საქმე № ას-1106-2021 28 თებერვალი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ე.ჯ–ძე, ს.მ–ნი

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ნ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის არსებითად შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. საქართველოს სსრ მშრომელთა დეპუტატთა საბჭოს ორჯონიკიძის რაიონის აღმასრულებელი კომიტეტის 1966 წლის 28 მაისის №012710 ორდერით კ.გ. ძე ნ–ს (შემდგომში მოსარჩელის პაპა) გადაეცა ბინა (მდებარე ......., კორპუსი N2, ბინა N33, ფართი 43.39 კვ.მ.) (შემდეგში სადავო უძრავი ქონება, სადავო ქონება ან სადავო უძრავი ნივთი). ორდერით ბინაში შესახლებელი იყვნენ თავად კ. ნ–ი, მისი მეუღლე - ო.ნ–ი (შემდეგში მოსარჩელის ბებია, ბებია ან მარწმუნებელი,) და შვილები - მ. ნ–ი (შემდეგში მოსარჩელის ბიძა) და გ.ნ–ი (შემდეგში მოსარჩელის მამა). ბინა ეკუთვნოდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივს, ხოლო კოოპერატივის უფლებამონაცვლე 2011 წლის 2 მაისიდან გახდა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ს–ო ..“.

2. 2011 წლის 14 აპრილს მოსარჩელის ბებიამ გასცა მინდობილობა რძლის (შვილის ცოლის), გ. ნ–ის (შემდეგში მოსარჩელის დედა, რძალი ან რწმუნებული) სახელზე და რწმუნებულს მიანიჭა უფლებამოსილება ემართა და განეკარგა მარწმუნებლის მთელი ქონება.

3. რწმუნებულის განცხადების საფუძველზე, 2011 წლის 15 აპრილს ნოტარიუსმა ტ.ა–მა გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მარწმუნებელი ცნობილი იქნა 1986 წლის 15 ივლისს გარდაცვლილი შვილის, მ. ნ–ის დანაშთი ქონების მემკვიდრედ.

4. 2011 წლის 19 მაისს ნოტარიუსმა დ.ბ–მა, რწმუნებულის განცხადების საფუძველზე, მარწმუნებლის სახელზე გასცა სამკვიდრო მოწმობები მარწმუნებლის გარდაცვლილი მეუღლისა და შვილის (მოსარჩელის მამის) დანაშთ ქონებაზე სრულად.

5. 2011 წლის 24 მაისს ნოტარიუსმა დ.ბ–მა, რწმუნებულის განცხადების საფუძველზე, გასცა საკუთრების მოწმობა და მარწმუნებელი საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

6. 2011 წლის 14 აპრილის მინდობილობის საფუძველზე, 2011 წლის 8 ივნისს რწმუნებულმა საკუთარ თავთან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება სადავო უძრავ ქონებაზე და აღნიშნული ქონება საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 20 სექტემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 8 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

8. 2017 წლის 27 მარტს მოსარჩელის ბებიასა (წარმოდგენილს ე.ჯ–ძის მეშვეობით) და ე.ჯ–ძეს (შემდგომში მოპასუხე, მოსარჩელის ბებიის დისშვილი, მსესხებელი, პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი ან პირველი კასატორი) შორის დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება სადავო უძრავ ქონებაზე.

9. 2017 წლის 4 აპრილს ე.ჯ–ძესა და ს.მ–ნს (შემდგომში მოპასუხე, გამსესხებელი, მეორე კასატორი ან მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი და შემდგომში ე.ჯ–ძესთან ერთად ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხეები) შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, მსესხებელმა გამსესხებლისგან სესხის სახით მიიღო 73 062.00 ლარი და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა სადავო უძრავი ქონება. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 2020 წლის 4 აპრილი.

10. 1998 წლის 1 ივლისს დაბადებული ა.ნ–ი (შემდეგში მოსარჩელე) არის გ. ნ–ისა და გ. ნ–ის შვილი, ხოლო გ. ნ–ი - კ. და ო. ნ–ების პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილი.

11. 1986 წლის 15 ივლისს გარდაიცვალა მოსარჩელის ბიძა, 1995 წლის 1 ივლისს - მოსარჩელის პაპა, 2004 წლის 8 აგვისტოს - მოსარჩელის მამა, ხოლო 2017 წლის 10 აგვისტოს - მოსარჩელის ბებია.

12. მოსარჩელის მოთხოვნა

12.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში დედის (გ. ნ–ის), ბებიის დისშვილისა (ე.ჯ–ძისა) და ს.მ–ნის მიმართ და მოითხოვა:

12.1.1 ბათილად იქნას ცნობილი:

ა) 2011 წლის 14 აპრილს ბებიის მიერ რძლის (შვილის ცოლის) სახელზე გაცემული მინდობილობა;

ბ) 2011 წლის 15 აპრილს ბიძის დანაშთ ქონებაზე ბებიის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა;

გ) 2011 წლის 19 მაისს მოსარჩელის გარდაცვლილი მამისა და პაპის დანაშთ ქონებაზე ბებიის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობები;

დ) 2011 წლის 24 მაისს სადავო უძრავ ქონებაზე ბებიის სასარგებლოდ გაცემული საკუთრების მოწმობა;

ე) 2012 წლის 17 მარტს მოსარჩელის ბებიის დისშვილის სახელზე დადასტურებული მინდობილობა;

ვ) 2017 წლის 27 მარტს სადავო უძრავ ნივთზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება;

ზ) მოპასუხეთა შორის სადავო უძრავ ნივთზე 2017 წლის 4 აპრილს დადასტურებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება;

12.1.2. იპოთეკის ვალდებულებისგან გათავისუფლდეს სადავო უძრავი ქონება;

12.1.3. სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა.

12.2. მოსარჩელის განცხადებით, ბებიას დაწერილი ჰქონდა ანდერძი, რომლითაც გამოხატავდა ნებას მისი გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელეს დარჩენოდა სამკვიდრო ქონება. მოსარჩელემ იცოდა, რომ სადავო უძრავი ქონება ირიცხებოდა ბებიის სახელზე და ქონების გარკვეული ნაწილი ეკუთვნოდა მას დედასთან ერთად, თუმცა 2017 წლის 14 ოქტომბერს, როდესაც იგი ანდერძით გამოცხადდა ნოტარიუსთან ბებიის ქონების მისაღებად, შეიტყო, რომ სადავო ბინა აღრიცხულია ბებიის დისშვილის სახელზე, რომელმაც, მოსარჩელის აზრით, ისარგებლა დეიდის უმწეობით (წლების განმავლობაში ბებია იყო ავად, იგი იყო მეორე ჯგუფის შშმ პირი, გადატანილი ჰქონდა გულის ინფარქტი, დაქვეითებული ჰქონდა მხედველობა), ჯერ ნოტარიულად გააფორმა მინდობილობა და სადავო ბინა გადაიფორმა თავის სახელზე, შემდეგ კი დაახლოებულ პირთან, გამსესხებელთან დადო ფიქტიური სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ყოველგვარი სარგებლის გარეშე.

13. მოპასუხეების პოზიცია

13.1. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ გადატანილი ინფარქტი და მხედველობის პრობელემები არ ნიშნავს მარწმუნებლის ფსიქიკურ აშლილობას, რაც სანოტარო ქმედებების განხორციელებისას ხელისშემშლელ გარემოებად ვერ მიიჩნეოდა. მოსარჩელის ბებიას 2004 წლიდან უვლიდა და პატრონობდა დისშვილი (რადგან მოხუცს აღარ სურდა რძალთან და შვილიშვილთან ერთად ცხოვრება) და მოხუცის გარდაცვალების ხარჯიც მან გაიღო;

13.2. მოსარჩელის დედას სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენია, თუმცა სასამართლო სხდომაზე მან ცნო სარჩელი და დაეთანხმა მასში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს.

14. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

14.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

14.1.1. ნაწილობრივ, სამკვიდრო ქონების 7/16 წილის ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუსის მიერ 2011 წლის 19 მაისს მოსარჩელის ბებიის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა მოსარჩელის მამის დანაშთ ქონებაზე;

14.1.2.ნაწილობრივ, სამკვიდრო ქონების 3/16 წილის ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუსის მიერ 2011 წლის 19 მაისს ბებიის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა მოსარჩელის პაპის დანაშთ ქონებაზე;

14.1.3.მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების 7/24 ნაწილის მესაკუთრედ;

14.1.4.არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნები:

ა) 2011 წლის 14 აპრილს ბებიის მიერ მოსარჩელის დედის მიმართ გაცემული სანოტარო წესით დადასტურებული რწმუნებულების/მინდობილობის ბათილად ცნობის შესახებ;

ბ) 2011 წლის 15 აპრილს მოსარჩელის გარდაცვლილი ბიძის დანაშთ ქონებაზე ნოტარიუსის მიერ ბებიის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ;

გ) 2011 წლის 24 მაისს ნოტარიუსის მიერ ბებიის სახელზე სადავო უძრავ ქონებაზე გაცემული საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ;

დ) 2012 წლის 17 მარტს ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე გაცემული რწმუნებულების/მინდობილობის ბათილად ცნობის შესახებ;

ე) 2017 წლის 27 მარტს სადავო უძრავ ნივთზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ;

ვ) 2017 წლის 4 აპრილს მოპასუხეთა შორის დადასტურებული სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ასევე სადავო უძრავი ქონების იპოთეკის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების შესახებ.

15. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

16. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

16.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

16.1.1.ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 24 მაისს მოსარჩელის ბებიის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა;

16.1.2.ბათილად იქნა ცნობილი 2012 წლის 17 მარტს მოსარჩელის ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე ნოტარიულად გაცემული რწმუნებულება/მინდობილობა;

16.1.3.ბათილად იქნა ცნობილი 2017 წლის 27 მარტს სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება;

16.1.4.ბათილად იქნა ცნობილი სადავო უძრავ ნივთზე მოპასუხეთა შორის 2017 წლის 4 აპრილს დადასტურებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება;

16.1.5.მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

16.1.6.არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნები:

ა) მოსარჩელის ბებიის მიერ რძლის (მოსარჩელის დედის) სახელზე 2011 წლის 14 აპრილს სანოტარო წესით დადასტურებული მინდობილობის ბათილად ცნობის შესახებ;

ბ) მოსარჩელის გარდაცვლილი ბიძის დანაშთ ქონებაზე 2011 წლის 15 აპრილს მოსარჩელის ბებიის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ;

გ) მოსარჩელის გარდაცვლილი მამისა და პაპის დანაშთ ქონებაზე 2011 წლის 19 მაისს მოსარჩელის ბებიის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობების ბათილად ცნობის შესახებ;

16.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები, იხელმძღვანელა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასაყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით, ასევე „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილებით, „საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო, საზოგადოებრივი და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საბინაო ფონდის პრივატიზების დაჩქარების ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 5 აგვისტოს #520 დადგენილებით და აღნიშნა, როპმ როგორც საქმის მასალებით დგინდებოდა, მოსარჩელის პაპა იყო კოპერატივის წევრი - მეპაიე, რომელსაც სადავო ბინა მუდმივ სარგებლობაში გადაეცა და მას უფლება ჰქონდა ამავე ბინაში ეცხოვრა ოჯახის წევრებთან ერთად. საქმის მასალებით არ დგინდებოდა და არც მხარეებს წარმოუდგენიათ მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ 1993 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით სრულად იყო გადახდილი საპაიო შენატანი. როგორც საქმის მასალებით ირკვეოდა, 1986 წლის 15 ივლისს გარდაიცვალა მოსარჩელის ბიძა და შესაბამისად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინაზე საკუთრების უფლება მოიპოვეს გარდაცვლილის მემკვიდრეებმა - მოსარჩელის პაპამ, ბებიამ და მამამ.

16.3. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 556-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლებზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის პაპის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ქონება (1/3 წილი) მიიღეს გარდაცვლილის მეუღლემ და შვილმა - მოსარჩელის ბებიამ (1/6 წილი) და მამამ (1/6 წილი), ხოლო მოსარჩელის მამის გარდაცვალების შემდეგ (მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა 2004 წლის 8 აგვისტოს) მისი სამკვიდრო (3/6 წილი (1/3+1/6)) მიიღეს გარდაცვლილის დედამ (მოსარჩელის ბებიამ) (1/6 წილი), მეუღლემ (მოსარჩელის დედამ) (1/6 წილი) და შვილმა (მოსარჩელემ) 1/6 წილი.

16.4. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2011 წლის 24 მაისს სადავო ქონებაზე ბებიის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა ნაწილობრივ ბათილია (უძრავი ნივთის 2/6 ნაწილში), ვინაიდან მითითებული მოწმობით განიკარგა მოსარჩელისა და მისი დედის წილიც.

16.5. სასამართლომ შეაფასა მოსარჩელის ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე 2012 წლის 17 მარტს სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის ნამდვილობის საკითხი, იხელმძღვანელა „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის #71 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციით, სსსკ 102-ე, 105-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა სადავო მინდობილობის გაფორმებისას სანოტარო მოქმედებათა შესრულების პროცესში მოწმეთა მონაწილეობის წინაპირობათა არსებობა, კერძოდ, საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე მტკიცებულება, რაც მოსარჩელის ბებიის მხედველობის სრულ დაკარგვას დაადასტურებდა (2011 წლის 13 ივლისის ჯანმრთელობის ცნობის თანახმად, ბებიას ჰქონდა კატარაქტა, თუმცა ამ დიაგნოზს ხელი არ შეუშლია მისთვის, იმავე წლის ივლისში გაეცა მინდობილობა საკუთარი ხელმოწერით). მოპასუხეებს ევალებოდათ იმ გარემოების დამტკიცება, რომ 2012 წლის 17 მარტამდე (სადავო მინდობილობის გაცემამდე) მოსარჩელის ბებიის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებას შედეგად უსინათლობა მოჰყვა. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ მინდობილობის ნამდვილობა უკავშირდება როგორც ნების სწორ ფორმირებას, ისე - გამოხატვის პროცესის სათანადოდ შესრულებას. მოცემულ შემთხვევაში კი, არ დგინდებოდა ნების გამომვლენი პირის (მოსარჩელის ბებიის) უსინათლობის ფაქტი, შესაბამისად, არ არსებობდა „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის #71 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის 27-ე მუხლის მე-8 პუნქტის გამოყენების წინაპირობები, რაც გაცემული მინდობილობის ბათილობის საფუძველს ქმნიდა.

16.6. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 111-ე, 170-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ვინაიდან 2012 წლის 17 მარტის მინდობილობა ბათილად იქნა ცნობილი, შესაბამისად, ბათილია 2017 წლის 27 მარტს მოსარჩელის ბებიის მიერ გამოვლენილი ნება სადავო ბინის დისშვილისთვის ჩუქების ხელშეკრულებით გადაცემის შესახებ. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სსკ 54-ე მუხლის თანახმად, არსებობდა მითითებული გარიგების (2017 წლის 27 მარტის ჩუქების ხელშეკრულების) ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა.

16.7. სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1336-ე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 208.3-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ბებიის სამკვიდრო მიიღო შვილიშვილმა (მოსარჩელემ) და რძალმა (მოსარჩელის დედამ), ხოლო მოსარჩელის დედამ პირველ ინსტანციაში საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე ცნო სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით წარდგენილი სარჩელი, არსებობდა ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობა.

16.8. სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე დაყრდნობით დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეებს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებად უნდა მიჩნეულიყო. სასამართლომ დაადგინა, რომ 2017 წლის 4 აპრილის ხელშეკრულებით სესხის თანხა 73 062.00 ლარი გაიცა სარგებლის დარიცხვის გარეშე, რაც გარიგების ნამდვილობასთან დაკავშირებით ლეგიტიმურ ეჭვს ბადებდა, მით უფრო, იმ პირობებში, რომ გამსესხებელი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, (რაც სესხების გაცემასთან იყო დაკავშირებული), ამავე დროს, მოპასუხეთა შორის წლების განმავლობაში ჩამოყალიბებული იყო ახლომეგობრული ურთიერთობა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა, რა აუცილებლობით იყო გამოწვეული ამ რაოდენობით სესხის აღება. შესაბამისად, პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის ბებიის დისშვილის განცხადება იმის შესახებ, რომ ეს თანხა მას ბებიის მოვლისა და მკურნალობისთვის სჭირდებოდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა აღარ წარმოშობდა თანმდევ სამართლებრივ შედეგებს და შესაბამისად, უნდა გაუქმებულიყო ამ გარიგების საფუძველზე სადავო უძრავ ნივთზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული სანივთო უფლება.

16.9. სასამართლომ ასევე შეაფასა მოსარჩელის გარდაცვლილი პაპის, ბიძისა და მამის დანაშთ ქონებაზე ბებიის სახელზე 2011 წლის 15 აპრილსა და 19 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობების ბათილობის საფუძვლები, იხელმძღვანელა „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 78-ე (სამკვიდროს მიღების (სამკვიდრო მოწმობის გაცემის), ან სამკვიდროს მიღებაზე უარის, ან სამკვიდროსთან დაკავშირებული სხვა შინაარსის შესახებ განცხადება შეიძლება შედგეს საჯარო ან კერძო აქტის ფორმით. ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული განცხადება შეიძლება წარედგინოს ნებისმიერ ნოტარიუსს. განცხადების მიღების აუცილებელი პირობაა ნოტარიუსისათვის პირის გარდაცვალების მოწმობის წარდგენა. გარდაცვალების მოწმობის წარდგენა არ არის აუცილებელი, თუ ნოტარიუსთან უკვე ინახება იგი ან სამემკვიდრეო საქმეთა ერთიან რეესტრში უკვე რეგისტრირებულია მამკვიდრებლის სამკვიდროს გახსნის ფაქტი სხვა ნოტარიუსის მიერ), 88-ე (თუკი სამკვიდროს მიმღები აცხადებს, რომ არსებობს იგივე რიგის სხვა მემკვიდრეც, რომელსაც ფაქტიური დაუფლებით მიღებული აქვს სამკვიდრო და რომელსაც არ აქვს განცხადება წარდგენილი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ბიუროში, ან სამკვიდროს მიმღები მოითხოვს სამკვიდრო მასის ნაწილის დატოვებას ამ მემკვიდრის სასარგებლოდ, ნოტარიუსი სამკვიდრო მოწმობას არ გასცემს სამკვიდრო მასის იმ ნაწილზე, რომელიც ეკუთვნის მემკვიდრეს, რომელსაც არ მიუმართავს სანოტარო ბიუროსათვის სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებით) მუხლებით და დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ნოტარიუსს დაცული ჰქონდა მითითებული ინსტრუქცია და არსებობდა ზემოაღნიშნული სამკვიდრო მოწმობების გაცემის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. გარდა ამისა, საპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ მითითებულ სამკვიდრო მოწმობების ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელეს არ გააჩნდა იურიდიული ინტერესი (ვინაიდან დადგენილია, რომ 2011 წლის 24 მაისს სადავო უძრავ ქონებაზე ბებიის სასარგებლოდ გაცემული საკუთრების მოწმობა ბათილად იქნა ცნობილი უძრავი ნივთის 2/6 ნაწილში).

16.10. სააპელაციო პალატამ, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით, ასევე, უარყო სასარჩელო მოთხოვნა 2011 წლის 14 აპრილს ბებიის მიერ რძლის (მოსარჩელის დედის) სახელზე გაცემული მინდობილობის/რწმუნებულების ბათილად ცნობის შესახებ და აღნიშნა, რომ არ იკვეთებოდა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი კონკრეტული მოთხოვნის მიმართ - მოსარჩელე ვერ ასაბუთებდა, თუ რა შედეგს მოუტანდა მას მითითებული რწმუნებულების გაბათილება.

17. კასატორთა მოთხოვნა

17.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

17.2. პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით,

ა) სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელის ბებიის მიერ 2012 წლის 17 მარტს დისშვილის სახელზე გაცემული მინდობილობის შედგენისას ნოტარიუსმა დაარღვია „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქცია, რის გამოც არსებობდა აღნიშნული მინდობილობის ბათილად ცნობის საფუძველი. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ სანოტარო აქტის შედგენისას რწმუნებულების გამცემი პირის (მოსარჩელის ბებიის) ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ ქმნიდა მოწმეთა დასწრების აუცილებლობას. მინდობილობაში კი, გარკვევითაა მითითებული მიზეზი, თუ რატომ ვერ შეძლო ბებიამ მასზე ხელის მოწერა - იგი იყო მწოლიარე ავადმყოფი, გადატანილი ჰქონდა ინფარქტი, ასევე დაქვეითებული ჰქონდა მხედველობა, რის გამოც ვერ გადაადგილდებოდა და მოითხოვა სანოტარო მოქმედების ბინაზე შესრულება. კასატორის განცხადებით, არც „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონი და არც „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქცია არ უკრძალავს მხარეს, თუნდაც მხედველობის დაქვეითების გამო, მოითხოვოს სანოტარო აქტის გაფორმებისას მოწმის დასწრება და მის მაგივრად აქტზე ხელის მოწერა. ამდენად, სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ არსებობდა სანოტარო აქტის გაფორმებისას ბებიის მიერ გამოვლენილი ნების ნაკლი და სსკ 54-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობა;

ბ) სააპელაციო პალატამ, მითითებული მინდობილობის გაბათილებით, ასევე, ბათილად ცნო ამ რწმუნებულების საფუძველზე სადავო ბინაზე გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებაც, რაც ასევე არასწორია, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელის ბებიის მიერ მინდობილობის გაცემისას გამოვლენილი ნება არ შეესაბამებოდა მის შინაგან ნებას. მინდობილობისა და ჩუქების ხელშეკრულების სრულიად უსაფუძლოდ ბათილად ცნობით კი, სასამართლომ სადავო ქონება კვლავ „დააბრუნა“ ბებიის სამკვიდრო მასაში და უსაფუძვლოდ მიაკუთვნა მოსარჩელეს, როგორც პირველი რიგის ერთადერთ მემკვიდრეს;

გ) სააპელაციო პალატამ, უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოჩვენებით გარიგებად მოპასუხეებს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაც და არასწორად დაასკვნა, რომ გარიგების მოჩვენებითად მაკვალიფიცირებელ ერთ-ერთ გარემოებად მისი სარგებლის გარეშე გაცემა წარმოადგენდა, რაც არასწორია, ვინაიდან კანონი არ კრძალავს სესხის გაცემას სარგებლის გარეშე.

სასამართლომ ასევე არასწორად დაასკვნა, რომ მოპასუხეებს შორის წლების განმავლობაში ჩამოყალიბებული იყო ახლომეგობრული ურთიერთობა, რაც სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მოჩვენებითად მიჩნევის ერთ-ერთი წინაპირობად მიიჩნეოდა. სინამდვილეში კი, როგორც მოპასუხეები შესაგებელშიც მიუთითებენ, მათ თავიანთი საქმიანობიდან გამომდინარე, ადრეც ჰქონდათ ერთმანეთთან ურთიერთობა, რამაც მხარეთა შორის წარმოშვა ნდობა და სწორედ ამ ნდობის გამო გაიცა სესხი სარგებლის გარეშე, თუმცა იგი უზრუნველყოფილი იქნა იპოთეკის საგნით (სადავო უძრავი ქონებით), შესაბამისად, უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული ვარაუდიც.

ასევე, უსაფუძლოა სააპელაციო პალატის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება სესხის აღების დანიშნულება. როგორც პირველ, ასევე სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, მოპასუხე ე.ჯ–ძემ არაერთხელ განმარტა, რომ იგი გარდაცვალებამდე (ბოლო 5 წლის მანძილზე) უვლიდა ავადმყოფ ბებიას, რომელიც შვილის (მოსარჩელის მამის) გარდაცვალების შემდეგ აღარ ცხოვრობდა რძალთან და შვილიშვილთან და ამ დროის განმავლობაში, მოსარჩელეს ერთხელაც კი არ მიუკითხავს მისთვის. შესაბამისად, ყველა ხარჯის (როგორც ავადმყოფის მოვლის, ასევე კომუნალური თუ სხვა) გაწევა მოპასუხეს მოუხდა, რასაც საკუთარი სახსრებით ვერ უმკლავდებოდა. სწორედ ამიტომ გახდა საჭირო სესხის აღება. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელეს არცერთი ინსტანციის სასამართლოში არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც სადავო გარიგების სსკ 56-ე მუხლით კვალიფიკაციისთვის აუცილებელ ფაქტობრივ-სამართლებრივ გარემოებებს დაადასტურებდა.

17.3. მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით,

ა) სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მოჩვენებითად მოპასუხეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება და არასწორად დაასკვნა, რომ ვინაიდან სესხი გაიცა სარგებლის გარეშე, აღნიშნული მის მოჩვენებითობაზე მიუთითებდა. კანონი არ კრძალავს სესხის გაცემას სარგებლის გარეშე, ამასთან, მართალია გამსესხებელმა თანხა გასცა უპროცენტოდ, თუმცა უძრავი ქონების უზრუნველყოფით, შესაბამისად, უსაფუძვლოა სასამართლოს ზემოთ მითითებული მსჯელობაც;

ბ) სასამართლომ გარიგების მოჩვენებითად მაკვალიფიცირებელ გარემოებად ასევე არასწორად მიუთითა იმ ფაქტზე, რომ 2012 წლის 17 მარტს მოსარჩელის ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე გაცემული რწმუნებულება (რომლითაც მოპასუხეს მიენიჭა დეიდის ქონების განკარგვის უფლებამოსილება) არ გამოყენებულა 2017 წლის 27 მარტამდე. აღნიშნული საფუძვლით გარიგების არანამდვილობაზე მითითება დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, შესაძლოა, ეს მინდობილობა რწმუნებულს იმავე წელს გამოეყენებინა ან საერთოდაც არ გამოეყენებინა. ამავე საფუძვლით დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ ვინაიდან სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებიდან ოთხთვე-ნახევრის შემდეგ გარდაიცვალა მოსარჩელის ბებია, აღნიშნული გარიგების ბათილად ცნობის მაკვალიფიცირებელ ერთ-ერთ გარემოებად მიიჩნეოდა. ბებია გარიგების დადების დღესვე რომ გარდაცვლილიყო, ეს გარემოება ვერ დაადასტურებდა ხელშეკრულების მოჩვენებითობას, ვინაიდან არავინ იცის როდის დადგება ადამიანის ბუნებრივი გარდაცვალება.

გ) რაც შეეხება სესხის აღების აუცილებლობას, რაზეც ასევე აპელირებს სასამართლო, მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით, როგორც მისთვისაა ცნობილი და არაერთხელ გაჟღერდა სასამართლო პროცესებზე, ე.ჯ–ძეს დეიდის მოვლისა და პატრონობისთვის ვალების აღება მოუხდა, ვინაიდან მას არ ჰქონდა დამოუკიდებელი შემოსავალი, მოხუცის პენსია კი არ იყო საკმარისი ამ ხარჯის დასაფარად. სწორედ ამიტომ, მოპასუხემ გადაწყვიტა უძრავი ქონება სესხის გარანტად ჩაედო და აეღო თანხა, რომლითაც ვალებსაც გაისტუმრებდა და მომავალშიც გამოიყენებდა ავადმყოფი დეიდის მოსავლელად.

დ)სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი. მოსარჩელემ ვერცერთი ინსტანციის სასამართლოში ვერ წარადგინა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ სადავო გარიგების მხარეები - მოპასუხეები მოქმედებდნენ ერთიანი განზრახვით შეეყვანათ მესამე პირები შეცდომაში.

18. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

18.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 იანვრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრების სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხეთა საკასაციო განაცხადები ნაწილობრივ დასაბუთებულია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

19. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

20. საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით წარმოადგინეს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც ითვალისწინებს იმ შედეგს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში ასახული აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველ სამართლებრივ შედეგს (სუსგ №ას-1601-2018, 11.03.2021წ.).

22. წინამდებარე საკასაციო საჩივრების ფარგლებში, სასამართლოს მსჯელობის საგანია სადავო ქონების განკარგვის მიზნით გაფორმებული მინდობილობების, ამავე უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების (რომელიც უზრუნველყოფილი იქნა სადავო უძრავი ქონებით) კანონიერება და აღნიშნულ ქონებაზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა.

23. კასატორები (მოპასუხეები) არ ეთანხმებიან სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას. ამასთან, თვლიან, რომ არ არსებობდა არც მოსარჩელის ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე გაცემული მინდობილობის, არც სადავო ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და არც მოპასუხეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა.

24. საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, შეაფასებს მოსარჩელის, როგორც მემკვიდრის სამართლებრივ სტასუსს სადავო უძრავ ქონებასთან მიმართებით და მხოლოდ ამის შემდგომ იმსჯელებს ზემოაღნიშნულ პრეტენზიებზე.

25. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ და მხარეთა მიერ შეუდავებელ იმ გარემოებას, რომ სადავო უძრავი ქონება მოსარჩელის პაპას, კარლო ნ–ს გადაცემული ჰქონდა საქართველოს სსრ მშრომელთა დეპუტატთა საბჭოს ორჯონიკიძის რაიონის აღმასრულებელი კომიტეტის 1966 წლის 28 მაისის №012710 ორდერით, ხოლო ამავე ორდერით ბინაში შესახლებული იყვნენ თავად კ. ნ–ი, მისი მეუღლე (მოსარჩელის ბებია) და შვილები – მოსარჩელის მამა, გ. ნ–ი და ბიძა - მ. ნ–ი. ბინა ეკუთვნოდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივს (რომლის უფლებამონაცვლე 2011 წლის 2 მაისიდან გახდა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „სამმართველო 13“). უდავოდ დადგენილია ისიც, რომ მოსარჩელის ბიძა გარდაიცვალა 1986 წლის 15 ივლისს, პაპა - 1995 წლის 1 ივლისს, ხოლო მოსარჩელის ბებია - 2017 წლის 10 აგვისტოს.

26. როგორც უზენაესი სასამართლოს არაერთი განჩინებითაა (გადაწყვეტილებით) განმარტებული, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები იქმნებოდა რა პირთა საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, კოოპერატივის თითოეული წევრი თავისი საპაიო შენატანით მონაწილეობას იღებდა კოოპერაციული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში. აღნიშნული გარემოების გამო, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, როგორც კოოპერატივის სახლში საცხოვრებელი ბინით მოსარგებლე პირი, განსხვავებულ სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ვიდრე ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსით გათვალისწინებული ბინის დამქირავებლები. საცხოვრებელი სადგომი მუდმივ სარგებლობაში გადაეცემოდა კოოპერატივის წევრს – მეპაიეს, რომელსაც უფლება ჰქონდა, ამავე ბინაში ეცხოვრა თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად. მეპაიეს ოჯახის წევრთა უფლება კანონით შეზღუდული იყო და მათ გააჩნდათ მხოლოდ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრების უფლება, მაგრამ არ ჰქონდათ უფლება, დამოუკიდებლად განეკარგათ იგი (გაცვლა, გაქირავება, სადგომის გამოყოფა, ფართის გაყოფის მოთხოვნა და სხვა). ამდენად, ოჯახის წევრთა უფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ბინით სარგებლობაზე. მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებით (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1050-2020, 28 იანვარი, 2021, პ.19). პაიზე უფლებით სარგებლობდა მხოლოდ მეპაიე. შესაბამისად, შემდგომში მიღებულმა ნორმატიულმა აქტებმა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინების პრივატიზაციის შესახებ გაითვალისწინა რა ამგვარი უფლების სპეციფიკურობა, ბინის მიღებას საფუძვლად ედო არა მხოლოდ სახელმწიფოს ნება, არამედ მეპაიის საკუთრებაში არსებული დანაზოგის პაის სახით კოოპერატივში შეტანა, ბინის პრივატიზაციის გზით საკუთრებაში მიღების უფლებით აღჭურვა კოოპერატივის წევრი – მეპაიე (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-244-232-2017, 19 მაისი, 2017, პ.18). შესაბამისად, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება (პაი) ითვლებოდა ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდებოდა ხელშეკრულება კოოპერატივის წევრსა და კოოპერატივის გამგეობას შორის. ამდენად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრისათვის ბინის საკუთრებაში გადასაცემად საჭირო იყო ორი წინაპირობის არსებობა: პაის სრულად გადახდა და პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმება კოოპერატივის წევრსა და გამგეობას შორის.

27. ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტებისა და სამართლებრივი განმარტებების ურთიერთშეჯერებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან მოსარჩელის ბიძა გარდაიცვალა 1986 წელს, ხოლო საქმის მასალებით არ დასტურდება 1993 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინაზე საპაიო შენატანის სრულად დაფარვის ფაქტი, ბინაზე საკუთრების უფლებამოპოვებულებად მიჩნეული უნდა იქნენ ორდერში დასახელებული დანარჩენი სამი წევრი - მოსარჩელის პაპა, ბებია და მამა (მოსარჩელის ბიძას კი, საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე ვერ წარმოეშობოდა). შესაბამისად, სადავო უძრავ ქონებაზე სამკვიდრო წილის მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს, როგორც მემკვიდრეს, წარმოეშობოდა სწორედ მითითებული პირების (მამკვიდრებლების) საკუთრებაში არსებული ქონებიდან (რომელიც თითოეულის სასარგებლოდ შეადგენდა 1/3, 1/3, 1/3 წილს) მისი წილის პროპორციულად.

28. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილით, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. მე-2 ნაწილი კი განსაზღვრავს, რომ კანონით მემკვიდრეობა გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე - მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი.

29. ამავე კოდექსის 1307-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები,რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან.

30. ამასთან, კანონით მემკვიდრეობის დროს კანონმდებლის მიერ განსაზღვრულია რიგითობა და პირველ რიგში მოიაზრებიან გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები).

31. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის პაპას, რომელიც გარდაიცვალა 1995 წელს, დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე - მეუღლე (მოსარჩელის ბებია) და ერთი შვილი (მოსარჩელის მამა), შესაბამისად, სადავო ქონებაზე გარდაცვლილის კუთვნილი წილი (მთლიანი ქონების 1/3 წილი) მემკვიდრეებზე უნდა განაწილებულიყო თანაბრად (მათ კუთვნილ 1/3-1/3 წილს დაემატა მამკვიდრებლის წილი), რაც თითოეულისთვის შეადგენდა 3/6-3/6 წილს (1/3+1/6=3/6; 1/3+1/6=3/6).

32. უდავოდ დადგენილია ისიც, რომ მოსარჩელის მამას, რომელიც გარდაიცვალა 2004 წლის 8 აგვისტოს, დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე - დედა (მოსარჩელის ბებია), მეუღლე (მოსარჩელის დედა) და ერთი შვილი (თავად მოსარჩელე). შესაბამისად, მამკვიდრებლის (მოსარჩელის მამის) კუთვნილი წილი (3/6 წილი სადავო ქონებიდან) უნდა გაყოფილიყო მითითებულ პირებზე სამ თანაბარ ნაწილად, რაც თითოეულისთვის შეადგენდა 1/6-1/6-1/6 წილს.

33. საქმეზე წარდგენილი 2011 წლის 15 აპრილისა და 19 მაისის სამკვიდრო მოწმობებით, ასევე იმავე წლის 24 მაისს გაცემული საკუთრების მოწმობით დგინდება, რომ საკუთრების უფლება მთლიან სადავო უძრავ ქონებაზე მოიპოვა მოსარჩელის ბებიამ (როგორც გარდაცვლილი მეუღლისა და შვილების პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ). სწორედ აღნიშნული საკითხია სადავოდ გამხდარი წარდგენილი სარჩელით. მოსარჩელე აცხადებს, რომ მას, როგორც გარდაცვლილი მამის კანონისმიერ მემკვიდრეს, სადავო უძრავი ქონებიდან დედასთან ერთად ეკუთვნოდა წილი, რომელიც ბებიამ გარდაცვალებამდე უსაფუძვლოდ გაასხვია. კერძოდ, მან გარდაცვალებამდე რამდენიმე წლით ადრე, მთლიანი სადავო ქონების მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება სანოტარო წესით დადასტურებული მინდობილობის საფუძველზე მიანიჭა რძალს (მოსარჩელის დედას), შემდეგ, როგორც გარდაცვლილი მეუღლისა და შვილების მემკვიდრემ საკუთრების უფლება მოიპოვა მთლიან უძრავ ქონებაზე, ხოლო მოგვიანებით, საკუთარი დისშვილის სახელზე გასცა სანოტარო წესით დამოწმებული რწმუნებულება და მასვე ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე აჩუქა მთლიანი ქონება. ბებიის დისშვილმა კი, სხვა პირთან გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დატვირთა სადავო ბინა. ამდენად, მოსარჩელე საკუთარ წილზე უფლების მოსაპოვებლად სადავოდ ხდის, როგორც გაცემული მინდობილობების, ასევე სადავო უძრავ ქონებაზე ბებიის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობების, ამავე ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების და მოპასუხეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების ნამდვილობას.

34. ვინაიდან წინამდებარე გადაწყვეტილების 25-32 პუნქტებში საკასაციო სასამართლომ უკვე იმსჯელა მოსარჩელის, როგორც მემკვიდრის სამართლებრივ სტატუსსა და მის კუთვნილ სამკვიდრო წილზე სადავო ქონებასთან მიმართებით, სასამართლო მიუბრუნდება საკასაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი რწმუნებულებისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის საკითხს, რომლის მართებულად შეფასება, საბოლოოდ, გავლენას მოახდენს მოსარჩელის საკუთრების ბედზე.

35. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ირკვევა, რომ მოსარჩელემ სარჩელით მოთხოვნილ სამართლებრივ შედეგს (სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობა) მიაღწია სწორედ ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე გაცემული რწმუნებულებისა (2012 წლის 17 მარტს ნოტარიუს ნ.ღ–ის მიერ დამოწმებული #1202595994 რწმუნებულება) და ამავე დისშვილთან დადებული ჩუქების ხელშეკრულების (2017 წლის 27 მარტის ჩუქების ხელშეკრულება) ბათილად ცნობით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა მინდობილობის გაცემისას მარწმუნებლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის იმგვარი გაუარესება (უსინათლობა), რაც სანოტარო მოქმედების შესრულებისას მოწმეთა დასწრების ვალდებულებას წარმოშობდა, რის გამოც დაასკვნა, რომ სადავო მინდობილობის გაფორმებისას დარღვეული იყო „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 27-ე მუხლის მე-8 პუნქტის მოთხოვნა (რაც სანოტარო მოქმედების შესრულებისას მოწმის დასწრების ვალდებულებას ადგენდა) და არსებობდა აღნიშნული საფუძვლით ბებიის მიერ გამოვლენილი ნების არანამდვილად მიჩნევის საფუძველი. სასამართლომ ასევე არანამდვილად მიიჩნია ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას გამჩუქებლის მიერ გამოვლენილი ნებაც და დაასკვნა, რომ ვინაიდან გაბათილდა ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე გაცემული რწმუნებულება და დადგინდა, რომ მარწმუნებელს სადავო ქონების გასხვისების ნება არ გამოუვლენია, აღნიშნული ასევე ქმნიდა 2017 წლის 27 მარტს მოსარჩელის მიერ დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველსაც.

36. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და სანამ უშუალოდ სადავო მინდობილობის გაფორმებისას შესრულებულ სანოტარო მოქმედებებს შეაფასებს, ზოგადად შეეხება მინდობილობის არსს, როგორც წარმომადგენელსა და წარმოდგენილ პირს შორის ურთიერთობის წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს.

37. მინდობილობა არის გარეგნული ფორმა, რომელშიც გამოიხატება კონკრეტული პირისათვის წარმომადგენლობის უფლებამოსილების - რწმუნებულების მინიჭება. მინდობილობის შინაარსი იმაზეა დამოკიდებული, თუ რა სახის ურთიერთობა უდევს ამ უფლებამოსილებას საფუძვლად: დავალება, შრომის ხელშეკრულება, სამეწარმეო საზოგადოების წესდება და სხვა. შესაბამისად, მინდობილობა შეიძლება განიმარტოს, როგორც გარიგების საფუძველზე მინიჭებული წარმომადგენლობის უფლებამოსილება - რწმუნებულება, რითიც განსხვავდება იგი კანონით წარმომადგენლობისგან (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 425-426; ასევე, ბესარიონ ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2002, გვ. 277).

38. გარიგებისმიერი წარმომადგენლობა ნებაყოფლობითი წარმომადგენლობაა, რადგან ასეთ დროს პირი თავად იღებს გადაწყვეტილებას თავისი ინტერესების რეალიზებისთვის უფლებამოსილების სხვისთვის გადაცემის თაობაზე. წარმომადგენლობის ამგვარი სახის ყველაზე გავრცელებული შემთხვევა მინდობილობაა, სადაც უმეტესად დეტალურად განისაზღვრება უფლებამოსილების ფარგლები (იხ. სერგი ჯორბენაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, გვ. 593). წარმომადგენელი კი არის პირი, რომელიც მოქმედებს სხვისი სახელით. წარმომადგენელი თავად უნდა მოქმედებდეს გარიგების დადების მიზნით. იგი თავად ავლენს ნებას გარიგების დადებისას, რომელიც წარმოდგენილის ნებას უნდა შეესაბამებოდეს.

39. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2012 წლის 17 მაისს მოსარჩელის ბებიამ დისშვილის სახელზე სანოტარო წესით გააფორმა მინდობილობა და რწმუნებულს მიანიჭა მთელი უძრავ-მოძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება. მინდობილობის შინაარსიდანვე ნათლად ჩანს, რომ ნოტარიუსმა შეამოწმა ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა და უფლებამოსილება. ასევე, განმარტა, თუ რატომ იყო საჭირო მოწმეთა დასწრება სანოტარო მოქმედების შესრულებისას. კერძოდ, სანოტარო აქტში მითითებულია შემდეგი: „ორიათას თორმეტი წლის ჩვიდმეტ მაისს, მე, ნოტარიუს ნ.ღ–ს, ჩემს სანოტარო ბიუროში (მდებარე, მარნეული, .....) მომმართა ე.ჯ–ძემ, რომელმაც განაცხადა, რომ ო. ნ–ს სურს ე.ჯ–ძის მიმართ მინდობილობის შედგენა და მისი სანოტარო წესით დამოწმება, მაგრამ არ შეუძლია სანოტარო ბიუროში გამოცხადება ავადმყოფობის გამო და მოითხოვა სანოტარო მოქმედების შესრულება საცხოვრებელ ბინაზე, მდებარე, ქ. თბილისი, ....... გამოვცხადდი აღნიშნულ მისამართზე და დავადგინე ო. ნ–ის პირადობა, მის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტით დავრწმუნდი ნების გამოხატვის ნამდვილობაში. მან მოითხოვა ე.ჯ–ძის მიმართ მინდობილობის შედგენა და მისი სანოტარო წესით დადასტურება. ო. ნ–მა განაცხადა, რომ დაქვეითებული მხედველობის გამო არ შეუძლია ხელისმოწერა მინდობილობაზე, ამიტომ მოიწვია მოწმეებად: წამკითხველი თ.ბ–ია, ხელმომწერად მ.ბ–ძე, მოწმედ ნ.კ–ძე. მე დავადგინე ო. ნ–ის პირადობა წარმოდგენილი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტით, შევამოწმე მისი ქმედუნარიანობა, ნების გამოვლენის ნამდვილობა და ვადასტურებ, რომ არ მქონდა ეჭვის შეტანის საფუძველი. დავადგინე მოწმეების, თ.ბ–იას, მ.ბ–ძის და ნ.კ–ძის პირადობა წარმოდგენილი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტებით. მიმნდობმა განაცხადა, რომ სრულად ენდობა ჩემთან წარმოდგენილ მოწმეებს. შემდეგ შევადგინე მინდობილობა, რომელიც შემდგომ წაიკითხა თ.ბ–იამ. მიმნდობმა დაადასტურა, რომ მინდობილობა სრულად გამოხატავს მის ნებას, რის შემდეგაც მოწმეებმა მიმნდობის, ერთმანეთის და ჩემი თანდასწრებით მოაწერეს ხელი წინამდებარე მინდობილობას“ (იხ. ტ. 1. ს.ფ 80-81).

40. ამრიგად, მინდობილობის ტექსტიდან ნათლად ჩანს მარწმუნებლის სურვილი და ნება მითითებული რწმუნებულების დადებისა, რასაც არც საქმის მონაწილე მხარეები ხდიან სადავოდ და არც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს მიუთითებიათ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ.

41. რაც შეეხება რწმუნებულების გამცემი პირის ავადმყოფობის გამო სანოტარო მოქმედების შესრულებისას მოწმეთა დასწრების ვალდებულებას, რაზეც აპელირებს სააპელაციო პალატა მარწმუნებლის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის შეფასებისას, აღნიშნულს ვერ გაიზიარებს საკასაციო სასამართლო და მიუთითებს შემდეგს: სანოტარო აქტების შედგენისას ნოტარიუსთა ვალდებულებები და მათი ფუნქციები მითითებული აქტების დამოწმება/შედგენა/გაცემისას განსაზღვრულია „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციით (შემდგომში ინსტრუქცია). ინსტრუქციის 27-ე მუხლის მე-8 ნაწილში აღნიშნულია, რომ თუ სანოტარო მოქმედების მონაწილე პირი წერა-კითხვის უცოდინარი ან უსინათლოა, ნოტარიუსი ვალდებულია წაუკითხოს მას სანოტარო აქტის ტექსტი, რის შესახებაც უნდა აღინიშნოს აქტში. სანოტარო მოქმედების შესრულებას ესწრება არანაკლებ ერთი მოწმე, ხოლო სანოტარო მოქმედების მონაწილის ნაცვლად დოკუმენტს ხელს აწერს სხვა პირი, რომელიც შეიძლება იყოს სანოტარო მოქმედების მონაწილის ნათესავი, მაგრამ ამავდროულად არ შეიძლება იყოს სანოტარო აქტის მონაწილე. ამრიგად, მითითებული მუხლი ადგენს როგორც წერა-კითხვის უცოდინარი, ასევე, უსინათლო პირის მიერ მინდობილობის გაცემისას ნოტარიუსის ვალდებულებას მოწმეთა სავალდებულო დასწრებით შეასრულოს სანოტარო მოქმედება, თუმცა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული დათქმა, თავისთავად, არ შეიძლება უკრძალავდეს ნოტარიუსს შეასრულოს სანოტარო მოქმედება მოწმეთა დასწრებით, თუ ამას მოითხოვს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ერთ-ერთი მხარე, თუნდაც ის არ იყოს უსინათლო ან წერა-კითხვის უცოდინარი. მეტიც, ინსტრუქციის 26-ე მუხლი განსაზღვრავს მოწმეთა დასწრების სავალდებულობას და სხვადასხვა სანოტარო მოქმედებებში მათი მონაწილეობის წესს არა მხოლოდ უსინათლო და წერა-კითხვის არმცოდნე პირთა შემთხვევაში, არამედ კანონმდებლობით განსაზღვრულ სხვა (როცა სანოტარო მოქმედების ერთ ერთი მონაწილე, ყრუ, სმენადაქვეითებული, უსინათლო, წერა-კითხვის არმცოდნე პირია) შემთხვევებშიც და მაშინაც კი, თუ არ ვლინდება ეს შემთხვევები და ამას ითხოვს ნოტარიუსი ან სანოტარო აქტის რომელიმე მონაწილე პირი. ინსტრუქციის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილში აღნიშნულია შემდეგი: მოწმეთა დასწრება სავალდებულოა იმ შემთხვევაში, თუ მოწმეთა დასწრებას მოითხოვს ნოტარიუსი ან სანოტარო აქტის რომელიმე მონაწილე. იმ შემთხვევაში, თუ სანოტარო მოქმედება სრულდება მოწმის მონაწილეობით ისე, რომ კანონმდებლობით არ არის დადგენილი მოწმის მონაწილეობის ვალდებულება, ნოტარიუსი ვალდებულია, დოკუმენტში მიუთითოს, ვისი მოთხოვნით ესწრება მოწმე სანოტარო მოქმედებას.

42. ამასთანავე უნდა აღინიშნოს, რომ „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქცია ასევე ადგენს ნოტარიუსის მიერ სანოტარო მოქმედების მონაწილე პირთა ინფორმირებისა და მათ მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის შემოწმების ვალდებულებას. კერძოდ, ინსტრუქციის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, იმ აქტის დასამოწმებლად (გარიგების, მოწმობის და სხვა), რომლის ნამდვილობისათვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილია სანოტარო ფორმის დაცვა, ნოტარიუსი ვალდებულია შეამოწმოს მხარეთა (წარმომადგენელთა) ვინაობა, უფლებამოსილება, ქმედუნარიანობა, ნების გამოვლენის ნამდვილობა და უზრუნველყოს გარიგების კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, მხარეთა ნების ადეკვატური ასახვა გარიგებაში, მხარეთათვის გარიგების შინაარსის და სამართლებრივი შედეგების განმარტება, რჩევის მიცემა. იმავე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად კი, ნოტარიუსი ვალდებულია საჯარო აქტის ფორმით დოკუმენტის დამოწმებისას სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს სანოტარო აქტის შინაარსი და მისი სამართლებრივი შედეგები (როგორც უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაშია განმარტებული, ნოტარიუსის თანდასწრებით ნების გამოვლენის შემთხვევაში, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ ნოტარიუსის მიერ შემოწმდა ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა და უფლებამოსილება. ნოტარიუსმა ნების გამომვლენს განუმარტა გარიგების (მინდობილობის) შინაარსი და მისი თანამდევი შედეგები (იხ. სუსგ საქმე №ას-79-75-2017,19 დეკემბერი, 2017 წელი).

43. ზემოაღნიშნული ნორმებისა და იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ სადავო რწმუნებულების შედგენისას მარწმუნებელს დაქვეითებული ჰქონდა მხედველობა (მისი დიაგნოზი იყო კატარაქტა, რასაც სადავოდ არ ხდის არცერთი მხარე), რის გამოც, მისივე მოთხოვნით სანოტარო მოქმედება შესრულდა სამი მოწმის თანდასწრებით, ამასთან, რწმუნებულების ტექსტიდანვე ჩანს, რომ ნოტარიუსმა შეამოწმა თავად მარწმუნებლის მიერ მინდობილობის დადებისას გამოვლენილი ნება და დარწმუნდა მის სისწორეში, უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის დასკვნა, სადავო რწმუნებულების დამოწმებისას ნოტარიუსის მიერ „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მოთხოვნათა დარღვევისა და ამ მოტივით მარწმუნებლის მიერ გამოხატული ნების ნაკლიანად მიჩნევის შესახებ. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არათუ დარღვეულია მითითებული ინსტრუქციის მოთხოვნები, არამედ პირიქით, სადავო სანოტარო აქტი სრულად აკმაყოფილებს და შეესაბამება ინსტრუქციის 26-ე მუხლით განსაზღვრულ დათქმას, რომელიც მოწმეთა სავალდებულო მოწვევას ითვალისწინებს სანოტარო აქტის მონაწილე ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნის საფუძველზე. შესაბამისად, არ არსებობს ზემოაღნიშნული მოტივით (ინსტრუქციის მოთხოვნათა დარღვევით მინდობილობის შედგენის გამო) მარწმუნებლის მიერ გამოვლენილი ნებისა და სადავო რწმუნებულების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა.

44. დაუსაბუთებელია ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო რწმუნებულების ბათილობის საფუძვლით არსებობდა მოსარჩელის ბებიასა და მის დისშვილს შორის 2017 წლის 27 მარტს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის წინაპირობაც. საკასაციო პალატის განსჯით, რაკი საქმის მასალებით არ დასტურდება რაიმე გარემოება, რაც მითითებული ხელშეკრულების დადებისას გამჩუქებლის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობას გახდიდა საეჭვოდ (არ დასტურდება, რომ გარიგების დადებისას, გამჩუქებელს ჰქონდა ჯანმრთელობის იმგვარი პრობლემები, რაც ხელს შეუშლიდა მას ვითარების აღქმასა და გააზრებაში, ნების თავისუფლად გამოხატვაში), მხოლოდ აპელირება სადავო რწმუნებულებასა და მისი დადებისას მარწმუნებლის მიერ გამოვლენილ ნებაზე (რაც, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ისედაც ნამდვილია), მას ბათილად ვერ აქცევს.

45. საფუძველსმოკლებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნაც მოპასუხეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების, როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის შესახება.

46. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). „დასახელებული ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას და ნორმით გათვალისწინებული შედეგის მიმართ გადამწყვეტია მხოლოდ და მხოლოდ მხარეთა ნამდვილი ნება, ანუ მათ არ უნდა სურდეთ იმ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რასაც გარიგება ითვალისწინებს, არამედ ამ გარიგების დადება ემსახურება სხვა, მათ შორის, მესამე პირის მიმართ ვალდებულების შესრულებისათვის თავის არიდებას“ (იხ. სუსგ №ას-296-283-2015, 2015 წლის 4 ივნისი). მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღების ადრესატის თანხმობას შორის. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ. ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1266-1195-2012, 14.11.2013 წელი; საქმე №ას-1347-1272-2012, 2013 წლის 1 ივლისი; №ას-1439-1357-2012, 1 ივლისი, 2012 წელი).

47. როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი, მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. ამდენად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს იმან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება.

48. მაშასადამე, მოჩვენებითი გარიგების დროს გარიგება მხოლოდ გარეგნულად გამოხატული ნების საფუძველზე წარმოსაჩენად იდება და მხარეებს არ გააჩნიათ შინაგანი ნება ამგვარი გარიგების დადებისათვის ანუ, ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებს შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებს ნების ნაკლს. შესაბამისად, მათთვის არც ამ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები არის მისაღები. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელია იმ გარემოებათა არსებობის დადასტურება, რომლებიც ცალსახად მიუთითებენ ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მხარეთა მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

49. მოცემულ დავაში მოსარჩელე აცხადებს, რომ მოპასუხე ს.მ–ნი (გამსესხებელი) ბებიის დისშვილთან (მსესხებელთან) დაახლოებული პირია, რის გამოც, მათ ურთიერთშეთანხმებით დადეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა ბებიისგან ჩუქებით მიღებული სადავო ქონება იმ მიზნით, რომ საბოლოოდ აღნიშნული ქონება გამსესხებლის საკუთრებაში გადასულიყო. თავის მხრივ, მოპასუხე ე.ჯ–ძე განმარტავს, რომ ფინანსური პრობლემები გახდა სადავო ხელშეკრულების დადებისა და უძრავი ქონების იპოთეკით დატვირთვის საფუძველი.

50. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მითითებული გარიგების დადებისას მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების არანამდვილობის შესახებ და თვლის, რომ აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. ის ფაქტი, რომ გამსესხებელმა მსესხებელზე სესხი გასცა საპროცენტო სარგებლის გარეშე მიუხედავად იმისა, რომ მისი საქმიანობა დაკავშირებული იყო სესხების გაცემასთან, ან/და ის გარემოება, რომ გამსესხებელს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, რაც სოლიდური თანხის სხვა შემთხვევაშიც სარგებლის გარეშე გაცემას დაადასტურებდა, არ შეიძლება ფიქციურად აქცევდეს სადავო ხელშეკრულებასა და ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა მიერ გამოვლენილ ნებას. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, იმ გარემოების დამტკიცების მოვალეობა, რაც სადავო გარიგების დადებისას მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე მიუთითებს, ეკისრება მას, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს ეკისრებოდა აღნიშნულის დადასტურების ტვირთი, რაც მან სათანადოდ ვერ გასწია.

51. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სადავო რწმუნებულებასა (2012 წლის 17 მარტს ნოტარიუს ნინო ღუდუშაურის მიერ მოსარჩელის ბებიის მიერ დისშვილის სახელზე გაცემული რწმუნებულება) და ჩუქების ხელშეკრულებასთან (2017 წლის 27 მარტს ბებიასა და დისშვილს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება) ერთად საკასაციო სასამართლო ნამდვილად მიიჩნევს მოპასუხეთა შორის 2017 წლის 4 აპრილს გაფორმებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებასაც და ასკვნის, რომ ამ ნაწილში დასაბუთებულია კასატორთა პრეტენზია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

52. სასამართლო მიუბრუნდება მოსარჩელის, როგორც მემკვიდრის სამართლებრივ სტატუსს სადავო ქონებასთან მიმართებით და აღნიშნავს შემდეგს: წინამდებარე გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეს გარდაცვლილი მამის სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონებიდან (მამის კუთვნილი 3/6 წილიდან) მიღებული აქვს 1/6 წილი, დარჩენილი 1/6-1/6 წილი კი ეკუთვნოდათ მოსარჩელის დედას და ბებიას. დადგენილია ასევე, რომ მოსარჩელის ბებიამ, სიცოცხლეშივე უკანონოდ მოიპოვა საკუთრების უფლება მთლიან უძრავ ქონებაზე და შემდგომ მთლიანად განკარგა იგი (გააჩუქა), ხოლო მოსარჩელის დედამ, როგორც წინამდებარე დავაში მოპასუხედ დასახელებულმა პირმა, შვილის სასარგებლოდ სრულად ცნო სარჩელი. ამდენად, მითითებული გარემოებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ, საბოლოოდ, მოსარჩელის წილი სადავო უძრავ ქონებაში უნდა განისაზღვროს 1/3-ით. შესაბამისად, მითითებული წილის ფარგლებში ბათილად უნდა იქნას ცნობილი ნოტარიუს დ.ბ–ის მიერ მოსარჩელის ბებიის სასარგებლოდ 2011 წლის 19 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა (სანოტარო აქტის რეგისტრაციის №110505607) 2004 წლის 8 აგვისტოს გარდაცვლილი გია ნ–ის დანაშთ სამკვიდროზე) და იმავე ნოტარიუსის მიერ 2011 წლის 24 მაისს გაცემული საკუთრების მოწმობა (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის №110523862), გია ნ–ის დანაშთ სამკვიდროზე);

53. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს. ამასთან, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

54. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 53-ე, 408-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ე.ჯ–ძისა და ს.მ–ნის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით:

2.1. ა.ნ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2.2. ნაწილობრივ, სამკვიდრო ქონების 1/3 წილის ნაწილში ბათილად იქნას ცნობილი ნოტარიუს დ.ბ–ის მიერ ო. ნ–ის სასარგებლოდ 2011 წლის 19 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა (სანოტარო აქტის რეგისტრაციის №110505607) 2004 წლის 8 აგვისტოს გარდაცვლილი გ. ნ–ის დანაშთ სამკვიდროზე და იმავე ნოტარიუსის მიერ 2011 წლის 24 მაისს გაცემული საკუთრების მოწმობა (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის №110523862), გ. ნ–ის სამკვიდრო ქონების ნაწილში;

2.3. ა.ნ–ი ცნობილ იქნას უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, .......... (ს/კ №..........) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ;

2.4. დანარჩენ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდეს

2.4.1. ს.მ–ნს (......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №12226917801, გადახდის თარიღი 20.12.2021), 4 500 ლარის 50% - 2 250 ლარი;

2.4.2. ე.ჯ–ძეს (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ნ.ჯ–ძის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №12226868535, გადახდის თარიღი 20.12.2021), 4 500 ლარის 50% - 2 250 ლარი;

2.5. ა.ნ–ის მიერ სააპელაციო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარი დარჩეს ბიუჯეტში გადახდილად;

2.6. მოსარჩელის მიერ საქალაქო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 750 ლარი დარჩეს ბიუჯეტში გადახდილად;

2.7. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე