საქმე № ას-40-2024 15 აპრილი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ „ც.მ.ს–ო“ (აპელანტი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ო.პ–ვი (აპელანტი, მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი

განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ო.პ–ვი 2015 წლის 25 მარტიდან დასაქმებული იყო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ც.მ.ს–ოს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის, საფინანსო და მატერიალურ- ტექნიკური უზრუნველყოფის განყოფილების მთავარი სპეციალისტის - კავშირგაბმულობის მენეჯერის თანამდებობაზე. 2017 წლის ოქტომბრიდან მოსარჩელის ყოველთვიური ხელზე ასაღები ხელფასი განისაზღვრებოდა 1200 ლარის ოდენობით.

2. მთავარი სპეციალისტის - კავშირგაბმულობის მენეჯერის ფუნქციონალური მოვალეობებია: ა) სააგენტოში ინფორმაცული ტექნოლოგიების, კომპიუტერული სისტემებისა და ქსელის გამართული მუშაობის უზრუნველყოფა; ბ) დაცვის ელექტრონული სისტემების მუშაობის მონიტორინგი; გ) კავშირგაბმულობისა და კომუნიკაციის სხვა საშუალებების გამართული მუშაობის ზრუნველყოფა; დ) სააგენტოს ვებ. გვერდის გამართული მუშაობის უზრუნველყოფა და მისი სისტემატური განახლება; ე) უშუალოდ განპიროვნებული სააგენტოს ქონების და მატერიალური საშუალებების გაფრთხილება; ვ) ფუნქციურ საქმიანობასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის (საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები), სააგენტოს დირექტორის მიერ გამოცემული წესების, ინსტრუქციებისა და მეთოდური სახელმძღვანელოების სრულყოფილი ცოდნა და მათი მოთხოვნების განუხრელი დაცვა; ზ) ხელმძღვანელობის დავალებებისა და მითითებების შესრულება.

3. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ც.მ.ს–ოს დირექტორის 2018 წლის 26 ივლისის N429 ბრძანებით საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ „თ“ ქვეპუნქტების, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ც.მ.ს–ოს დირექტორის 2015 წლის 01 იანვრის N2 ბრძანებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ც.მ.ს–ოს შრომის შინაგანაწესის“ მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 12 დეკემბრის N17-56 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ც.მ.ს–ოს დაფუძნების და მისი წესდების (დებულების)“ მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების და სააგენტოს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის უფროსის 2018 წლის 26 ივლისის N13/1060 მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე, ადმინისტრაციული დეპარტამენტის მთავარ სპეციალისტს (კავშირგაბმულობის მენეჯერი) ო.პ–ვთან სამსახურეობრივი მოვალეობის დარღვევის გამო შეწყდა შრომითი ურთიერთობა 2018 წლის 26 აგვისტოდან. ხოლო ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ც.მ.ს–ოს 2018 წლის 26 ივლისის N434 ბრძანებით გასწორდა ტექნიკური შეცდომა (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თარიღი) „ადმინისტრაციული დეპარტამენტის მთავარი სპეციალისტის (კავშირგაბმულობის მენეჯერი) ო.პ–ვის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ც.მ.ს–ოს დირექტორის 2018 წლის 26 ივლისის N429 ბრძანებაში და ბრძანების პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „1. სააგენტოს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის მთავარი სპეციალისტი (კავშირგაბმულობის მენეჯერი) ო.პ–ვს სამსახურეობრივი მოვალეობის დარღვევის გამო შეუწყდეს შრომითი ურთიერთობა 2018 წლის 26 ივლისიდან.“

4. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ც.მ.ს–ოს 2018 წლის 15 მაისის N207 ბრძანებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ც.მ.ს–ოს, ადმინისტრაციული დეპარტამენტის, საფინანსო და მატერიალურ ტექნიკური კავშირგაბმულობის მენეჯერს ო.პ–ვს დისციპლინური პასუხისმგებლობის სახით მიეცა გაფრთხილება, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ც.მ.ს–ოს შრომის შინაგანაწესის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნტით და 2018 წლის 15 მაისის N13/616 მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე. 2018 წლის 15 მაისის N13/616 მოხსენებით ბარათში აღნიშნულია, რომ ა.წ. 10 მაისიდან ც.მ.ს–ოში დაზიანებულია კამერები. ა.წ. 11 მაისს, რის შესახებაც ეცნობა ო.პ–ს, რომლის განმარტებითაც დამწვარი იყო კვების ბლოკი და შაბათს შეაკეთებდენ, თუმცა ამ დრომდე კამერების დისტანციური ხედვა კვლავ გათიშული რჩებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ო.პ–ს, ა.წ. 12 მაისს, პირად ტელეფონზეც გაეგზავნა შეტყობინება, პასუხი ამ დრომდე არ გაუცია. აღნიშნულ პერიოდში, თავშესაფარში დაფიქსირდა ცოფი და შეუძლებელი გახდა დაავადებულ ძაღლთან შეხებაში მყოფი თანამშრომლების და/ან ვიზიტორების კამერებით გაკონტროლება, რამაც დამატებით შექმნა სერიოზული პრობლემები. სააგენტოს დირექტორის მოადგილე თ.ს–ი მიიჩნევს, რომ ადგილი ჰქონდა მოსარჩელის მიერ თანამდებობრივ გულგრილობასა და უპასუხისმგებლობას, რომელმაც შესაძლოა ზიანი მიაყენოს თავშესაფრისა და სააგენტოს რეპუტაციას, ასევე მოქალაქეთა უსაფრთხოებას, შესაბამისად, ხელმძღვანელობას მიმართა დისციპლინარული ზომების და დისციპლინარული სახით, ო.პ–ისათვის „საყვედურის“ გამოცხადების თაობაზე.

5. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ც.მ.ს–ოს 2018 წლის 15 მაისის N207 ბრძანება „ო.პ–ვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ“ მოსარჩელის მიერ არ გასაჩივრებულა.

6. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

ო.პ–ვმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - სსიპ „ც.მ.ს–ოს“, მიმართ და მოითხოვა: ბათილად იქნას ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ც.მ.ს–ოს დირექტორის 26.07.2018 წლის №429 და №434 ბრძანებები; დაევალოს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ც.მ.ს–ოს მოსარჩელის აღდგენა მონიტორინგის სააგენტოს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის საფინანსო და მატერიალური-ტექნიკური უზრუნველყოფის განყოფილების მთავარი სპეციალისტის - კავშირგაბმულობის მენეჯერის თანამდებობაზე; მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ც.მ.ს–ოს დაეკისროს იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2018 წლის ივლისიდან 2018 წლის ნოემბრამდე (სარჩელის შეტანამდე) 4773,75 ლარისა და 2018 წლის ნოემბრიდან სამუშაოზე აღდგენამდე ყოველ მოცდენილ თვეზე 1500 ლარის ოდენობით.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

7.2. ო.პ–ვი არაერთხელ იქნა შემჩნეული ანალოგიურ ქმედებაში, სააგენტოს იურისტის კ.ი–ის კუთვნილ კომპიუტერში ო.პ–ვმა 3-ჯერ მოახდინა კომპიუტერში უნებართვოდ შეღწევა, რაც დაფიქსირებული იქნა კ.ი–ის მიერ და მოსარჩელე იძულებული იყო სამივე შემთხვევაში ეღიარებინა კ.ი–თან, რომ მან განახორციელა შეღწევა და სამივე შემთხვევაში, მიზეზი იყო უსაფუძვლო, მათ შორის ერთ შემთხვევაში, განუმარტა, რომ ურეკავდა ტელეფონზე და რომ არ იყო ოთახში, მაგიტომ შევიდა.“ გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ თუ იურისტის არყოფნის შემთხვევაში ზეპირად იცოდა IP მისამართი, ალოგიკურია, მისი მითითება, თითქოს ვერ მიხვდა, ვის კომპიუტერში მოხვდა და აერია ბუღალტრის კომპიუტერში, ასევე, გასათვალისწინებელია, გარემოება, რომ, როდესაც კადრების მენეჯერი დაუკავშირდა ო.პ–ვს, მან განუცხადა, რომ ის იყო აპირებდა მასთან დარეკვას და ნებართვის აღებას კომპიუტერში შეღწევასთან დაკავშირებით.

7.3. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ალოგიკურია, მოსარჩელის აპელირება თითქოს, მისი ჩვეულებრივი სამუშაო იყო უნებართვოდ სხვის კომპიუტერში შეღწევა, მაშინ, როდესაც კადრების მენეჯერს განუცხადა, რომ აპირებდა მასთან დარეკვას და ნებართვის აღებას. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ო.პ–ვს 2018 წლის 15 მაისის N207 ბრძანებით მიღებული აქვს დისციპლინარული პასუხისმგებლობის სახით „გაფრთხილება" დარღვევის გამო. შესაბამისად, სამსახურებრივი მოვალეობის გათავისუფლებამდე არ იყო გასული სახდელის გაქარწყლებისთვის საქართველოს შრომის კოდექსით და სააგენტოს შინაგანაწესით დადგენილი ერთ წლიანი ვადა და მის მიმართ ჯერ კიდევ მოქმედებდა დისციპლინარული პასუხისმებლობის ზომა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 06 აპრილის გადაწყვეტილებით ო.პ–ვის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კერძოდ ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ც.მ.ს–ოს 26.07.2018 წლის N429 და N434 ბრძანებები და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ც.მ.ს–ოს ო.პ–ვის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 10 000 ლარის (ხელზე მისაღები) ოდენობით. ო.პ–ვის სარჩელი სამსახურში აღდგენის, ასევე, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდში იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

9. მოსარჩელის სააპელაციო მოთხოვნა

ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

10. მოპასუხის სააპელაციო მოთხოვნა

ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემაც, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

12. მოპასუხის საკასაციო მოთხოვნა

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

12.2. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განსაზღვრა შრომითსამართლებრივ დავაში არსებული მტკიცების ტვირთის გადანაწილების წესი. სასამართლომ არასწორად განმარტა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-7 ნაწილის მიხედვით დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი, რომლის თანახმად, დამსაქმებელს მხოლოდ მაშინ ეკისრება მტკიცება, თუ დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით არ დაასაბუთებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს. განსახილველ შემთხვევაში კი დასაქმებულს არ მიუმართავს დამსაქმებლისთვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დასაბუთების მოთხოვნით, შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი.

12.3. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განსაზღვრა ხანდაზმულობის საკითხიც, კერძოდ, სშკ-ის 38-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადაა 30 კალენდარული დღე წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან, შესაბამისად, აღნიშნული ვადა მოსარჩელემ დაარღვია.

12.4. სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა, რომ თითქოს მოპასუხემ ვერ შეძლო უხეში დარღვევის ფაქტის მტკიცება, რაც კასატორის მოსაზრებით ისედაც სახეზეა, რადგან მოსარჩელის ქმედებები, როგორიცაა თანამშრომლების კომპმიუტერებში უნებართვო შეღწევა, აპრიორულად უნდა იქნეს მიჩნეული უხეშ დარღვევად. მოსარჩელემ უნებართვოდ შეაღწია თანამშრომლების, კერძოდ კომპანიის იურისტისა და კადრების მენეჯერის კომპიუტერებში, სადაც ასევე ინახებოდა სხვა თანამშრომლების შესახებ განსაკუთრებული დაცვის ქვეშ მყოფი მონაცემები, რაც წარმოადგენს პერსონალურ სივრცეს. აღნიშნული შეღწევა მოხდა უკანონოდ, ნებართვის გარეშე, რითაც მოსარჩელემ დაარღვია შრომის შინაგანაწესი თანაც არაერთხელ, რაც ქმნის აღნიშნულ ქმედებათა „უხეშ დარღვევად“ მიჩნევის საფუძველს, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის განჩინება დაუსაბუთებელია, რის გამოც ის უნდა იქნეს ნაწილობრივ გაუქმებული.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების სამართლებრივი დასაბუთების განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებანი, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

20. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

21. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოსთვის საკვლევ საკითხებს წარმოადგენს დამსაქმებლის მიერ შრომით ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერებისა და აქედან გამომდინარე კომპენსაციის განსაზღვრის საკითხები.

22. მითითებული დავის ფარგლებში, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულების სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებებში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ №ას-1350-2019, 27 ნოემბერი, 2019 წ.).

23. პირველი რიგში უნდა აღინიშნოს, რომ სადავო ბრძანებები გამოცემულია 2018 წლის 26 ივლისს, შესაბამისად, საქმის განხილვისთვის რელევანტური საკანონმდებლო ნორმაციაა იმ დროისთვის მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ შესაბამისი რეგულირება.

24. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უპირველესი სამართლებრივი შეფასება უნდა მოხდეს სადავო ბრძანებების, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე გათავისუფლდა სამსახურიდან. თუ კი სასამართლო დაადგენს ბრძანებების არაკანონიერებას, მხოლოდ ამის შემდეგ იქნება შესაძლებელი სხვა მოთხოვნების შესახებ მსჯელობაც, ასევე, რადგან აღნიშნულ ეტაპზე შედავებული არ არის სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობის საკითხი, ამ ნაწილში სასამართლო ვერ იმსჯელებს.

25. კასატორის მითითებული პრეტენზიის შემოწმების მიზნით, საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, აღნიშნავს, რომ როგორც უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია განმარტებული, „შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (იხ. სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი). თუმცა, შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას“ (იხ. სუსგ Nას-98-94-2016, 26.07.2016წ.; სუსგ №ას-368-2019, 31 ივლისი, 2019წ. პ.16). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.

26. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა.

27. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია საქართველოს სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებით, რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით უნდა ითქვას, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ კანონიერი გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე; ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი „შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის (იხ. სუსგ Nას-1391-1312-2012, 10.01.2014წ.).

28. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვა მოითხოვს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დეტალურ და გულმოდგინე შესწავლასა და შეფასებას, რათა მხედველობის მიღმა არ დარჩეს დამსაქმებლის მხრიდან უფლების გამოყენების მართლზომიერება.

29. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რაც გულსიხმობს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერ შესაძლებლობას ამ უკანასკნელის მიერ შრომის შინაგანაწესით ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევის შემთხვევაში.

30. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და, რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შრომის სამართალში პრინციპი - „Ultima Ratio“, ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზშედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის (სუსგ-ები №ას-1101-2022, 17 ნოემბერი, 2022; №ას-1350-2019, 27.11.2019წ; №ას-368-2019, 31.07.2019წ., პ.23; №ას-416-399-2016, 29.06.2016წ.). პროპორციულობის პრინციპის დაცვით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება. მაშასადამე, არასათანადო მოქმედებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს დათხოვნის საფუძველი, როცა იგი მიაღწევს მნიშვნელოვან დონეს (იხ. სუსგ Nას-536- 2021, 21.09.2021წ).

31. განსახვილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველია კომპანიის მენეჯერისა და იურისტის კომპიუტერებში უნებართვო შეღწევა, რაც დამსაქმებლის მოსაზრებით, დასაქმებულმა განახორციელა შეგნებულად და გამიზნულად. შეღწევის ფაქტს, მართალია, აღიარებს მოსარჩელე მხარე, რომ ნამდვილად ჰქონდა ადგილი, თუმცა ეს მოხდა შემთხვევით, ყოველგვარი ქვენაგრძნობის გარეშე და იყო ჩვეულებრივი ხასიათის შეცდომა. მოსარჩელის განმარტებით, ახალი ბუღალტერის დავალებით მის კომპიუტერს აკავშირებდა პრინტერზე, რომელიც, თავის მხრივ, მიერთებული იყო შესყიდვების მენეჯერის კომპიუტერთან. დავალების შესასრულებლად დისტანციური მართვის პროგრამით შეეცადა დაკავშირებოდა მენეჯერის კომპიუტერს, პროცედურულად მას უნდა ეკარნახა მისი კომპიუტერის IP მისამართი, რის შემდეგაც, პირველ ცდაზე მოსარჩელემ ვერ შეძლო ნაკარნახევი IP მისამართით მენეჯერის კომპიუტერთან დაკავშირება.

32. საქმეში წარმოდგენილია სააგენტოს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის მთავარი სპეციალისტის, კადრების მენეჯერი თ.გ–ძის ახსნა-განმარტება, სადაც იგი ფაქტთან დაკავშირებით მიუთითებდა, რომ 2018 წლის 24 ივლისს 10:30 სთ-ზე სააგენტოში არსებულ კომპიუტერზე, რომლითაც იგი პირადად სარგებლობდა, შენიშნა, რომ მისგან დამოუკიდებლად მოძრაობდა კურსორი, დაუკავშირდა კავშირგაბმულობის მენეჯერს, ო.პ–ს, რომელმაც განუცხადა, რომ დაასწრო დარეკვა, რადგან ასწორებდა სხვის კომპიუტერს და შემთხვევით მოხვდა მასთან (ს.ფ. 54). თავის მოხსენებით ბარათში, რომლითაც სააგენტოს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის მთავარმა სპეციალისტმა (იურისტი) კ.ი–მაც მიმართა სააგენტოს დირექტორს, ასევე მიუთითა, რომ 2018 წლის 24 ივლისს მისი ნებართვის გარეშე, მის კომპიუტერში შემოსული იყო კავშირგაბმულობის მენეჯერი, ო.პ–ი, რაც მან თავადაც აღიარა, თუმცა უთხრა, რომ იგი კომპიუტერში შეცდომით შემოვიდა (ს.ფ. 55). ამდენად, მოსარჩელე, როგორც თავის ახსნა-განმარტებაში, ასევე უშუალოდ იმ პირებთან კომუნიკაციის დროს, რომლებთან მიმართებითაც დაფიქსირდა შემთხვევა, სხვის კომპიუტერში შესვლის მიზეზად მიუთითებდა სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებისას დაშვებულ შეცდომაზე.

33. საკასაციო პალატა ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ მოპასუხე მხარე ვალდებული იყო დამატებით გამოეკვლია აღნიშნული შემთხვევის მართლწინააღმდეგობის ხასიათი და მხოლოდ ამის შემდგომ მიეღო გადაწყვეტილება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ. რადგან დამსაქმებელმა გამოიყენა დასაქმებულის პასუხისგების ყველაზე უკიდურესი ფორმა, მას აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღებამდე უნდა მოეპოვებინა შესაბამისი სახის როგორც მტკიცებულება, ასევე დასაბუთებაც, მით უმეტეს მაშინ, როდესაც სულ მცირე, ვერ დასტურდება თუ რა უნდა ყოფილიყო დასაქმებულის ინტერესი ან მიზანი სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას შესულიყო თანამშრომლის კომპიუტერში, გარდა იმისა, რომ განეხორციელებინა თავისი სამუშაო და გაემართა კომიპიუტერული ტექნიკა. აქედან გამომდინარე, სასამართლოსთვის დაუსაბუთებელია დამსაქმებლის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ, რაც შეეხება მოპასუხის შესაგებელს, რომ მოსარჩელე მანამდეც იყო მსგავს ქმედებაში მხილებული, სასამართლო ვერც ამ პოზიციას გაიზიარებს, რადგან ამის შესახებ არავითარი მტკიცებულება არ ყოფილა წარდგენილი სასამართლოში.

34. შრომით ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად ასევე მითითებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტიც, თუმცა, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ საფუძვლითაც დაუსაბუთებელია დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება, რადგან ვერ დაადასტურა დამსაქმებელმა მოსარჩელის მიერ იმავე სახის გადაცდომის ჩადენის ფაქტი წარსულში. დამატებით ხაზგასასმელია ისიც, რომ დამსაქმებელმა აპრიორულად არასწორად მიიჩნია დასაქმებულის პოზიცია თანამშრომლების კომპიუტერებში შეცდომით შეღწევის შესახებ. ასეთ შემთხვევებში, დამსაქმებელი ვალდებულია ნეიტრალური პოზიციიდან შეხედოს საკითს და წინასწარი პოზიციონირების გარეშე გამოიკვლიოს შემთხვევა, სხვაგვარად, პრობლემის წარმოშობის შემთხვევაში, დამსაქმებელი ავტომატურად გადაიქცევა მხარედ და მის მიერ გამოკვლეულ გარემოებებსაც ტენდენციურობისა და სუბიექტივიზმის საფუძველი უჩნდებათ, ამიტომ, დამსაქმებელი ასეთ დროს ვალდებულია ნეიტრალურად შეძლოს საკითხის გამოკვლევა და მხოლოდ ამის შემდეგ მიიღოს გადაწყვეტილება. განსახილველ შემთხვევაში კი ცალსახაა, რომ არა თუ გამოკვლევა, არამედ პირდაპირ მხარედ წარმოჩინდა დამსაქმებელი, სადაც თავადვე იყო გადაწყვეტილების მიმღები, სწორედ ამიტომაა მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ტენდენციური და არამართლზომიერი, განსაკუთრებით კი მაშინ, როდესაც დასაქმებული არ იზიარებს პასუხისგებისთვის განმაპირობებელ გარემოებებს, აქედან გამომდინარე, დამსაქმებელი ვალდებული იყო გამოეკვლია საკითხი და მხოლოდ ამის შემდეგ მიეღო გადაწყვეტილება.

35. მოპასუხის მხრიდან წარმოდგენილი იყო მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი, ხანდაზმულობაზე მითითებით, შესაბამისად, სასამართლოს შეფასების საგანია მოთხოვნის წარმოშობისა და მისი განხორციელების სამართლებრივი ფარგლებიც.

36. სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე- 4-7 ნაწილების შესაბამისად, (4) დასაქმებულს უფლება აქვს, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში გაუგზავნოს მას წერილობითი შეტყობინება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის თაობაზე. (5) დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით დაასაბუთოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი. (6) დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. (7) თუ დამსაქმებელი დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით არ დაასაბუთებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს, დასაქმებულს უფლება აქვს, 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამ შემთხვევაში დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი ეკისრება დამსაქმებელს.

37. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე 2018 წლის 26 ივლისის ბრძანება ჩაბარდა იმავე დღეს და აღნიშნული გარემოება მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელეს სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი უფლებით არ უსარგებლია. თუმცა სააპელაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სადავო ბრძანების მე-2 პუნქტზე, სადაც აღნიშნულია, რომ გათავისუფლებულ დასაქმებულს შეუძლია აღნიშნული ბრძანება გაასაჩივროს კანონმდებლობით დადგენილი წესით მისი გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში (მისამართი ქ. თბილისი, .........). საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2018 წლის 24 აგვისტოს მოსარჩელემ, ბრძანებებითვე განმარტებული გასაჩივრების წესების მიხედვითა და ვადის დაცვით, ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას და მოითხოვა სააგენტოს დირექტორის 2018 წლის 26 ივლისის №429 და 2018 წლის 26 ივლისის №434 ბრძანების ბათილად ცნობა და სამუშაოზე აღდგენა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 03.10.2018 წლის წერილით კი მოსარჩელეს დაუბრუნდა საჩივარი თანდართული მასალებით, მასვე განემარტა, რომ სადავო საკითხი წესრიგდებოდა საქართველოს შრომის კოდექსით და წარმოადგენდა სასამართლოსადმი უწყებრივად დაქვემდებარებულ საქმეს. ხსენებული ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში, ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ თავდაპირველად დადგენილ ვადაში არასწორად მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნით, ვერ იქნება განმარტებული მოპასუხე მხარის სასარგებლოდ, ვინაიდან სწორედ მოპასუხის, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის, განმარტების საფუძველზე განახორციელა ო.პ–ვნა არასწორი ქმედება. შესაბამისად პალატა ადგენს, რომ დასაქმებულის შეცდომაში შეყვანის საფუძველი, სწორედ, დამსაქმებლის მითითება იყო, რასაც მოცემულ ეტაპზე მოპასუხე ვერ დააყრდნობს მის შედავებას სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობასთან მიმართებით.

38. როგორც საქმის განაწილების დოკუმენტით ირკვევა, წინამდებარე სარჩელი წარმოდგენილია განმეორებით სასამართლოში საქმეთა ელექტრონული წარმოების პროგრამაში დაცული ინფორმაციით დგინდება, რომ თავდაპირველად მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2018 წლის 01 ნოემბერს, რომლის წარმოებაში მიღებაზეც მას უარი ეთქვა. აღნიშნულის შემდეგ, განმეორებით მოსარჩელემ სარჩელით სასამართლოს მომართა 2018 წლის 12 ნოემბერს. შესაბამისად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები), 139-ე (ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდება მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდება), 140-ე (სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან) მუხლებზე დაყრდნობით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის, ც.მ.ს–ოს მიერ გამოცემული ბრძანებები ო.პ–ვმა გაასაჩივრა ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტების გასაჩივრებისათვის გათვალისწინებული იმ წესით, რომელიც მას განემარტა თავად ამავე ბრძანებებით. შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული აქტის მიმართ კანონიერი ნდობის არსებობის პირობებში, მოსარჩელის მიერ სსიპ-ის ბრძანებითვე განმარტებული წესით საჩივრის წარდგენის გათვალისწინებით, სასამართლო მოპასუხის მითითებას სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ, ვერ გაიზიარებს. დამატებით სააპელაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ 03.10.2018 წ. არის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის წერილის თარიღი, ხოლო საქმის მასალებიდან არ დგინდება თუ როდის მოხდა აღნიშნული წერილის მოსარჩელე ო.პ–ვისთვის ჩაბარება, შესაბამისად ის ფაქტი, რომ წინამდებარე სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ჩაბარდა 2018 წლის 12 ნოემბერს, არ ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს გაშვებული აქვს კანონით დადგენილი 30 დღიანი ვადა, ვინაიდან საქმის მასალებიდან არ დგინდება თუ როდის შეიტყო ო.პ–ვნა, რომ არასწორად ჰქონდა წარდგენილი საჩივარი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში.

39. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ არ დგინდება მოსარჩელის მიერ სარჩელის წარდგენის კანონით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის გაშვება, რაც აპელანტის პოზიციის გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს.

40. რაც შეეხება მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრების კანონიერებას, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ამავე კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

41. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის.

42. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

43. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე ო.პ–ვი უკანონოდ იქნა გათავისუფლების დაკავებული თანამდებობიდან და დამსაქმებლის ბრძანება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ბათილად იქნა ცნობილი. ასევე დადგენილია, რომ ო.პ–ვის პირვანდელ, ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია. იმ პირობებში თუ შეუძლებელია დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა, შეფასება უნდა მიეცეს კომპენსაციის დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის წინაპირობებს. მოხმობილი ნორმის ჩანაწერი, სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას მიიღოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე, როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია.

44. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ ო.პ–ვის შრომის ანაზღაურება 2017 წლის ოქტომბრის თვიდან განისაზღვრებოდა 1200 ლარის ოდენობით (ხელზე ასაღები). პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ კომპენსაციის ოდენობად განისაზღვრა 10 000 (ათი ათასი) ლარი (ხელზე მისაღები ოდენობა), რაც წარმოადგენს მოსარჩელის დაახლოებით რვა თვის (ხელზე მისაღები ოდენობის გათვალისწინებით) ხელფასის ოდენობას, რაც სავსებით უზრუნველყოფს კომპენსაციის კანონით დადგენილი მიზნების მიღწევას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხისთვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა არ იწვევს მოსარჩელის უსაფუძლო გამდიდრებას და შეესაბამება უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული უფლებრივი რესტიტუციის ფარგლებს.

45. საკასაციო პალატა, საკასაციო შედავების შესაბამისად, დამატებით ყურადღებას ამახვილებს მტკიცების ტვირთის გადანაწილების საკითხზე და მიუთითებს სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე მიუთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ოქტომბრის №ას-379-2020 განჩინება).

46. სპეციალური სახის მტკიცები ტვირთის გადანაწილების ამ განსხვავებული წესის შემოღება განპირობებულია კერძო სამართლისთვის დამახასიათებელი შეჯიბრებითობისა და პირთა თანასწორობის პრინციპების განსხვავებული მოქმედებით შრომითსამართლებრივ დავებში, სადაც დასაქმებული გვევლინება, როგორც იერარქიაში ქვემდგომი სუბიექტი განსხვავებით დამსაქმებლისგან, რომელიც ამავდროულად საპროცესო გაგებით ძლიერ მხარეს წარმოადგენს, შესაბამისად, მისი საპროცესო ვალდებულებები ხასიათდება მეტი პასუხისმგებლობით, რათა შესაძლებელი იყოს საპროცესო უფლება-მოვალეობათა მხარეებს შორის ურთიერთბალანსი. შედეგად, არა თუ მოსარჩელე, დასაქმებული ხდება ვალდებული დაასაბუთოს სამსახურიდან გათავისუფლების უკანონობა, არამედ თავად დამსაქმებელზე გადადის მისი მოქმედების კანონიერების დასაბუთების მტკიცების ტვირთი.

47. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-4 - მე-7 ნაწილების თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში გაუგზავნოს მას წერილობითი შეტყობინება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის თაობაზე. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით დაასაბუთოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი. დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. თუ დამსაქმებელი დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით არ დაასაბუთებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს, დასაქმებულს უფლება აქვს, 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

48. კასატორის შედავება განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ დასაქმებული ვალდებული იყო მიემართა დამსაქმებლისთვის სამასხურიდან გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთების შესახებ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თავად მასზე გადავიდოდა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების უკანონობის დასაბუთების მტკიცების ტვირთი.

49. აღნიშნულ არგუმენტს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და ზემოთ მითითებული ნორმების შესაბამისად აღნიშნავს, რომ დასაქმებული არც ასეთ შემთხვევაში ხდება ვალდებული დაასაბუთოს ბრძანების არაკანონიერება, რადგან თავად დასაბუთების მოთხოვნაც კი არ წარმოადგენს დასაქმებულის ვალდებულებას, მას შეუძლია წინასწარი პროცედურების გარეშე უშუალოდ წარადგინოს სარჩელი სასამართლოში ისე, რომ თუნდაც არ ჰქონდეს დამსაქმებლისგან დასაბუთება მოთხოვნილი. აქედან გამომდინარე, თავად დამსაქმებელია ვალდებული დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერება, შესაბამიასდ, საკასაციო პალატა ამ ნაწილშიც იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებს.

51. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ „ც.მ.ს–ოს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ „ც.მ.ს–ოს“ (ს.კ.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 500 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა N07302; გადახდის თარიღი 15.12.2023;) 70% –350 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე