საქმე №ას-9-2024 26 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.კ–ძე, რ.კ–ძე (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ბ–ი, ნ.ჯ–ი, ჯ.ფ–ძე, ლ.დ–ძე, მ.დ–ძე, მ.დ–ძე, მ.დ–ძე, თ.კ–რიძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებების, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. რ.კ–ძემ და რ.კ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელეები, აპელანტები, კასატორები) სარჩელი აღძრეს ნ.ბ–ის, ლ.დ–ძის, მ.დ–ძის, მ.დ–ძის, მ.დ–ძის (ჭ.დ–ძის უფლებამონაცვლეები), თ.კ–რიძის, ნ.ჯ–ის (მ.ფ–ძის უფლებამონაცვლე), ჯ.ფ–ძის (შემდეგში - მოპასუხე, მოწინააღმდეგ მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი 2012 წლის 31 ოქტომბერს ნოტარიუს თ.კ–რიძის მიერ ჭ.დ–ძეზე გაცემული N121183017 სამკვიდრო მოწმობა, რეგისტრაციის N31102016, რომლის საფუძველზედაც ჭ.დ–ძემ მიიღო აწ. გარდაცვლილი პ.კ–ძის სამკვიდრო ქონება, მდებარე მცხეთის რაიონის სოფელ ........ (ს/კ........-ზე); 1.2 გაუქმდეს 2012 წლის 26 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება ჭ.დ–ძის მინდობილი პირის ნ.ბ–სა და თვითონ ნ.ბ–ს შორის, როგორც ფიქტიურად და მოსაჩვენებლად დადებული, მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე უძრავ ქონებაზე 1900 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობებზე-1 საერთო ფართით 173.56 კვ.მ. 2-საერთო ფართით 15.33 კვ.მ და 3-საერთო ფართით 58.37 კვ.მ (ს/კ:........); 1.3 აღიარებული იქნას რ.კ–ძის და რ.კ–ძის მიერ ბიძის, პ.კ–ძის სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტი და რ.კ–ძე და რ.კ–ძე ცნობილ იქნენ პ.კ–ძის კანონისმიერ მემკვიდრედ; 1.4 გაუქმდეს 2014 წლის 29 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება ნ.ბ–ის მინდობილი პირის მ.ფ–ძესა და თვითონ მ.ფ–ძეს შორის, როგორც ფიქტიურად და მოსაჩვენებლად დადებული, მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე საკადასტრო კოდი №…….-ით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე - 1751 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებულ შენობა ნაგებობებზე-1 საერთო ფართით-173.56 კ.მ, -2- საერთო ფართით-15.33 კვ.მ (ს/კ .....-ზე); 1.5 ბათილად იქნეს ცნობილი 2016 წლის 05 ოქტომბრის თარიღით შედგენილი ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც მ.ფ–ძემ ფიქტიურად და მოსაჩვენებლდ აჩუქა თავის შვილ ჯ.ფ–ძეს - მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე უძრავ ქონებაზე- 1751 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებულ შენობა ნაგებობებზე-1 საერთო ფართით-173.56 კ.მ, -2- საერთო ფართით-15.33 კვ.მ (სკ ......- ზე); 1.6 გაუქმედეს მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე უძრავი ქონებაზე-1751კვ.მ. სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებული შენობა- ნაგებობებზე საერთო ფართით-173.56 კვ.მ. -2 საერთო ფართით 15.33 კვ.მ (ს/კ-.......-ზე) ჯ.ფ–ძის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ განხორციელებული ჩანაწერი; 1.7 რ.კ–ძე და რ.კ–ძე ცნობილ იქნეს მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე უძრავი ქონებაზე 1751კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებზე-1 საერთო ფართით-173.56 კვ.მ, 2- საერთო ფართით 15.33 კვ.მ (ს/კ: ........-ზე) მესაკუთრედ და აღნიშნული ქონება აღირიცხოს რ.კ–ძისა და რ.კ–ძის სახელზე; 1.8 რ.კ–ძის და რ.კ–ძის სასარგებლოდ გამოთხოვილ იქნეს ჯ.ფ–ძის უკანონო მფლობელობიდან მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე ს/კ: ........-ით რეგისტრირებული უძრავი ქონება.

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, სადავო ქონებას წარმოადგენს მცხეთის რაიონის სოფელ ........ მდებარე უძრავი ქონება 1900 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები N1 საერთო ფართით- 173.56 კვ.მ; N2 საერთო ფართით - 15.33 კვ.მ. და N3 საერთო ფართით 58.37 კვ.მ. აღნიშნული ქონება ეკუთვნოდა 2012 წლის 26 თებერვალს გარდაცვლილ პ.კ–ძეს.

3. მოსარჩელეები არიან პ.კ–ძის ძმის - 2001 წლის 10 იანვარს გარდაცვლილი კ.კ–ძის შვილები და მეორე რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეები. მამის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელეები სამუშაოდ გადავიდნენ უკრაინაში და ბიძასთან - პ.კ–ძესთან სტუმრად ზაფხულობით ხშირად ჩამოდიოდნენ სოფელ ........, სადაც გაატარეს ბავშვობა და გაიზარდნენ.

4. 2012 წლის 26 თებერვალს გარდაცვლილ პ.კ–ძეს პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია, დარჩა მეორე რიგის მემკვიდრე - მოსარჩელეები და მეოთხე რიგის მემკვიდრე (ბიძა დედის მხრიდან ჭ.დ–ძე).

5. მოსარჩელეები ვერ დაესწრნენ ბიძის - პ.კ–ძის დასაფლავებას და მისი გარდაცვალების შესახებ 1 თვის შემდეგ გაიგეს; მოსარჩელეები ჩამოვიდნენ საქართველოში, გავიდნენ ახლობლებთან ერთად საფლავზე, ფაქტობრივად დაეუფლნენ დანაშთ სამკვიდრო ქონებას, შეუდგნენ მის ფაქტობრივ ფლობას და მართვას. მალევე მოუწიათ წასვლა უკრაინაში სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამო და წაიღეს სახლიდან ოჯახის ალბომი, ნარდი, საკერავი მანქანა, გიტარა და სხვა ნივთები. სახლის ყურადღების მისაქცევად სახლის გასაღები მიაბარეს მინდობილ პირს, მცხეთაში მცხოვრებ დ.ი–ს. სწორედ მისგან გაიგეს შემდეგ, რომ ჭ.დ–ძემ ნ.ბ–ის თხოვნით, ისე რომ მოსარჩელეების - მეორე რიგის მემკვიდრეებისათვის ცნობილი არ გამხდარიყო, დამალეს და-ძმის, როგორც მეორე რიგის მემკვიდრეების არსებობა.

6. სასამართლოს 2012 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჭ.დ–ძემ ნ.ბ–ის თხოვნით ფიქტიურად მიიღო სადავო სამკვიდრო ქონება, ფაქტობრივად იგი სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებია. სამკვიდრო ქონების ფიქტიურად მიღების შემდეგ, ჭ.დ–ძის მიერ ნ.ბ–ზე გაცემული მინდობილობის მეშვეობით 2012 წლის 26 ნოემბერს ნ.ბ–მა თავისთავთან დადო ფიქტიური ნასყიდობის ხელშეკრულება, აღნიშნული სამკვიდრო ქონების შესყიდვის შესახებ, ისე რომ მას არც ნასყიდობის საგანი გადასცემია და არც ნასყიდობის საზღაური გადაუხდია.

7. 2014 წლისს 29 მაისს ნ.ბ–მა ასევე ფიქტიური ნასყიდობის ხელშეკრულება გადააფორმა თავის დისშვილთან მ.ფ–ძესთან მითითებული ქონების მიყიდვის შესახემ. ამ უკანასკნელზე ქონების განკარგვის უფლებამოსილების მინდობილობის გადაცემის გზით. ის რომ მ.ფ–ძეს ფაქტობრივად ნასყიდობის საგანი არ გადაცემია, ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის გადახდას ადგილი არ ჰქონია და ნასყიდობის საგანი კვლავ მეორე რიგის მემკვიდრე მ. და რ.კ–ძის მფლობელობაში დარჩა, რამეთუ სამკვიდროს გახსნის დღიდან ამ ქონებაზე მფლობელობას ახორციელებდა რ.კ–ძე და რ.კ–ძე, რომლებმაც მათი ........დან გასვლის შემდეგ მოსავლელად სახლი მიაბარეს თავის ნდობით აღჭურვილ პირს, აწ. გარდაცვლილი პ. და კ.კ–ძეების მამიდაშვილს, მცხეთაში მცხოვრებ დ.ი–ს.

8. მოპასუხე ნ.ბ–მა, ჯ.ფ–ძემ და ნ.ჯ–მა (მ.ფ–ძის უფლებამონაცვლე), ასევე ნოტარისუმა თ.კ–რიძემ წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს.

9. მოპასუხე ლ.დ–ძემ, როგორც ჭ.დ–ძის უფლებამონაცვლემ, ცნო სარჩელი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის ნაწილში (იხ. შესაგებელი). ჭ.დ–ძის სხვა უფლებამონაცვლეებს შესაგებელი არ წარმოუდგენიათ.

10. მოპასუხე ნ.ბ–ის, ჯ.ფ–ძისა და ნ.ჯ–ის შესაგებლის თანახმად, პ.კ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენს მიწის ნაკვეთი ს/კ........ ფართობით - 1900 კვ.მ, მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია სამი შენობა ნაგებობა კერძოდ, შენობა N1 საერთო ფართით 173.56 კვ.მ, შენობა N2 საერთო ფართით 15.33 კვ.მ და შენობა N3 საერთო ფართით 58.37 (მაღაზია) მდებარე მცხეთის რაიონი, სოფ. ......... პ.კ–ძის გარდაცვალებით სამკვიდრო გაიხსნა 2012 წლის 26 თებერვალს.

11. შესაგებლის მიხედვით მოსარჩელეები მრავალი წლის მანძილზე რაიმე კავშირში არ იმყოფებოდნენ გარდაცვლილ პ.კ–ძესთან, ისინი ცხოვრობდნენ საზღვარგარეთ და წლების მანძილზე რაიმე კომუნიკაცია არ გააჩნდათ მამკვიდრებელთან.

12. მოპასუხე ნ.ბ–ის განმარტებით, მართალია პ.კ–ძესთან არ ჰქონდა კანონის შესაბამისად ხელი მოწერილი, მაგრამ 2000 წლიდან იმყოფებოდნენ არარეგისტრირებულ ქორწინებაში და ეწეოდნენ საერთო მეურნეობას. პ.კ–ძემ სიცოცხლეში, 2011 წელს აიღო ორი სესხი ,,ბ.კ–დან’’, რასაც ნ.ბ–ი იხდიდა წლების მანძილზე. მოსარჩელეები დაელოდნენ მამკვიდრებლის ვალების გადახდას და სწორედ ამის შემდეგ გამოჩდნენ. მოპასუხე ნ.ბ–მა აღნიშნა, რომ სწორედ ის უვლიდა პ.კ–ძეს, მკურნალობდა და მან დაასაფლავა, როდესაც გარდაიცვალა. ჭ. დ–ძე იყო ერთადერთი ნათესავი, რომელიც ნ.ბ–ს ეხმარებოდა და გვერდით ედგა პ–ის სიცოცხლეში და მისი გარდაცვალების შემდეგ. სწორედ ის დაეხმარა პ–ის გარდაცვალების შემდეგ მის დაკრძალვაში, სასაფლაოს მოწყობაში, ვალების გასტუმრებაში და ა.შ და სწორედ მან მიიღო სამკვიდროც. სადავო მიწის ნაკვეთზე მას და პ–ს ჰქონდათ გახსნილი მაღაზია, საჯარო რეესტრის მონაცემებით 58.37 კვ.მ, რაზეც მოსარჩელე მხარეებს საერთოდ არ აქვთ საუბარი. ეს იყო ნ.ბ–ისა და პ.კ–ძის ძირითადი შემოსავლის წყარო, რომლის დახურვაც მოუწია პ.კ–ძის გარდაცვალების შემდგომ საგადასახადოს მითითების საფუძველზე. გაჭირვებაში დარჩენილ ნ.ბ–ს დახმარება ჭ.დ–ძემ გაუწია, რომელიც დროებით მასთან გადავიდა საცხოვრებლად სადავო სახლში და სწორედ ამიტომ გახდა აუცილებელი სამკვიდროს მიღებაც, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში, იკარგებოდა სრული სამკვიდრო ბანკის ვალების გამო. მაღაზიის ამუშავებისა და ჭ.დ–ძის დახმარებით, მისი მხრიდან ვალები დაიფარა და როდესაც დაფიქსირდა ბანკის ვალის ბოლო გადახდა, სწორედ ამ დროს გამოჩნდნენ მოსარჩელეები და განაცხადეს პრეტენზია ქონებაზე.

13. მოპასუხე მხარის პოზიციით სადავო ხელშეკრულებები დაიდო კანონის სრული დაცვით. მათთვის გაურკვეველია, თუ რითი ადასტურებენ მოსარჩელეები აღნიშნული ხელშეკრულებების სიყალბეს. არ არსებობს რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებს, რომ ნ.ბ–ს ჭ.დ–ძისთვის თანხა არ გადაუხდია. რაც შეეხება იმ ხელშეკრულებას, რომლითაც სახლი და მაღაზია შეიძინა მოსარჩელე ნ.ბ–მა ჭ.დ–ძისაგან, არც აქ იყო ჩადებული რაიმე უკანონო და არასწორი განზრახვა. სწორედ იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ჭ.დ–ძე იყო პ.კ–ძის ნათესავი და სულაც არ ჰქონდა ვალდებულება ყოველივე გაეკეთებინა საკუთარი ხარჯებით უსასყიდლოდ, ნ.ბ–მა რეალურად იყიდა მისგან ის ყველაფერი, რაც მან გააკეთა და გადაარჩინა. ნ.ბ–მა რეალურად მისცა მას თანხა, რის შემდეგაც გადაიფორმა სახლი და მაღაზია. ჭ.დ–ძისათვის თანხის მისაცემად ნ.ბ–მა გაასხვისა მაღაზია გ.პ–ზე და თანხაც გამოართვა მას 2012 წლის ნოემბრის თვეში. 2012 წლის ბოლოდან სწორედ გ.პ–ი ამუშავებს მაღაზიას, რომელმაც დატოვებული მინდობილობით მაღაზია თავის შვილს მ.პ–ს გადაუფორმა. როდესაც ნ.ბ–მა გადაწყვიტა საქართველოდან წასვლა, გაყიდა სახლი და მიყიდა მ.ფ–ძეს, რომელმაც ასევე რეალურად იყიდა აღნიშნული უძრავი ქონება და მასში რეალურად გადაუხადა ნ.ბ–ს თანხა, შესაბამისად ქონებაც მიიღო საკუთრებაში და სარგებლობაში, რასაც მოწმობს შესაგებელზე თანდართული მტკიცებულებები. სახლის გაყიდვის დროს ნ.ბ–ს კიდევ ჰქონდა დარჩენილი ბანკის ვალის ნაწილი და ის დარჩენილი ვალიც დაფარა მ.ფ–ძემ, იმისათვის, რომ საკუთრებაში მიეღო უფლებრივად უნაკლო ნივთი. სწორედ აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მიღებული თანხით ნ.ბ–ი წავიდა თურქეთში, რასაც მოწმობს ბანკში მიღებული ქვითრები. ყველა გასაჩივრებული ხელშეკრულება არის რეალური. მოპასუხე ნ.ბ–ი უარყოფს იმ ფაქტსაც, რომ ნასყიდობის საგანი იყო მოსარჩელეების მფლობელობაში, ვინაიდან ამ შემთხვევაში მათთვის ნ.ბ–ის მიერ განხორციელებული ყოველი ქმედება უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით მათთვის ცნობილი იქნებოდა. მოპასუხე ნ.ბ–ი უარყოფს იმ ფაქტსაც, რომ მ.ფ–ძემ თავის შვილს ჯ.ფ–ძეს მოჩვენებით აჩუქა სადავო სახლი, რადგან თვლის, რომ ამის საჭიროება მას არ გააჩნდა და რეალურად თავისუფლად აჩუქებდა სახლს შვილს.

14. მოპასუხე ნ.ჯ–მა შესაგებელში მიუთითა, რომ სადავო ხელშეკრულებები გაფორმდა კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით. იგი მოპასუხე მ.ფ–ძესთან ერთად ეძებდა მიწის ნაკვეთს სახლის ასაშენებელად და ჰქონდათ გარკვეული თანხაც. მოპასუხემ მიუთითა, რომ აღნიშნული სახლი მისმა მეუღლემ, მ.ფ–ძემ იყიდა ნ.ბ–ისგან და მასში რეალურად გადაიხადა თანხა, რის შემდეგაც მთელი ოჯახი გადავიდა ამ სახლში საცხოვრებლად; 2014 წლის თებერვლის თვემდე სახლში ცხოვრობდა ნ.ბ–ი, ხოლო თებერვლის თვის დასაწყისში იგი გაემგზავრა თურქეთში, რის შემდეგაც სახლში შესახლდა მ.ფ–ძის ოჯახი. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებს ადასტურებს მოპასუხე ჯ.ფ–ძეც.

15. მოპასუხეები გამორიცხავენ ნ.ბ–სა და ჭ.დ–ძესთან ერთად სადავო სახლში მოსარჩელეების ცხოვრების ფაქტს, მით უფრო პ.კ–ძის გარდაცვლებიდან ერთ თვეში საქართველოში ჩამოსვლისა და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტს. მათი მითითებით, თუ მოსარჩელეებმა სახლი დაუტოვეს დ.ი–ს, არსებობს ლოგიკური ბმა იმასთან დაკავშირებით, რომ ისინი ინფორმირებულები იქნებოდენენ არსებულ 2 თვიანი ვადაზე, რომლის განმავლობაშიც შეეძლოთ სამკვიდროს მიღება ან მიღებაზე უარის თქმა. სამკვიდრო მიიღო ჭ.დ–ძემ 2012 წელს, ხოლო მასზე პრეტენზია განაცხადეს მხოლოდ 2016 წელს, ანუ 4 წლის შემდეგ. 4 წელი არც კი მოუკითხავთ, თუ რა ხდებოდა სადავო სახლში, მათ არც პ.კ–ძე მოუკითხავთ ავადმყოფობის პერიოდში და არც დაკრძალვაზე ჩამოსულან. ამდენად, ყველა სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია (იხ. შესაგებელი);

16. მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

18. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებსა და მოსაზრებებზე მითითებით:

19. დადგენილია, რომ ს.კ:N....... რეგისტრირებული უძრავი ნივთი (სადავო ქონება) ეკუთვნოდა პ.კ–ძეს, რომელიც გარდაიცვალა 2012 წლის 26 თებერვალს და მას პირველი რიგის მემკვიდრეები არ დარჩენია. მასთან ცხოვრობდა და სიცოცხლის ბოლო პერიოდში მასზე ზრუნავდა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი მეუღლე, ნ.ბ–ი.

20. მოსარჩელეები არიან პ.კ–ძის ძმის, 2001 წლის 10 იანვარს გარდაცვლილი კ.კ–ძის შვილები. მოსარჩელეები ცხოვრობენ უკრაინაში და არიან ამ ქვეყნის მოქალაქეები.

21. ჭ.დ–ძე იყო პ.კ–ძის ბიძა, დედის ძმა.

22. თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა ჭ.დ–ძის მიერ პ.კ–ძის სამკვიდროს მიღების ფაქტი. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე 2012 წლის 31 ოქტომბერს ნოტარიუსმა ჭ.დ–ძის სახელზე გასცა სამკვიდრო მოწმობა.

23. 2012 წლის 27 აპრილს ჭ.დ–ძემ გასცა მინდობილობა ნ.ბ–ის სახელზე, რომლითაც მას პ.კ–ძის სამკვიდროს მიღების, განკარგვის, მათ შორის გასხვისებისა და საკუთარ თავთან გარიგების დადების უფლებამოსილება მიანიჭა.

24. 2012 წლის 26 ნოემბერს ნ.ბ–მა, როგორც ჭ.დ–ძის მინდობილმა პირმა საკუთარ თავთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და სადავო ქონება შეიძინა.

25. 2014 წლის 1-ელ თებერვალს ნ.ბ–მა ქონების მართვა მიანდო დისშვილს, მ.ფ–ძეს. 2014 წლის 29 მაისს მ.ფ–ძემ, როგორც ნ.ბ–ის წარმომადგენელმა საკუთარ თავთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და შეიძინა სადავო ქონება. 2016 წლის 5 ოქტომბერს მ.ფ–ძემ სადავო ქონება აჩუქა შვილს, ჯ.ფ–ძეს. ამჟამად, საჯარო რეესტრის მონაცემებით სადავო ქონების მესაკუთრე სწორედ ჯ.ფ–ძეა.

26. 2016 წლის 1-ელ ივნისს აპელანტებმა გასცეს მინდობილობა, რომლითაც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება დ.ი–ს მიანიჭეს.

27. 2016 წლის 15 ნოემბერს დ.ი–მა, როგორც რ.კ–ძის წარმომადგენელმა, განცხადებით მიმართა თეთრიწყაროს რაიონულ სასამართლოს და 2012 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

28. თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით რ.კ–ძის განცხადება დაკმაყოფილდა და ზემოხსენებული გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი. 2016 წლის 24 ნოემბერს ჭ.დ–ძემ განცხადება იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის თაობაზე გამოიხმო და თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით იგი განუხილველი დარჩა.

29. აპელანტებს კანონით დადგენილ ვადაში სამკვიდრო არ მიუღიათ.

30. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სავსებით სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად არ დააკმაყოფილა სარჩელი.

31. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან მეორე რიგში – გარდაცვლილის დები და ძმები. მამკვიდრებლის დისწულები და ძმისწულები და მათი შვილები კანონით მემკვიდრეებად ითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ იყო მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე იქნებოდა. ისინი თანასწორად იღებენ სამკვიდროს იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობლებს ერგებოდა. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, ბიძა, დედის ძმა მამკვიდრებლის მეოთხე რიგის მემკვიდრეა.

32. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1337-ე მუხლის შესაბამისად, წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას; თუმცა, ამავდროულად, ამავე კოდექსის 1441-ე მუხლის შესაბამისად, თუ მემკვიდრე, რომელმაც უარი თქვა სამკვიდროს მიღებაზე, ერთადერთია ამ რიგის მემკვიდრეთა შორის, მაშინ სამკვიდრო გადავა მომდევნო რიგის მემკვიდრეებზე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1425-ე მუხლის თანახმად, კი თუ სამკვიდროს მიღების უფლება იმ შემთხვევაში წარმოიშობა, როცა სხვა მემკვიდრეები სამკვიდროს არ მიიღებენ, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის დარჩენილი დროის განმავლობაში, ხოლო, თუ ეს დრო სამ თვეზე ნაკლებია, - გაგრძელებულ იქნეს სამ თვემდე. უდავოა, რომ პ.კ–ძეს პირველი რიგის მემკვიდრეები არ დარჩენია.

33. აპელანტები მისი მეორე რიგის მემკვიდრეები, ხოლო ჭ.დ–ძე მეოთხე რიგის მემკვიდრე იყო. ამის შესაბამისად, სამკვიდროზე ჭ.დ–ძის უფლებები წარმოიშობოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პ.კ–ძის მეორე რიგის მემკვიდრეები სამკვიდროს დადგენილ ვადაში არ მიიღებდნენ.

34. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის მიხედვით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1423-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო მემკვიდრემ შეიძლება მიიღოს პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით. სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო.

35. ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლის მიხედვით, კი მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. როგორც აღინიშნა, 2012 წლის 27 აპრილს, ე.ი. პ.კ–ძის გარდაცვალებიდან მესამე თვეს ჭ.დ–ძემ გასცა მინდობილობა ნ.ბ–ის სახელზე და მას პ.კ–ძის სამკვიდროს მიღების, განკარგვის, მათ შორის, გასხვისებისა და საკუთარ თავთან გარიგების დადების უფლებამოსილება მიანიჭა.

36. დადგენილია, ისიც, რომ პ.კ–ძის გარდაცვალებამდე და მის შემდეგაც, ნ.ბ–ი მამკვიდრებლის კუთვნილ სახლში ცხოვრობდა. მეტიც, დადგენილია, რომ 2011 წელს 20 აპრილს პ.კ–ძემ სს „ბ.კ–საგან“ 10 000 აშშ დოლარი ისესხა. ამ ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით სწორედ სადავო ქონება დაიტვირთა. პ.კ–ძის გარდაცვალების შემდეგ კი მისი საკრედიტო ვალდებულების შესრულება ნ.ბ–მა, ე.ი. ჭ.დ–ძის წარმომადგენელმა გააგრძელა - ბანკის მიერ გაცემული სალაროს შემოსავლის ორდერების თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებას თავდაპირველად უშუალოდ მამკვიდრებელი ასრულებდა; ნ.ბ–მა კი მისი სახელით 651,19 აშშ დოლარი პირველად 2012 წლის 8 ივნისს, ე.ი. გარდაცვალებიდან ოთხი თვის ვადაში შეიტანა. ამის შესაბამისად, ნათელია, რომ ჭ.დ–ძე წარმომადგენლის მეშვეობით პ.კ–ძის სამკვიდროს მართვას მისი გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში შეუდგა. ეს ნიშნავს, რომ თუ ზემოხსენებულ ვადაში აპელანტები სამკვიდროს არ მიიღებდნენ, იგი ჭ.დ–ძის საკუთრებად ჩაითვლებოდა.

37. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა, რომ პ.კ–ძის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში, ე.ი. 2012 წლის 26 აგვისტოს ჩათვლით, მისი სამკვიდროს მიღების ფაქტი აპელანტებმა ვერ დაამტკიცეს.

38. პირველ ყოვლისა, რადგან აპელანტები უცხო ქვეყნის მოქალაქეები არიან და მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროისათვის საქართველოში არ იმყოფებოდნენ, მათ ქვეყანაში შემოსასვლელად საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი უნდა გადაეკვეთათ. 2012 წლის განმავლობაში საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის კვეთის დამადასტურებელი საბუთი კი აპელანტებს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენიათ.

39. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად აპელანტებმა სასამართლოს მხოლოდ ორი მოწმის ჩვენება წარუდგინეს. რაიონულმა სასამართლომ სავსებით სწორად, კრიტიკულად და სრულყოფილად შეაფასა ამ მოწმეთა ჩვენებები და მართებულად მიიჩნია, რომ ამ მტკიცებულებებით აპელანტების მოთხოვნა არ დასტურდებოდა.

40. პალატამ აღნიშნა, რომ 2016 წლის 1-ელ ივნისს აპელანტებმა დ.ი–ის სახელზე მინდობილობები საქართველოში გასცეს. ამის შესაბამისად, ცხადია, რომ ამ დროისათვის ისინი საქართველოში მართლაც იმყოფებოდნენ.

41. უდავოა ისიც, რომ საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ აპელანტები პ.კ–ძის სამკვიდროში შემავალი ქონების ნაწილსაც დაეუფლნენ. ეს კი ნიშნავს, რომ აპელანტების ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმა, ძირითადად, რეალურად მომხდარი ფაქტები აღწერეს. პალატამ არასარწმუნოდ და არასანდოდ მიიჩნია მოწმეთა ჩვენების მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც აპელანტების საქართველოში ჩამოსვლის დროს ეხება. პალატამ აღნიშნა, რომ ამ ნაწილში, მოწმეთა ჩვენება არც დამაჯერებელი არ იყო და იგი არც საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს არ შეესაბამებოდა.

42. მოწმეთა ჩვენების თანახმად, აპელანტები პ.კ–ძის სახლში 2012 წლის აპრილში უნდა შესულიყვნენ. თუმცა, საქმის მასალებით დგინდება, რომ ამ დროს იქ ნ.ბ–ი ცხოვრობდა, სამკვიდრო ქონებას მართავდა და პ.კ–ძის ვალებსაც ისტუმრებდა. ნ.ბ–თან შეხვედრის თაობაზე კი თავად აპელანტებსაც არ მიუთითებიათ.

43. საყურადღებოა შსს მცხეთის რაიონული სამმართველოს მუხრანის პოლიციის განყოფილების სახელზე აპელანტების წარმომადგენლის მიერ 2022 წლის 13 ივლისს შედგენილი განცხადება, სადაც 2016 წლამდე აპელანტების საქართველოში ჩამოსვლის ფაქტი ნახსენები არ არის. პირიქით, განცხადებაში აღნიშნულია: „აღნიშნული (20 000 ლარის გადახდა) უარყო ჭ.დ–ძემ გარდაცვალებამდე რ.კ–ძესთან და რ.კ–ძესთან, რომლებსაც შეხვდა საქართველოში ჩამოსვლის დროს“.

44. ნათელია, რომ ამ განმარტების მიხედვით, აპელანტების საქართველოში ჩამოსვლის დროისათვის სადავო გარიგებები უკვე დადებული იყო და ქონება ჭ.დ–ძეს აღარ ეკუთვნოდა. აპელანტებს არ უთქვამთ, რომ 2012 წლიდან 2016 წლამდე პერიოდში საქართველოში კიდევ ერთხელ იმყოფებოდნენ; თუ აპელანტის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები გაზიარებული იქნება, აპელანტები ჭ.დ–ძეს 2012 წლის აპრილში უნდა შეხვედროდნენ, ამ დროისთვის კი სასამართლოს სამკვიდროს მიღების თაობაზე იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტიც არ ჰქონდა დადგენილი.

45. მეტიც, შსს მცხეთა-მთიანეთის მცხეთის რაიონული სამმართველოს უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელთან გასაუბრებისას აპელანტების წარმომადგენელმა განმარტა: „2012 წლის ბოლოს პ. კ–ძის ძმიშვილები მ. და რ.კ–ძეები უკრაინიდან საქართველოში ჩამოვიდნენ, რომელთაც აღმოაჩინეს, რომ ბიძამისის ქონება მემკვიდრეობით მიღებული ჰქონდა მათ შორეულ ნათესავს, ჭ.დ–ძეს“.

46. მნიშვნელოვანია, რომ ეს მტკიცებულებები აპელანტებმა სასამართლოს თავად წარუდგინეს. ამის შესაბამისად, ცხადია, მოწმეთა ჩვენება საგამოძიებო ორგანოსათვის აპელანტის წარმომადგენლის მიერ მიცემულ განმარტებებს ეწინააღმდეგება.

47. სააპელაციო სასამართლომ უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ აპელანტები საქართველოში მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს არ იმყოფებოდნენ. ამ ვითარებაში, ნათელია, რომ მათ პ.კ–ძის საცხოვრებელი სახლის გასაღები ვერ ექნებოდათ. ამის შესაბამისად, დამაჯერებელია მოწმის, ს.ა–ვას ჩვენება, რომელმაც განმარტა, რომ სახლის საკეტი აპელანტების მინდობილმა პირმა, დ.ი–მა გატეხა. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ როგორც ს.ა–ვას, ისე გ.პ–ის ჩვენებით, აპელანტები და მათი წარმომადგენელი სადავო ქონებით მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ დაინტერესდნენ, მაშინ, როცა საკუთრება უკვე ჯ.ფ–ძეს ეკუთვნოდა.

48. პალატამ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე: აპელანტების ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა განმარტებით აპელანტები საქართველოში აღდგომის დღესასწაულის შემდეგ ჩამოვიდნენ; მოწინააღმდეგე მხარის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებების თანახმად, ეს პ.კ–ძის გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ მოხდა.

49. აპელანტებმა დ.ი–ზე მინდობილობები საქართველოში 2016 წლის 1-ელ ივნისს გასცეს; საყოველთაოდ ცნობილია, რომ საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურმა მართლმადიდებელმა ეკლესიამ 2016 წელს აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაული 1-ელ მაისს აღნიშნა და ამ დროისათვის სადავო ქონების მესაკუთრე უკვე მ.ფ–ძე იყო; თავად აპელანტების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, საქართველოში მათი ჩამოსვლის დროისათვის სადავო ქონება ჭ.დ–ძეს უკვე გასხვისებული ჰქონდა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეს ყველაფერი ადასტურებს, რომ აპელანტები საქართველოში 2016 წლამდე არ ჩამოსულან და მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში სამკვიდრო არ მიუღიათ.

50. ამის შესაბამისად, 2012 წლის 26 თებერვლიდან სადავო ქონება ჭ.დ–ძეს ეკუთვნოდა და მისი გასხვისება შეეძლო. ამრიგად, არც-ერთი სადავო გარიგებით აპელანტების კუთვნილი ქონება არ განკარგულა და მათი კანონით დაცული უფლება არ დარღვეულა.

51. პალატამ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს პოზიცია იმის თაობაზე, რომ არც ერთი სადავო ნების გამოვლენის, გარიგების არანამდვილობის დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება აპელანტებს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენიათ.

52. პალატის აზრით, თეთრიწყაროს რაიონულ სასამართლოს 2012 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა აპელანტთა პოზიციას არ ადასტურებს, რადგან ჭ.დ–ძის მიერ პ.კ–ძის სამკვიდროს მიღება საქმის მასალებით უტყუარად დგინდება, ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები კი აპელანტებს არ წარმოუდგენიათ. ამის გამო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლის საფუძვლები არ არსებობს და იგი უცვლელი უნდა დარჩეს.

53. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტებმა (მოსარჩელე) შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

54. კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება იმ გარემოებებს, რომ 2012 წელს გაზაფხულზე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან მალევე ორი თვის ვადაში მოსარჩელეები (კასატორები) ჩამოვიდნენ ........ და სამკვიდრო ქონებას ფაქტიურად დაეუფლნენ. ჯ.ფ–ძის დაკეტილ ბინაში შეჭრამდე, ე.ი. 2023 წლამდე, ბინას ფლობდნენ მოსარჩელეები.

55. სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება და დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა მოწმეების დ.ფ–ის და გ.ხ–ის ჩვენებები მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ორი თვის ვადაში მოსარჩელეების საქართველოში ჩამოსვლის, სამკვიდრო ქონების დაუფლებისა და დ.ი–ისათვის მისი მიბარების შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება იმ გარემოებებს, რომ ჭ.დ–ძის სახელზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი, თეთრიწყაროს სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა, კერძოდ თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 24 ნოემბრის და 29 ნოემბრის განჩინებებით გაუქმდა და დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა წარმომადგენლების, დ.ი–ის და ც.ს–ის მოთხოვნა და გაუქმდა, ამავე სასამართლოს 2012 წ. 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ჭ.დ–ძის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე და იგი გამოხმობის გამო დარჩა განუხილველი. უკანონოდ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა 2012 წლის 31 ოქტომბერს ნოტარიუს თ.კ–რიძის მიერ ჭ.დ–ძეზე გაცემული N121183017 სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის თაობაზე, რითაც თანაბრად არ გაანაწილა მტკიცების ტვირთი პროცესის მონაწილე მხარეებზე, რაც საპროცესო ნორმების უხეში დარღვევაა და გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

56. კასატორები აღნიშნავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4-ე, 102-ე, 105-ე და სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე, 170-ე, 183-ე, 185-ე, 477-ე, 524-ე, მუხლები, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად გამოიყენა, არ დააკმაყოფილა მოსარჩელეების მოთხოვნა სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის, ნასყიდობის ხელშეკრულების და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობს, კანონისმიერ მემკვიდრედ აღიარების, ქონების მესაკუთრედ აღრიცხვისა და ქონების გამოთხოვის შესახებ.

57. კასატორებს მიაჩნიათ, არ იქნა სამართლებრივად სწორად შეფასებული, რომ ჭ.დ–ძე არ დაუფლებია ფაქტობრივად სამკვიდრო ქონებას, არ უცხოვრია და არ მიუღია ნ.ბ–ისაგან ნასყიდობის საგნის ღირებულება 20 000 ლარი. ამას ადასტურებს მისი უფლებამონაცვლე ლ.დ–ზე შესაგებელში. ნ.ბ–მა თავის თავთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და მიუთითა, თითქოს ჭ.დ–ძისაგან იყიდა სადავო უძრავი ქონება 20000 ლარად. ასეთივე ხელშეკრულება დადო ნასყიდობაზე თავის თავთან ნ.ბ–ის დისშვილმა მ.ფ–ძემ, რომ იყიდა სადავო ქონება -20000 ლარად ნ.ბ–ისგან, მაშინ როცა არც - 20000 ლარის თანხის წარმომავლობის მტკიცებულება წარმოუდგენიათ და არც ქონება გადასცემიათ მათ. ასევე თვალმაქცურად გადააფორმა მ.ფ–ძემ სადავო ქონება შვილზე ჯ.ფ–ძეზე დავის პერიოდში, ისე რომ სადავო ქონება არცერთ მათგანს არ გადასცემიათ და იგი დაკეტილ მდგომარეობაში იყო. ჩამოსვლის დღიდან მოსარჩელეებმა დაუტოვეს ის თავის ნათესავს დ.ი–ს, რაც დადასტურეს მოწმეებმა დ.ფ–მა და გ.ხ–მა, რომლებმაც აღწერეს, რომ მოსარჩელეები 2012 წელს მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან დაახლოებით ერთ თვის მერე ჩამოვიდნენ ........, დაეუფლენ სამკვიდრო ქონებას ფაქტიურად და წასვლისას თან წაიღეს სამკვიდრო ქონებაში შემავალი საოჯახო და მამკვიდრებლის პირადი ნივთები, ასევე დასტურდება პოლიციიდან ჩვენს მიერ წამოდგენილი განცხადებით, რაც დართულია საქმეზე, რომ მხოლოდ 2023 წელს შეიჭრა მ.ფ–ძე დაკეტილ ბინაში, რაზეც მოსარჩელეთა განცხადების საფუძველზე მიმდინარეობს გამოძიება.

58. მოცემულ შემთხვევაში 2012წ. 26 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ჭ.დ–ძის წარმომადგენელ ნ.ბ–სა და თვით ნ.ბ–ს შორის ბათილია, რადგან იგი ფიქტიურია, დადებული იქნა მოსაჩვენებლად იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი შედეგი მოჰყოლოდა, რადგან როგორც ნ.ბ–მა, ისე ჭ.დ–ძემაც იცოდნენ, რომ სამკვიდროზე - პ.კ–ძის დანაშთ ქონებაზე, არსებობდნენ მეორე რიგის მემკვიდრეები - რ.კ–ძე და რ.კ–ძე. ჭ.დ–ძის მიერ სამკვიდროს მიღება კანონსაწინააღმდეგო აქტს წარმოადგენდა და მას არ ჰქონდა უფლება, ამ ქონების გასხვისების თაობაზე უფლება მიეცა ვინმესთვის, მათ შორის, ნ.ბ–ისათვის. თავის მხრივ არც თვითონ ნ.ბ–ს არ გააჩნდა კანონისმიერი უფლება, იმავე მიზეზთა გამო განეკარგა ეს სამკვიდრო ქონება.

59. სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ ეს ნაკლი გააჩნდა სადავო ქონებას. გამყიდველ ჭ.დ–ძეს ფიქტიური სამკვიდრო მოწმობის აღების შემდეგ, ფაქტობრივად არ მიუღია სადავო ქონება, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ ნ.ბ–ისათვის არ გადაუცია ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის საგანი, რადგან ასეთს არც თვითონ არ ფლობდა. ჭ.დ–ძემ თეთრიწყაროს სასამართლოდან გამოიხმო განცხადება, როცა გაიგო რომ იგი მოატყუა ნ.ბ–მა და გამოიყენა რუსლან და რ.კ–ძის სამკვიდროზე ქონებაზე. ხოლო ნ.ბ–ს არ მიუღია ნასყიდობის საგანი და არ გადაუხდია ნასყიდობის თანხა. ნასყიდობის საგანი სამკვიდროს გახსნის დღიდან ფაქტობრივი ფლობით რ.კ–ძის და რ.კ–ძის მფლობელობაში იმყოფებოდა და ........დან გამგზავრების შემდეგ, მათი დავალებით ამ ქონებაზე ზედამხედველობას ახორციელებდა და უვლიდა დ.ი–ი.

60. კასატორები მიუთითებენ, რომ ბათილია 2014 წლის 29 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება ნ.ბ–ის წარმომადგენელ მ.ფ–ძესა და თვით მ.ფ–ძეს შორის დადებული, რომელიც მისი დისშვილია. ასევე ბათილია 2016 წლის 05 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულება, რომელიც დადებულია მ.ფ–ძესა და მის შვილს - ჯ.ფ–ძეს შორის. მითითებული ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმდა მხოლოდ იმ განზრახვით, რომ ხელი შეშლოდა კანონისმიერ მემკვიდრეებს ამ ქონების საკუთრებაში აღრიცხვაში. აღნიშნული ჩუქების ხელშეკრულება შედგენილი იყო თვალმაქცურად, არა იმ განზრახვით, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა.

61. კასატორების მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, მაშინაც კი, როცა ჭ.დ–ძემ სასამართლო გადაწყვეტილებით ფიქტიურად მიიღო სადავო სამკვიდრო, მოსარჩელები კი ფაქტობრივად ფლობდნენ სამკვიდროს, ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების საფუძველს იძლეოდა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი, რომლის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ანდა ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას. ჭ.დ–ძემ თეთრიწყაროს სასამართლოდან გამოიხმო განცხადება ქონების დაუფლებაზე, როცა გაიგო, რომ იგი მოატყუა ნ.ბ–მა და გამოიყენა რუსლან და რ.კ–ძის სამკვიდრო ქონების უკანონოდ მითვისებაზე. მოსარჩელეები, როგორც კანონისმიერი მემკვიდრეები ფაქტობრივად დაუფლენ სამკვიდრო ქონებას და შეუდგნენ მის მართვას. მ. და რ.კ–ძეებმა სამოქალაქო კოდექსის 1439-ე და 1336-ე მუხლების დანაწესის გამოყენებით, როგორც პ.კ–ძის მეორე რიგის მემკვიდრეებმა, ფაქტობრივად მიიღეს სამკვიდრო და ამავე კოდექსის 1337-ე მუხლის თანახმად, წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა, გამორიცხავდა შემდეგი რიგის მემკვიდრის არსებობას. ამას ადასტურებს საქმეზე დართული მინდობილობებიც, რომლებიც დათარიღებულია 2016 წლის 1 ივნისის თარიღით, ანუ მანამ, სანამ სადავო სახლმფლობელობაზე ჩუქების ფიქტიურ ხელშეკრულებას გააფორმებდა მ.ფ–ძე. ამ ნორმათა საფუძველზე, სადავო ქონებაზე ჭ.დ–ძის მემკვიდრეობა იმთავითვე გამორიცხული იყო, რადგან იგი მეოთხე რიგის მემკვიდრე იყო (იხ. საკასაციო საჩივარი).

62. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 07 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

63. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებათა საფუძვლიანობა.

65. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

66. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

67. განსახილველი დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნების (იხ., სარჩელის მოთხოვნები ამ განჩინების პ.1-ში) წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

68. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

69. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს (შდრ: სუსგ №ას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021 წ.).

71. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები ასაჩივრებენ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 05 დეკემბრის განჩინებას, (რომლითაც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 02.06.2023წ. -ის გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ), იმ საფუძვლით, რომ კასატორები (მოსარჩელეები) ფაქტობრივად დაეუფლნენ მამკვიდრებლის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას, რაც გამოიხატა შემდეგში: მოსარჩელეები 2012 წელს მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან დაახლოებით ერთ თვეში ჩამოვიდნენ ........ და წასვლისას თან წაიღეს სამკვიდრო ქონებაში შემავალი საოჯახო და მამკვიდრებლის პირადი ნივთები; მაშასადამე, მოსარჩელეები როგორც კანონისმიერი მემკვიდრეები, ფაქტობრივად დაუფლენ სამკვიდრო ქონებას და შეუდგნენ მის მართვას. სამოქალაქო კოდექსის 1439-ე და 1336-ე მუხლების დანაწესის გამოყენებით, როგორც პ.კ–ძის მეორე რიგის მემკვიდრეებმა, ფაქტობრივად მიიღეს სამკვიდრო და ამავე კოდექსის 1337-ე მუხლის თანახმად, წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა, გამორიცხავდა შემდეგი რიგის მემკვიდრის არსებობას.

72. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახებ (იხ. დამატებით: რ.შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409). სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს, როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე.

73. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი. მემკვიდრის ყველა მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. იხ. სუსგ-ებს: №ას-923-2022, 22 თებერვალი, 2024წ; № ას-1449-2023, 09 თებერვალი, 2024წ; №ას-167-2021, 28 თებერვალი, 2023წ; №ას-134-2022, 6 ივნისი, 2022წ.;. №ას-728-2020, 16 ივნისი, 2021წ.; № ას-283-268-2017, 07 ივლისი, 2017; №ას-186-175-2017, 2 ივნისი, 2017წ.; № ას-1172-1127-2016, 31 მარტი, 2017 წ; № ას-203-193-2016, 02 ივნისი, 2016; №ას-433-410-2014, 18 მაისი, 2016წ.;№ ას-972-921-2015, 15 დეკემბერი, 2015წ; № ას-482-455-2012, 31 მაისი, 2012წ).

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს, სსკ-ის 1421-ე და 1424-ე მუხლებით განმარტებულია, რომ სამკვიდროს მიღება თავისი სამართლებრივი ბუნებით ცალმხრივი გარიგებაა, გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს და მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისთვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის - მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი გზით: მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსისთვის მიმართვა ან სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით, თუმცა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შემთხვევაში, მემკვიდრეს ეკისრება აღნიშნული ფაქტის მტკიცების ტვირთი სსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად (იხ. სუსგ-ები: № ას-283-268-2017, 07 ივლისი, 2017წ.; №ას-773-740-2016, 08 სექტემბერი, 2017წ.; №ას-1172-1127-2016, 31 მარტი, 2017წ. №ას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021 წ; №ას-402-2021, 4 ნოემბერი, 2021წ.; №ას-50-2022, 27 იანვარი, 2023 წ.; №ას-1258-2022, 1 მარტი, 2023წ; № ას-1449-2023, 09 თებერვალი, 2024წ;).

75. სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მიღების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება.

76. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არ ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე.

77. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება უპირობო ხასიათისაა ანუ არ დაიშვება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობით ან დათქმით. სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის ქმედების გააზრებულ ნებაყოფლობით, მოფიქრებულ გადაწყვეტილებას, რომლის შედეგადაც მემკვიდრე ჩაენაცვლება მამკვიდრებელის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს, სხვა ქონებრივ მდგომარეობას მთლიანობაში, რომელთა მონაწილეც სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი. ერთადერთი შემთხვევა როცა კანონი სამკვიდროს მისაღებად არ მოითხვს სამკვიდროს მიმღების ნებას, არის სამკვიდროს მიღება სახელმწიფოს მიერ.

78. სამკვიდროს მიღება უნდა მოხდეს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრულ ექვსი თვის განმავლობაში, რომელიც აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სსკ-ის 1320-ე მუხლის თანახმად კი, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე.

79. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მემკვიდრეობის მიღების ვადების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო სამართალში ვადების, მისი დასაწყისის ათვლის თუ დამთავრების თაობაზე ზოგადი ნორმები. ვადის გამოთვლა გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 121-127-ე მუხლებით დადგენილი დანაწესებით. თუ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრე არ მიიღებს სამკვიდროს, იგი კარგავს მისი მიღების უფლებას. სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადა მიეკუთვნება პრეკლუზიურ ვადებს, რომლის გასვლა წყვეტს თვით სამკვიდროს მიღების უფლებას, განსხვავებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადისაგან, რომლის გასვლაც კონკრეტულ უფლებას კი არ წყვეტს, არამედ სპობს ამ უფლების იძულებითი დაცვის შესაძლებლობას.

80. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც სსსკ-ის 407-ე მუხლის საფუძველზე, სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის კერძოდ, წინამდებარე განჩინების პპ: 21-31, 38-41 დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი -პ.კ–ძე გარდაიცვალა 2012 წლის 26 თებერვალს და მას პირველი რიგის მემკვიდრეები არ დარჩენია. მასთან ცხოვრობდა და სიცოცხლის ბოლო პერიოდში მასზე ზრუნავდა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი მეუღლე, ნ.ბ–ი.

81. კასატორები/მოსარჩელეები არიან პ.კ–ძის ძმის, 2001 წლის 10 იანვარს გარდაცვლილი კ.კ–ძის შვილები. მოსარჩელეები ცხოვრობენ უკრაინაში და არიან ამავე ქვეყნის მოქალაქეები.

82. ჭ.დ–ძე იყო პ.კ–ძის ბიძა, დედის ძმა. თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა ჭ.დ–ძის მიერ პ.კ–ძის სამკვიდროს მიღების ფაქტი. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე 2012 წლის 31 ოქტომბერს ნოტარიუსმა ჭ.დ–ძის სახელზე გასცა სამკვიდრო მოწმობა. 2012 წლის 27 აპრილს ჭ.დ–ძემ გასცა მინდობილობა ნ.ბ–ზე, რომლითაც მას პ.კ–ძის სამკვიდროს მიღების, განკარგვის, მათ შორის, გასხვისებისა და საკუთარ თავთან გარიგების დადების უფლებამოსილება მიანიჭა.

83. 2012 წლის 26 ნოემბერს ნ.ბ–მა, როგორც ჭ.დ–ძის მინდობილმა პირმა საკუთარ თავთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და სადავო ქონება შეიძინა.

84. 2014 წლის 01 თებერვალს ნ.ბ–მა ქონების მართვა მიანდო დისშვილს, მ.ფ–ძეს. 2014 წლის 29 მაისს მ.ფ–ძემ, როგორც ნ.ბ–ის წარმომადგენელმა, საკუთარ თავთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და შეიძინა სადავო ქონება.

85. 2016 წლის 5 ოქტომბერს მ.ფ–ძემ სადავო ქონება აჩუქა შვილს, ჯ.ფ–ძეს. ამჟამად, საჯარო რეესტრის მონაცემებით სადავო ქონების მესაკუთრე სწორედ ჯ.ფ–ძეა.

86. 2016 წლის 15 ნოემბერს მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა თეთრიწყაროს რაიონულ სასამართლოს და 2012 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა. თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით განცხადება დაკმაყოფილდა და ხსენებული გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი. 2016 წლის 24 ნოემბერს ჭ.დ–ძემ განცხადება იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის თაობაზე გამოიხმო და თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით იგი განუხილველი დარჩა.

87. პ.კ–ძის გარდაცვალებამდე და მის შემდეგაც, ნ.ბ–ი მამკვიდრებლის კუთვნილ სახლში ცხოვრობდა.

88. 2011 წელს 20 აპრილს პ.კ–ძემ სს „ბ.კ–გან“ 10 000 აშშ დოლარი ისესხა. ამ ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით სწორედ სადავო ქონება დაიტვირთა. პ.კ–ძის გარდაცვალების შემდეგ კი მისი საკრედიტო ვალდებულების შესრულება ნ.ბ–მა, ე.ი. ჭ.დ–ძის წარმომადგენელმა გააგრძელა - ბანკის მიერ გაცემული სალაროს შემოსავლის ორდერების თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებას თავდაპირველად უშუალოდ მამკვიდრებელი ასრულებდა; ნ.ბ–მა მისი სახელით 651,19 აშშ დოლარი პირველად 2012 წლის 8 ივნისს, ე.ი. გარდაცვალებიდან ოთხი თვის ვადაში შეიტანა. ამის შესაბამისად, ნათელია, რომ ჭ.დ–ძე წარმომადგენლის მეშვეობით პ.კ–ძის სამკვიდროს მართვას მისი გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში შეუდგა. ეს ნიშნავს, რომ თუ ზემოხსენებულ ვადაში აპელანტები სამკვიდროს არ მიიღებდნენ, იგი ჭ.დ–ძის საკუთრებად ჩაითვლებოდა.

89. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, წარმოდგენილი კასაციის ფარგლებში [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი] აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105–ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

90. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

91. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

92. მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრე, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

93. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21).

94. მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

95. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

96. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი - მოპასუხემ. ამასთან, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, 64).

97. განსახილველ შემთხვევაში, მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მოსარჩელეების მიერ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში ფაქტობრივად დაუფლების დასადასტურებლად, მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ 2012 წელს მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან დაახლოებით ერთ თვეში ჩამოვიდნენ ........ და წასვლისას თან წაიღეს სამკვიდრო ქონებაში შემავალი საოჯახო და მამკვიდრებლის პირადი ნივთები: ოჯახის ალბომი, ნარდი, საკერავი მანქანა, გიტარა და სხვა ნივთები. სახლის ყურადღების მისაქცევად კი სახლის გასაღები მიაბარეს მინდობილ პირს, მცხეთაში მცხოვრებ დ.ი–ს.

98. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორთა შედავებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

99. მოსარჩელეები სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად, უთითებენ მოწმეთა ჩვენებაზე. ( იხ. ამ განჩინების პპ.41-48).

100. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, რადგან არ არსებობს სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული მოწესრიგების გამოყენების საჭიროება, შესაბამისად, სადავო გარემოებების დასადასტურებლად დასაშვებია მოწმის ჩვენება, თუმცა ყველა მტკიცებულება უნდა შეფასდეს მათი უტყუარობისა და აგრეთვე, იმ თვალსაზრისით, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელი გარემოების დადასტურებაა ამ მტკიცებულებებით შესაძლებელი. მოწმე იმით განსხვავდება პროცესის მონაწილე სხვა სუბიექტებისაგან, რომ მას არ გააჩნია საქმის შედეგის მიმართ იურიდიული დაინტერესება. ამდენად, მოწმე არის საქმის მიმართ იურიდიული ინტერესის არმქონე პირი. სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, № 238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და Schuler-Zgraggen v. Switzerland, გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია №263, გვ.21. პარაგრაფი 66, https:/hudoc.echr.coe.int). სსსკ-ის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა (იხ. დამატებით: ილონა გაგუა, მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო სამართლებრივ დავებზე, თბილისი, 2020 წ., გვ. 77.).

101. მოსარჩელეების მოთხოვნით მოწმის სახით დაკითხული გ.ხ–ის ჩვენებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეებს არ იცნობს, თუმცა მათ შესახებ იცის დ.ი–გან, რომელიც პ.კ–ძის შორეული ნათესავი და მისი კლასელი და მეგობარია. პირადად პ.კ–ძეს არ იცნობდა, მის დაკრძალვაზე არ ყოფილა და დათოსგან იცოდა, რომ არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მეუღლესთან; დაახლოებით 10 წლის წინ, 2012 -2013 წელი იქნებოდა, გაზაფხულის პერიოდი, კლასელებს უნდა ექეიფათ დ.ი–თან ერთად, თუმცა დავითმა უთხრა, რომ სტუმრებს ელოდებოდა უკრაინიდან და ჯერ ის წაეყვანათ მანქანით, რადგან თავად ნაბახუსევი იყო და საჭესთან ვერ დაჯდებოდა; მოწმის განმარტებით იგი თან ახლდა დ.ი–ს სოფელ ........, პ.კ–ძის სახლში, როდესაც სტუმრები, და-ძმა მოვიდნენ ,,ნივით’’, მანქანის ნომერი არ ახსოვს, შევიდნენ სახლში და გამოიტანეს ,,ზინგერის’’ საკერავი მანქანა, ფანდური თუ ჩონგური, გიტარა და სხვა, დეტალები ზუსტად არ ახსოვს; ვის ეკუთვნოდა ეს ნივთები, რომლებიც სახლიდან გამოიტანეს დ.ი–ის დახმრებით, მისთვის უცნობია; შემდეგ დაემშვიდობნენ დ.ი–ს და ისევ უკრაინაში დაბრუნდნენ; მოწმის განმარტებით რაზე ისაუბრა და-ძმამ დ–თან არ გაუგია, თუმცა ახსოვს, რომ მათ უჭირდათ ქართულად საუბარი და ძირითადად რუსულად საუბრობდნენ; სახლის გასაღები მათ ჰქონდათ, რის შემდეგაც სახლი დათო იაშვილს დაუტოვეს მისახედად. მოწმის განმარტებით დაახლოებით 2 წლის წინ მეორედაც იყო ამ სახლში დ.ი–თან ერთად, როდესაც იგი სახლის დასათვალიერებლად მივიდა; მოწმის განმარტებით დ. წუხდა, რომ უკრაინიდან ვერ ჩამოდიან და სახლი უპატრონოდ არისო. მეორედ მისვლისას დ. სახლში არ შესულა, კარი მოსინჯა დაკეტილი იყო თუ არა და ეზო დაათვალიერა. დ.ი–ისგან იცის, რომ ეს უკანასკნელი პერიოდულად დადიოდა სახლის სანახავად, თუმცა არ იცის, პ–ის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და ფინანსური პრობლემების შესახებ, არც ის იცის, პ–ის სიცოცხლეში თუ დადიოდა მასთან ი–ი, რადგან ამის შესახებ თავად დ–ს არ მოუყოლია;

102. იგივე ფაქტობრივი გარემოებები დაადასტურა საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულმა დ.ფ–მა, რომლის განმარტებით, ის არის დ.ი–ის კლასელი; 10-12 წლის წინ, დაახლოებით 2012 წელს აპრილის თვეში ცხვარი დაკლა და კლასელები ქეიფს აპირებდნენ, ეს თვე ახსოვს, რადგან აღდგომის დღესასწაული უკვე გასული იყო. დ.ი–მა უთხრა, რომ სტუმრებს ელოდებოდა, ამიტომ თავისი მანქანით წაყვანა სთხოვა სოფელ ........, პ.კ–ძის სახლში, რომელსაც პირადად არ იცნობდა; სახლში მივიდნენ უკრაინელი სტუმრები, გამოიტანეს სახლიდან სხვადასხვა ნივთები, საკერავი მანქანა, გიტარა და ნარდი, კიდევ ჰქონდათ ფუთა ნივთებით, გასაღები დაუტოვეს დ.ი–ს სახლის მისახედად და უკან დაბრუნდნენ; მოწმის განმარტებით, მან დავითისგან იცის, რომ ესენი იყვნენ კობერიძეები, თუმცა რატომ ჩამოვიდნენ, უცხოვრიათ თუ ამ სახლში გარკვეული პერიოდი მაინც, მისთვის უცნობია. მან ძმაკაცებისგან იცის, რომ დათო ამოწმებდა ხოლმე მიბარებულ სახლს. თავად მეორედაც წაიყვანა დ.ი–ი აღნიშნულ სახლში, რა დროსაც მანქანიდან არ გადმოსულა, თუმცა დავითმა ,,შლანგის’’ შესაკეთებლად, საიდანაც წყალი იღვრებოდა, ხელსაწყო სთხოვა, თუმცა ვერ შეძლო დახმარება; ამის შემდეგ შეაკეთა თუ არა დავითმა ,,შლანგი’’, მისთვის უცნობია;

103. სასამართლომ მიიჩნია, რომ პროცესზე დაკითხული მოწმეებიდან ვერცერთმა სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა რ.კ–ძის და რ.კ–ძის მხრიდან პ.კ–ძის გარდაცვალების შემდგომ 6 თვის ვადაში სამკვიდროს მიღების ნების გამოხატვის ფაქტი; შესაბამისად, მოწმის ჩვენება სხვა მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში, ზემოაღნიშნული ნორმების მოთხოვნებიდან გამომდინარე, არ წარმოადგენს სადავო გარემოების დამადასტურებელ საკმარის და უტყუარ მტკიცებულებას. მხოლოდ მოსარჩელე მხარის ახსნა-განმარტება კი იმასთან დაკავშირებით, რომ ისინი დაეუფლნენ სამკვიდროს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, ხოლო შემდეგ მათ ახლობელს დ.ი–ს ჩააბარეს სადავო სახლის გასაღები მისახედად, არ არის საკმარისი და ჯეროვანი მტკიცებულება სადავო გარემოებების დასადასტურებლად.

104. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეები უცხო ქვეყნის მოქალაქეები არიან და მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროისათვის საქართველოში არ იმყოფებოდნენ, მათ ქვეყანაში შემოსასვლელად საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი უნდა გადაეკვეთათ. 2012 წლის განმავლობაში საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის კვეთის დამადასტურებელი საბუთი კი აპელანტებს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენიათ.

105. 2016 წლის 1-ელ ივნისს მოსარჩელეებმა დ.ი–ის სახელზე მინდობილობები საქართველოში გასცეს. ცხადია, რომ ამ დროისათვის ისინი საქართველოში იმყოფებოდნენ. საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ მოსარჩელეები პ.კ–ძის სამკვიდროში შემავალი ქონების ნაწილსაც დაეუფლნენ. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ არასარწმუნოდ და არასანდოდ მიიჩნია მოწმეთა ჩვენების მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც მოსარჩელეთა საქართველოში ჩამოსვლის დროს ეხება. ამ ნაწილში, მოწმეთა ჩვენება არც დამაჯერებელი არ იყო და იგი არც საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებით უთუოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს არ შეესაბამებოდა. კერძოდ, მოწმეთა ჩვენების თანახმად, აპელანტები პ.კ–ძის სახლში 2012 წლის აპრილში უნდა შესულიყვნენ. თუმცა, საქმის მასალებით დგინდება, რომ ამ დროს იქ ნ.ბ–ი ცხოვრობდა, სამკვიდრო ქონებას მართავდა და პ.კ–ძის ვალებსაც ისტუმრებდა. ნ.ბ–თან შეხვედრის თაობაზე კი თავად აპელანტებსაც არ მიუთითებიათ.

106. საყურადღებოა შსს მცხეთის რაიონული სამმართველოს მუხრანის პოლიციის განყოფილების სახელზე აპელანტების წარმომადგენლის მიერ 2022 წლის 13 ივლისს შედგენილი განცხადება, სადაც 2016 წლამდე აპელანტების საქართველოში ჩამოსვლის ფაქტი ნახსენები არ არის. პირიქით, განცხადებაში აღნიშნულია: „აღნიშნული (20 000 ლარის გადახდა) უარყო ჭ.დ–ძემ გარდაცვალებამდე რ.კ–ძესთან და რ.კ–ძესთან, რომლებსაც შეხვდა საქართველოში ჩამოსვლის დროს“. ამ განმარტების მიხედვით, აპელანტების საქართველოში ჩამოსვლის დროისათვის სადავო გარიგებები უკვე დადებული იყო და ქონება ჭ.დ–ძეს აღარ ეკუთვნოდა. აპელანტებს არ უთქვამთ, რომ 2012 წლიდან 2016 წლამდე პერიოდში საქართველოში კიდევ ერთხელ იმყოფებოდნენ;

107. მნიშვნელოვანია, რომ ეს მტკიცებულებები მოსარჩელეებმა სასამართლოს თავად წარუდგინეს. ამის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწმეთა ჩვენება საგამოძიებო ორგანოსათვის აპელანტის წარმომადგენლის მიერ მიცემულ განმარტებებს ეწინააღმდეგება.

108. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, მოწმის ჩვენების შინაარსობრივი მხარის შესწავლის შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ საქმეში კასატორების მხრიდან არ არის განხორციელებული კვალიფიციური შედავება გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი იმგვარი გარემოებების მიმართ, რომლებითაც გამოირიცხა სარწმუნოობის კუთხით მოწმის ჩვენების უპირობოდ გაზიარების შესაძლებლობა.

109. შესაბამისად, გასაზიარებელი არაა კასატორთა პრეტენზიები, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება იმ გარემოებებს, რომ 2012 წელს გაზაფხულზე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან მალევე ორი თვის ვადაში მოსარჩელეები (კასატორები) ჩამოვიდნენ ........ და სამკვიდრო ქონებას ფაქტიურად დაეუფლნენ.

110. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორებმა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დადგენილი მტკიცების ტვირთის სდანდარტის დაცვით, ვერ დაამტკიცეს, რომ პ.კ–ძის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში, ე.ი. 2012 წლის 26 აგვისტოს ჩათვლით, ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღეს სამკვიდრო (შდრ: სუსგ №ას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021 წელი). საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება იმ გარემოებებს, რომ ჭ.დ–ძის სახელზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი, თეთრიწყაროს სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა, კერძოდ თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 24 ნოემბრის და 29 ნოემბრის განჩინებებით გაუქმდა და დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა წარმომადგენლების, დ.ი–ის და ც.ს–ის მოთხოვნა და გაუქმდა, ამავე სასამართლოს 2012 წ. 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ჭ.დ–ძის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე და იგი გამოხმობის გამო დარჩა განუხილველი.

111. განსახილველ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და ამის საწინააღმდეგოდ კასატორებს არა აქვთ წარმოდეგნილი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომ პ.კ–ძის გარდაცვალებამდე და მის შემდეგაც, ნ.ბ–ი მამკვიდრებლის კუთვნილ სახლში ცხოვრობდა. 2011 წელს 20 აპრილს პ.კ–ძემ სს „ბ.კ–გან“ 10 000 აშშ დოლარი ისესხა. ამ ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით სწორედ სადავო ქონება დაიტვირთა. პ.კ–ძის გარდაცვალების შემდეგ კი მისი საკრედიტო ვალდებულების შესრულება ნ.ბ–მა, როგორც ჭ.დ–ძის წარმომადგენელმა გააგრძელა - ბანკის მიერ გაცემული სალაროს შემოსავლის ორდერების თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებას თავდაპირველად უშუალოდ მამკვიდრებელი ასრულებდა; ნ.ბ–მა მისი სახელით 651,19 აშშ დოლარი პირველად 2012 წლის 8 ივნისს, ე.ი. გარდაცვალებიდან ოთხი თვის ვადაში შეიტანა. ამის შესაბამისად, ნათელია, რომ ჭ.დ–ძე წარმომადგენლის მეშვეობით პ.კ–ძის სამკვიდროს მართვას მისი გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში შეუდგა. ეს ნიშნავს, რომ თუ ზემოხსენებულ ვადაში აპელანტები სამკვიდროს არ მიიღებდნენ, იგი ჭ.დ–ძის საკუთრებად ჩაითვლებოდა (იხ. წინამდებარე განჩინების პპ.36-37).

112. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ არ არსებობდა სარჩელის მოთხოვნის - 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი 2012 წლის 31 ოტომბერს ნოტარიუს თ.კ–რიძის მიერ ჭ.დ–ძეზე გაცემული N121183017 სამკვიდრო მოწმობა, რეგისტრაციის N31102016, რომლის საფუძველზედაც ჭ.დ–ძემ მიიღო აწ. გარდავლილი პ.კ–ძის სამკვიდრო ქონება, მდებარე მცხეთის რაიონ სოფელ ........, (ს/კ........-ზე) დაკმაყოფილების საფუძველი.

113. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის ინტერესი განაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება. იურიდიული ინტერესი არის ის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც ცდილობს მხარე სარჩელის დაკმაყოფილებით. დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის შემოწმება განეკუთვნება სამართლის საკითხს, შესაბამისად, ვიდრე საქმის განმხილველი სასამართლო სარჩელის საფუძვლიანობას შეამოწმებს, მნიშვნელოვანია, შეფასდეს, აქვს თუ არა მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ და უზრუნველყოფს თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ინტერესის დაკმაყოფილებას. იურიდიული ინტერესი არის ის სამართლებრივი სიკეთე, რაც მოსარჩელემ შეიძლება მიიღოს სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში. იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა რელევანტური მტკიცებულებებით ვერ დაამტკიცეს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ წარმოადგენენ სადავო ქონების მესაკუთრეებს, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ სხვა მოთხოვნების, კერძოდ, გარიგებათა ბათილობის მიმართ (იხ. პ.1.2-1.6) მოსარჩელეთა იურიდიული ინტერესი არ არსებობს, რადგან განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მოთხოვნა - სადავო სამკვიდრო ქონებაზე მათი საკუთრების უფლების დადგენის შესახებ, სასამართლოს მიერ არ არის დაკმაყოფილებული, შესაბამისად, აღარ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის სხვა ნაწილებზე მსჯელობის აუცილებლობა (იხ. სუსგ №ას-1493-2020, 15 აპრილი, 2021 წ.).

114. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

115. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

116. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

117. კასატორებს გადახდილი აქვთ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარი, ხოლო დარჩენილი 700 ლარი გადავადებული აქვთ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

118. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

119. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილევლად. შესაბამისად, იქიედან გამომდინარე, რომ კასატორების მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით უკვე გადახდილია - 300 ლარი, აღნიშნული თანხა დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში და კასატორებს არ დაეკისრებათ გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 700 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.კ–ძის და რ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი