საქმე №ას-1160-2022 16 იანვარი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „თ–მა“ (მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „კ.გ.თ–სი“ (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელებში)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „კ.გ.თ–სი“ (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელებში)

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „თ–მა“ (მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში), მ.პ–ი (მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში)

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე -

შპს „თ–მა- გ.ს.რ–ის გამომცემელი“

გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მაისის განჩინება, იმავე სასამართლოს 2019 წლის 16 ოქტომბრის საოქმო განჩინება და 2022 წლის 23 თებერვლის ორი საოქმო განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ, ხოლო საოქმო განჩინებების სრულად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელების დაკმაყოფილებაზე ნაწილობრივ უარის თქმა

დავის საგანი – აუცილებელი გზით (სარკინიგზო ლიანდაგით) სარგებლობის უფლების დადგენა და ზიანის ანაზღაურება (თავდაპირველ სარჩელში), თანხის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელებში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქ. თბილისში, ....... ქუჩა N12-ში მდებარე ხაზოვანი ობიექტი, 285,471 მეტრი ლიანდაგი, ს.კ. ......., რეგისტრირებულია შპს „კ.გ.თ–სის” (შემდგომში - „მოსარჩელე”, „მოპასუხე შეგებებულ სარჩელებში” ან “მეორე კასატორი”) საკუთრებად (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 24).

2. ქ. თბილისში, ....... ქუჩა N12-ში მდებარე ხაზოვანი ობიექტი, 172,992 მეტრი ლიანდაგი, ს.კ. ......., რეგისტრირებულია შპს „თ–მა..“-ის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში“ ან „პირველი კასატორი“) საკუთრებად.

3. უდავოა, რომ მოსარჩელე პირველი მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის 622 მეტრიან მონაკვეთს იყენებს. საზღაურის კალკულაციის მიზნებისთვის, მოსარჩელის ნებითა და პირველი მოპასუხის თანხმობით, მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული, პირველი მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის სიგრძე 700 მეტრზე მრგვალდება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 154, მხარეთა ახსნა-განმარტება, ტ. 3, ს.ფ. 24-40).

4. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის შორის 2011 წლის 01 ივნისს გაფორმებული სარკინიგზო გზის იჯარის N205/06/11 ხელშეკრულებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეს იჯარით გადაეცა პირველი მოპასუხის კუთვნილი 622 მეტრი სარკინიგზო გზა. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2016 წლის 31 დეკემბერი, ხოლო ყოველთვიური საიჯარო ქირა 5 500 ლარი. ხელშეკრულების 5.2 პუნქტის თანახმად, მხარეთა შორის შეთანხმდა საურავი საიჯარო ქირის ვადაგადაცილებისათვის - ყოველდღიურად საიჯარო ქირის ვადაგადაცილებული თანხის 0,1%-ის ოდენობით.

5. ქ. თბილისში, ....... ქ. N12-ში მდებარე ხაზოვანი ობიექტი, 521,779 მეტრი ლიანდაგი, ს.კ. ......., რეგისტრირებულია მ.პ–ის (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე”) საკუთრებად.

6. უდავოა, რომ მოსარჩელე მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის 350 მეტრიან მონაკვეთს იყენებს. საზღაურის კალკულაციის მიზნებისთვის, მოსარჩელის ნებითა და მეორე მოპასუხის თანხმობით, მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული, მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის სიგრძე 400 მეტრზე მრგვალდება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 26, მხარეთა ახსნა-განმარტებები, ტ. 2, ს.ფ. 289).

7. ამდენად, უდავოა, რომ მოსარჩელე სარგებლობს პირველი მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგით ს.კ. N....... და მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგით ს.კ. N........

8. მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იყვნენ 2011 წლიდან 2016 წლის ჩათვლით პერიოდში.

9. მხარეთა განმარტებების თანახმად, 2017 წლის 26 აგვისტოდან 2017 წლის 13 სექტემბრის ჩათვლით, ე.ი. სავარაუდო ზიანის წარმოშობის პერიოდში, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა სალიანდაგო გზით სარგებლობის შესახებ.

10. პირველი მოპასუხის კუთვნილ სადავო ლიანდაგზე მოსარჩელეს 2011 წელს ჩატარებული აქვს დაახლოებით 250 000 ლარის ღირებულების სარემონტო სამუშაოები სალიანდაგო გზის მოწესრიგებისა და ვარგის მდგომარეობაში მოყვანისთვის. მხარეთა ახსნა-განმარტებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ სარემონტო სამუშაოებში გაწეული ხარჯი გაიქვითა მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2011 წელს გაფორმებულ სალიანდაგო გზით სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულებაში შეთანხმებული საიჯარო ქირის ხარჯზე (იხ. მხარეთა-ახსნა-განმარტებები).

11. დადგენილია, რომ მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იყვნენ 2013 წლიდან.

12. უდავოა, რომ გარდა სალიანდაგო გზისა, არსებობს ალტერნატიული სატრანსპორტო გზა, რომლითაც მოსარჩელე მის საკუთრებში არსებულ საწყობს უკავშირდება (იხ. მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, ტ. 1, ს.ფ. 311).

13. მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ მას ჩაბარდა პირველი მოპასუხის 2017 წლის 11 აგვისტოს წერილი, რომელშიც ეს უკანასკნელი განმარტავს, რომ პროფილაქტიკური სამუშაოების ჩატარების გამო 2017 წლის 22 აგვისტოდან საწარმოს კუთვნილი ლიანდაგის გადაკეტვა იგეგმებოდა და ლიანდაგზე ვაგონების მოძრაობის შეფერხების თავიდან არიდების მიზნით, აუცილებელი იყო, ლიანდაგით მოსარგებლე პირებს პირველი მოპასუხისათვის ვაგონების გატარების წინასწარი გრაფიკი წარედგინათ (იხ. ტ. 3, ს.ფ. 120-121).

14. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეთა მიმართ და მოითხოვა: დაევალოს მეორე მოპასუხეს, ნება დართოს მოსარჩელეს ისარგებლოს აუცილებელი მისასვლელი გზით მის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ლიანდაგზე ს.კ. ....... მოსარჩელის სარკინიგზო ლიანდაგთან, ს.კ. ....... მისასვლელად; დაევალოს პირველ მოპასუხეს ნება დართოს მოსარჩელეს ისარგებლოს აუცილებელი მისასვლელი გზით მის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ლიანდაგზე ს.კ. ....... მოსარჩელის სარკინიგზო ლიანდაგთან, ს.კ. ....... მისასვლელად; პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2017 წლის 26 აგვისტოდან 2017 წლის 13 სექტემბრის ჩათვლით პერიოდში მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 50 367,30 ლარის ოდენობით.

15. სარჩელი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

15.1. მოსარჩელე წარმოადგენს გერმანული კომპანიის მიერ დაფუძნებულ იურიდიულ პირს. მისი საქმიანობაა სამშენებლო მასალებისა და თაბაშირ მუყაოს ფილების წარმოება;

15.2. საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, წარმოებისათვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნედლეულს წარმოადგენს თაბაშირის ქვა, რომლის ტრანსპორტირებასაც (წელიწადში დაახლოებით 60 000 ტონის ოდენობით) მოსარჩელე ახორციელებს აზერბაიჯანის ტერიტორიიდან. მოსარჩელე სარგებლობს ს.რ–ის გადაზიდვის მომსახურებით - ტვირთს იღებს ს.რ–ის კუთვნილი ლოკომოტივით თბილისის საკვანძოდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ჩიხში (ს.კ. .......). აღნიშნული მანძილის გავლის დროს ლოკომოტივი გაივლის სარკინიგზო მისასვლელ ლიანდაგებს შემდეგი მონაცემებით: მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მისასვლელ ლიანდაგს (ს.კ. .......) და ასევე მისასვლელ ლიანდაგს (ს.კ. .......), რომელიც 07.09.2017 წელს პირველმა მოპასუხემ საკუთრებაში დაირეგისტრირა. აღნიშნული სარკინიგზო ლიანდაგი, მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სარკინიგზო ლიანდაგის გაგრძელებაა, რომელსაც მოსარჩელის ჩიხამდე მიყავხარ;

15.3. პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელისათვის პრობლემების შექმნის მიზნით, სარკინიგზო ჩიხში დაამონტაჟა ჭიშკარი, რითაც ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდა მოსარჩელის მიერ მისი კუთვნილი სარკინიგზო ჩიხით სარგებლობა და ტვირთის გადაზიდვა;

15.4. მოსარჩელემ არაერთხელ სცადა მოპასუხეებთან შეთანხმება, თუმცა უშედეგოდ, რადგან ორივე მხარე ითხოვს არაგონივრულ ტარიფს მათი კუთვნილი სარკინიგზო ლიანდაგებით სარგებლობისათვის და არ ემორჩილება სს „ს.რ–ის“ მიერ სატარიფო პოლიტიკით განსაზღვრულ წესებსა და რეგულირებებს;

15.5. ეს არის მოსარჩელის სარკინიგზო ჩიხთან მისასვლელი ერთადერთი აუცილებელი გზა, რომლის დაკეტვის შედეგად მას მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი ადგება. ზიანის ოდენობა სარჩელის (დაზუსტებული) წარდგენის დროისათვის 56 418, 80 ლარს შეადგენს.

16. პირველმა მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო. მისი განმარტებით, პირველ მოპასუხეს არასოდეს მოუთხოვია არაგონივრული ტარიფი. მან მის საკუთრებაში არსებულ ხაზოვან ნაგებობაზე გადაადგილების შემზღუდავი ჭიშკარი დაამონტაჟა მხოლოდ ერთი მიზნით - უზრუნველეყო მისი სარემონტო სამუშაოების უსაფრთხო და შეუფერხებელი მიმდინარეობა. ყველა იმ პირს, რომელიც ხაზობრივი ნაგებობით სარგებლობდა, გაეგზავნა შეტყობინება მოსალოდნელი სარემონტო სამუშაოების თაობაზე. ამასთან, ტვირთების გადაადგილების შეფერხების თავიდან აცილების მიზნით, მათ ასევე გაეგზავნათ წინადადება, ტვირთების მოძრაობის გრაფიკი პირველ მოპასუხესთან შეეთანხმებინათ, ეს უკანასკნელი კი, აღნიშნული გრაფიკების მიხედვით, უზრუნველყოფდა სარემონტო სამუშაოების შეჩერებას, ჭიშკრის გახსნას და სარკინიგზო შემადგენლობის თავისუფალ გადაადგილებას. სამწუხაროდ მოსარჩელემ არ ისარგებლა პირველი მოპასუხის მიერ შეთავაზებული წინადადებით და მასთან ვაგონების გადაადგილება არ შეათანხმა. თუკი მოსარჩელის ტვირთის გადაადგილება შეფერხდა, აღნიშნული მხოლოდ მისი ბრალით არის გამოწვეული. გარდა ამისა, პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ხაზოვანი ნაგებობა (სარკინიგზო მონაკვეთი) არ წარმოადგენს მოსარჩელის სარკინიგზო ჩიხთან მისასვლელ ერთადერთ გზას. მას შემდეგ რაც ვერ შეთანხმდა ამ სარკინიგზო მონაკვეთით სარგებლობა, მოსარჩელემ ტვირთის გადაადგილება საავტომობილო ტრანსპორტით უზრუნველყო.

17. მეორე მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი ასევე არ ცნო.

18. პირველმა მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა მისთვის: 2015 წლის ბოლო ექვსი თვის საიჯარო ქირის დავალიანების - 33 146 ლარის ანაზღაურება; 2015 წლის ბოლო ექვსი თვის საიჯარო ქირის გადახდის ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს სახით, 32 061 ლარის გადახდის დაკისრება; 2017 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პირველი მოპასუხის სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობისათვის 621 948,5 ლარის გადახდის დაკისრება; პირველი მოპასუხის სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობისათვის 2019 წლის 01 იანვრიდან ყოველდღიურად 809 ლარის გადახდის დაკისრება.

19. შეგებებული სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

19.1. პირველ მოპასუხეს 2005 წლიდან საკუთრების უფლებით ეკუთვნის სარკინიგზო ლიანდაგი ს.კ. ....... (ობიექტის სიგრძე 992 მ, დაფარვის ზონა; ქ. თბილისი, ....... ქ. N12). კერძოდ, პირველ მოპასუხეს 08.04.2005წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, ....... ქუჩა N12-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით, ასევე, მისასვლელი ლიანდაგებით. 922 მ გარე მისასვლელ ლიანდაგზე (ისევე როგორც 1 464 მ შიდა მისასვლელზე) პირველი მოპასუხის სააკუთრება დასტურდება აგრეთვე შპს „ს.რ–ის“ მიერ 2007 წლის მარტში გაცემული პასპორტით;

19.2. მოსარჩელე 2011 წლის ივნისიდან სარგებლობს პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მისასვლელი ლიანდაგით. კერძოდ, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2011 წლის 01 ივნისს გაფორმდა სარკინიგზო გზის იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელეს სარგებლობაში გადასცა ზემოაღნიშნული მისასვლელი ლიანდაგის 622 მეტრიანი მონაკვეთი, ზუსტად ის მონაკვეთი, რომლითაც დღესაც სარგებლობს მოსარჩელე. 2016 წლამდე საიჯარო ქირა ყოველთვიურად 5 500 ლარს შეადგენდა;

19.3. იმავე მისასვლელი ლიანდაგით სარგებლობის შესახებ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის კვლავ გაფორმდა ხელშეკრულება 2016 წლის 01 იანვარს 2016 წლის 31 დეკემბრამდე;

19.4. 2014 წლის ოქტომბრის ბოლოს შეიცვალა პირველი მოპასუხის მენეჯმენტი, რის შემდეგაც ეტაპობრივად დაიწყო მისი აუდიტორული შემოწმება. შემოწმების შედეგად გამოვლინდა, რომ მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ ერიცხება დავალიანება 33 146 ლარის ოდენობით (2015 წლის ბოლო 6 თვის იჯარის თანხა), რომელიც უნდა დაფარულიყო არაუგვიანეს 2015 წლის 10 დეკემბრისა;

19.5. დავალიანების შესახებ ეცნობა მოსარჩელეს,რომელმაც განაცხადა, რომ აღნიშნული დავალიანება გადახდილი აქვს და წარადგინა 2015 წლის დეკემბრის 3 ანგარიშფაქტურა, ასევე, 17.11.2015წ. და 28.12.2015წ. საგადახდო დავალებები. აღნიშნულ დოკუმენტებში თანხის მიმღებად ფიქსირდება შპს „თ–მა - გ.ს.რ–ის გამომცემელი“ (შემდგომში - „მესამე პირი“), რომელიც სხვა კომპანიაა და არანაირი კავშირი არ აქვს პირველ მოპასუხესთან;

19.6. მოსარჩელე 2017 წლის იანვრიდან ყოველგვარი ხელშეკრულებისა და ანაზღაურების გარეშე სარგებლობს პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მისასვლელი ლიანდაგით ს.კ ......., ხოლო 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის 01 ოქტომბრამდე მოსარჩელე ასევე ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე სარგებლობდა პირველი მოპასუხის სარგებლობაში არსებული მისასვლელი ლაინდაგით ს.კ. ........ ამასთან, მოსარჩელეს 2017-2018 წლებში, პირველი მოპასუხის მისასვლელი ლიანდაგის გამოყენებით, ჯამში ტრანსპორტირებული აქვს 105 415 ტონა ტვირთი (2017 წელს 55 365 ტონა, ხოლო 2018 წელს 50 050 ტონა). შესაბამისად, ვინაიდან პირველი მოპასუხე 1 ტონა ტვირთის გატარებისთვის ითხოვს 5,9 ლარის გადახდას 2017-2018 წლებში, ანუ ორი წლის განმავლობაში, მოსარჩელეს პირველი მოპასუხისათვის გადასახდელი აქვს 621 948,5 ლარი (105 415x5,9).

20. მოსარჩელემ პირველი მოპასუხის შეგებებულ სარჩელზე წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო. მისი განმარტებით, პირველ მოპასუხეს სარკინიგზო ლიანდაგი ს.კ. ....... ეკუთვნის 2017 წლის 07 სექტემბრიდან, როდესაც საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოხდა საჯარო რეესტრში, ხოლო 2011 წლის 01 ივნისიდან გაფორმებულ ყველა ხელშეკრულებაში მოტყუებით, ნდობისა და კეთილსინდისიერების ბოროტად გამოყენებით, შემდგომში მოსარჩელის შეცდომაში შეყვანის მიზნით, პირველი მოპასუხის მიერ ეთითებოდა იმ ლიანდაგის საკადასტრო კოდი (01.00.581), რომელიც მოსარჩელეს არასდროს გამოუყენებია. პირველი მოპასუხე წლების განმავლობაში ახდენდა მოსარჩელის შეცდომაში შეყვანას და მას თანხას ახდევინებდა მის საკუთრებაში არარსებული ლიანდაგით სარგებლობისათვის. შესაბამისად, მოსარჩელე მხოლოდ 2017 წლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირების დღიდან აღიარებს პირველი მოპასუხის უფლებას, მოითხოვოს კანონით დადგენილი, გონივრული ტარიფი.

21. მეორე მოპასუხემ ასევე აღძრა შეგებებული სარჩელი მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა: პირველი მოპასუხისათვის 1 000 ლარის გადახდის დაკისრება; ხოლო, მოსარჩელისათვის 2017 წლის 01 აპრილიდან 2018 წლის 01 თებერვლამდე მეორე მოპასუხის კუთვნილი რკინიგზის ლიანდაგით ს.კ. ....... სარგებლობისათვის 15 000 ლარის გადახდის დაკისრება; ასევე, 2018 წლის 01 მარტიდან მეორე მოპასუხის კუთვნილ სარკინიგზო ლიანდაგზე (ს.კ .......) ტვირთის გადაზიდვის შემთხვევაში, ყოველ გატარებულ 1 ტონა ტვირთზე 3 ლარის გადახდის დაკისრება.

22. მეორე მოპასუხის (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის) განმარტებით, 2017 წლის 01 ივნისიდან მისი კუთვნილი ხაზოვანი ნაგებობა 3 წლის ვადით თანხის გადახდის პირობით სარგებლობის უფლებით გადასცა პირველ მოპასუხეს, რომელსაც ყოველთვიურად უნაღდო ანგარიშსწორების წესით 2 000 ლარი უნდა გადაეხადა, თუმცა მას თანხა სრულად არ გადაუხდია, დარჩენილია 1 000 ლარი. რაც შეეხება მოსარჩელეს, იგი 2017 წლის 31 მარტიდან სარგებლობს მეორე მოპასუხის კუთვნილი ხაზოვანი ნაგებობით, გადააქვს ტვირთები, აწარმოებს პროდუქციას, იღებს შემოსავალს, თუმცა არ იხდის აღნიშნული ქონებით სარგებლობის გადასახადს. მანამდე მოსარჩელე მეორე მოპასუხის კუთვნილი ხაზოვანი ნაგებობით სარგებლობისთვის იხდიდა თვეში 1500 ლარს, შესაბამისად, მას 2017 წლის 01 აპრილიდან 2018 წლის 01 თებერვლამდე (10 თვე) მეორე მოპასუხის ქონების უკანონო სარგებლობისათვის უნდა დაეკისროს 15 000 ლარის გადახდა.

23. მოსარჩელემ შეგებებულ სარჩელზე წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც სადავო არ გაუხდია მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგით სარგებლობის ფაქტი, თუმცა იგი არ დაეთანხმა მეორე მოპასუხის მიერ მითითებულ ლიადაგით სარგებლობის გადასახადის ოდენობას.

24. პირველმა მოპასუხემ შეგებებულ სარჩელზე წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი ცნო სრულად.

25. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით წინამდებარე საქმეში დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად ჩაერთო შპს „თ–მა - გ.ს.რ–ის გამომცემელი (შემდგომში - „მესამე პირი“).

26. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; პირველი მოპასუხის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; პირველი მოპასუხის მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ 2015 წლის ბოლო ექვსი თვის საიჯარო ქირის დავალიანების ანაზღაურების, ასევე, 2015 წლის ბოლო ექვსი თვის გადაუხდელი საიჯარო ქირის ვადაგადაცილებისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 2017 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით ამ უკანასკნელის კუთვნილი სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობისთვის 82 339,20 ლარის გადახდა; ასევე, 2018 წლის 01 იანვრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე ყოველდღიურად 41,78 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის შესაბამისად; მეორე მოპასუხის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; პირველ მოპასუხეს მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 000 ლარის გადახდა; მოსარჩელეს მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 2017 წლის 01 აპრილიდან 2018 წლის 01 თებერვლამდე ამ უკანასკნელის კუთვნილი სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობისთვის 15 000 ლარის გადახდა; ასევე, 2018 წლის 01 მარტიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგით ს.კ. N....... ტვირთის გადაზიდვის შემთხვევაში, მოსარჩელეს თითოეულ გატარებულ ვაგონზე დაეკისრა 8 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

27. მოსარჩელემ და პირველმა მოპასუხემ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივრები. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში; ასევე, პირველი მოპასუხის შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი სარგებლობის საზღაურის ნაწილობრივ, 9 991,51 ლარის დაკისრებისა და მეორე მოპასუხის შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი სარგებლობის საზღაურის ნაწილობრივ, 6 000 ლარის დაკისრების ნაწილში; ხოლო, პირველმა მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

28. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მაისის განჩინებით მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

29. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-13 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

30. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180.1 მუხლით და განმარტა, რომ აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენა და მოპასუხეებზე თმენის ვალდებულების დაკისრება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური (და არა სუბიექტური) ფაქტორებით, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში ერთმნიშვნელოვანია, რომ ლიანდაგით სარგებლობის უფლების დადგენას მოსარჩელე სუბიექტური ფაქტორის - ფინასური მიზანშეწონილობის - გათვალისწინებით ითხოვს, რაც გამორიცხავს აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

31. სააპელაციო პალატის მითითებით, სს „ს.რ–ის” 14.03.2018წ. წერილის თანახმად, მოსარჩელეს განემარტა, რომ დღეის მდგომარეობით სადგურ თბილისი-საკვანძოში არ არსებობს მოსარჩელის კუთვნილი სარკინიგზო მისასვლელი ლიანდაგის სადგურის სარკინიგზო ხაზზე სხვა ალტერნატიული გზით მიერთების ისეთი შესაძლებლობა, რომელიც კერძო პირის, მეორე მოპასუხისა და პირველი მოპასუხის სავლელი ლიანდაგების გვერდის ავლით შესაძლებელს გახდის მოსარჩელის დანიშნულებით შემოსული სატვირთო ვაგონების მიწოდება-გამოტანის ოპერაციების წარმოებას. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ მოსარჩელეს თავის კუთვნილ საწყობთან მიმავალი ალტერნატიული სატრანსპორტო გზა აქვს. განსახილველ საქმეში ერთმნიშვნელოვნად დგინდება, რომ მოსარჩელე თავისუფლად სარგებლობს თავისი საკუთრებით და აუცილებელი გზის უფლების დადგენის მოთხოვნა დაყენებულია მხოლოდ ტვირთის მისთვის მისაღებ ფასად გადაზიდვის უზრუნველსაყოფად, რაც ვერ იქნება შეფასებული, როგორც მოპასუხეთა საკუთრების უფლების შეზღუდვის საკმარისი კანონისმიერი საფუძველი, აღნიშნული უნდა დაექვემდებაროს სახელშეკრულებო რეგულირებას.

32. სააპელაციო სასამართლომ აუცილებელი გზით სარგებლობის დადგენის საკმარის საფუძვლად არ მიიჩნია აპელანტის მითითება, რომ მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული ლიანდაგის გამოუყენებლობის პირობებში, მოსარჩელის სარკინიგზო ლიანდაგი უფუნქციო რჩება, რაც მოსარჩელის მოსაზრებით, სსსკ-ს 180-ე მუხლის ამოქმედების წინაპირობას წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმა მიემართება იმგვარ შემთხვევას, რა დროსაც საჯარო გზების საკუთრებასთან დაკავშირება ვერ ხერხდება სხვა ალტერნატიული გზით. კონკრეტულ შემთხვევაში ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნები აგებულია სწორედ საწყობთან დაკავშირების ინტერესთან, შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც შესაძლებელია ალტერნატიული საშუალებით საწყობთან შესაბამისი საქონლის მიტანა, გაუმართლებელია აუცილებელი გზის დადგენა. აღნიშნულის სანაცვლოდ მხარეებმა ხელშეკრულებით უნდა შეათანხმონ გონივრული და სამართლიანი საფასური სხვისი სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობისათვის. ამასთან, დაუშვებელია თითოეული მხარის მიერ საკუთარი სამოქალაქო უფლებების ბოროტად გამოყენება (სსკ-ის 115-ე მუხლი), მათ შორის, კეთილსინდისიერებისა და გულისხმიერების პრინციპის დარღვევა (სსკ-ის 8.3 და 316.2 მუხლები).

33. სააპელაციო პალატის განმარტებით, საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით პირველი მოპასუხის მიმართ წარდგენილ მოთხოვნას ამყარებს სწორედ იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობის შეზღუდვის პერიოდში (2017 წლის 26 აგვისტოდან 2017 წლის 13 სექტემბრის ჩათვლით) მას ალტერნატიული გზით ტვირთის გადაზიდვისას წარმოეშვა დამატებითი ხარჯი, რისი ანაზღაურებაც, მოსარჩელის შეფასებით, სწორედ მოპასუხე მხარეს ეკისრება, ვინაიდან მესაკუთრეს არ ჰქონდა უფლება ეწარმოებინა სარემონტო სამუშაოები და ამ გზით ხელი შეეშალა სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობაში. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო პერიოდში მხარეთა შორის არ მოქმედებდა ხელშეკრულება (პირველი მოპასუხე და მოსარჩელე სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იყვნენ 2011 წლიდან 2016 წლის ჩათვლით პერიოდში), 2017 წლის 26 აგვისტოდან 13 სექტემბრის ჩათვლით პერიოდში მიყენებულ ზიანთან მიმართებით მოთხოვნა ექვემდებარება კანონისმიერ (დელიქტურ) რეგულირებას. შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე და 409-ე მუხლები.

34. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ზიანის ოდენობის დაანგარიშების მიზნით, საქმეში წარდგენილია შპს აუდიტორული ფირმა „მ–ის” 23.02.2018წ. აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმად, „საზოგადოების” მიერ წარდგენილი პირველადი დოკუმენტაციის გაცნობითა და ანალიზით დგინდება, რომ დატვირთული ვაგონების სარკინიგზო ლიანდაგზე გატარების ხელისშეშლის შედეგად მოსარჩელემ მიიღო ფინანსური ზარალი 56 417 ლარის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება და განმარტა, რომ ლიანდაგით სარგებლობის უფლების დადგენამდე პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ ლიანდაგით სარგებლობის უზრუნველყოფის კანონისმიერი ვალდებულების დარღვევა ვერ შეერაცხება. ამასთან, საქმეზე წარდგენილი მიწერილობებით დგინდება, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო პირველი მოპასუხის 2017 წლის 11 აგვისტოს წერილის შინაარსი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ პროფილაქტიკური სამუშაოების ჩატარების გამო 2017 წლის 22 აგვისტოდან პირველი მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის გადაკეტვა იგეგმებოდა და ლიანდაგზე ვაგონების მოძრაობის შეფერხების თავიდან არიდების მიზნით, აუცილებელი იყო, ლიანდაგით მოსარგებლე პირებს პირველი მოპასუხისათვის ვაგონების გატარების წინასწარი გრაფიკი წარედგინათ. მოსარჩელეს არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მან ვაგონების გატარების სურვილის თაობაზე პირველ მოპასუხეს აცნობა და ამ უკანასკნელმა 2017 წლის 11 აგვისტოს წერილის შინაარსის საწინააღმდეგოდ, არ უზრუნველყო მოსარჩელის ვაგონების მის კუთვნილ ლიანდაგზე გატარება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ გარემოებაზე მითითება, რომ პირველმა მოპასუხემ მხოლოდ მოსარჩელეს შეუზღუდა ვაგონების გატარების შესაძლებლობა, დაუსაბუთებელია.

35. სააპელაციო პალატის შეფასებით, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ადასტურებს, რომ პირველი მოპასუხის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ისეთ ქმედებას, რომელიც შეიძლება მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებად შეფასდეს და, შესაბამისად, არ დგინდება არც მიზეზობრივი კავშირი პირველი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურება (სსსკ-ის 4.1 და 102-ე მუხლები), რაც გამორიცხავს თავდაპირველი სარჩელისა და მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას.

36. რაც შეეხება შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნებს, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნულ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნები შეეხება სატარიფო განაკვეთის განსაზღვრას და, შესაბამისად, ლიანდაგით სარგებლობის საფასურისა და მისგან გამომდინარე მოთხოვნების ანაზღაურებას ეფუძნება.

37. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2011 წლის 01 ივნისს გაფორმდა N205/06/11 სარკინიგზო გზის იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, პირველმა მოპასუხემ აიღო ვალდებულება, საიჯარო ქირის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელისათვის დროებით მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაეცა თავისი კუთვნილი 622 მ ლიანდაგი, მდებარე: ქ. თბილისი, ....... ქუჩა N12. ხელშეკრულება გაფორმდა 2016 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით და იმ პირობით, რომ მოსარჩელე პირველ მოპასუხეს საიჯარო ქირის სახით ყოველთვიურად 5 500 ლარს გადაუხდიდა. საქმეში წარდგენილია 2015 წლის 23 დეკემბრის შეთანხმება 2011 წლის 01 ივნისს გაფორმებული N205/06/11 იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად, მხარეებმა თავიანთი ხელმოწერებით დაადასტურეს აღნიშნული ხელშეკრულების შეწყვეტა და ის გარემოება, რომ მათ ერთმანეთის მიმართ რაიმე მოთხოვნა ან/და პრეტენზია არ გააჩნდათ (იხ. ტ. 3, ს.ფ. 207). ამდენად, აღნიშნული შეთანხმებით დგინდება, რომ 2015 წლის 23 დეკემბრიდან ანულირებულია სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რაც გამორიცხავს მითითებულ ხელშეკრულებაზე დაყრდნობით საიჯარო ქირისა და მისგან გამომდინარე პირგასამტეხლოს ანაზღაურების საფუძვლიანობას.

38. შეთანხმების ნამდვილობასთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება და დაუსაბუთებლად მიიჩნია პირველი მოპასუხის შედავება შეთანხმების ხელმოუწერებლობასთან მიმართებით. კერძოდ, სასამართლოს მითითებით, 2015 წლის 23 დეკემბრის შეთანხმებას პირველი მოპასუხე არც საქმის განხილვის მოსამზადებელ ეტაპზე და არც მოგვიანებით, პაექრობის ეტაპზე შედავებია. საგულისხმოა, რომ აღნიშნული შეთანხმება მოსარჩელემ წარადგინა 2018 წლის 06 ივნისის შესაგებელთან ერთად და მის შინაარსთან დაკავშირებით პირველ მოპასუხეს პოზიცია არ დაუფიქსირებია მტკიცებულებათა გამოკვლევამდე, შეთანხმების სასამართლოს ინიციატივით გამოკვლევამდე. მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპზე კი, პირველი მოპასუხის მხრიდან შეთანხმების არანამდვილობაზე და ხელმოწერის არარსებობაზე ზეპირი მითითება წერილობითი მტკიცებულების გაქარწყლების ვარგის საფუძვლად ვერ მიიჩნევა. შეგებებული სარჩელის ავტორს ევალებოდა შესაბამისი პოზიცია წარედგინა მტკიცებულებების მიღების შემდგომ საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე, რისი განუხორციელებლობაც სსსკ-ის 219.1 მუხლის მიხედვით, ზღუდავს პროცესის მონაწილეს საქმის მთავარ სხდომაზე ახალი პოზიცია დააფიქსიროს.

39. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მოპასუხეთა მიერ შეთავაზებულ საიჯარო ქირის ოდენობას არაგონივრულად მაღალ ოდენობად მიიჩნევს და თვლის, რომ ლიანდაგით სარგებლობის საზღაური უნდა განისაზღვროს არა მხოლოდ მესაკუთრეთა სურვილის, არამედ საქართველოს სარკინიგზო კოდექსითა და სს „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს ზემოაღნიშნული დადგენილებით დადგენილი წესის შესაბამისად (ხელშეკრულებით განსაზღვრული საზღაური არ უნდა აღემატებოდეს რკინიგზის მიერ ანალოგიური მომსახურებისათვის დადგენილ საფასურს. ერთი ვაგონის (დატვირთული; ცარიელი) გატარების საფასური ერთი მიმართულებით ყოველ დაწყებულ 100 მეტრზე შეადგენს 1.00 აშშ დოლარს). სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლი, საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის პირველი მუხლი, მე-2 მუხლის „ჟ”, „ქ”, „ჰ¹²”, „ჰ¹⁵” ქვეპუნქტები, 31-ე მუხლის მე-10, მე-12 ნაწილები, სს „ს.რ–ის” დირქტორთა საბჭოს 29.11.2016წ. N30/50 დადგენილებით დამტკიცებული „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და საფასურების“ მე-8 მუხლის მე-18 პუნქტი (მე-8 მუხლს ახალი მე-18 პუნქტი დაემატა სს „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს 17.03.2017წ. N27/12 დადგენილების მე-2 პუნქტის საფუძველზე განხორციელებული ცვლილების შედეგად) და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ განსახილველ შემთხვევაში გადაწყვეტილების კანონიერ ძლაში შესვლამდე სამართლიანი იქნებოდა მხარეთა შორის ურთიერთობის საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის 31-ე მუხლის მე-10 პუნქტით დადგენილი წესისა და სს „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს 29.11.2016წ. N30/50 დადგენილებით დამტკიცებული „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და დამატებითი საფასურების“ შესაბამისად დარეგულირება. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეები კვლავ იქნებიან უფლებამოსილნი, თავიანთი სახელშეკრულებო ურთიერთობა ურთიერთშეთანხმების გზით მოაწესრიგონ, სასამართლოს გადაწყვეტილების შინაარსის გათვალისწინებით.

40. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოსარჩელე იყენებს პირველი მოპასუხის სარკინიგზო მისასვლელ 622 მ ლიანდაგს. ამასთან, სს „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს 29.11.2016წ. N30/50 დადგენილებით დამტკიცებული „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და დამატებითი საფასურების“ მე-8 მუხლის მე-18 პუნქტის თანახმად, ერთი ვაგონის გატარების საფასური ერთი მიმართულებით ყოველ დაწყებულ 100 მეტრზე შეადგენს 1 აშშ დოლარს. მოსარჩელის მიერ სარჩელში და საქმის განხილვისას მითითებული ფაქტობრივი გარემოების თანახმად, რაც პირველ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, მოსარჩელის წლიური ტვირთბრუნვა საშუალოდ 60 000 ტონას შეადგენს (იხ. სარჩელი და 2018 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი), ერთი ვაგონი კი, საშუალოდ 65 ტონას იწონის. შესაბამისად, წელიწადში გატარებული ვაგონების რაოდენობაა 923 (60 000 გაყოფილი 65-ზე). მოსარჩელის განმარტებით, ერთი მიმართულებით ვაგონის გატარებისას ტვირთი 700 მეტრს გადის, ხოლო ორივე მიმართულებით - 1 400 მეტრს. 100 მეტრზე 1 აშშ დოლარი ჯამში შეადგენს 14 აშშ დოლარს. 923 ვაგონი გამრავლებული 14 აშშ დოლარზე კი 12 922 აშშ დოლარის ტოლია. შესაბამისად, ლიანდაგით სარგებლობის საშუალო წლიური საფასური დღგ-ს გარეშე 12 922 აშშ დოლარს, დღგ-ს ჩათვლით კი - 15 248 აშშ დოლარს (12 922 აშშ დოლარს + 18%) შეადგენს. ამდენად, ყოველწლიური საშუალო საფასური დღგ-ს ჩათვლით 15 248 აშშ დოლარია, ხოლო ყოველდღიური - 41,78 აშშ დოლარი (15 248 გაყოფილი 365 დღეზე). მოცემულ შემთხვევაში პირველი მოპასუხის მოთხოვნას წარმოადგენს 2017 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, ე.ი. 2 წლის საზღაურის ანაზღაურება. საქართველოს ეროვნული ბანკის საჯარო მონაცემების თანახმად, მითითებულ პერიოდში 1 აშშ დოლარის საშუალო გაცვლითი კურსი 2,70-ს შეადგენდა. შესაბამისად, 2 წლის საზღაური 82 339,20 ლარს უდრის (2X15 248X2,70), რისი ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ.

41. ზემოთ მითითებულ დაანგარიშებაზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხის მოთხოვნა მისი კუთვნილი ლიანდაგით სარგებლობისათვის მოსარჩელისათვის 2018 წლის 01 იანვრიდან ყოველდღიურად 809 ლარის დაკისრების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ყოველდღიურად 41,78 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის შესაბამისად (15 248:365).

42. რაც შეეხება მეორე მოპასუხის მოთხოვნებს, სააპელაციო პალატამ ასევე საფუძვლიანად მიიჩნია მისი მოთხოვნა 2017 წლის 01 აპრილიდან 2018 წლის 01 თებერვლამდე მოსარჩელისათვის 15 000 ლარის დაკისრების თაობაზე (თვეში 1 500 ლარის დაანგარიშებით). სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე მეორე მოპასუხის აღნიშნულ მოთხოვნას ფორმალურად არ ცნობს, თუმცა განმარტავს, რომ 2017 წლის 01 აპრილიდან 2018 წლის 02 აპრილის ჩათვლით მოსარჩელეს მეორე მოპასუხის ლიანდაგის გავლით მიღებული აქვს 900 ვაგონი ტვირთი და ასანაზღაურებელი თანხა 17 330, 81 ლარს შეადგენს (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 289, 292), შესაბამისად, საფუძვლიანად უნდა იქნეს მიჩნეული სასარჩელო მოთხოვნა 15 000 ლარის დაკისრების ნაწილში. აპელანტს აღნიშნულთან მიმართებით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარუდგენია.

43. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მეორე მოპასუხე ასევე ითხოვს 2018 წლის 01 მარტიდან მის კუთვნილ ლიანდაგზე ტვირთის გადაზიდვის შემთხვევაში მოსარჩელისათვის ყოველ გატარებულ 1 ტონა ტვირთზე 3 ლარის გადახდის დაკისრებას. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით დადგენილია, რომ ტვირთის გადაზიდვის საზღაურის კალკულაციისას მოსარჩელე მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის სიგრძეს 400 მეტრამდე ამრგვალებს, რასაც ეს უკანასკნელი არ შედავებია (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 289). შესაბამისად, მხარეთა პოზიციის გათვალისწინებით, მეორე მოპასუხის კუთვნილი ლიანდაგის სიგრძედ, მხარეთა ნების შესაბამისად, კალკულაციისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს 400 მეტრის მანძილი. ამდენად, ვინაიდან სს „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს 29.11.2016წ. N30/50 დადგენილებით დამტკიცებული „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფების და დამატებითი საფასურების“ მე-8 მუხლის მე-18 ნაწილის თანახმად, ერთი ვაგონის გატარების საფასური ერთი მიმართულებით ყოველ დაწყებულ 100 მეტრზე 1 აშშ დოლარს შეადგენს, მეორე მოპასუხის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე მისი კუთვნილი ლიანდაგით სარგებლობისთვის მოსარჩელეს თითოეულ გატარებულ ვაგონზე 8 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს (ერთი მიმართულებით ვაგონი გადის 400 მეტრს, ორივე მიმართულებით - 800 მეტრს; 100 მეტრზე 1 აშშ დოლარი ჯამში 8 აშშ დოლარს შეადგენს).

44. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საკუთარი შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. პირველმა მოპასუხემ ასევე მოითხოვა მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.10.2019წ. საოქმო განჩინების, საბუთის სიყალბის შესახებ განცხადების განუხილველად დატოვების შესახებ იმავე სასამართლოს 23.02.2022წ. საოქმო განჩინებისა და სააპელაციო მოთხოვნის დაზუსტებაზე უარის თქმის შესახებ იმავე სასამართლოს 23.02.2022წ. საოქმო განჩინების გაუქმება.

45. პირველმა კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

45.1. საკასაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რამდენად რელევანტურია მოცემულ საქმეში სარკინიგზო კოდექსის 31.10 მუხლით დადგენილი რეგულაციისა და აღნიშნულის საფუძველზე „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და დამატებითი საფასურების“ მე-8 მუხლის მე-18 პუნქტის გამოყენება (მით უმეტეს სავალდებულო წესით). ზემოაღნიშნული ნორმის არასწორად გამოყენებამ არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

45.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით გაგზავნილ შაბლონს (23.12.2015წ. ე.წ. „შეთანხმება“) მიანიჭეს შეთანხმების მნიშვნელობა (მაშინ როდესაც ამ შაბლონზე პირველი მოპასუხის ნება გამოხატული არ არის), იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარდგენილია არაერთი მტკიცებულება, რომლებიც ცალსახად გამორიცხავს მის არსებობას/ნამდვილობას. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უხეშად დარღვიეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე მუხლების მოთხოვნები, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

45.3. მოცემულ საქმეზე პირველი მოპასუხის შუამდგომლობის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს 04.12.2019წ. საოქმო განჩინებით გამოთხოვილ იქნა და საქმეს მტკიცებულების სახით დაერთო თბილისის საქალაქო სასამართლოს 29.10.2019წ. განაჩენი (სისხლის სამართლის საქმე N1/1470-19). აღნიშნული განაჩენის მიხედვით, მ.კ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. განაჩენში მითითებულია შემდეგი: „სასამართლოს დადასტურებულად მიაჩნია ის გარემოება, რომ მ.კ–მა ჩაიდინა თაღლითობა, ე.ი. მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, სხვისი დიდი ოდენობით ნივთის დაუფლება მოტყუებით, რაც გამოიხატა შემდეგში: 2015 წლის 17 ნოემბერს და 2015 წლის 28 დეკემბერს [პირველი მოპასუხის] ყოფილმა დირექტორმა, მ.კ–მა [პირველი მოპასუხისათვის] ჩასარიცხი საიჯარო ქირის თანხა - 33 146 ლარის ოდენობით, კომპანიას [მოსარჩელეს] მოტყუებით თავის კუთვნილ კომპანიაში - [მესამე პირის] სს „ს.ბ–ის“ ანგარიშზე ეტაპობრივად გადაარიცხინა. 2015 წლის 17 ნოემბრიდან იმავე წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდში მ.კ–მა ძველი თბილისის რაიონში, აბაშაში და სამტრედიაში განთავსებული სს „ს.ბ–ის“ ბანკომატებიდან ზემოხსენებული თანხა გაანაღდა, თაღლითურად დაეუფლა და მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრა. აღნიშნულმა ქმედებამ 33 146 ლარის ოდენობით ზიანი გამოიწვია“. ამავე განაჩენში დაზარალებულად მითითებულია მოსარჩელე. მართლაც, საქმეში წარდგენილია 2015 წლის ნოემბერ-დეკემბრის 3 ანგარიშფაქტურა და ასევე 17.11.2015წ. და 28.12.2015წ. საგადახდო დავალებები. ანგარიშფაქტურები გამოწერილია მესამე პირის მიერ, ხოლო საგადახდო დავალებებში თანხის მიმღებად ფიქსირდება ასევე მესამე პირი (და არა პირველი მოპასუხე, რომელიც ხელშეკრულების მხარეს წარმოადგენდა). ზემოაღნიშნული განაჩენიდან ცალსახად დადასტურდა, რომ ვინაიდან მ.კ–ი თაღლითურად დაეუფლა პირველი მოპასუხისათვის ჩასარიცხ საიჯარო ქირის თანხას - 33 146 ლარს, მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ არ აქვს შესრულებული საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება. ეს გარემოება კი ცალსახად გამორიცხავს 23.12.2015წ. ე.წ. „შეთანხმების“ ნამდვილობას და პირდაპირ მიუთითებს ამ „შეთანხმების“ სიყალბეზე (თუკი „შეთანხმების“ ნაბეჭდ ტექსტზე დამრეცად განხორციელებული გაურკვეველი წარწერა - ნაჯღაბნი კ.წ–ას სახელით შესრულებულ, გაყალბებულ ხელმოწერად იქნება აღქმული სასამართლოს მიერ);

45.4. 23.12.2015 წლით დათარიღებული ე.წ. „შეთანხმება“ არ არის ხელმოწერილი პირველი მოპასუხის დირექტორის, კ.წ–ას მიერ, თუკი დამრეცად შესრულებული გაურკვეველი წარწერა (გაურკვეველია კალმით არის ეს მინაწერი თუ სხვა საშუალებით) საერთოდ ხელმოწერად შეიძლება იქნეს აღქმული. ეს წარწერა თავისი მოყვანილობით/გრაფიკულად ახლოსაც კი არ არის თუნდაც საქმეში არსებულ კ.წ–ას სხვა ხელმოწერებთან (მაგ., იხ. მოსარჩელის 06.06.2018წ. შესაგებლეზე თანდართული 25.02.2016წ. წერილი);

45.5. საქმეში არსებული სხვა გარემოებები, მტკიცებულებები და, მათ შორის, თვით მოსარჩელის მიერ არაერთხელ წერილობით თუ ზეპირად გაჟღერებული პოზიცია, ცალსახად მიუთითებს, რომ შეუძლებელია 23.12.2015წ. „შეთანხმების“ რეალურად არსებობა შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით ცალსახად დასტურდება, რომ 2014 წლის ოქტომბრის ბოლოდან მ.კ–ი აღარ წარმოადგენდა პირველი მოპასუხის დირექტორს. აღნიშნულის თაობაზე ამ უკანასკნელმა 2014 წელსვე აცნობა მოსარჩელეს. დირექტორის ცვლილებიდან 1 წელზე მეტი პერიოდის გასვლის შემდეგ მოსარჩელის მიერ მ.კ–ის კუთვნილი სხვა კომპანიის ანგარიშზე თანხის ჩარიცხვა ვერ ჩაითვლება პირველი მოპასუხის წინაშე ვალდებულების შესრულებად;

45.6. ყოველივე ზემოაღნიშნულს მოსარჩელეც აღიარებს და დამატებით მიუთითებს, რომ იგი მ.კ–მა შეცდომაში შეიყვანა, თანხის ჩარიცხვიდან რამდენიმე თვის შემდეგ მოსარჩელეს დაჰპირდნენ, რომ სხვა იურიდიულ პირზე გადახდა ჩაეთვლებოდა პირველი მოპასუხისათვის გადახდად. ხანგრძლივი სასამართლო განხილვის პროცესში მოსარჩელის არცერთ წარმომადგენელს მიუთითებია, რომ მოსარჩელე უნდა გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან მხარეთა შორის 23.12.2015წ. შეთანხმების არსებობის საფუძვლით. შესაბამისად, იბადება კითხვა: რატომ არ უთითებდნენ მოპასუხის წარმომადგენლები 23.12.2015წ. ე.წ. „შეთანხმებაზე“? ამ კითხვაზე პასუხი მარტივია: იმიტომ რომ ასეთი „შეთანხმება“ ბუნებაში არ არსებობს და ეს თვით მოსარჩელის წარმომადგენლებმა დაადასტურეს როგორც წარდგენილი წერილობითი მასალებით, ისე 24.04.2019წ. სასამართლო განხილვისას, კერძოდ: საქმეშია მოსარჩელის 06.06.2018წ. შესაგებელი, სადაც მე-4 ფაქტობრივ გარემოებაზე შედავებისას მოსარჩელის წარმომადგენლებმა მიუთითეს შემდეგი: „მ.კ–ისათვის ასევე რამოდენიმეჯერ იქნა მიწერილი და სატელეფონო საუბრის დროს გაჟღერებული, რომ საჭირო იყო უფლებამოსილი პირის საჯარო რეესტრში მისვლა და ძველი იჯარის გაუქმება და ახალი იჯარის ხელშეკრულების დარეგისტრირება. სატელეფონო საუბრების დროს ქალბატონი მ.კ–ი მოსარჩელის წარმომადგენლებს პირდებოდა აღნიშნული საკითხის მოგვარებას, თუმცა უშედეგოდ“. 2016 წლის პირველ თვეებში განვითარებული მოვლენების შესახებ მოსარჩელის წარმომადგენლები იქვე მიუთითებენ: „თ.კ–ძე მოსარჩელის წარმომადგენელს დაჰპირდა, რომ [პირველი მოპასუხის] იმჟამინდელი დირექტორი კ.წ–ა მოაწერდა ხელს წერილს, რომლის თანახმად, ის აღიარებდა, რომ [მოსარჩელის] მიერ გადმორიცხული თანხა ჩაითვლება [პირველი მოპასუხისათვის] გადახდილად“;

45.7. საქმეშია წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერი (ს.კ. 01.00.581; სწორედ ამ კოდზე იყო რეგისტრირებული 2011 წლის იჯარა), რომლის თანახმად, 2011 წლის იჯარა დღესაც არ არის გაუქმებული, ანუ დასტურდება ის ფაქტი, რომ 2015 წლის დეკემბერში მხარეთა შორის არავითარი შეთანხმება არ გაფორმებულა იჯარის შეწყვეტის შესახებ;

45.8. 23.12.2015წ. ე.წ. „შეთანხმება“ რომ ბუნებაში არ არსებობს მოსარჩელის 06.06.2018წ. შესაგებელზე თანდართული მტკიცებულებებიც ადასტურებს, კერძოდ, კორესპონდენცია ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით: 2015 წლის 23 დეკემბერს თ.პ–ძე (მოსარჩელის იურისტი) ი.დ–ს (მოსარჩელის ბუღალტერი) და ასევე ადრესატს s@mail.ru (რომელიც სავარაუდოდ მ.კ–ის ელ. ფოსტაა) უგზავნის ძველი იჯარის (2011) ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ახალი იჯარის ხელშეკრულების შაბლონებს. ამ მიმოწერას თან ერთვის 2016 წლის 01 იანვრით დათარიღებული იჯარის ხელშეკრულების და ასევე 01.06.2011 წლის იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების შაბლონები. ერთ შემთხვევაში ეს შაბლონები არ არის ხელმოწერილი, მეორე შემთხვევაში კი მოსარჩელის ბეჭდითა და მათი წარმომადგენლების ხელმოწერით არის დამოწმებული. ხაზგასმით აღსანიშნავია, რომ ამ შაბლონებზე პირველი მოპასუხის დირექტორის, კ.წ–ას სახელით ხელმოწერა საერთოდ არ არის შესრულებული;

45.9. პირველ მოპასუხეს ჩაბარდა მოსარჩელის 06.06.2018წ. შესაგებელი და თანდართული მასალები. აღნიშნული შესაგებლის 37-ე გვერდზე გვხვდება 23.12.2015წ. ე.წ. „შეთანხმების“ შაბლონი. აღნიშნულ შაბლონზე ტექსტის ბოლოს მითითებულია ხელშეკრულების მხარეთა - მოიჯარის და მეიჯარის რეკვიზიტები ნაბეჭდი სახით. მოსარჩელის გრაფაში მითითებულია რ.გ–ძისა და გ.ლ–ძის სახელით შესრულებული ხელმოწერები და გამოყენებულია მოსარჩელის ბეჭედი, ხოლო მოიჯარე პირველი მოპასუხის გრაფაში კომპანიის სხვა რეკვიზიტებთან ერთად ნაბეჭდი ფორმით მითითებულია „დირექტორი კ.წ–ა“ და აღნიშნული ნაბეჭდის ქვეშ გავლებულია ჰორიზონტალური ხაზი, სადაც კ.წ–ას სახელით ხელმოწერა (თუნდაც გაყალბებული) შესრულებული არ არის;

45.10. 06.06.2018წ. შესაგებელზე თანდართული მასალების თანახმად, 2015 წლის 29 დეკემბერს თ.პ–ძემ ელ. ფოსტის მეშვეობით მიმართა სავარაუდოდ მ.კ–ს და ი.დ–ს შემდეგი ტექსტით: „ქალბატონო მ–ნა, გიგზავნით ჩვენი მხრიდან ხელმოწერილ დოკუმენტაციას. შეწყვეტის დოკუმენტი აუცილებლად საჯარო რეესტრში უნდა გაფორმდეს, რადგან საჯარო რეესტრში ძველი იჯარის ხელშეკრულება დარეგისტრირებულია. დღეს 4 საათზე, ან ხვალ დღის მეორე ნახევარში, როდის მოახერხებს თქვენი კომპანიის წარმომადგენელი (მინდობილობით) მოვიდეს საჯარო რეესტრში და იქ ოფიციალურად მოვხსნათ ძველი იჯარა ქონებიდან?“. შემდეგ გვერდებზე კი გვხვდება ზემოაღნიშნული 23.12.2015წ. შეთანხმებისა და 01.01.2016წ. ხელშეკრულების შაბლონები (რომლებიც მხოლოდ მოსარჩელის წარმომადგენელთა მიერ მართლაც არის ხელმოწერილი და ბეჭედდასმული). მოცემული ელექტრონული წერილიდან ცალსახაა, რომ ნება გამოხატული აქვს მხოლოდ მოსარჩელეს, პირველ მოპასუხეს ნება გამოხატული არა აქვს. 23.12.2015წ. „შეთანხმების“ არარსებობას აგრეთვე ადასტურებს თ.პ–ძის 11.01.2016წ. ელ. წერილი, სავარაუდოდ მ.კ–ის მიმართ გაგზავნილი, სადაც ვკითხულობთ: „თუ შეიძლება მომწერეთ თქვენი წარმომადგენელი (მინდობილობით) როდის შეძლებს ამ დღეებში რეესტრში მოვიდეს, რომ ძველი იჯარის ხელშეკრულება გავაუქმოთ“. ე.ი. 2016 წლის 11 იანვრის მდგომარებითაც კი 23.12.2015წ. „შეთანხმება“ არ არის შემდგარი;

45.11. უფრო მეტიც, 2016 წლის 23 თებერვალს თ.პ–ძე ელ. ფოსტის მეშვეობით უკვე ნამდვილად პირველი მოპასუხის უფლებამოსილ წარმომადგენლებს სწერს, რომ ძველი იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის აუცილებელია საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, ასევე, გასაფორმებელია ახალი ხელშეკრულება ლიანდაგით სარგებლობაზე (გვ. 51). 23 თებერვალსვე პირველი მოპასუხის იმჟამინდელი იურისტი, ქ.ტ–ი სწერს თ.პ–ძეს, გაუგზავნოს შესაწყვეტი ხელშეკრულებების ასლები, ვინაიდან რეესტრიდან გამოთხოვა მეტ დროს მოითხოვს (გვ. 52). აღნიშნული კორესპონდენციიდან ცხადია, რომ 2016 წლის თებერვლის ბოლოსაც კი მოსარჩელისათვის 2011 წლის 01 ივნისის იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტა და ახალი იჯარის ხელშეკრულების გაფორმება დგას დღის წესრიგში, რაც თავისთავად გულისხმობს იმას, რომ 2015 წლის 23 დეკემბერს (2 თვით ადრე) მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არავითარი შეთანხმება არ გაფორმებულა;

45.12. მთავარი მაინც ის არის, რომ 2015 წლის ნოემბერ-დეკემბერში მ.კ–ი აღარ წარმოადგენდა პირველი მოპასუხის დირექტორს (უფლებამოსილ პირს) და მოცემულ პერიოდში მ.კ–ის მიერ გამოხატული რაიმე ნება პირველი მოპასუხის სახელით (თუნდაც ასეთს ადგილი ჰქონოდა) ბუნებრივია არ წარმოადგენს ამ უკანასკნელის ნებას. აღნიშნულს ადასტურებს 2015 წლის 22 დეკემბერს (ანუ 28 დეკემბრის გადარიცხვამდე 6 დღით ადრე) მოსარჩელის წარმომადგენელებს - თ.პ–ძესა და ი.დ–ს შორის არსებული ელექტრონული მიმოწერა (ერთვის მოსარჩელის 06.06.2018წ. შესაგებელს, გვ. 24), სადაც დადვანი აცნობებს პაიჭაძეს, რომ შეცვლილია დირექტორი, სანახავია ამონაწერი, ხოლო პ–ძე პასუხობს დ–ს, რომ გადაამოწმებს ამონაწერს, მოამზადებს საბუთებს. ასევე აღსანიშნავია, რომ ელექტრონული ფოსტის საშუალებით 2015 წლის 23 დეკემბერს გაგზავნილ მოსარჩელის მიერ მომზადებულ შაბლონებში პირველი მოპასუხის წარმომადგენლად მითითებულია კ.წ–ა და არა მ.კ–ი;

45.13. 06.06.2018წ. შესაგებელზე თანდართული კორესპონდენციიდან ნათლად ჩანს, როგორ ცდილობდნენ მოსარჩელის წარმომადგენლები პირველი მოპასუხის დირექტორს (კ.წ–ას) წერილობით დაედასტურებინა, რომ 2015 წლის ივლისიდან არსებული საიჯარო ქირის დავალიანების გაურკვეველი ორგანიზაციისათვის გადახდა ჩათვლილიყო პირველი მოპასუხისათვის გადახდად;

45.14. ყურადსაღებია მოსარჩელის მიერ 05.07.2018 წელს პროკურატურაში წარდგენილი განცხადებაც შესაძლო დანაშაულის შესახებ. ამ განცხადებაში მოსარჩელის წარმომადგენელი მ.კ–ის ქმედების შეფასებისას მიუთითებს, რომ იკვეთება სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლით და 210-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნები. მოსარჩელის ინიციატივით დაწყებული გამოძიება მ.კ–ის მიერ შესაძლო დანაშაულის ჩადენის შესახებ, ნათლად მიუთითებს მოსარჩელის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე ყოველივე ზემოაღნიშნულის მიმართ;

45.15. 23.12.2015 წლის „შეთანხმების“ არარსებობის ფაქტი მოსარჩელის წარმომადგენლებმაც დაადასტურეს სასამართლო განხილვისას, მათ შორის, 24.04.2019 წლის სხდომაზე;

45.16. ყოველივე ზემოაღნიშნულის ფონზე სრულიად გაურკვეველია, როგორ მივიდა პირველი ინსტანციის სასამართლო იმ დასკვნამდე, თითქოს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებობს 23.12.2015წ. „შეთანხმება“, რომლითაც პირველმა მოპასუხემ დაადასტურა, რომ 01.06.2011წ. იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე არავითარი მოთხოვნა/პრეტენზია არ გააჩნია;

45.17. 23.12.2015წ. შეთანხმების არსებობა არალოგიკურიცაა, ვინაიდან თუკი შეთანხმება 23 დეკემბერს გაფორმდა და მხარეებმა დაადასტურეს ერთმანეთის მიმართ 2011 წლის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის არქონა, იმავე ხელშეკრულების საფუძველზე, ე.წ. შეთანხმების გაფორმებიდან რამდენიმე დღეში, 28 დეკემბერს, რატომ გადარიცხა მოსარჩელემ თანხა;

45.18. ორივე ინსტანციის სასამართლომ არამხოლოდ უკანონოდ/არასამართლიანად განსაზღვრა მოსარჩელის მიერ პირველი მოპასუხისათვის მიყენებული და სამომავლო ზიანის ოდენობა, არამედ უფრო შორსაც წავიდა და მხარეთა შორის სამომავლო ხელშეკრულების (არსებობის შემთხვევაში) ფასის ზღვარიც „დაადგინა“. საკასაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე უნდა დაადგინოს არამხოლოდ მოსარჩელის მიერ პირველი მოპასუხისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა, არამედ გადაწყვეტილებაში ხაზგასმით მიუთითოს, რომ მხარეთა შორის სამომავლო სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების ფასისა და სხვა პირობების განსაზღვრა მხოლოდ ხელშემკვრელი მხარეების კომპეტენციაა და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი ჩაერიოს მათი ნების ფორმირებაში. მხარეები უფლებამოსილნი უნდა იყვნენ სამომავლო ხელშეკრულებით (თუკი ასეთი იარსებებს) დამოუკიდებლად განსაზღვრონ ხელშეკრულების ფასი და სხვა პირობები;

45.19. ორივე ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის 31-ე მუხლის მე-10 ნაწილი. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებული ურთიერთობა (იგულისხმება ის ურთიერთობა, რაც 2016 წლის ბოლომდე არსებობდა, ასევე ის ფაქტობრივი ვითარება, რაც სახეზეა 2017 წლის 01 იანვრიდან) ცალსახად არის პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მისასვლელ ლიანდაგზე მოსარჩელის კუთვნილი ვაგონების გატარება ლოკომოტივით მომსახურების ან სხვა სახის მომსახურების გარეშე. ანუ, სხვა სიტყვებით თუ ვიტყვით, მხარეთა შორის ურთიერთობა არ არის ის ურთიერთობა (მომსახურება), რაც გათვალისწინებულია სარკინიგზო კოდექსის 31-ე მუხლის მე-10 ნაწილით. ეს ნორმა, თავისი შინაარსით, წარმოადგენს სპეციალურ (საგამონაკლისო) ნორმას (ეხება კონკრეტულ შემთხვევას). ხოლო, ნორმატიული აქტების შესახებ კანონის 5.1 მუხლის თანახმად, სპეციალური (საგამონაკლისო) ნორმები არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ანალოგიით და მისი წინამდებარე საქმეზე გამოყენება კანონდარღვევაა;

45.20. გაუგებარია რატომ გამოიყენეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლი, რომელიც სახელშეკრულებო პირობების სამართლიანად განსაზღვრაზე საუბრობს. მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ 2017 წლის 01 იანვრიდან მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა აღარ არსებობს და ეს სასამართლომაც დაადგინა;

45.21. მოცემულ საქმეში ასევე არარელევანტურია სამოქალაქო კოდექსის მე-9, 10.3, 8.3, 115-ე მუხლების, სარკინიგზო კოდექსის ცალკეული ნორმების გამოყენება და ასევე „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს 29.11.2016წ. N30/50 დადგენილებით დამტკიცებული „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და დამატებითი საფასურების“ მე-8 მუხლის მე-18 პუნქტის გამოყენება;

45.22. „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და დამატებითი საფასურების“ მე-8 მუხლის მე-18 პუნქტი არეგულირებს რკინიგზის კუთვნილ მისასვლელ ლიანდაგზე ვაგონების გატარების საფასურს მხოლოდ და მხოლოდ სს „ს.რ–ისათვის“. სხვაგვარად ამ ნორმის განმარტება შეუძლებელია. აღსანიშნავია, რომ ნორმის ამგვარ განმარტებას სრულად ეთანხმება სს „ს.რ–აც“ მოსარჩელის მიერ საქმეში წარდგენილი სს „ს.რ–ის“ 02.04.2018წ. N1925 წერილში. შესაბამისად, ამ ტარიფის სხვა სუბიექტზე სავალდებულო წესით გამოყენება დაუშვებელია;

45.23. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს უნდა აუნაზღაუროს ის ზიანი, რასაც მას 2017 წლის 01 იანვრიდან აყენებს;

45.24. მოსარჩელის მიერ პირველი მოპასუხისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისათვის სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო მთელი რიგი გარემოებები: ა) სარკინიგზო ლიანდაგის მოვლა-პატრონობა, ექსპლუატაციისათვის ვარგისი მდგომარეობის შენარჩუნება, სარემონტო სამუშაოები დაკავშირებულია სოლიდურ ხარჯებთან; ბ) საქმის განხილვისას კასატორი ხაზგასმით მიუთითებდა, რომ ობიექტურად შეუძლებელია სს „ს.რ–ისათვის“ მისაღები/სარფიანი ფასი ამავდროულად მისაღები იყოს სხვა კერძო სუბიექტებისათვის, მათ შორის, პირველი მოპასუხისათვის. მოცემულ შემთხვევაში სს „ს.რ–ის“ მიერ საკუთარი მიზნებისათვის დადგენილი ვაგონების გატარების ტარიფი საბაზრო ფასს (რაც არსებობს სხვა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის) რამდენიმეჯერ ჩამოუვარდება. ზოგადად, უნდა აღინიშნოს, რომ გატარებული ტვირთის რაოდენობის მიხედვით საფასურის გადახდა სამართლიანია ორივე მხარისათვის, განსაკუთრებით კი მოსარჩელისათვის. მისი გადასახდელი თანხის ოდენობა დამოკიდებულია მიღებული ტვირთის მასაზე, შესაბამისად, მოსარჩელეს არ უწევს იმ პერიოდისათვის რაიმე გადასახდელის გადახდა, როდესაც ტვირთს არ ატარებდა პირველი მოპასუხის კუთვნილ მისასვლელ ლიანდაგზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი მოპასუხის მისასვლელ ლიანდაგზე ყოველი 1 ტონა ტვირთის გატარებისათვის 5,9 ლარის (დღგ-ს ჩათვლით) გადახდა არის სავსებით სამართლიანი და, რაც მთავარია, საბაზრო ფასის შესაბამისი; გ) ზიანის ოდენობის სამართლიანად განსაზღვრის კუთხით ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ თვით მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მასალებზე დაყრდნობით, ტვირთის სარკინიგზო ტრანსპორტით საკუთარ საწყობამდე მიტანა მოსარჩელეს დაახლოებით 3 დოლარით უფრო ნაკლები უჯდება (1 ტონა ტვირთზე), ვიდრე საავტომობილო ტრანსპორტირებისას;

45.25. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით ერთმნიშვნელოვნად უნდა დაედგინა, რომ პირველ მოპასუხეს 2005 წლიდან საკუთრების უფლებით ეკუთვნის სარკინიგზო ლიანდაგი ს.კ. ....... (ობიექტის სიგრძე 992 მ, დაფარვის ზონა: ქ. თბილისი, ....... ქუჩა N12). აღსანიშნავია, რომ საქალაქო სასამართლოს 16.05.2019წ. გადაწყვეტილებით დადგენილი აქვს, რომ შპს „ს.რ–ის“ 2007 წლის მარტის სარკინიგზო მისასვლელი ლიანდაგის პასპორტის თანახმად, მისამართზე: ქ. თბილისი, ....... ქ., მდებარე პირველი მოპასუხის მფლობელობაში არსებული ლიანდაგის საერთო სიგრძეა 2 456 მეტრი, მათ შორის, გარე მისასვლელი ლიანდაგის სიგრძეა 992 მეტრი, შიდა მისასვლელი ლიანდაგის 1464 მეტრი. საქალაქო სასამართლოს ასევე ცალსახად აქვს დადგენილი, რომ მოსარჩელე სარგებლობდა და სარგებლობს პირველი მოპასუხის კუთვნილი, მხოლოდ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ლიანდაგით (3.1.3 პუნქტი), რაც ასევე დადგენილია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებითაც;

45.26. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს ერთმნიშვნელოვნად უნდა დაედგინათ, რომ მიუხედავად არაერთი გაფრთხილებისა, მოსარჩელე პირველი მოპასუხის ნებართვის გარეშე (ყოველგვარი ინფორმირების გარეშე) 2017 წლის 01 იანვრიდან აგრძელებდა ტვირთის ტრანსპორტირებას მოცემულ საქმეზე სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების აღსასრულებლად წარდგენამდე. სარკინიგზო ლიანდაგზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარების (2017 წლის ზაფხული) ობიექტური აუცილობლობა ცალსახად დადგენილია საქმეში არსებული მასალებით.

46. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მის ნაწილში შეგებებული სარჩელების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

47. მეორე კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

47.1. მოსარჩელე 2011 წლიდან 2017 წლამდე საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე სარგებლობდა მოპასუხეთა რკინიგზის მისასვლელი ლიანდაგებით. იგი ასევე ახორციელებდა მიმდინარე სარემონტო სამუშაოებს მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციისათვის ვარგისი მდგომარეობის უზრუნველსაყოფად. მხარეთა შორის წინამდებარე დავა წარმოიშვა იჯარის ხელშკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, როცა პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელისაგან მოითხოვა დაახლოებით 15-ჯერ გაზრდილი ლიანდაგით სარგებლობის საფასურის გადახდა, რაც ბევრად აჭარბებდა ს.რ–ის მიერ დადგენილ ლიანდაგით სარგებლობის საფასურს. შესაბამისად, მხარეები ვერ შეთანხმდნენ მისასვლელი სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობის უფლებასა და მის პირობებზე. მოპასუხეები მიიჩნევენ, რომ მათ კუთვნილ რკინიგზის მისასვლელ ლიანდაგთან დაკავშირებით მათ გააჩნიათ შეუზღუდავი საკუთრების უფლება, რომლით სარგებლობაც შესაძლებელია მხოლოდ მათი ნება-სურვილის შემთხვევაში, თუმცა, კასატორის მოსაზრებით, როცა საკითხი შეეხება მისასვლელი ლიანდაგით სარგებლობას, რომლის გარეშეც მოსარჩელე ვერ გამოიყენებს თავის სარკინიგზო ჩიხს, ასეთ დროს მოპასუხეთა საკუთრება არ არის აბსოლუტური ხასიათის და მათ არ შეიძლება ჰქონდეთ უფლება საკუთარი ნება-სურვილით გადაწყვიტონ სარკინიგზო ჩიხით სარგებლობის საკითხი;

47.2. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობას „საწყობთან მისავლელი ალტერნატიული გზის“ შესახებ შემდეგი გარემოებების გამო: სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა სარჩელის საგანი და საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ მოსარჩელე სარჩელით ითხოვს აუცილებელი გზის დადგენას მის სარკინიგზო ჩიხთან (და არა საწყობთან) მისასვლელად. მოსარჩელის მოთხოვნა არასდროს ყოფილა საწყობთან მისასვლელად აუცილებელი გზის დადგენა. სასარჩელო მოთხოვნაში სიტყვა „საწყობი“ საერთოდ არ ფიგურირებს და გაუგებარია რის საფუძველზე მიუთითა სასამართლომ, რომ მოსარჩელე საწყობთან მისასვლელ აუცილებელ გზას ითხოვს. მოსარჩელის საწყობი, ეზო, ოფისი და ა.შ მდებარეობს სხვა მიწის ნაკვეთზე, სხვა საკადასტრო კოდით და ის ამ დავის საგანი საერთოდ არ არის. საქმის მასალებით უდავოა, რომ წინამდებარე დავის საგანი არის მოსარჩელის სარკინიგზო ჩიხი და მასთან მისასვლელი გზის უფლება;

47.3. შესაბამისად, სამართლოს მსჯელობა მოსარჩელის „რკინიგზის ჩიხთან“ მისასვლელი გზის ალტერნატივად „საწყობთან მისასვლელის“ არსებობის შესახებ, ეწინააღმდეგება სასარჩელო მოთხოვნის შინაარსს (დავის საგანს) და იურიდიულად სრულიად დაუსაბუთებელია, რაც მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია;

47.4. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სასამართლოს მსჯელობას, თითქოს მოსარჩელის მოთხოვნა აუცილებელი გზის დადგენაზე ფინანსური მიზანშეწონილობითაა განპირობებული შემდეგი გარემოებების გამო: სამეწარმეო საქმიანობაში ფინანსური საკითხების არსებობა ცხადია ნორმალურია და არ გამოირიცხება, მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში სარჩელის საგანი არ არის მოსარჩელის ფინანსური ინტერესების გაუმჯობესება, არამედ რეალურად სარჩელის საგანია მოსარჩელის საკუთრების უფლების დაცვა და მისი სრულყოფილი რეალიზაცია სარკინიგზო ჩიხთან მიმართებაში. კერძოდ, საქმის მასალებით უდავოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაშია სარკინიგზო ჩიხი, რომელიც მოპასუხეთა კუთვნილი მისასვლელი ლიანდაგებით უკავშირდება რკინიგზის ცენტრალურ ხაზს. უდავოა ისიც, რომ მოსარჩელეს გააჩნია ხელშეკრულება ს.რ–ასთან შესაბამისი მომსახურების შესახებ. ამდენად, მისი ინტერესია, სრულყოფილად განახორციელოს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება მის კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხზე, რაც მოიცავს იმას, რომ მოსარჩელს ჰქონდეს შესაძლებლობა, სრულყოფილად ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგოს კუთვნილი სარკინიგზო ჩიხი. სწორედ ამ უფლებების რეალიზებისათვის არის აუცილებელი, რომ სარკინიგზო ჩიხთან არსებობდეს მისასვლელი გზა, რის გარეშეც მოსარჩელის სარკინიგზო ჩიხი არის აბსოლუტურად იზოლირებული, უფუნქციო და გამოყენებისათვის უვარგისი. ეს კი ნიშნავს, რომ აუცილებელი გზის დადგენა პირდაპირ კავშირშია მოსარჩელის მიერ სარკინიგზო ჩიხზე მისი საკუთრების უფლების რეალურად განხორციელებასთან;

47.5. კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის აბსტრაქტული შემადგენლობით გათვალისწინებული მოთხოვნის განხორციელების ყველა წინაპირობა, რის გამოც სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა მოსარჩელის სარჩელი მის კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხთან მისასვლელი აუცილებელი გზის დადგენის თაობაზე;

47.6. უცილებელი გზის დადგენის საკითხის გადაწყვეტისას უმთავრესი წინაპირობაა იმის გარკვევა, მიწის ნაკვეთს (ამ შემთხვევაში კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხს) აქვს თუ არა ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან. სარკინიგზო ლიანდაგის თავისებურებიდან გამომდინარე, ის შეიძლება უკავშირდებოდეს მხოლოდ შესაბამის სარკინიგზო ლიანდაგს, რაც უზრუნველყოფს ამ ხაზოვანი ნაგებობის ფუნქციონირებას (ჯეროვან გამოყენებას). მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ მოსარჩელის სარკინიგზო ჩიხს არ აქვს არავითარი კავშირი სხვა ლიანდაგებთან, გარდა მოპასუხეთა ლიანდაგებისა და არ არსებობს არანაირი ალტერნატიული შესაძლებლობა მისი სარკინიგზო ჩიხის ძირითად სარკინიგზო კვანძთან დასაკავშირებლად;

47.7. სარკინიგზო ჩიხთან მისასვლელი ალტერნატიული გზის არარსებობის ფაქტი დასტურდება ს.რ–ის 14.03.2018წ. წერილით;

47.8. ამასთან, სსკ-ის 180-ე მუხლის განხორციელების მიზნებისათვის, სადავო არ არის ისიც, რომ ალტერნატიული სარკინიგზო გზის არარსებობა მოსარჩელის ბრალეული ქმედებით არ არის გამოწვეული (სსკ-ის 180.2 მუხლი). პირიქით, 2011 წელს სწორედ მოსარჩელემ აღადგინა და რეაბილიტაცია ჩაუტარა არა მხოლოდ საკუთარ მისასვლელ ლიანდაგს, არამედ მოპასუხეთა კუთვნილ ლიანდაგებსაც. გარდა ამისა, ამ პერიოდიდან მოყოლებული სწორედ მოსარჩელე იხდიდა ექსპლუატაციისათვის საჭირო მიმდინარე ხარჯებს;

47.9. ამრიგად, მართალია, სასამართლომ სწორად შეარჩია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა (სსკ-ის 180-ე მუხლი), თუმცა არასწორად დაადგინა, რომ არ არსებობს ამ ნორმის აბსტრაქტული შემადგენლობით გათვალისწინებული წინაპირობები;

47.10. პირველმა მოპასუხემ 2017 წლის აგვისტოში თვითნებურად დაკეტა სარკინიგზო ჩიხი, რაც ემსახურებოდა მოსარჩელის იძულებას, დასთანხმებოდა მის მიერ წაყენებულ ლიანდაგით სარგებლობის პირობებს. მოპასუხის ამ თვითნებური ქმედებების გამო მოსარჩელემ განიცადა ზიანი;

47.11. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის მხრიდან თვითნებური ქმედების განხორციელების ფაქტი, რაც დააფუძნა იმ გარემოებას, რომ ამ უკანასკნელმა 2017 წლის 11 აგვისტოს წერილით ლიანდაგზე დაწესებული შეზღუდვების თაობაზე წინასწარ გააფრთხილა მოსარჩელე და მოსთხოვა შესაბამისი გრაფიკის წარდგენა, რაც თავად მოსარჩელემ არ უზრუნველყო. აღნიშნულს კასატორი არ ეთანხმება, ვინაიდან, მისი მოსაზრებით, ეს დასკვნა მიღებულია ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად და არასრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად. სასამართლოს ლიანდაგის ჩაკეტვის საკითხი უნდა შეეფასებინა არა მხოლოდ 2017 წლის 11 აგვისტოს წერილით, არამედ ერთობლიობაში, იმის გათვალისწინებით თუ რა უძღოდა წინ ამ წერილს, ან რა ხდებოდა მის შემდეგ და, ასევე, რამდენად შეესაბამებოდა რეალობას წერილში მოყვანილი ვითომდა „გადაუდებელი“ სარემონტო სამუშაოების განხორციელების ინტერესი;

47.12. სასამართლოს მიერ დადგენილია და მხარეებიც სადავოდ არ ხდიან, რომ მისასვლელი სარკინიგზო ლიანდაგის მთლიანი მონაკვეთი, მათ შორის, მოპასუხეთა კუთვნილი ნაწილი თავის დროზე რეაბილიტირებულ იქნა სწორედ მოსარჩელის მიერ და წლების განმავლობაში იგი ახორციელებდა ამ მონაკვეთების მიმდინარე სარემონტო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოებს. ამ მოტივით ჯერ 2017 წლის 10 მარტს, ხოლო განმეორებით 2017 წლის 25 აპრილს მოსარჩელემ დადგენილი წესით მიმართა შპს „ს.რ–ას“ მისასვლელი ლიანდაგის შემოწმების თხოვნით. „ს.რ–ის“ უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა 2017 წლის 17 მარტს და იმავე წლის 11 მაისს შეამოწმა მოსარჩელის მიერ ექსპლუატაციაში მყოფი ლიანდაგი (მათ შორის, მოპასუხეთა კუთვნილი მონაკვეთი) და გამოავლინა გარკვეული ხარვეზები. მოსარჩელის დაკვეთით ჩატარდა ლიანდაგის სარემონტო სამუშაოები, რის შემდეგაც, 2017 წლის 20 ივნისს იმავე შპს „ს.რ–ის“ მიერ განხორციელდა მისავლელი სარკინიგზო - ლანდაგის მდგომარეობის შემოწმება და დადასტურდა, რომ სარკინიგზო ლიანდაგი ვარგისი იყო ექსპლუატაციისათვის დადგენილი სიჩქარით, რაც ეცნობა მოსარჩელეს 03.07.2017 წლის წერილით;

47.13. სწორედ ამ ფონზე და ამ მოვლენების პარალელურად პირველმა მოპასუხემ 2017 წლის ივნისში შპს „ს.რ–ას“ და მისასვლელი ლიანდაგით მომსახურე სხვა სუბიექტებს გაუგზავნა პირველი წერილი, სადაც აღნიშნული იყო, რომ 26 ივნისიდან იგი გეგმავდა ლიანდაგზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარებას, რასაც შეეძლო ტვირთების გადაადგილების შეფერხება გამოეწვია. ამ წერილის საპასუხოდ მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს გაუგზავნა წერილი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ დაუსაბუთებელია პირველი მოპასუხის განცხადება სარემონტო სამუშაოების საჭიროების თაობაზე 26 ივნისიდან, რადგან 2017 წლის ივნისში სარემონტო სამუშაოების განხორციელების საჭიროება არ არსებობდა და ეს დადასტურებული იყო შპს „ს.რ–ის“ შემოწმების აქტით;

47.14. საგულისხმოა, რომ პირველი მოპასუხის მოთხოვნა სარემონტო სამუშაოების ჩატარებაზე არასწორად და დაუსაბუთებლად მიიჩნია თავად ს.რ–ამაც, რისი დეტალური არგუმენტაცია მოცემულია შპს „ს.რ–ის“ 15.06.2017 წლის წერილში. ამ წერილში რკინიგზამ პირველ მოპასუხეს მკაფიოდ განუმარტა სარკინიგზო ლიანდაგზე სარემონტო სამუშაოების გამოვლენისა და ჩატარების წინაპირობები და მოსთხოვა დეტალური ინფორმაციის წარედგინა გამოვლენილი კონკრეტული ნაკლოვანებების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) და ყველა ჩასატარებელი სამუშაოების შესახებ. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობამდე კი შპს „ს.რ–ამ“ კატეგორიულად მოსთხოვა პირველ მოპასუხეს, თავი შეეკავებინა სარკინიგზო ლიანდაგზე სარემონტო სამუშაოების თვითნებური განხორციელებისა და ლიანდაგზე ტვირთის გადაადგილების შეფერხებისაგან. ეს კომუნიკაცია პირველ მოპასუხესა და შპს „ს.რ–ას“ შორის გაგრძელდა 2017 წლის ივლის-აგვისტოში, თუმცა პირველ მოპასუხეს ს.რ–აში არ წარუდგენია არც ე.წ. გამოვლენილი დეფექტების აქტი და არც ჩასატარებელი სამუშაოების აღწერილობა, ასევე, ს.რ–ის მოთხოვნა სამუშაოთა წარმოებისა და ტვირთების გადაადგილების შეთანხმების შესახებ არ ყოფილა შესრულებული;

47.15. უფრო მეტიც, შპს „ს.რ–ის“ მოთხოვნათა სრული უგულებელყოფით პირველმა მოპასუხემ რკინიგზის მისასვლელ ლიანდაგზე დაამონტაჟა რკინის ჭიშკარი და 2017 წლის 11 აგვისტოს წერილით აცნობა შპს „ს.რ–ას“ და მისასვლელი ლიანდაგით მოსარგებლე სხვა სუბიექტებს, რომ „გადაუდებელი პროფილაქტიკური სამუშაოების ჩატარების მიზნით“ 22 აგვისტოდან იგეგმებოდა ლიანდაგის ჩაკეტვა;

47.16. საქმე იმაშია, რომ ლიანდაგის ე.წ „გადაუდებელი სარემონტო სამუშაოების“ გამო ჩაკეტვა მოსარჩელის ტვირთებისათვის იყო მხოლოდ მოგონილი მიზეზი ლიანდაგის ჩაკეტვის გასამართლებლად. სინამდვილეში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობით დასტურდება, რომ:

- პირველი მოპასუხე არაკეთილსინდისიერად ცდილობდა მოსარჩელის იძულებას, გადაეხადა ლიანდაგის ქირა მანამდე არსებულ თანხაზე თითქმის 15-ჯერ მეტი ოდენობით;

- პირველმა მოპასუხემ არაერთხელ მიმართა თვითნებურ მცდელობას, ჩაეკეტა მოსარჩელის ჩიხისკენ მიმავალი გზა მისი ვაგონებისათვის. ბოლოს მოსარჩელემ მხოლოდ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შედეგად მოახერხა ლიანდაგის გახსნა და სარგებლობა;

- პირველი მოპასუხის ლიანდაგი მის ჩაკეტვამდე რამდენიმე დღით ადრე დეტალურად იყო შემოწმებული ს.რ–ის სპეციალისტების მიერ და არსებობდა კომისიური დასკვნა, რომ ლიანდაგი არ საჭიროებდა რაიმე რემონტს და უსაფრთხო იყო ექსპლუატაციისათვის;

- ს.რ–ის მიერ თავად მოპასუხისათვის მიწერილი წერილით დასტურდება, რომ არ არსებობდა არავითარი „გადაუდებელი“ საჭიროება რემონტის ჩასატარებლად;

- მოპასუხე ვალდებული იყო, თუ რეალურად იგეგმებოდა რკინიგზის ლიანდაგზე რაიმე სარემონტო სამუშაოები, აღნიშნული წინასწარ შეეთანხმებინა ს.რ–ასთან, რასაც ადგილი არ ჰქონია, მიუხედავად ს.რ–ის არაერთი მოთხოვნისა;

- მოპასუხეს უფლება არ ჰქონდა ს.რ–ასთან შეთანხმების გარეშე დაეკეტა მისასვლელი ლიანდაგი და განეხორციელებინა სარემონტო სამუშაოები, რაც მოპასუხემ დაარღვია, მიუხედავად ს.რ–ის არაერთი კატეგორიული მოთხოვნისა;

- ე.წ „ჩაკეტვის“ პერიოდში მოპასუხემ გაატარა ყველა სხვა კომპანიის ტვირთი, გარდა მოსარჩელის ტვირთებისა;

47.17. ზემოაღნიშნული გარემოებები ადასტურებს პირველი მოპასუხის არამართლზომიერ და თვითნებურ ქმედებას, რის გამოც მოსარჩელემ ს.რ–ისგან ვერ მიიღო კუთვნილი ტვირთი და განიცადა მნიშვნელოვანი ზიანი ვაგონების მოცდენის, სხვა სადგურში გადამისამართების, იქ დაცლისა და სატვირთო ავტომობილებით ტრანსპორტირების სახით, ჯამში 50 367,30 ლარის ოდენობით;

47.18. საგულისხმოა, რომ დამონტაჟებული ჭიშკარი დაბრკოლება იყო მხოლოდ მოსარჩელის ტვირთებისათვის, დანარჩენი კომპანიები, რომლებიც ასევე სარგებლობდნენ აღნიშნული სარკინიგზო მისასვლელი ლიანდაგით, ჩვეულებრივად აგრძელებდნენ ტვირთების მიღებას;

47.19. გარდა ჭიშკრის დამონტაჟებისა, არსებობდა ტვირთების გადაადგილების ხელშემშლელი სხვა ფაქტორიც, კერძოდ, 2017 წლის 11 სექტემბრის მდგომარეობით მოხსნილი იყო ლიანდაგის ერთი ნაწილი, ხოლო მეორე ნაწილი გადაკეტილი იყო რკინის ძელით;

47.20. საბოლოო ჯამში, პირველი მოპასუხის მხრიდან ეს თვითნებური ქმედებები გრძელდებოდა 2017 წლის 22 აგვისტოდან 13 სექტემბრის ჩათვლით და დაძლეული იქნა მხოლოდ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შედეგად, რის ხელშეშლასაც ასევე ცდილობდა მოპასუხე;

47.21. სააპელაციო სასამართლომ ძალაში დატოვა გადაწყვეტილების ის ნაწილიც, რომლითაც პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ ლიანდაგით სარგებლობის საზღაურის სახით მოსარჩელეს არასწორად (ზედმეტად) დაეკისრა 9 991,51 ლარის გადახდა. კერძოდ: პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა ლიანდაგით სარგებლობის საზღაური 2017 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე 82 339,20 ლარის ოდენობით. სასამართლომ გადაწყვეტილებაში რკინიგზის ლიანდაგით სარგებლობის საფასურის განსაზღვრა განახორციელა სარკინიგზო კოდექსის 31.10 მუხლისა და სს „ს.რ–ის“ დირექტორთა საბჭოს 29.11.2016წ. დადგენილებით დამტკიცებული „სატვირთო გადაზიდვების ტარიფებისა და დამატებითი საფასურების მე-8 მუხლის მე-18 პუნქტის საფუძველზე, რომლის თანახმად, ერთი ვაგონის გატარების საფასური ერთი მიმართულებით ყოველ დაწყებულ 100 მეტრზე შეადგენს 1 აშშ დოლარს. აღნიშნულ პოზიციას მოსარჩელე ეთანხმება, თუმცა სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას ვაგონების რაოდენობა გამოითვალა საორიენტაციო სახით და არ გაითვალისწინა სასამართლოს დავალებითვე (და მოპასუხეთა მოთხოვნით) 2019 წლის აპრილში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ს.რ–იდან მიღებული ზუსტი ინფორმაცია 2017-2018 წლების პერიოდში გატარებული ვაგონების რაოდენობის შესახებ;

47.22. ამ მონაცემებით უდავოდ დგინდება, რომ 2017-2018 წლის 2-წლიან პერიოდში გატარებული ვაგონების რაოდენობამ შეადგინა 1 622 ვაგონი, რაც უნდა გამრავლდეს 14 აშშ დოლარზე და რაც 26 795,44 აშშ დოლარს შადგენს. თუ ამ თანხას გადავიყვანთ ლარში სასამართლოს მიერ მითითებული საშუალო კურსით (1 აშშ დოლარი 2,70 ლარი), ზემოაღნიშნულ 2-წლიან პერიოდზე ლიანდაგით სარგებლობის საზღაური იქნება 72 347,68 ლარი (ნაცვლად სასამართლოს მიერ მითითებული 82 339,20 ლარისა);

47.23. შესაბამისად, სასამართლო გადაწყვეტილება 9 991,51 ლარის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში იურიდიულად დაუსაბუთებელია;

47.24. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დატოვა ძალაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც სასამართლომ 2018 წლის 01 იანვრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ დააკისრა ყოველდღიურად 41,78 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მიერ ლიანდაგით სარგებლობის საფასურის განსაზღვრის პრინციპს, ასე ვთქვათ, „ყოველდღიური საფასურის“ სახით. „ყოველდღიური საფასურის“ პრინციპით განსაზღვრა ეწინააღმდეგება თავად სასამართლოს მიერ დადგენილ ლიანდაგით სარგებლობის საზღაურის განსაზღვრის პრინციპს „გატარებული ვაგონების“ მიხედვით, რაც სასამართლომ გამოიყენა იმავე პირველი მოპასუხის მოთხოვნების განხილვისას ზემოთ ნახსენებ 2017-2018 წლიან პერიოდზე;

47.25. საგულისხმოა, რომ სასამართლოს „გატარებული ვაგონების“ მიხედვით საზღაურის გამოთვლის პრინციპი გამოყენებული აქვს ყველა სხვა შემთხვევაში, მათ შორის, გატარებული ვაგონების მიხედვით არის დაკისრებული საზღაური მეორე მოპასუხის სასარგებლოდაც. ამგვარად, ამ ნაწილში სასამართლო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება იმავე გადაწყვეტილებაში სხვა იდენტურ მოთხოვნებთან დაკავშირებით მიღებულ გადაწყვეტილებას და ამ ნაწილში, საზღაური უნდა განისაზღვროს ლიანდაგზე გატარებული ვაგონების რაოდენობის მიხედვით;

47.26. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-10 პუნქტში (2018 წლის 01 იანვრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისროს ყოველდღიურად 41,78 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა) დაშვებულია ტექნიკური უსწორობა და ნაცვლად 2018 წლის 01 იანვრისა, მითითებული უნდა იყოს 2019 წლის 01 იანვარი. თავად პირველი მოპასუხე (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე) ითხოვდა ამ ნაწილში თანხის დაკისრებას 2019 წლის 01 იანვრიდან შემდგომ პერიოდზე;

47.27. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს ლიანდაგით სარგებლობის საზღაური უნდა განესაზღვრა 2019 წლის 01 იანვრიდან შემდგომ პერიოდზე 14 აშშ დოლარის ოდენობით მოსარჩელის მიერ ყოველ გატარებულ ვაგონზე, როგორც ეს თავად სასამართლოს აქვს დადგენილი ყველა იდენტური მოთხოვნის შემთხვევაში;

47.28. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დააკისრა მოსარჩელეს მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის 01 ოქტომბრამდე (4 თვიან პერიოდზე) თანხის გადახდა შემდეგი გარემოებების გამო: საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის 01 ოქტომბრამდე პერიოდში მეორე მოპასუხის კუთვნილი სარკინიგზო ლიანდაგი იჯარით ჰქონდა აღებული პირველ მოპასუხეს და მეორე მოპასუხე იღებდა შესაბამის ანაზღაურებას სწორედ პირველი მოპასუხისაგან;

47.29. თავის მხრივ, ლიანდაგის ამ ნაწილზე სარგებლობის საზღაური პირველმა მოპასუხემ სარჩელით მოითხოვა მოსარჩელისაგან. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში მეორე მოპასუხეს 2017 წლის 01 ივნისიდან 2017 წლის 01 ოქტობრამდე 4-თვიან პერიოდზე არ გააჩნია ლიანდაგით სარგებლობის საფასურის მოთხოვნის საფუძველი;

47.30. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს გადაწყვეტილება 2017 წლის 01 აპრილიდან - 2018 წლის 01 თებერვლამდე პერიოდში მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ მოსარჩელისათვის 15 000 ლარის დაკისრების თაობაზე იურიდიულად დაუსაბუთებელია 6 000 ლარის დაკისრების ნაწილში, რაც მოიცავს 2017 წლის 01 ივნისიდან - 2017 წლის 01 ოქტომბრამდე პერიოდს;

47.31. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დასკვნით ეტაპზე (პაექრობის დროს) მეორე მოპასუხემ გამიჯნა მისი კუთვნილი ხაზოვანი ნაგებობა და ის ნაწილი, რომლითაც სარგებლობს მოსარჩელე რეგისტრირებულია საკადასტრო კოდით: N01.02.905.

48. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

49. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

50. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს ძირითადი მსჯელობის საგანია აუცილებელი გზის უფლების დადგენაზე უარის თქმის მართლზომიერება.

51. მეორე კასატორი (მოსარჩელე) დავობს, რომ წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა დავის საგანი. კერძოდ, წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე ითხოვს აუცილებელი გზის უფლების დადგენას მის კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხთან მისასვლელად და არა საწყობთან, რომელიც სხვა მიწის ნაკვეთზე მდებარეობს. მოსარჩელეს არ დაუყენებია მოთხოვნა საწყობთან მისასვლელად აუცილებელი გზის უფლების დადგენის შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა საწყობთან მისასვლელი ალტერნატიული გზის არსებობის შესახებ დაუსაბუთებელია და სასარჩელო მოთხოვნის შინაარსს ეწინააღმდეგება. მეორე კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელის კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხს არ აქვს კავშირი სხვა ლიანდაგებთან, გარდა მოპასუხეთა ლიანდაგებისა და არ არსებობს არანაირი ალტერნატიული შესაძლებლობა მისი სარკინიგზო ჩიხის ძირითად სარკინიგზო კვანძთან დასაკავშირებლად.

52. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება Nას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, §187).

53. საკასაციო სასამართლოს არაერთ განჩინებაში/გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. ხოლო, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს (იხ. სუსგ საქმე Nას-515-515-2018, 06 ივლისი, 2018 წელი; Nას-1470-2018, 15 თებერვალი, 2019 წელი; Nას-1366-2019, 16 ივნისი, 2020 წელი).

54. ამდენად, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

55. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე საქმეში არასწორად განსაზღვრა დავის საგანი. წარმოდგენილი სარჩელის საგანია აუცილებელი გზის უფლების დადგენა მოსარჩელის კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხამდე მისასვლელად და არა მისი კუთვნილი საწყობის ჯეროვანი გამოყენებისათვის.

56. კერძოდ, საქმეში არსებული მასალების თანახმად (იხ. სარჩელი, ტ. 1, ს.ფ. 1-20; დაზუსტებული სარჩელები, ტ. 1, ს.ფ. 132-151, 274-294), მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნებს წარმოადგენს: დაევალოს მოპასუხეებს ნება დართონ მოსარჩელეს ისარგებლოს აუცილებელი მისასვლელი გზით მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ლიანდაგებზე, ს.კ. ....... და ს.კ. .......; სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელე მისი სამეწარმეო საქმინობის ფარგლებში აზერბაიჯანიდან ტვირთის (თაბაშირის ქვა) გადმოსაზიდად სარგებლობს ს.რ–ის გადაზიდვის მომსახურებით - ტვირთს იღებს ს.რ–ის კუთვნილი ლოკომოტივით თბილისის საკვანძოდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ჩიხში (ს.კ. .......); აღნიშნული მანძილის გავლის დროს ლოკომოტივი გაივლის სარკინიგზო მისასვლელ ლიანდაგებს შემდეგი მონაცემებით: მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მისასვლელ ლიანდაგს - ს.კ. ....... და პირველი მოპასუხის კუთვნილ მისასვლელ ლიანდაგს - ს.კ. ......., რომელიც მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სარკინიგზო ლიანდაგის გაგრძელებაა და მოსარჩელის ჩიხამდე მიდის; ეს არის მოსარჩელის სარგინიგზო ჩიხთან მისასვლელი ერთადერთი სარკინიგზო გზა, თუმცა პირველმა მოპასუხემ სარკინიგზო ჩიხში დაამონტაჟა ჭიშკარი, რითაც ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდა მოსარჩელის კუთვნილი სარკინიგზო ჩიხით სარგებლობა და ტვირთის გადაზიდვა.

57. ამდენად, სარჩელში (ასევე დაზუსტებულ სარჩელებში) ნათლად და ცალსახად არის მითითებული, რომ მოსარჩელის ინტერესს მის კუთვნილ სარკინიგზო ჩიხამდე მისასვლელი აუცილებელი გზის უფლების დადგენა წარმოადგენს, რომელიც მოპასუხეთა კუთვნილ სარკინიგზო ლიანდაგებზე გადის. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელის საწყობთან მისასვლელი აუცილებელი გზის უფლების დადგენის შესახებ და მოპასუხეთა კუთვნილ სარკინიგზო ლიანდაგებზე აუცილებელი გზის უფლების დადგენა გაუმართლებლად მიიჩნია იმ საფუძვლით, რომ არსებობს საწყობთან მისასვლელი ალტერნატიული სატრანსპორტო გზა, ხოლო მოსარჩელე ლიანდაგით სარგებლობის უფლების დადგენას სუბიექტური ფაქტორის - ფინასური მიზანშეწონილობის - გათვალისწინებით ითხოვს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არ გამომდინარეობს მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნიდან და აღნიშნული მოთხოვნის საფუძვლად სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან, რაც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნების საფუძველია.

58. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება და მესაკუთრის უფლებები – ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) ისე, რომ არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, შეიძლება შეიზღუდოს კანონით ან ხელშეკრულებით. საკუთრების უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთი შემთხვევა რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს.

59. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი (არასახელშეკრულებო) ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომელთა არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (ამ შემთხვევაში სარკინიგზო ჩიხის) ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით (ამ შემთხვევაში მეზობელი საკინიგზო ლიანდაგებით) სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

60. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ საქმე Nას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; Nას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი).

61. ამასთან, აუცილებელი გზით სარგებლობის თმენის ვალდებულება უკავშირდება მართლზომიერ ქმედებას, რაც კანონით არის დადგენილი და მესაკუთრეს საკუთრებაში არსებულ მიწაზე სხვა პირის მიერ აუცილებელი გზით სარგებლობისათვის „თმენის ვალდებულებას“ აკისრებს. შესაბამისად, კომპენსაციას ექვემდებარება ისეთი ქონებრივი დანაკლისი, რომლის მიზეზიც არის საკუთრების უფლების ან მფლობელობის შეზღუდვა, რაც განპირობებულია ობიექტური აუცილებლობით. კომპენსაციის ოდენობის დადგენისათვის კი, მნიშვნელოვანია, გაირკვეს ამ შეზღუდვის ფარგლები და ის ინტერესი, რაც მესაკუთრეს ან მფლობელს ექნებოდა ამ შეზღუდვის არარსებობის შემთხვევაში. ამ შემთხვევაშიც, მნიშვნელოვანია, არა კონკრეტული მესაკუთრის ინტერესის სუბიექტური აღქმა, არამედ შესაბამისი მიწის ნაკვეთის საშუალო მესაკუთრის ინტერესი (იხ. სუსგ საქმე Nას-803-762-2013, 10 ოქტომბერი, 2014 წელი).

62. საკასაციო სასამართლოს არაერთ განჩინებაში განმარტებულია, რომ საკუთრების უფლების შეზღუდვის შესაძლებლობა ლეგიტიმურია მხოლოდ სამართლიანი კომპენსაციის პირობებში. კომპენსაცია სამართლიანია, თუ იგი უზრუნველყოფს საკუთრებაზე დაწესებული შეზღუდვის თმენის ვალდებულებისათვის გონივრული ანაზღაურების მიღებას. ამასთან, ანაზღაურება თმენის ეკვივალენტური უნდა იყოს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1762-2019, 05 ოქტომბერი, 2020 წელი). თმენა კი ეხება არა მხოლოდ მატერიალურ უფლებაში ჩარევას, როგორიცაა: შემოსავლის შემცირება, საკუთრების უფლებით ჩვეულებრივი სარგებლობით უფლების შეზღუდვა, უძრავი ქონების საფასურის შეცვლა საუარესოდ და ა. შ - ასევე არამატერიალურ უფლებებში ჩარევასაც. შესაბამისად, კომპენსაციას ექვემდებარება არა მხოლოდ აუცილებელი გზის ფარგლებში არსებული თმენის ვალდებულება, ასევე ის შეზღუდვა, დანაკარგი, დანაკლისი, თუ ზემოქმედება, რისი თმენის ვალდებულებაც მესაკუთრეს აუცილებელი გზის დაწესებიდან გამომდინარე წარმოეშობა.

63. ამდენად, საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს წარმოადგენს თუ არა მოპასუხეთა კუთვნილი სარგინიგზო ლიანდაგები ს.კ. ....... და ს.კ. ...... მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ჩიხთან ს.კ. ....... მისასვლელ ერთადერთ გზას, რომლის გამოყენების გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელია მოპასუხის სარკინიგზო ჩიხის დანიშნულებისამებრ გამოყენება და ხომ არ არსებობს აღნიშნულ ჩიხთან მისასვლელი სხვა, ალტერნატიული გზა; ხოლო, თუკი სააპელაციო სასამართლო საქმის ხელახლა განსხილვისას დაადგენს აუცილებელი გზის უფლებას, მაშინ ამის შესაბამისად სასამართლომ ხელახლა უნდა იმსჯელოს მოსარჩელის მოთხოვნაზე პირველი მოპასუხის კუთვნილი სარკინიგზო ლიანდაგით სარგებლობის შეფერხების გამო ზიანის მიყენების თაობაზე; ასევე, შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნებზე ლიანდაგით სარგებლობის საფასურის (კომპენსაციის) გადახდის შესახებ, რა დროსაც სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს წინამდებარე განჩინების 61-62-ე პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

64. ამასთან, აუცილებელი გზით სარგებლობისათვის საზღაურის გამოთვლისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რომ წინამდებარე საქმეში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მხარეთა მიერ გასაჩივრებული არ არის მოსარჩელისათვის პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ 72 347,68 ლარისა და მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ 9 000 ლარის გადახდის დაკისრების ნაწილში.

65. სააპელაციო სასამართლომ ასევე ყურადღება უნდა მიაქციოს მეორე კასატორის მიერ მითითებულ გარემოებას, რომ მეორე მოპასუხემ გამიჯნა მისი კუთვნილი ხაზოვანი ნაგებობა და ის ნაწილი, რომლითაც სარგებლობს მოსარჩელე რეგისტრირებულია სხვა საკადასტრო კოდით: N.......

66. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

67. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, რაც საქმის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების საფუძველია.

68. პირველი კასატორი ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მას უარი ეთქვა მტკიცებულებათა გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.

69. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. საქმის მომზადების დასრულების შემდეგ, საქმის არსებითად განხილვის ეტაპზე მხარეები შეზღუდულნი არიან, ახსნა-განმარტებების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. იგივე წესი მოქმედებს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, სადაც ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების დაშვება მხოლოდ კანონით მკაცრად განსაზღვრული საპატიო გარემოებების არსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი (სსსკ-ის 380-ე მუხლი).

70. ამდენად, მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს.

71. საქმეზე მტკიცებულებების დართვის ზემოაღნიშნული წესი დაკავშირებულია სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედ შეჯიბრებითობის პრინციპთან (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) და გულისხმობს იმას, რომ სასამართლო საქმის გადაწყვეტისას ხელმძღვანელობს მხოლოდ იმ მტკიცებულებებით, რომელიც საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით დაერთვება საქმეს. სხვა მტკიცებულებები მხედველობაში არ მიიღება, თუნდაც მას საქმის მართებულად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს.

72. განსახილველ შემთხვევაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.10.2019წ. საოქმო განჩინებით პირველ მოპასუხეს უარი ეთქვა 23.12.2015წ. შეთანხმების დედნის გამოთხოვაზე იმ საფუძვლით, მას საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე აღნიშნული მტკიცებულების ფორმალური დასაშვებობის თვალსაზრისით რაიმე შედავება არ წარუდგენია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის მიერ დაყენებული შუამდგომლობა იმ მიზანს ემსახურება, რომ გამოთხოვილ იქნას კვლევის მასალა, რაზე დაყრდნობითაც შესაძლებელია ჩატარდეს ექსპერტიზა. ანუ, კვლევის მასალა ახალი მტკიცებულების შესაქმნელად, რომ აღნიშნული შეთანხმება არ არის ნამდვილი, რაც წინააღმდეგობაში მოდის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლთან [იხ. 16.10.2019წ. სხდომის ოქმი 17:31:35-17:43:53სთ.]. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნულ მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ აპელანტს მართებულად ეთქვა უარი მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფლებაზე. პირველ კასატორს აღნიშნული მსჯელობის საწინააღმდეგო დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, თბილისის საააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.10.2019წ. გასაჩივრებული საოქმო განჩინება სწორია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძვლები.

73. პირველი კასატორი ასევე ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 თებერვლის ორი საოქმო განჩინების გაუქმებას.

74. სააპელაციო სასამართლოს 23.02.2022წ. საოქმო განჩინებით პირველი მოპასუხის განცხადება 23.12.2015წ. შეთანხმების სიყალბის შესახებ დარჩა განუხილველად იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხემ განცხადება საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში არ წარადგინა. კერძოდ, აღნიშნული დოკუმენტი საქმეში წარდგენილ იქნა შესაგებელთან ერთად, ხოლო მისი გამოკვლევა მოხდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში სასამართლოს ინიციატივით, შესაბამისად, დოკუმენტის სიყალბის შესახებ განცხადების სააპელაციო სასამართლოში წარდგენა დაგვიანებულია [იხ. 23.02.2022წ. სხდომის ოქმი 12.56.35-12:58:00სთ.]; რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს 23.02.2022წ. მეორე საოქმო განჩინებას, აღნიშნული განჩინებით პირველ მოპასუხეს უარი ეთქვა დაზუსტებული სააპელაციო მოთხოვნის მიღებაზე, ვინაიდან აპელანტმა/პირველმა მოპასუხემ დააზუსტა შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი თანხის დაანგარიშების წესი და ლიანდაგით სარგებლობისათვის მოსარჩელისათვის ყოველდღიურად 809 ლარის გადახდის დაკისრების ნაცვლად, მოითხოვა მისთვის კონკრეტული თანხის დაკისრება. სასამართლოს განმარტებით, ამ სახით შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა არ ყოფილა დაყენებული, თანხის დათვლის მექანიზმი შეცვლილია და გაზრდილია მოთხოვნილი თანხის ოდენობა, რაც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დაუშვებელია.

75. საკასაციო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [მხარეს უფლება აქვს საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების სტადიაზე განაცხადოს, რომ წარდგენილი საბუთი ყალბია. ასეთი განცხადება მას შეუძლია გააკეთოს აგრეთვე საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის დროსაც, თუ ეს საბუთი წარდგენილ იქნა ამ სასამართლო სხდომაზე, ან ადრე წარდგენილი საბუთის სიყალბე მისთვის ცნობილი გახდა სასამართლო სხდომაზე] და 381-ე მუხლზე [დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, აგრეთვე შეგებებული სარჩელის შეტანა სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია] დაყრდნობით ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მსჯელობებს. პირველ კასატორს არც ამ შეთხვევაში წარმოუდგენია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საწინააღმდეგო დასაბუთებული პრეტენზია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 23 თებერვლი საოქმო განჩინებები სწორია და სახეზე არ არის მათი გაუქმების საფუძვლები.

76. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

77. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „თ–მა..“-ის და შპს „კ.გ.თ–სის“ საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. შპს „თ–მა..“-ის მოთხოვნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის საოქმო განჩინებისა და 2022 წლის 23 თებერვლის საოქმო განჩინებების (ორი განჩინება) გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი