საქმე №ას-1395-2019 30 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე.დ–ი (მოპასუხე, მოსარჩელე I შეგებებულ სარჩელში, მოპასუხე II შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ე.ჯ–ი (მოპასუხე, მოპასუხე I შეგებებულ სარჩელში, მოსარჩელე II შეგებებულ სარჩელში), თ.დ–ი (მოსარჩელე, მოპასუხე I და II შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 ივნისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების და სამკვიდრო მოწმობის ½ ნაწილის ბათილად ცნობა და მესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 ივნისის განჩინებით ე.დ–ის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „მოსარჩელე I შეგებებულ სარჩელში“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც:

1.1. თ.დ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი 2008 წლის 16 ოქტომბერს გარდაცვლილი რ.დ–ის (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) სამკვიდრო ქონებაზე ნოტარიუს ე.შ–ის მიერ 2009 წლის 24 აპრილს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა (ელექტრონულ სანოტარო რეესტრში რეგისტრაციის ნომერი N090062562) ½ ნაწილში; ბათილად იქნა ცნობილი ე.ჯ–სა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“ ან „მოსარჩელე II შეგებებულ სარჩელში“) და პირველ მოპასუხეს შორის 2016 წლის 25 აგვისტოს ქ. თბილისში, ........... მდებარე უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი N.......) (შემდგომში - „სადავო ქონება“ ან „სამკვიდრო ქონება“) გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება 1/2 ნაწილში; მოსარჩელე ცნობილ იქნა მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;

1.2. პირველი მოპასუხის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

1.3. მეორე მოპასუხის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი მეორე მოპასუხესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2016 წლის 25 აგვისტოს სამკვიდრო ქონებაზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ½ ნაწილში; მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მამკვიდრებელმა 2004 წლის 12 ნოემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე: გარდაბნის რაიონი, ....... საკრებულო, სოფ. ........, 1600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მასზე მდებარე მშენებარე საცხოვრებელი სახლი. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 21 000 ლარით;

2.2. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2008 წლის 16 ოქტომბერს. მას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, მეუღლე - მეორე მოპასუხე და შვილი - მოსარჩელე;

2.3. მოსარჩელემ და მეორე მოპასუხემ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ განაგრძეს ცხოვრება, სარგებლობა და მართვა მამკვიდრებლის დანაშთი სადავო უძრავი ქონებისა;

2.4. მოსარჩელეს, მეორე მოპასუხეს და პირველ მოპასუხეს შორის არის ნათესაური კავშირი. პირველი მოპასუხე მამკვიდრებლის სიცოცხლეშიც და მისი გარდაცვალების შემდეგაც, ხშირად სტუმრობდა, ღამითაც რჩებოდა სადავო საცხოვრებელ სახლში და ჰქონდა ახლობლური ურთიერთდამოკიდებულება როგორც მეორე მოპასუხესთან, ასევე - მოსარჩელესთან. ამჟამად მოსარჩელეს, მის დედას - მეორე მოპასუხეს და პირველ მოპასუხეს შორის არის დაძაბული ურთიერთობა;

2.5. მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე დღემდე, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგაც, ცხოვრობენ სადავო სახლში. მეორე მოპასუხეს მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ არ შეუწყვეტია სადავო საცხოვრებლის ფლობა, სარგებლობა, ხოლო მოსარჩელე დედასთან - მეორე მოპასუხესთან არსებული უთანხმოების გამო, დაახლოებით ერთი წლით, 2015-2016 წლებში, ოჯახთან ერთად, ქირით ცხოვრობდა სხვა მისამართზე;

2.6. 2009 წლის 24 აპრილს ნოტარიუსმა ე.შ–მა მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეზე, მეორე მოპასუხის სახელზე, გასცა სამკვიდრო მოწმობა (რეგისტრაციის ნომერი N090062562), რომლის მიხედვითაც, მეორე მოპასუხემ სამკვიდრო მიიღო სრულად, სამკვიდროში შემავალი აქტივებითა და პასივებით. მან, როგორც კანონისმიერმა მემკვიდრემ პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან, საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება, რომელიც მდებარეობს მისამართზე: ქ. თბილისი, .........., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: მშენებარე საცხოვრებელი სახლი. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მეორე მოპასუხე აღირიცხა სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში;

2.7. 2009 წლის 24 აპრილს ნოტარიუსმა ე.შ–მა მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეზე, მეორე მოპასუხის სახელზე, გასცა სამკვიდრო მოწმობა (რეგისტრაციის ნომერი 090062579), რომლის მიხედვითაც მემკვიდრემ - მეორე მოპასუხემ სამკვიდრო მიიღო სრულად სამკვიდროში შემავალი აქტივებითა და პასივებით. მან, როგორც კანონისმიერმა მემკვიდრემ პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან (მეუღლე), საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება, რომელიც მდებარეობს მისამართზე: ქ. თბილისი, ...... ქუჩის ბოლოს ბოტანიკური ბაღის დამხმარე ტერიტორიიდან, ს/კ N........... აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მეორე მოპასუხე საჯარო რეესტრში აღირიცხა მითითებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ. მეორე მოპასუხემ უძრავი ნივთი გაასხვისა გ.ყ–ზე 26.06.2012 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე;

2.8. უძრავ ქონებაზე, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ........, საკადასტრო კოდი N........., საკუთრების უფლება რეგისტრირებულია მეორე მოპასუხის სახელზე. აღნიშნული ქონება არ მოიაზრებოდა მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაში. ამ ქონებაში სამეწარმეო საქმიანობას ახორციელებდა თავდაპირველად მეორე მოპასუხე მოსარჩელის მეუღლესთან, გ.მ–თან (შემდგომში - „მოსარჩელის მეუღლე“) ერთად. უთანხმოების და ფინანსური პრობლემების გამო მათი ურთიერთთანამშრომლობა შეწყდა. მათ ერთობლივად შექმნილ საწარმოს ეწოდებოდა შპს „G.V”. მეორე მოპასუხემ 2015 წლის 22 დეკემბერს, იჯარის შესახებ ხელშეკრულებით, კონკრეტული ვადით, იჯარით გადასცა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ........, შენობა-ნაგებობა სასტუმროს სახით და სასტუმროს მთლიანი ინვენტარი მოიჯარეს - შპს ,,ა...“-ს. იჯარის ხელშეკრულებით განისაზღვრა ქირის ოდენობა და მოქმედების ვადა. ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. 2016 წლის 01 დეკემბერს მეორე მოპასუხესა და შპს „რ.ვ–ას“ შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, ხოლო 2017 წლის 1 ნოემბერს გაფორმდა ახალი ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2018 წლის 01 სექტემბერი. დამქირავებელმა შპს „რ.ვ–ამ“ აიღო ვალდებულება, მეორე მოპასუხისათვის ყოველთვიურად გადაეხადა 7750 ლარი. 2017 წლის ნოემბრის თვიდან შპს „რ.ვ–ამ“ შეწყვიტა ქირის გადახდა. ვალდებულების დარღვევის გამო, დამქირავებელს 2017 წლის 25 დეკემბერს წერილით ეცნობა, რომ იმ პერიოდის მდგომარეობით მას გააჩნდა დავალიანება 15 500 ლარის ოდენობით. 2018 წლის 06 იანვარს, ქირის გადაუხდელობის გამო, მოხდა ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა და მხარეს მოეთხოვა დაეტოვებინა დაქირავებული ფართი. მეორე მოპასუხემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეების - შპს „რ.ვ–ა“-ს, მ.გ–ძისა და ე.დ–ის (მოცემულ დავაში პირველი მოპასუხის) მიმართ და მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის უკანონო ფლობის შეწყვეტა და მესაკუთრისათვის მფლობელობაში დაბრუნება;

2.9. 2015 წლის 02 ივლისს მოსარჩელის მეუღლემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა ამონაწერის მომზადება უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ. თბილისი, ........ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს განცხადებებისა და უფლებების რეგისტრაციის ელექტრონული წიგნის მიხედვით, 2015 წლის 06 ივლისს სარეგისტრაციო წარმოება დასრულებულია. დაინტერესებული პირის - მოსარჩელის მეუღლის განცხადების საფუძველზე უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ. თბილისი, ......... მომზადდა ამონაწერი;

2.10. 2015 წლის 24 მარტს შპს „ნ.კ–თან“ იპოთეკის ხელშეკრულებით, რომელსაც ხელს აწერენ მეორე მოპასუხე და მოსარჩელის მეუღლე, სადავო უძრავი ქონება, ხელშეკრულების მხარეთა განცხადებით, შეფასებული იქნა 108 000 ლარად;

2.11. 2016 წლის 25 აგვისტოს მეორე მოპასუხემ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით თავის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება გაასხვისა პირველ მოპასუხეზე. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 70 000 აშშ დოლარის ოდენობით. აღნიშნული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველი მოპასუხე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

2.12. პირველმა მოპასუხემ 06.02.2018 წელს სამოქალაქო სარჩელით მიმართა სასამართლოს მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისთვის თანხის დაკისრება 58 353.70 ლარის ოდენობით. სარჩელის მიხედვით, 25.08.2016 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით პირველი მოპასუხის საკუთრებაში გადაცემული სადავო ქონება 2017 წლის 24 აგვისტოს სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების (რეგისტრაციის ნომერი N170968178) საფუძველზე დაიტვირთა იპოთეკით. მეორე მოპასუხემ შპს „კ.მ.კ–ისგან“ ისესხა 50 000 ლარი. ვინაიდან მსესხებელ მეორე მოპასუხეს შეექმნა ფინანსური პრობლემები, აღნიშნული უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე გასხვისების საშიშროება დადგა. მეორე მოპასუხის თხოვნით, პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხის სესხი დაფარა. საბოლოოდ, პირველმა მოპასუხემ გადაიხადა მეორე მოპასუხის სესხის თანხა 58353.70 ლარი. შპს ,,კ.მ.კ–ის“ მიერ 2018 წლის 23 თებერვალს გაცემული ცნობის მიხედვით, 2016 წლის 26 სექტემბრიდან 2018 წლის 22 თებერვლის ჩათვლით, შპს ,,კ.მ.კ–ის“ მსესხებლის მეორე მოპასუხის საკრედიტო ხელშეკრულებაზე Nსკ-24.08.2017/ა პირველი მოპასუხის მიერ შემოტანილმა თანხამ შეადგინა 57712.10 ლარი. სადავო უძრავი ქონება ამჟამად გათავისუფლებულია იპოთეკისაგან, რასაც ითვალისწინებდა 2017 წლის 24 აგვისტოს სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება (რეგისტრაციის ნომერი N170968178);

2.13. 2016 წლის 26 სექტემბრიდან 2018 წლის 22 თებერვლის ჩათვლით, მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია შპს ,,კ.მ.კ–ის“ მსესხებლის მეორე მოპასუხის საკრედიტო ხელშეკრულებაზე Nსკ 25.07.2016/1 პირველი მოპასუხის მიერ შემოტანილი თანხა შეადგენს 19556.57 აშშ დოლარს, ხოლო ამავე პერიოდში, მეორე მოპასუხის საკრედიტო ხელშეკრულებაზე Nსკ 25.07.2016/3 პირველი მოპასუხის მიერ შემოტანილი თანხა შეადგენს 27196.81 აშშ დოლარს;

2.14. 2017 წლის 08 აგვისტოს მეორე მოპასუხემ პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული რწმუნებულება/მინდობილობა გააუქმა, რომლითაც ამ უკანასკნელისათვის მეორე მოპასუხეს გადაცემული ჰქონდა მის საკუთრებაში არსებული ნებისმიერი უძრავი და მოძრავი ქონების მართვის და განკარგვის (შეძენის, გაყიდვის, გაცვლის, გაჩუქების, იჯარით გაცემის, სესხის აღების, იპოთეკით დატვირთვის, აგრეთვე საკუთარ თავთან გარიგების დადების) უფლებამოსილება;

2.15. შპს ,,უ.ქ.ე–ის“ მიერ შეფასდა სადავო უძრავი ქონება. შეფასების პროცესი მოიცავდა ობიექტის ფიზიკურ და ტექნიკურ მახასიათებლებზე ინფორმაციის მოძიებას, საბაზრო ღირებულების შეფასებას. შეფასებული ქონების საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 2 015 000 ლარი, რაც დაახლოებით 744 587 აშშ დოლარია. ობიექტი მდებარეობს მისამართზე: ქ. თბილისი, ........ (ნაკვეთი ...), სადაც განთავსებულია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზედ მდებარე შენობა-ნაგებობა, საერთო ფართით 825 კვ.მ.; შენობა წარმოადგენს ოთხსართულიან კაპიტალურ საცხოვრებელ სახლს. სახლი გარემონტებულია. სველი წერტილები (აბაზანა-ტუალეტი) განთავსებულია ოთხივე სართულზე. სახლს აქვს ცენტრალური გათბობა. სახლი გადახურულია თუნუქის სახურავით;

2.16. მოსარჩელემ მამის - მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისი დანაშთი სამკვიდრო (სადავო) ქონება. იგი მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ განაგრძობდა ცხოვრებას დანატოვარ საცხოვრებელ სახლში, ფლობდა, სარგებლობდა და მართავდა სადავო სამკვიდრო ქონებას, როგორც საკუთარს. მეორე მოპასუხე ეთანხმება მოსარჩელის სარჩელში მითითებულ აღნიშნულ გარემოებას, ხოლო პირველი მოპასუხე საწინააღმდეგო გარემოებაზე არ მიუთითებს და არ უარყოფს მოსარჩელე მხარის მიერ სადავო სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების წესით მიღებას. მოწმის სახით დაკითხული თ.დ–ი და მ.მ–ი, რომელთაც ახლო, მეგობრული დამოკიდებულება აქვთ მოსარჩელე მხარესთან, თავიანთ ჩვენებაში ადასტურებენ, რომ მოსარჩელე მამის - მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, განაგრძობდა ცხოვრებას სადავო ქონებაში, ფლობდა და სარგებლობდა აღნიშნული საცხოვრებელი სახლით. თავად მოწმეები, თ.დ–ი და მ.მ–იც არაერთხელ ყოფილან მოსარჩელესთან სტუმრად, სოფელ ....... მდებარე საცხოვრებელ სახლში, რჩებოდნენ ღამით. ორივე მოწმე მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო საცხოვრებელ სახლში ძირითადი სარემონტო სამუშაოები განხორციელდა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, მეორე მოპასუხის და მოსარჩელის მეუღლის მიერ. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, მოსარჩელის მიერ სადავო სახლში სარემონტო სამუშაოების განხორციელება, ამგვარ სამუშაოებში მონაწილეობის მიღება, თავის მხრივ, ადასტურებს მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლებას, მის მართვას, როგორც საკუთარი ნივთისა;

2.17. პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 15 აგვისტოს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ ისახავდა მიზნად რეალური ხელშეკრულების დადებას. გარიგება დაიდო მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. მოცემულ საქმეზე ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე, მეორე მოპასუხე სადავოდ ხდის გარიგებას, როგორც მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის სარჩელებზე, ასევე, -თავის შეგებებულ სარჩელში, რომლითაც ითხოვს ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. გამყიდველის - მეორე მოპასუხის მითითებით, ხელშეკრულება დაიდო მხოლოდ ფიქტიურად, არ ისახავდა რეალურად საკუთრების უფლების მყიდველისთვის - პირველი მოპასუხისათვის გადაცემას, რის გამოც ხელშეკრულებაში მითითებული იქნა ნასყიდობის საგნის არარეალური საბაზრო ფასი. ამასთან, გამსხვისებელი აცხადებს, რომ მას ნასყიდობის საფასური არ მიუღია საერთოდ და აღნიშნულზე პრეტენზიას არ აცხადებს, ვინაიდან, მისი მოსაზრებით, მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება დადების მომენტიდან ბათილია, როგორც მოჩვენებითი გარიგება. მოწმე მ.მ–ის ჩვენების მიხედვით, აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე დადებული ხელშეკრულების ფიქტიური ხასიათის შესახებ მისთვისაც, როგორც ოჯახის ახლობელისთვის, ცნობილი იყო. მისი განმარტებით, მხოლოდ ფიქტიურად მოხდა ქონების გადაფორმება პირველი მოპასუხის სახელზე და აღნიშნული გარიგება არ ისახავდა მიზნად საკუთრების უფლების მოპასუხისათვის რეალურად გადაცემას.

3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხარეთა ახსნა-განმარტებები ადასტურებს მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების დაუფლებას, მისით სარგებლობა-განკარგვის ფაქტს და მემკვიდრის ამგვარი განზრახვის არსებობას. ამასთან, მოსარჩელეს უარი არ უთქვამს მამის დანაშთი სამკვიდროს მიღებაზე და, ამავდროულად, იგი ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მამკვიდრებლის მემკვიდრედ და სადავო ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობა.

4. რაც შეეხება პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 25 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების იურიდიულ ძალას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე: მეორე მოპასუხე მოსარჩელესთან და მის მეუღლესთან დაძაბული ურთიერთობის ფონზე, ფინანსური საკითხების გადაჭრის სურვილით, დათანხმდა პირველი მოპასუხის შემოთავაზებას, რომელიც წარმოადგენდა ოჯახის ახლო ნათესავს. აღნიშნულ გარემოებას ადასტურებს მოწმე მ.მ–ი, რომელსაც ასევე, ახლო მეგობრული დამოკიდებულება ჰქონდა დავის მხარეებთან და ხშირად იმყოფებოდა სადავო საცხოვრებელ სახლშიც, სტუმრის სტატუსით. ნასყიდობის საგანი პირველ მოპასუხეზე გაიყიდა 70 000 აშშ დოლარად. წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით კი, ქონების საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 2 015 000 ლარი (დაახლოებით 744 587 აშშ დოლარი). პირველმა მოპასუხემ გადაიხადა მეორე მოპასუხის სახელზე არსებული საკრედიტო დავალიანებები, რაც დასტურდება წარმოდგენილი მასალებითაც. მის მიერ თანხის გადახდის შედეგად ქონება გათავისუფლდა იპოთეკისგან. ამასთან, თავად პირველმა მოპასუხემ დატვირთა უძრავი ქონება საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად, რაც, სასამართლოს შეფასებით, მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ უძრავი ქონება მიაჩნდა საკუთრებად და მხარეთა შორის ხელშეკრულება არა მოჩვენებით, არამედ რეალურად დაიდო გამსხვისებლის ნამდვილი უფლების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შპს „კ.მ.კ–ის“ მიერ 2018 წლის 23 თებერვალს გაცემული ცნობის მიხედვით, 2016 წლის 26 სექტემბრიდან 2018 წლის 22 თებერვლის ჩათვლით, შპს ,,კ.მ.კ–ის“ მსესხებლის მეორე მოპასუხის საკრედიტო ხელშეკრულებაზე Nსკ-24.08.2017/ა პირველი მოპასუხის მიერ შეტანილმა თანხამ შეადგინა 57712.10 ლარი. სადავო უძრავი ქონება ამჟამად გათავისუფლებულია იპოთეკისაგან, რასაც ითვალისწინებდა 2017 წლის 24 აგვისტოს სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რეგისტრაციის ნომერი N170968178. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გარიგების ბათილობის სხვა საფუძვლების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში, აღნიშნული არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს უშუალოდ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ხელისშემშლელ გარემოებად, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ, როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, პირველ მოპასუხეს წარდგენილი აქვს სარჩელი მეორე მოპასუხის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე.

5. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველი ფაქტობრივი სინამდვილის, კერძოდ, მხარეთა ნათესაური კავშირის გათვალისწინებით, ცხადია, მყიდველმა - პირველმა მოპასუხემ იცოდა, რომ გამყიდველს - მეორე მოპასუხეს არ წარმოშობია საკუთრების უფლება მთლიან უძრავ ქონებაზე, რაც ადასტურებს ამ გარიგების მოჩვენებითობასა და გარიგების მხარეთა მიზანს, აერიდებინათ ქონების ნამდვილი მესაკუთრისათვის დაბრუნება. აღნიშნულს ადასტურებს პრეზუმფცია, რაც ახლო ნათესავებს, ოჯახის წევრებს შორის ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის ფლობას უკავშირდება. ასევე, სასამართლოს მითითებით, ამჟამად სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობს არა მყიდველი, არამედ - გამსხვისებელი მეორე მოპასუხე. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულის საპირწონედ, მარტოოდენ იმაზე მითითება, რომ დავის პირობებშიც კი, მესაკუთრე კეთილი ნების საფუძველზე აძლევს მეორე მხარეს სადავო სახლში ცხოვრების უფლებას, თავისი არსით არ არის საკმარისი შედავება.

6. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ უძრავ ნივთზე არსებული უფლებრივი შეზღუდვა არ შეიძლება გახდეს ნივთის თვითღირებულების განმსაზღვრელი და მისი შემცირების საფუძველი. ნივთი, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტი, შეფასებულია მისი ფაქტობრივი მდგომარეობის, ცვეთის გათვალისწინებით, ე.ი. უნდა განისაზღვროს, რას წარმოადგენს მსგავს მდგომარეობაში არსებული ქონების საბაზრო ღირებულება. სასამართლოს მითითებით, იმის გათვალისწინებით, რა ფარგლებშიც იქნა დატვირთული იპოთეკით სადავო ქონება, საბაზრო ფასთან მიმართებით ხელშეკრულებით განსაზღვრული ნასყიდობის საფასური არარეალურია. მართალია, მხოლოდ ნასყიდობის საგნის არარეალური ღირებულების განსაზღვრა არ წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს, თუმცა, საქმეზე დადგენილ ზემომითითებულ სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთობლიობაში ქმნის გარიგების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით.

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

9. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

10. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

11. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

12. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

12.1. მოსარჩელეს არასდროს განუცხადებია, რომ იგი მამკვიდრებლის სიცოცხლეში ან მისი გარდაცვალების მომენტში სადავო სახლში ცხოვრობდა ან მამკვიდრებლის გარდაცვალებისთანავე (ან გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ფარგლებში) დაიწყო მასში ცხოვრება. პირიქით, მამკვიდრებელი ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა არა სადავო სახლში, არამედ - მეუღლის - მეორე მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ ბინაში, თბილისში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინება დაამყარა ფაქტს, რომელსაც არ ემყარებოდა მოსარჩელის მოთხოვნა;

12.2. მოსარჩელემ მამის გარდაცვალებიდან შვიდი წლის თავზე, როგორც მინიმუმ, იცოდა დედის მიერ სამკვიდრო ქონების მთლიანად დასაკუთრების შესახებ, რაზედაც მას პრეტენზია არ გამოუთქვამს. აღნიშნული იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს მისი წილი სამკვიდრო ქონების დასაკუთრების ნება არ ჰქონია. ეს საკითხი მან სადავო გახადა მას შემდეგ, რაც დედას შეურიგდა და მასთან საერთო მატერიალური ინტერესი გაუჩნდა;

12.3. მოწინააღმდეგე მხარის მოწმეთა ჩვენებების თანახმად, სადავო სახლის რემონტი მეორე მოპასუხემ განახორციელა, რაშიც მას სიძე - მოსარჩელის მეუღლე ეხმარებოდა, რაც არ ადასტურებს სახლის რემონტში მოსარჩელის მონაწილეობას, მით უფრო, სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენას. ამასთან, არ დგინდება, თუ როდის დაიწყო და დასრულდა სადავო სახლის რემონტი;

12.4. მოსარჩელის მითითებით, მეორე მოპასუხემ ინტერნეტის მეშვეობით გაავრცელა საჯარო განცხადება სოფელ ....... არსებული უძრავი ნივთის გაყიდვის შესახებ. მის მიერვე წარმოდგენილია შესაბამისი განცხადების ტექსტი, რომ სადავო უძრავ ნივთს მეორე მოპასუხე ყიდდა იაფად და სასწრაფოდ. გარდა ამისა, სადავო ნივთის გაყიდვაში დახმარების მიზნით მეორე მოპასუხემ კასატორის სახელზე გასცა შესაბამისი მინდობილობა, რომელიც გააუქმა მისი გაყიდვის შემდეგ. უძრავი ნივთის გაყიდვის შესახებ საჯარო განცხადების გავრცელება, ისევე როგორც იმავე მიზნით მინდობილობის გაცემა, თავისთავად ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მესაკუთრეს გააჩნდა ნივთის გასხვისების ნამდვილი ნება და განზრახვა, რაც გამორიცხავს მის მოჩვენებითობას;

12.5. საქმეში დაცული მტკიცებულებებით დასტურდება ის ფაქტი, რომ პირველმა მოპასუხემ სადავო უძრავი ნივთი, მისი შეძენის შემდეგ, გაათავისუფლა უფლებრივი ტვირთისაგან, რომელიც მისთვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების დადებამდე, რის გარეშეც იგი დაკარგავდა საკუთრების უფლებას სადავო ნივთზე. შესაბამისად, რომ არა საკუთარი ქონების გაფრთხილების, მისი უფლებრივი ტვირთისა და მისგან გამომდინარე რისკებისაგან გათავისუფლების ნება და სურვილი, პირველ მოპასუხეს არ შეიძლება სხვა პირთა საკრედიტო ვალდებულებათა დაფარვის ობიექტური ინტერესი ჰქონოდა. გარდა ამისა, საქმის მასალებით დასტურდება ის ფაქტიც, რომ სადავო უძრავი ქონება პირველმა მოპასუხემ არაერთგზის გამოიყენა საკუთარი საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად;

12.6. სასამართლოს მიერ გაზიარებული მეორე მოპასუხის განცხადება, რომ ამ უკანასკნელმა სადავო გარიგება დადო ფინანსური საკითხების გადაჭრის სურვილით, არათუ ადასტურებს, პირიქით, გამორიცხავს სადავო ხელშეკრულების მოჩვენებითობას;

12.7. სადავო ნივთი დატვირთული იყო მრავალჯერადი იპოთეკით. შესაბამის ვალდებულებებს კი მეორე მოპასუხე ვერ ემსახურებოდა. შედეგად, სადავო სახლზე საკუთრების უფლება მას შეიძლება დაეკარგა ყოველგვარი სარგებლის, ამასთან, ფინანსური ვალდებულებებისაგან სრულად გათავისუფლების გარეშე. მეორე მოპასუხემ დადო რა სადავო გარიგება, იგი გათავისუფლდა იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულებებისაგან და ნასყიდობის ფასის სახით მიიღო შემოსავალი 70 000 აშშ დოლარის ოდენობით. ამდენად, მეორე მოპასუხის მიერ განცხადებული სადავო გარიგების დადების მოტივი და ფაქტობრივი შედეგები ურთიერთთავსებადი, ახსნადი და დამაჯერებელია;

12.8. სადავო გარიგების მოჩვენებითობას არ ადასტურებს სასამართლოს ის მოსაზრებაც, თითქოს სადავო ნივთი გაიყიდა მის საბაზრო ღირებულებასთან შეუსაბამო ფასად და, რომ ნივთის თვითღირებულებაზე მისი უფლებრივი ტვირთი რაიმე გავლენას არ ახდენს. ამასთან, სასამართლომ სადავოდ გახადა ნასყიდობის ფასი და არა - თავად მასზე შეთანხმება ან მისი გადახდის ფაქტი;

12.9. დაუსაბუთებელია ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის საფუძველზეც სასამართლომ სადავო ნივთის საბაზრო ღირებულება 2 015 000 ლარად განსაზღვრა. ექსპერტს არ დაუდგენია, თუ რას შეადგენს სადავო ნივთის ღირებულება დანახარჯებისა და შემოსავლების მეთოდებით, მას არ გამოუყენებია არც გაყიდვების შედარების მეთოდი, ამასთან, მას არც ადგილზე დაუთვალიერებია სადავო ქონება;

12.10. სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ იმ ფაქტის კონსტატაციით, რომ კასატორმა სადავო ნივთში 70 000 აშშ დოლარი გადაიხადა, თუმცა არ გაითვალისწინა, რომ კასატორმა მასზე უფლებრივი ტვირთის მოხსნისათვის გასწია ხარჯი 57 500 აშშ დოლარის ოდენობით. აღნიშნული თანხიდან 47000 აშშ დოლარი წარმოადგენდა მეორე მოპასუხის და მოსარჩელის მეუღლის პირადი ვალდებულების საგანს, დანარჩენი ვალდებულება ფორმალურად ეკისრებოდა მათ ახლობელს - დ.მ–ს, თუმცა რეალურად მისი სესხის ბენეფიციარი მოწინააღმდეგე მხარე იყო;

12.11. ამდენად, კასატორის მიერ სადავო ნივთის შესაძენად გაწეული ფაქტობრივი დანახარჯი აღემატება 127 000 აშშ დოლარს, რაც სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია;

12.12. უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმაზე, თითქოს სადავო გარიგების მოჩვენებითობას ადასტურებდეს ის ფაქტი, რომ პირველ მოპასუხეს აღძრული აქვს სასარჩელო წარმოება მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ თანხის დაკისრების შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს არ დაუსაბუთებია კავშირი მოცემულ ორ საქმეს შორის. დავას, სადაც კასატორი მეორე მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას ითხოვს, არანაირი საგნობრივი მიმართება არ აქვს მოცემული დავის საგანთან;

12.13. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში ფორმალურადაც კი არ ჩამოაყალიბა თავისი დასკვნა კასატორის სავინდიკაციო სარჩელთან დაკავშირებით;

12.14. არასწორია სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, რადგან მოსარჩელის წილი სადავო ქონებაში ¼-ზე მეტი ვერ იქნებოდა. მოსარჩელემ მიიღო იმაზე მეტი, ვიდრე მას მემკვიდრეობით ერგებოდა.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის პრეტენზიები მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღებასთან დაკავშირებით საყურადღებოა, ვინაიდან თავად აღნიშნულ გარემოებას მოცემული საქმის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული ზემოაღნიშნული გარემოების საწინაღმდეგოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში არაფერი მიუთითებია (იხ. ასევე წინამდებარე განჩინების 2.16. ქვეპუნქტი).

14. სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები [სსსკ-ის 4.1. მუხლი].

15. საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს.

16. სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს [სსსკ-ის 178.1. მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი]. მოპასუხის წერილობით პასუხში მითითებული უნდა იყოს, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, რა კონკრეტულ ფაქტებსა და გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ [სსსკ-ის 201.2. მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი]. პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს [სსსკ-ის 201.4 მუხლი]. მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული [სსსკ-ის 219.1. მუხლი].

17. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცდომა ფაქტების მითითების დროს შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ „მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტიურ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმისათვის, სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ ამ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოასწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს“ (იხ. თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 215).

18. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის სარჩელის პასუხად, რომ იგი ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა სამკვიდრო ქონებას, პირველ მოპასუხეს შედავება არ განუხორციელებია. შესაბამისად, აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებულ კასატორის პრენტენზიებზე საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს.

19. რაც შეეხება სადავო ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათს [სსკ-ის 56.1. მუხლი: ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)], საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 56.1. მუხლის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე, იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით. მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი. ამდენად, მოჩვენებითად ჩაითვლება გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი. გარიგების მონაწილე მხარეები უნდა აცნობიერებდნენ, რომ მათ შორის დადებულ გარიგებას სამართლებრივი შედეგები არ მოჰყვება და იგი დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად. ამასთან, იგი, როგორც წესი, კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად ან დასაფარად გამოიყენება. მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში შეიძლება დაისვას მესამე პირთა ინტერესების დაცვის საკითხი. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში ადგილი აქვს გარიგების მონაწილე მხარეთა განზრახ ქმედებას, რა დროსაც მათ არ სურთ სამართლებრივი შედეგის დადგომა და მისი დადების მიზანს შესაძლოა წარმოადგენდეს მესამე პირის შეცდომაში შეყვანა. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამასთან, როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება (იხ. სუსგ საქმე №ას-862-812-2015, 11 ნოემბერი, 2015 წელი).

20. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. აღნიშნული განპირობებულია, ჯერ ერთი, იმით, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს (თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება, ნების ნამდვილობა კი, ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, იმით, რომ მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები მესამე პირის (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის) მხრიდან. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. შესაბამისად, შინაგან ფაქტორებთან დაკავშირებით, საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირის შინაგანი სურვილი ან ნების ფორმირება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1021-982-2016, 17 მაისი, 2018 წელი).

21. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს შემდეგ გარემოებებზე: მხარეები ერთმანეთთან ნათესაურ კავშირში არიან (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.4. ქვეპუნქტი); მოსარჩელეს დედასთან, მეორე მოპასუხესთან, ჰქონდა უთანხმოება, რის გამოც 2015-2016 წლებში ოჯახთან ერთად ქირით ცხოვრობდა სხვა მისამართზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.5. ქვეპუნქტი); მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე დღემდე, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგაც, ცხოვრობენ სადავო სახლში (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.5. ქვეპუნქტი), ხოლო პირველმა მოპასუხემ მათ მიმართ მხოლოდ მოცემული დავის ფარგლებში აღძრა შეგებებული ვინდიკაციური სარჩელი; სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 70 000 აშშ დოლარის ოდენობით (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.11. ქვეპუნქტი), ხოლო შპს ,,უ.ქ.ე–ის“ მიერ სადავო უძრავი ქონების შეფასების შედეგად, ქონების საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 2 015 000 ლარი, რაც დაახლოებით 744 587 აშშ დოლარია (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.15. ქვეპუნქტი) (აღნიშნული დასკვნა, მართალია, სადავო გახადა პირველმა მოპასუხემ, თუმცა, საწინააღმდეგო გამაბათილებელ მტკიცებულებაზე არ მიუთითებია); პირველმა მოპასუხემ გადაიხადა მეორე მოპასუხის სახელზე არსებული საკრედიტო დავალიანებები, თუმცა პირველ მოპასუხეს წარდგენილი აქვს სარჩელი მეორე მოპასუხის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტი).

22. სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. იმ პირობებში, როდესაც პრეზუმირებულია, რომ ახლო ნათესავებისთვის, ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის თაობაზე და მოცემულ შემთხვევაში გამორიცხულია პირველი მოპასუხის, როგორც შემძენის, კეთილსინდისიერება სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მიმართ, ასევე საქმეზე დადგენილი ზემოაღნიშნული გარემოებები ერთობლივად არწმუნებს საკასაციო სასამართლოს, რომ გარიგების მხარეებს არ განუზრახავთ რეალური ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება და სადავო ხელშეკრულება მოჩვენებითია.

23. განსახილველ შემთხვევაში სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რასაც შედეგად მოჰყვა მოსარჩელისა და მეორე მოპასუხის სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეებად აღიარება, გამორიცხავს პირველი მოპასუხის შეგებებული ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებას. გამომდინარე აქედან, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, რომლითაც უცვლელი დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება პირველი მოპასუხის შეგებებული ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

25. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 7 000 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 1 000 ლარი და დარჩენილი 6 000 ლარის 70% – 4 200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ე.დ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ე.დ–ს (პ/ნ: ......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 21 აგვისტოს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 7 000 (შვიდი ათასი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 1 000 (ათასი) ლარი და დარჩენილი 6 000 (ექვსი ათასი) ლარის 70% – 4 200 (ოთხი ათას ორასი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი