საქმე №ას-821-2020 2 მარტი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ა.ს–ძე, ს.ა–ნი, თ.ბ–ი, გ.ნ–ი, ფ.ნ–ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანებების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის გადახდის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 06 ნოემბრის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დ–ას“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „ცენტრი“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება, რომლითაც ა.ს–ძის (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე”), ს.ა–ნის (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე”), თ.ბ–ის (შემდგომში - „მესამე მოსარჩელე”), გ.ნ–ის (შემდგომში - „მეოთხე მოსარჩელე”) და ფ.ნ–ძის (შემდგომში - „მეხუთე მოსარჩელე”) სარჩელი მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ცენტრის გენერალური დირექტორის 31.05.2017წ. N1956კ, N1957კ, N1958კ, N1959კ, და 02.06.2017წ. N2003კ ბრძანებები მოსარჩელეთა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ და მოპასუხეს პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა: პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ 10 380 ლარის ოდენობით; მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ 8 460 ლარის ოდენობით; მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ10 932 ლარის ოდენობით; მეოთხე მოსარჩელის სასარგებლოდ 11 508 ლარის ოდენობით და მეხუთე მოსარჩელის სასარგებლოდ 8 904 ლარის ოდენობით.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. პირველი მოსარჩელე 2011 წლის 28 დეკემბრიდან, მეორე მოსარჩელე 2011 წლის 08 ივნისიდან, მესამე მოსარჩელე 2010 წლის 12 ოქტომბრიდან, მეოთხე მოსარჩელე 2011 წლის 04 აპრილიდან, ხოლო მეხუთე მოსარჩელე 2013 წლის 12 მარტიდან მუშაობდა ცენტრში შესაბამისი შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პოზიციაზე.

2.2. 2016 წლის 16 დეკემბერს ცენტრსა და პირველ მოსარჩელეს შორის დაიდო N72 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პირველი მოსარჩელე დასაქმდა ცენტრის ძირითადი წარმოების სპეცაღჭურვილობისა და ინსტრუმენტების საწარმოს ზეინკლის პოზიციაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა ყოველთვიურად 865 ლარით.

2.3. 2016 წლის 16 დეკემბერს ცენტრსა და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო N01 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მეორე მოსარჩელე დასაქმდა ცენტრის ძირითადი წარმოების სპეცაღჭურვილობისა და ინსტრუმენტების საწარმოს ზეინკლის პოზიციაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა ყოველთვიურად 705 ლარით.

2.4. 2016 წლის 16 დეკემბერს ცენტრსა და მესამე მოსარჩელეს შორის დაიდო N05 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მესამე მოსარჩელე დასაქმდა ცენტრის ძირითადი წარმოების სპეცაღჭურვილობისა და ინსტრუმენტების საწარმოს ძირითადი მუშის პოზიციაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა ყოველთვიურად 911 ლარით.

2.5. 2016 წლის 16 დეკემბერს ცენტრსა და მეოთხე მოსარჩელეს შორის დაიდო N63 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მეოთხე მოსარჩელე დასაქმდა ცენტრის ძირითადი წარმოების სპეცაღჭურვილობისა და ინსტრუმენტების საწარმოს ელექტროშემდუღებლის პოზიციაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა ყოველთვიურად 959 ლარით.

2.6. 2016 წლის 04 იანვარს ცენტრსა და მეხუთე მოსარჩელეს შორის დაიდო N459 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მეხუთე მოსარჩელე დასაქმდა ცენტრის ძირითადი წარმოების სპეცაღჭურვილობისა და ინსტრუმენტების საწარმოს ზეინკლის პოზიციაზე და მისი შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 742 ლარის ოდენობით.

2.7. ცენტრის გენერალური დირექტორის 17.02.2014წ. N27 ბრძანებით დამტკიცდა ცენტრის შინაგანაწესი. შინაგანაწესის მე-6 მუხლის მიხედვით, თანამშრომელი ვალდებულია: ა) პირნათლად შეასრულოს დაკისრებული მოვალეობანი; ბ) სპეციალური მითითების გარეშე დაიცვას შინაგანაწესი, შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობები, თანამდებობის სამუშაო აღწერით გათვალისწინებული მოთხოვნები და სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებული სხვა სამართლებრივი აქტები, ტექნოლოგიური და სამეცნიერო ნორმატივები; გ) შეასრულოს უშუალო/ზემდგომი ხელმძღვანელის ბრძანება და მითითება, რომლებიც გამოცემულია კანონმდებლობით დადგენილი უფლებამოსილების ფარგლებში; დ) დაიცვას სამსახურებრივი დისციპლინა, რაციონალურად გამოიყენოს სამუშაო დრო, არ დაუშვას ისეთი ქმედება, რომელიც აფერხებს ცენტრის მუშაობას, ხელს უშლის სხვა თანამშრომელთა მიერ უფლებამოსილებების განხორციელებას ან/და ლახავს სამსახურის იმიჯსა და ავტორიტეტს. შინაგანაწესის 23-ე მუხლის თანახმად, დისციპლინის დარღვევისათვის თანამშრომლის მიმართ გამოიყენება დისციპლინური პასუხისმგებლობის შემდეგი ზომები: ა) შენიშვნა; ბ) საყვედური; გ) არაუმეტეს 10 სამუშაო დღის ხელფასის დაკავება; დ) უფრო დაბალი კატეგორიის თანამდებობრივ სარგოზე გადაყვანა არაუმეტეს ერთი წლისა; ე) დაბალ თანამდებობაზე გადაყვანა; ვ) სასტიკი საყვედური; ზ) სამსახურიდან გათავისუფლება.

2.8. ცენტრის გენერალური დირექტორის 07.07.2016წ. ბრძანებით მეხუთე მოსარჩელეს დისციპლინის დარღვევის გამო, რაც გამოიხატა სამსახურებრივი მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულებაში, დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომად შეეფარდა - „საყვედური“.

2.9. ცენტრის გენერალური დირექტორის 03.05.2017წ. ბრძანებით მესამე მოსარჩელეს სამსახურებრივი დისციპლინის დარღვევის გამო, რაც გამოიხატა 2017 წლის მარტის თვეში დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული სამსახურებრივი მოვალეობის შეუსრულებლობასა და შინაგანაწესით განსაზღვრული სამსახურში გამოუცხადებლობის შეტყობინების წესის დარღვევაში (არასაპატიო გაცდენამ შეადგინა სულ 8.42 საათი), დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომად შეეფარდა - „შენიშვნა“.

2.10. 2017 წლის 19 მაისს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისათვის განსაზღვრულ დროს - 15:15 საათზე, მოსარჩელეები იმყოფებოდნენ ცენტრის საწარმოს უკან მდებარე მიტოვებულ შენობაში და თამაშობდნენ დომინოს.

2.11. ცენტრის გენერალური დირექტორის 31.05.2017წ. N1958კ ბრძანებით პირველი მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული ბრძანება პირველ მოსარჩელეს ჩაბარდა 2017 წლის 31 მაისს.

2.12. ცენტრის გენერალური დირექტორის 31.05.2017წ. N1957 ბრძანებით მეორე მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული ბრძანება მეორე მოსარჩელეს ჩაბარდა 2017 წლის 31 მაისს.

2.13. ცენტრის გენერალური დირექტორის 02.06.2017წ. N2003კ ბრძანებით მესამე მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული ბრძანება მესამე მოსარჩელეს ჩაბარდა 2017 წლის 02 ივნისს.

2.14. ცენტრის გენერალური დირექტორის 31.05.2017წ. N1959კ ბრძანებით მეოთხე მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული ბრძანება მეოთხე მოსარჩელეს ჩაბარდა 2017 წლის 31 მაისს.

2.15. ცენტრის გენერალური დირექტორის 31.05.2017წ. N1956კ ბრძანებით მეხუთე მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული ბრძანება მეხუთე მოსარჩელეს ჩაბარდა 2017 წლის 31 მაისს.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა მოსარჩელეთა ქმედებების მიმართ მათი სამსახურიდან გათავისუფლების პროპორციულობა. სასამართლომ გაითვალისწინა მხარეთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა, შრომითი ვალდებულებების დარღვევის ხასიათი და ამ დარღვევების გავლენა დასაქმებულზე შედეგობრივი, ხოლო დამსაქმებელზე ზიანის დადგომის თვალსაზრისით და მიიჩნია, რომ თითოეულ შემთხვევაში სანქციის სახით პირდაპირ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ეწინააღმდეგება დასაქმებულის შრომის უფლებებს, რის გამოც სადავო ბრძანებები სამართლიანად იქნა ბათილად ცნობილი.

4. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ საქმის მასალებით დასტურდება მესამე და მეხუთე მოსარჩელეების მიმართ გათავისუფლებამდე სხვა დისციპლინური სახდელების (შენიშვნა და საყვედური) დაკისრების ფაქტი, ამ მოსარჩელეთა ნაწილშიც, დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, დამსაქმებლის მხრიდან უმკაცრესი სანქციის გამოყენება ვერ იქნება მიზანშეწონილად მიჩნეული, ვინაიდან მათ შემთხვევაშიც დამსაქმებელი ვერ ადასტურებს, რომ სხვა - შედარებით მსუბუქი სანქციის გამოყენებას აზრი ჰქონდა დაკარგული. სასამართლომ ასევე მხედველობაში მიიღო მოსარჩელეთა შეუდავებელი განმარტება, რომ მათ 19 მაისს და არც ბოლო რამდენიმე დღის განმავლობაში ფიზიკურად არ ჰქონდათ რაიმე სამუშაო შესასრულებელი და იყვნენ უსაქმოდ, თუმცა მიუხედავად აღნიშნულისა სამსახურში მაინც ყოველდღე ცხადდებოდნენ.

5. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე შემთხვევაში მოპასუხემ ვერ დაადასტურა დასაქმებულთა მხრიდან დარღვევის უხეში ხასიათი, მის მიერ გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული გარემოებები ცალ-ცალკე და ერთად აღებული არ ატარებს უხეშ ხასიათს, რაც, ცხადია, დისციპლინური სახდელის უკიდურესი ზომის გამოყენებას, ე.ი გათავისუფლების თაობაზე ბრძანებას, არამართლზომიერს ხდის.

6. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და განმარტა, რომ აპელანტის მითითება, თითქოს სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებაში (შენიშვნა: პირველი ინსტანციის სასამართლოს დადგენილი აქვს ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა 2017 წლის 28 ივნისს სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხის მიმართ სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღგენისა და იძულებითი განაცდურის აღდგენის მოთხოვნით, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 03 ივლისის განჩინებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის განსახილველად მიღებაზე) მითითებულმა გარემოებამ მხარის მოთხოვნა შესაძლოა ხანდაზმულად აქციოს, უსაფუძვლოა, ვინაიდან, მხარის მოთხოვნას ხანდაზმულს ხდის მის მიერ დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული ვადის დარღვევა და არა სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის კონკრეტული საფუძველი.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

8. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

8.1. კასატორის მოსაზრებით, პირველი, მეორე, მესამე და მეხუთე მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, შემდეგი გარემოებების გამო: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 03.07.2017წ. განჩინებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ 28.06.2017წ. აღძრული სარჩელის განსახილველად მიღებაზე, რადგან განცხადებას ხელს აწერდა მხოლოდ მეოთხე მოსარჩელის წარმომადგენელი. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა შეჩერდა მხოლოდ მეოთხე მოსარჩელის მიმართ, ხოლო დანარჩენი მოსარჩელეების მიმართ გაგრძელდა ხანდაზმულობის ვადის დინება. განმეორებით სარჩელი შეტანილ იქნა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ - 2017 წლის 03 აგვისტოს, შესაბამისად, ამ უკანასკნელთა სარჩელი ხანდაზმულია;

8.2. მოსარჩელეთა მიერ გაკეთებული განმარტებებით დასტურდება, რომ დასაქმებულებისათვის სამუშაო საათებში აზარტული თამაშები „ბუნებრივ მოცემულობას“ წარმოადგენდა და ჰქონდა სისტემატური ხასიათი, რაც აბსოლუტურად ამართლებს დამსაქმებლის პოზიციას, რომ მათ მიმართ რაიმე უფრო მსუბუქი დისციპლინური ღონისძიების გამოყენებას აზრი ქონდა დაკარგული. მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ ორი მათგანის - მესამე და მეხუთე მოსარჩელეების მიმართ გამოყენებულმა უფრო მსუბუქმა დისციპლინურმა სახდელმა შედეგი ვერ გამოიღო. ამგვარ ვითარებაში დამსაქმებელს გაუჩნდა სრულიად საფუძვლიანი უნდობლობა აღნიშნული დასაქმებულების მიმართ და მათ მიმართ ლოიალურმა დამოკიდებულებამ აზრი დაკარგა;

8.3. საქმეზე წარდგენილია ცენტრის შიდა აუდიტისა და ხარისხის კონტროლის დეპარტამენტის მონიტორინგის სამმართველოს 23.05.2017წ. NCON -2017-05-23-3423 დასკვნა, რომლითაც დასტურდება, რომ გათავისუფლების ბრძანების გამოცემის საფუძველი გახდა არამარტო ის ფაქტი, რომ დასაქმებულები 2017 წლის 15.15 საათზე, სამუშაო საათებში თამაშობდნენ აზარტულ თამაშს (რაც, თავის მხრივ, ცალკე აღებული შინაგანაწესის უხეში დარღვევაა), არამედ ისიც, რომ ამ ფატს წინ უსწრებდა მათი მხრიდან უდისციპლინო ქმედებები - „მიუხედავად არაერთი სიტყვიერი გაფრთხილებისა და მითითებისა, აღნიშნული პირები ხშირად არღვევენ [ცენტრის] შინაგანაწესს და გამოირჩევიან უდისციპლინო ხასიათით“;

8.4. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეთა მიმართ სხვა უფრო მსუბუქი დისციპლინური სასჯელის შეფარდების გონივრული საფუძველი აღარ არსებობდა, რადგან სახეზეა ხელშეკრულებისა და ცენტრის შინაგანაწესის არსებითი პირობების დარღვევა, რაც დასაქმებულის მიმართ დამსაქმებლის ნდობას აქარწყლებს.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

10. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

15. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის მართლზომიერება.

16. კასატორი დავობს, რომ პირველი, მეორე, მესამე და მეხუთე მოსარჩელეების სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ ხანდაზმულია, ვინაიდან მათ სარჩელი სასამართლოში შრომის კოდექსით დადგენილ ვადაში არ წარუდგენიათ (დეტალურად იხ. წინამდებარე განჩინების 8.1 პუნქტი).

17. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად. იმავე კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს იმ შემთხვევებს, როდესაც სარჩელის შეტანა არ იწვევს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას და ვადა საერთო წესით განაგრძობს დენას. აღნიშნულ შემთხვევებს განეკუთვნება: ა) მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმა და ბ) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელის განუხილველად დატოვება. თუმცა, ასეთ ვითარებაში აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან, თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს. ამასთან, იმავე კოდექსის 141-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის შემთხვევაში, შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა დაიწყება თავიდან.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით არსებობს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკა. უპირველეს ყოვლისა, უნდა ითქვას, რომ დასახელებული მუხლის განმარტება ხდება მისი დანიშნულების გათვალისწინებით და არა გამოყენებული ტერმინების სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობიდან გამომდინარე. შესაბამისად, აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა განიმარტება ფართოდ და მისი რეგულაცია ვრცელდება ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც არ ხდება სარჩელის არსებითად განხილვა და მოსარჩელე უფლებამოსილია, თავისი დარღვეული თუ სადავოდ გამხდარი უფლების დასაცავად ხელახლა მიმართოს სასამართლოს. ასეთად მოიაზრება, ერთი მხრივ, სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმა, როდესაც პირს შეუზღუდავად შეუძლია ახალი სარჩელის აღძვრა, თუკი აღმოიფხვრება სარჩელის წარმოებაში მიღების დამაბრკოლებელი გარემოებები და, მეორე მხრივ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე და 275-ე მუხლებში მითითებული საფუძვლებით სარჩელის განუხილველად დატოვება. სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლში არსებული დათქმით კანონმდებელი აძლიერებს პირის დარღვეული უფლების დაცვის სტანდარტს, რათა დარღვეული უფლების აღსადგენად მოტივირებულ სუბიექტს, რომელმაც ფორმალურად დავის მიმართ ინტერესი სარჩელის წარდგენით გამოავლინა, არ წაერთვას საკუთარი უფლების სასამართლო წესით დაცვის საშუალება (შედარებისთვის იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-103-2019, 31 ოქტომბერი, 2019 წელი; Nას-652-2019, 27 დეკემბერი, 2019 წელი; Nას-1223-2019, 21 დეკემბერი, 2020 წელი).

19. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეები ცენტრის დირექტორის 31.05.2017წ. N1958კ, N1957კ, N1959კ, N1956კ და 02.06.2017წ. N2003კ ბრძანებების საფუძველზე გათავისუფლდნენ ცენტრში დაკავებული თანამდებობებიდან. მოსარჩელეებს აღნიშნული ბრძანებები ჩაბარდათ იმავე დღეს. შესაბამისად, შრომის კოდექსის (დავის წარმოშობის დროს მოქმედი) 38-ე მუხლის მიხედვით, ისინი უფლებამოსილები იყვნენ აღნიშნული ბრძანებები გაესაჩივრებინათ სასამართლოში შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში. დადგენილია, ასევე, რომ სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მოსარჩელეებმა თავდაპირველად სასამართლოში სარჩელი აღძრეს 2017 წლის 28 ივნისს, შრომის კოდექსით განსაზღვრულ 30-დღიან ვადაში, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 03 ივლისის განჩინებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის განსახილველად მიღებაზე (იხ. ტ.I, ს.ფ. 259-261). აღნიშნულის შემდგომ მოსარჩელეებმა იგივე მოთხოვნით კვლავ მიმართეს წინამდებარე სარჩელით სასამართლოს 2017 წლის 03 აგვისტოს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 1), სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლით განსაზღვრულ 6-თვიან ვადაში. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან - 2017 წლის 28 ივნისიდან.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებმა სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით სარჩელი სასამართლოში წარადგინეს კანონით დადგენილ ვადაში, შესაბამისად, მათი სარჩელი არ არის ხანდაზმული.

21. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის მიზნებისთვის არ აქვს მნიშვნელობა იმ გარემოებას, თუ რა მიზეზით ეთქვა მოსარჩელეს უარი სარჩელის განსახილველად მიღებაზე. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმის მიხედვით, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმა თავისთავად იწვევს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას.

22. კასატორი აგრეთვე დავობს, რომ მოსარჩელეთა მხრიდან ადგილი ჰქონდა შრომითი ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტს, რაც მათი გათავისუფლების საფუძველს წარმოადგენდა. ამასთან, მათ მიმართ უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდება არ იყო გონივრული.

23. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც გათვალისწინებული უნდა იყოს ზემოაღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ საქმე Nას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; Nას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი).

25. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ სამსახურიდან პირის გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; Nას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; Nას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

26. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე Nას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; Nას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; Nას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

27. საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-1056-996-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; Nას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; Nას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

28. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელეებმა უხეშად დაარღვიეს შრომითი ხელშეკრულებით/ შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებები და ისინი მართლზომიერად გათავისუფლდნენ სამსახურიდან, ეკისრებოდა მოპასუხეს/დამსაქმებელს.

29. განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულებებისა და შრომის შინაგანაწესის, ასევე, მოსარჩელეთა მიერ ჩადენილი გადაცდომებისა და გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლების ანალიზის შედეგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეთა მხრიდან ადგილი არ ჰქონია შრომითი ხელშეკრულებებით/შრომის შინაგანაწესით ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტს, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის საფუძველია.

30. მოპასუხემ ვერც ის გარემოება დაასაბუთა, რომ მოსარჩელეთა მიერ ჩადენილი გადაცდომების სიმძიმიდან და ხასიათიდან გამომდინარე, მათ მიმართ უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი ჰქონდა დაკარგული

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

32. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

33. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2 509,2 ლარის 70% – 1 756,44 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრის „დ–ას“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრს „დ–ას“ (ს/კ: ......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2020 წლის 1 ოქტომბერს №21902 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2509,2 ლარის 70% – 1756,44 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი