხედავად, ნიშანდობლივია, რომ ამ შეთანხმებით არ არის განსაზღვრული მესაკუთრის ვალდებულება - განახორციელოს კონკრეტული მოქმედებები იმ გარემოებების თავიდან ასაცილებლად, რამაც მოსარჩელისვე განმარტებით, ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების გაფორმების დაბრკოლება და სადავო შეთანხმების გაფორმების საჭიროება განაპირობა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, უძრავი ქონებების მესაკუთრის მხრიდან ამ დამაბრკოლებელი გარემოებების აღმოსაფხვრელად კონკრეტული ქმედებების არ/ვერ განხორციელების შემთხვევაში, დამაბრკოლებელი გარემოებები კვლავ იარსებებდა ამავე შეთანხმებაში მითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლამდე (არაუგვიანეს 2020 წლის 01 ოქტომბრისა), რაც კვლავ შეუძლებელს გახდიდა ძირითადი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებას. ასეთ ვითარებაში კი, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო შეთანხმება წარმოადგენს არა ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებას, როგორც ამას მოსარჩელე/კასატორი მიუთითებს, არამედ წარმოადგენს წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკების ეტაპზე მიღწეული შეთანხმების დაფიქსირების საშუალებას, ე.წ. ჩარჩო-შეთანხმებას, რომელიც ასახავს გარკვეულ ქმედებათა განხორციელების შესახებ მხარეთა შეთანხმებას, რაც შესაძლოა მივიჩნიოთ მომავალში დასადები ხელშეკრულების მომზადების სტადიად, რომელიც რაიმე სამართლებრივ ვალდებულებებს მხარეთათვის არ წარმოშობს და სწორედ აღნიშნულით განსხვავდება წინარე ხელშეკრულებისაგან (ვრცლად იხ. ამ განჩინების 24-ე აბზაცი).

27. ამდენად, წინარე ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე შპს „გ.კ–ს“ შორის, 2020 წლის ივლისში ხელმოწერილი და მოსარჩელის მიერ წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად სახელდებული შეთანხმება, არ წარმოადგენს ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებას და შესაბამისად, იგი ვერ წარმოშობს მოპასუხე შპს „გ.კ–ის“, როგორც გამყიდველის დავალდებულებას, დადოს ძირითადი ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელესთან, როგორც მყიდველთან.

28. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხის კონტრაჰირების იძულების წინაპირობა ვერ გახდებოდა მოსარჩელის მიერ მითითებული ვერც ის გარემოება, რომ მოლაპარაკების ეტაპზე, მოსარჩელის მიერ წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად სახელდებული სადავო შეთანხმების გაფორმებამდე, 2020 წლის 21 ივლისს, მხარეთა მიერ შედგენილ იქნა ხელშეკრულების პროექტი (ხელმოუწერელი), რომელშიც განისაზღვრა სამომავლოდ დასადები ხელშეკრულების არსებითი პირობები (ხელშეკრულების ობიექტი, ფასი, გადახდის წესი და სხვ.). დასახელებულ პროექტთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უძრავი ნივთის ნასყიდობაზე შეთანხმება სანივთო გარიგებაა, რომლის ნამდვილობისთვის კანონმა იმპერატიულად დაადგინა კონკრეტული ფორმა. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია წერილობითი ფორმა. იმავე შინაარსისაა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებსა და მოვალეობებს მხარეებს წარმოუშობს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის აუცილებელი ყველა არსებითი პირობის წერილობითი ფორმით ასახვა და ხელმოწერით დადასტურება. როგორც ყველა გარიგებისთვის, უძრავი ნივთის ნასყიდობისთვისაც გადამწყვეტია ნების გამოვლენის სამართლებრივი ვარგისიანობა. კანონით დადგენილი წესის თანახმად, თუ ნება გამოვლენილია სამართლებრივი ფორმის დაუცველად, სამართლებრივი შედეგი არ მიიღწევა (სსკ-ის 59-ე მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე№ას-898-848-2015, 9 მარტი, 2016 წელი).

29. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 2020 წლის 21 ივლისის თარიღით შედგენილ მიწის ნაკვეთების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების პროექტს, ცალკე აღებულს, რაიმე სახის სამართლებრივი მნიშვნელობა ვერ მიენიჭება მხარეთა მიერ შესაბამისი ფორმით ნების გამოვლენის (მასზე ხელმოწერის) არ არსებობის გამო, რაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომაც აღნიშნა. იმავდროულად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასახელებული პროექტი ვერც სადავო (2020 წლის ივლისის) შეთანხმებასთან ერთად ვერ ადასტურებს წინარე ხელშეკრულების დადების ფაქტს, რაც თავის მხრივ, წარმოშობდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე, მოსარჩელისათვის საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე მოპასუხის ვალდებულებას. ამ მიმართებით, აღსანიშნავია თვით მოსარჩელის/კასატორის მიერ მითითებული ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომ ხელშეკრულების პროექტის მომზადება წინ უსწრებდა მის მიერ, წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებად სახელდებული სადავო შეთანხმების (2020 წლის ივლისის) გაფორმებას, ამ უკანასკნელის საჭიროება კი, მოსარჩელისვე განმარტებით, სწორედ იმან განაპირობა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტი მოპასუხის ბრალით ვერ გადაიქცა ნასყიდობის ხელშეკრულებად. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სწორედ ასეთი ვითარების ფონზე იძენს განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ის გარემოება, რომ სადავო შეთანხმება, განვითარებული მოვლენებისდა მიუხედავად, მაინც არ შეიცავს მესაკუთრის მბოჭავ ნებას, კონკრეტული პირობების საფუძველზე, მოსარჩელისათვის საკუთრების უფლების გადაცემასთან მიმართებით და მოპასუხის ვალდებულებას - განახორციელოს კონკრეტული მოქმედებები ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დამაბრკოლებელი გარემოებების აღმოსაფხვრელად, რაც საკასაციო პალატას აძლევს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოსა და მოპასუხის იმ მოსაზრების გაზიარების შესაძლებლობას, რომ საბოლოო ჯამში, მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ძირითად პირობებზე შეთანხმების მიღწევა.

30. ამდენად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის მტკიცებას და მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების დადების ფაქტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული სათანადო მტკიცებულებებით არ დადასტურებულა, შესაბამისად, სახეზე არ არის მოპასუხე შპს „გ.კ–ის“ კონტრაჰირების იძულების წინაპირობები. მესაკუთრის მიერ ქონების თავისუფლად განკარგვის პრინციპი („საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას“ - იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის #1/2/384 გადაწყვეტილება, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის #1/2/411 გადაწყვეტილება) კი, არარელევანტურს ხდის შპს „გ.კ–სა“ და გ.ც–ძეს შორის, ასევე, შპს „გ.კ–სა“ და გ.ბ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობასა და შემძენთა კეთილსინდისიერების საკითხზე მსჯელობას. აქედან გამომდინარე, ამ ნაწილში, მოსარჩელის მიერ მითითებული არგუმენტების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა მხოლოდ იმის აღნიშვნით შემოიფარგლება, რომ უძრავ ნივთზე უფლებათა სავალდებულო რეგისტრაციის წესის არსებობის პირობებში (სსკ-ის 183.1 მუხლი), დაუშვებელია, შემძენს დამატებით ტვირთად დააწვეს ყველა დეტალზე გამოკვლევის ჩატარება. ქონების მომავალმა მესაკუთრემ ზოგადად, სუბიექტური წინდახედულების ფარგლებში შესაძლოა ბევრ საკითხში შეიტანოს ეჭვი და საჯარო რეესტრისა და მისი ჩანაწერების გარდა სხვა გარემოებებიც შეამოწმოს, მათ შორის, გამოიკვლიოს ვინ და რატომ დაამუშავა მიწის ნაკვეთები, ხომ არ არსებობს რაიმე შეთანხმება და ა.შ. (რაც ინდივიდუალურია), მაგრამ ამ დამატებითი გარემოებების არარსებობა გარიგების ნამდვილობაზე გავლენას ვერ მოახდენს და აღნიშნულის განხორციელება მთლიანად შემძენის დისკრეციაზეა დამოკიდებული. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოებები, ვერ გახდება შემძენთა არაკეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევის განმსაზღვრელი ფაქტორი, რამეთუ სამოქალაქო ბრუნვის კეთილსინდისიერება მის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებაა, რაც გულისხმობს წინდახედულების გონივრულ მასშტაბს, რისი გარანტიც საჯარო რეესტრი და მისი ჩანაწერებია (ანალოგიურ განმარტებებს შეიცავს სუსგ №ას-1246-1166-2017, 28.02.2018; №ას-394-373-2013, 20.05.2014).

31. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას მასზედ, რომ უსაფუძლოა გ.ც–სათვის 50535.90 აშშ დოლარისა და გ.ბ–ისათვის 14488.11 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე წარმოდგენილი მოთხოვნა, რამეთუ არ დადასტურდა მათი მხრიდან ქონებების შესაბამისი სამართლებრივი საფუძლის გარეშე ფლობა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველი. შპს „გ.კ–ისათვის“ ზიანის სახით 167 400 ლარის დაკისრების თაობაზე წარმოდგენილი მოთხოვნის უარყოფის ნაწილში კი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები არ იყო საკმარისი საფუძველი მოპასუხის პასუხისმგებლობის წარმოშობისათვის. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ამ ნაწილში, კასატორის შედავება წარმოდგენილია იმ თვალსაზრისით, რომ სასამართლომ მოსარჩელისგან მისი მიერ მითითებული ფაქტების დასადასტურებლად მოითხოვა იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც ცხოვრებისეულ პრაქტიკაში არ არსებობს. კერძოდ, შეუძლებელია მიწის დამუშავებაზე და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის რეალიზებაზე იმაზე მეტი მტკიცებულების წარმოდგენა, როგორიცაა მისი შემსრულებელი პირის განმარტება.

32. კასატორის არგუმენტის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის საფუძველი გახდა არა მხოლოდ ის გარემოება, რომ შემსრულებელი პირის მიერ შედგენილ ხელწერილი ვერ მიიჩნეოდა ხარჯების გაწევის დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად, არამედ ის გარემოებაც, რომ ხელწერილში ასახული ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების პირობებშიც კი, მოსარჩელის მიერ მითითებული ზიანი, ვერ განიხილებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მიზნიდან გამომდინარე ანაზღაურებას დაქვემდებარებულ ზიანად.

33. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას (სსკ-ის 361.2-ე მუხლი). სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით ანაზღაურებაში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-409-2022, 08.06.2022 წ.).

34. ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას (შდრ. ჰ.ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.33). ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა, მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-409-2022, 08/06/2022 წ.).

35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394.1 მუხლი, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1. მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 2. ზიანი; 3. მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და ზიანს, როგორც დამდგარ შედეგს შორის; 4. მოვალის ბრალეულობა (განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა). საგულისხმოა, რომ ზიანის კომპონენტის ქვეშ მოსარჩელეს ეკისრება არამარტო ზოგადად, ქონებრივი დანაკლისის ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცების, არამედ ამ დანაკლისის ოდენობის სარწმუნოდ დადასტურების ვალდებულება. ამასთან, მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პირობებში, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის, ისე ზიანის მიყენების ფაქტისა და განცდილი ზიანის ოდენობის, აგრეთვე დამდგარ შედეგსა და ჩადენილ უმართლობას შორის მიზეზობრივი კავშირის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელის (კრედიტორის) მხარეზეა.

36. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს, რამეთუ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება (იხ. სუსგ. №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ). ამდენად, კანონმდებლის ნებას წარმოადგენს, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა გაავრცელოს იმ ზიანზე, რომელიც სამოქალაქო ბრუნვის საშუალო მონაწილის შემეცნების უნარის მქონე მოვალისთვის აღქმადი და განჭვრეტადი იქნება.

37. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე ს.რ–ა მოპასუხე „გ.კ–ისათვის“ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ წარმოდგენილ მოთხოვნას იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე აფუძნებდა, რომ მიწის ნაკვეთების შეძენის მიზნით მოსარჩელემ მოახდინა თანხის მობილიზება, რისთვისაც დაბალ ფასში გაყიდა კუთვნილი ხორბალი. ასევე, მიწის დამუშავებისა და დათესვის მიზნით გასწია სხვადასხვა ხარჯი (ჯამში 167400 ლარი). მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთის რეალიზების მიზნით, ქონებრივი დანაკლისის ფაქტობრივი გარემოებისა და ამ დანაკლისის ოდენობის სარწმუნოდ დასადასტურებლად, წარმოადგინა ნ.ა–ის მიერ შედგენილი ხელწერილი და განმარტა, რომ ხორბლის საბაზრო ღირებულებასა და რეალიზებულ ფასს შორის სხვაობა წარმოადგენს ზიანს, რომელიც მას მიადგა მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების დარღვების გამო, მიწის დამუშავებისა და დათესვის მიზნით გაწეული ხარჯი კი, მოსარჩელის მითითებით წარმოადგენს იმავე მიზეზიდან გამოწვეულ ფაქტობრივ დანაკლის, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის 1-ლი მუხლის თანახმად, ექვემდებარება მოპასუხის მხრიდან ანაზღაურებას.

38. საკასაციო პალატამ წინამდებარე განჩინებით უკვე იმსჯელა და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების დადების ფაქტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული სათანადო მტკიცებულებებით არ დადასტურებულა და არ არსებობდა მესაკუთრის რაიმე შემბოჭავი გარემოება განეკარგა კუთვნილი ქონება. შესაბამისად, სახეზე არ არის სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის (ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ვალდებულების დარღვევისას) გამოყენების წინაპირობები და აქედან გამომდინარე, არ ჩნდება კითხვა ზიანის წინასწარ სავარაუდოობის შესახებ. იმ რისკის აღება კი, რაც დაკავშირებულია სამომავლოდ ხელშეკრულების დადებასთან და არა უკვე არსებული ხელშეკრულების შესრულებასთან, მთლიანად მოსარჩელეზეა.

39. იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსარჩელე სათანადოდ მოახდენდა მტკიცების ტვირთის რეალიზებას მისთვის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობის დასასაბუთებლად, საყურადღებო იქნებოდა ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო ქონებრივი დანაკლისის ოდენობის სარწმუნოდ დადასტურება. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს.

40. განსახილველ შემთხვევაში, გარდა ნ.ა–ის მიერ შედგენილი ხელწერილისა (რომლითაც ადასტურებს მოსარჩელისაგან როგორც 300 000 კგ. ხორბლის შეძენისა და მისი ღირებულების მოსარჩელისათვის ანაზღაურების, ასევე სადავო მიწის ნაკვეთების დამუშავებისა და აღნიშნულ მიწის ნაკვეთებზე შესაბამისი აგრო-ტექნიკური სამუშაოების ჩასატარებლად მოსარჩელისაგან გარკვეული თანხის მიღების ფაქტს), საქმეში არ მოიპოვება სხვა რაიმე რელევანტური მტკიცებულება (მაგ. ქვითრები, მიღება-ჩაბარების აქტი, სალარო გასავლის ორდერი, საბანკო გადარიცხვის ამონაწერი, ფაქტების კონსტატაციის მასალები და სხვა), რაც უტყუარად დაადასტურებდა საკმაოდ სოლიდური ხარჯების გაწევის ფაქტს. აღსანიშნავია, რომ ხელწერილით არ დასტურდება, გასწია თუ არა საბოლოო ჯამში მოსარჩელემ იმ ოდენობის ხარჯი, რასაც სასარჩელო მოთხოვნაში უთითებს, რამეთუ ხელწერილში მითითებულია, რომ „.....ს.რ–ამ ხორბლის დასათესად მისგან შეიძინა 22000 კგ. სათესლე ხორბალი და გადაუხადა 33000 ლარი, .... მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთებში შესატანი 20000 კგ. სასუქის შესაძენად და ტრანსპორტირებისათვის წინასწარ გადაუხადა 20000 ლარი, დარჩენილი დაუზუსტებელი თანხა, ნასყიდობის თანხიდან გამომდინარე, გადახდილ უნდა იქნეს სასუქის მიწის ნაკვეთებში შეტანისთანავე“. გარდა ამისა, ხელწერილის თანახმად, მართალია ირკვევა, რომ 2020 წლის ივლისში მხარეები შეთანხმდნენ შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ ს.რ–ას საკუთრებასა და მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთების მოხვნის, კულტივაციის, სასუქის შეტანის, დათესვისა და მოტკეპვნის სამუშაოების ჩატარების შესახებ, თუმცა, ამავე ხელწერილით შემსრულებელი მარტოოდენ მიწის ნაკვეთების მოხვნის ფაქტს ადასტურებს. შესაბამისად, ხელწერილით არ დასტურდება მიწის ნაკვეთებზე ხორბლისა და სასუქის შეტანისა და გახარჯვის ფაქტი, რაც მათი რეალიზაციის შესაძლებლობას იძლევა. იმავდროულად, ხელწერილიდან არც ის დგინდება, თუ კონკრეტულად რომელი მიწის ნაკვეთების დამუშავების მიზნით გასწია მოსარჩელემ ხარჯები. რაც შეეხება ხელწერილის იმ ნაწილს, რომლითაც ნ.ა–ი ადასტურებს მოსარჩელის კუთვნილი ხორბლის შეძენისა და ამ მიზნით, 180000 ლარის გადახდის ფაქტს (რითაც მოსარჩელეს სურს დაადასუროს ნასყიდობის საფასურის მობილიზების მიზნით, ხორბლის დაბალ ფასად გასხვისება), საკასაციო პალატამ უკვე აღნიშნა, რომ იმ რისკის აღება, რაც დაკავშირებულია სამომავლოდ ხელშეკრულების დადებასთან და არა უკვე არსებული ხელშეკრულების შესრულებასთან, მთლიანად მოსარჩელეზეა. ამასთან, ამ ნაწილში გასაზიარებალია სააპელაციო პალატის ის მითითებაც, რომ არ დასტურდება არც ის გარემოება, რომ სამომავლოდ მოსარჩელე ხორბალს აუცილებლად უფრო ძვირად გაასხვისებდა.

41. გარდა ხელწერილის შინაარსობრივი მხარისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ ნ.ა–ის ხელწერილი მართალია დადასტურებულია სანოტარო წესით, თუმცა, ნოტარიუსი ადასტურებს არა დოკუმენტის შინაარს, არამედ მხოლოდ იმას, რომ ხელწერილზე ხელმოწერა ეკუთვნის ნ.ა–ის. აღსანიშნავია, რომ ხელწერილის ავტორი არავის გაუფრთხილებია განზრახ არასწორი ჩვენების მიცემის შემთხვევაში მოსალოდნელი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის შესახებ (სსსკ-ის 145-ე მუხლი), შესაბამისად, მისი ახსნა-განმარტება, თუნდაც სანოტარო წესით დადასტურებული, სანდოობის მკაცრ კრიტერიუმს ვერ აკმაყოფილებს (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1209-1169-2016, 12/04/2017 წ.).

42. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

43. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

44. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

45. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

46. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

47. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, ს.რ–ას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ. ხ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.რ–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ს.რ–ას (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ.ხ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N13996053922, გადახდის თარიღი 29.07.2022) 70% – 4200 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე