საქმე №ას-194-2023 02 ნოემბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ბ.ბ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.მ–ი

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.ბ–ლი

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.მ–ი, ბ.ბ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20.12.2022 წლის განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - ლ.მ–ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - გ.ბ–ლის სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (გ.ბ–ლის სარჩელში), მეუღლეთა თანასაკუთრების გაყოფა (ლ.მ–ის სარჩელში)

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 14.04.2022 წლის გადაწყვეტილებით გ.ბ–ლის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე სარჩელით მოსარჩელე“) სარჩელი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე სარჩელი“) ბ.ბ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისა და უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ აღიარების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; ლ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი სარჩელით მოსარჩელე“) სარჩელი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი სარჩელი“) მოპასუხის მიმართ მეუღლეთა თანასაკუთრების გაყოფის თაობაზე დაკმაყოფილდა; პირველი სარჩელით მოსარჩელე ცნობილ იქნა უძრავი ქონების, მდებარე: თბილისში, .......... №34-ში, ბინა №31, საერთო ფართი 75.20 კვ.მ, ს/კ: ....... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო უძრავი ნივთი“), 2/3 წილის მესაკუთრედ და დადგინდა საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურში რეგისტრაცია.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მეორე სარჩელით მოსარჩელემ და მოპასუხემ (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „აპელანტები“ ან „კასატორები“). მეორე სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - პირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - პირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მეორე სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20.12.2022 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. პირველი სარჩელით მოსარჩელე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოპასუხესთან 17.06.2009 წლიდან. თანაცხოვრების პერიოდში მათ შეეძინათ ოთხი შვილი: დ.ბ–ი, დაბადებული: 06.02.2011 წელს, ნ.ბ–ი - 06.06.2012 წელს, მ.ბ–ი - 29.11.2013 წელს, გ.ბ–ი - 10.03.2015 წელს. პირველი სარჩელით მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 17.06.2009 წელს რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა 26.09.2019 წელს.

3.2. სადავო უძრავი ნივთი 27.03.2019 წლის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, შეძენილია მეუღლეთა რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში. აღნიშნული ნივთის მესაკუთრედ, ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, ფიქსირდება მოპასუხე. განქორწინების შემდეგ, მხარეები ერთად არ ცხოვრობენ, ხოლო მათი შვილები იზრდებიან დედასთან - პირველი სარჩელით მოსარჩელესთან.

3.3. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო უძრავი ნივთი წარმოადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებას. პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 1151-ე, 1152-ე, 1158-ე, 1159-ე მუხლებით.

3.4. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია მასზე, რომ მეუღლეთა შორის თანაცხოვრება შეწყდა სადავო უძრავი ნივთის შეძენამდე და რეგისტრირებული ქორწინების გაუქმებამდე, 2018 წლიდან. საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, გარდა აპელანტების ზეპირსიტყვიერი შედავებისა, არ მოწმობს მეუღლეთა შორის თანაცხოვრების ფაქტობრივად შეწყვეტას 2018 წლიდან. პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო გარემოებასთან მიმართებით მართებულად არ გაიზიარა საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირის, გ.ჟ–ის ჩვენება. მოწმის ჩვენების მიღებისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა. წინამდებარე შემთხვევაში, ერთი მხრივ, დადგენილია, რომ გ.ჟ–ი წარმოადგენს მოპასუხის ახლო მეგობარსა და ერთ-ერთი შვილის ნათლიას და, შესაძლოა, არის კიდეც შემსწრე მხარეთა შორის კონფლიქტური და დაძაბული ურთიერთობისა, რაზეც მიუთითა სასამართლოს, თუმცა მარტოოდენ მოწმის სუბიექტური შეფასება, რომ განქორწინებამდე მეუღლეთა შორის არსებობდა უთანხმოება, არ წარმოადგენს საკმარის და მყარ მტკიცებულებას იმის დასადასტურებლად, რომ მეუღლეებს შორის ფაქტობრივი თანაცხოვრება შეწყდა 2018 წლიდან და რომ ამ დროიდან ისინი აღარ ეწეოდნენ ერთიან საოჯახო მეურნეობას.

3.5. სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს მეორე სარჩელით მოსარჩელე. პალატამ არ გაიზიარა მეორე სარჩელით მოსარჩელის განმარტება, მას და მოპასუხეს შორის დავალების ხელშეკრულების არსებობის შესახებ. მეორე სარჩელით მოსარჩელის მითითებით, მისმა ძმამ, მოპასუხემ, სადავო უძრავი ნივთი შეიძინა მისი დავალებით, ვინაიდან იგი იმყოფებოდა საზღვარგარეთ და ამისათვის მოპასუხეს გადასცა თანხა. იგი აღნიშნავს, რომ სადავო უძრავი ნივთის რეალურ მესაკუთრეს წარმოადგენს თავად და არა მოპასუხე, რის დასტურადაც აპელანტები უთითებენ ფულის გადაცემისა და მიღების ხელწერილის ასლზე. აღნიშნული ხელწერილის მიხედვით, მოპასუხე ადასტურებს, რომ მეორე სარჩელით მოსარჩელემ ნაღდი ანგარიშსწორებით გადასცა 52 000 აშშ დოლარი და მისცა დავალება, თბილისში შეეძინა საცხოვრებელი ბინა და გადაეფორმებინა მეორე სარჩელით მოსარჩელის სახელზე. ხელწერილის მიხედვით, ის შედგენილია 14.03.2019 წელს, იტალიაში.

3.6. სსკ-ის 709-ე მუხლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. დავალების ხელშეკრულება ორმხრივი ხელშეკრულებაა, მისი მხარეებია: მარწმუნებელი, რომელიც დავალების მიმცემია და ამ სახის ურთიერთობაში კრედიტორის როლში გამოდის და რწმუნებული, რომელიც კისრულობს დავალებული მოქმედების განხორციელებას. ამ სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებში გათვალისწინებული არ არის სპეციალური მოთხოვნა ხელშეკრულების ფორმის თაობაზე, ამიტომ იგი შეიძლება დაიდოს როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით. საგულისხმოა ისიც, რომ მიუხედავად დავალების ხელშეკრულების ფორმის თავისუფლებისა, ზეპირი ხელშეკრულების შემთხვევაში, რწმუნებულმა სარწმუნოდ უნდა დაამტკიცოს მარწმუნებლის მიერ კონკრეტული დავალების მიცემის ფაქტი, ვინაიდან დავის წარმოშობის შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება ამ მოთხოვნების ფარგლების ზუსტ დადგენას. პალატის შეფასებით, სადავო მტკიცებულება (14.03.2019 წლის ხელწერილი) ვერ იქნება მიჩნეული დავალების ხელშეკრულებად.

3.7. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტები არ დავობენ მათ შორის დავალების ხელშეკრულების არსებობაზე და მოპასუხე ცნობს სარჩელს სადავო უძრავი ნივთის მეორე სარჩელით მოსარჩელისათვის მიკუთვნების შესახებ, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ უძრავ ნივთზე პრეტენზიას აცხადებს პირველი სარჩელით მოსარჩელე, რომლის მოთხოვნა უძრავი ნივთის თანასაკუთრებასთან დაკავშირებით ემყარება მას და მოპასუხეს შორის არსებულ ქორწინების ფაქტს. პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 1158-ე მუხლი ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას. ნორმა განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების მიმართ და ემსახურება ოჯახის ინტერესების დაცვის მიზანს, კერძოდ, ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის, საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად. ამდენად, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი (კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა) საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო უძრავი ნივთი შეძენილია მეუღლეთა ქორწინების პერიოდში, სამართლებრივად ქმნის იმის პრეზუმფციას, რომ ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებაა. აღნიშნული პრეზუმირებული გარემოების დამაჯერებლად და სარწმუნოდ გაქარწყლება სწორედ აპელანტების ვალდებულებაა. პალატის შეფასებით, საჭიროა უფრო მაღალი სტანდარტის, სანდო მტკიცებულებების წარმოდგენა, ვიდრე მეორე სარჩელით მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელწერილია, რომელიც არც კანონით დადგენილი წესით არ არის დადებული და, ამავდროულად, არც უტყუარად შეიძლება მისი დადების თარიღის გაზიარება.

3.8. პალატამ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე: პირველი სარჩელი მოპასუხის მიმართ უძრავი ნივთის თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ სასამართლოში წარდგენილია 10.10.2019 წელს; მოპასუხის შესაგებელი წარდგენილია 31.10.2019 წელს; მეორე სარჩელი მოპასუხის მიმართ იმავე უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ წარდგენილია 30.07.2020 წელს, რომელსაც ერთვის 14.03.2019 წელს მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი ხელწერილი ფულის მიღების შესახებ. საქმის მასალების გაცნობის შედეგად, იქმნება რწმენა, რომ ხელწერილი შედგენილია მოგვიანებით და იმ მიზნით, რომ პირველ სარჩელს საფუძველი გამოეცალოს. აღნიშნული რწმენა კი სანდო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით შეიძლება გაქარწყლდეს და არა შინაურული ხელწერილითა თუ მოწმის ჩვენებით. ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ არასანოტარო ფორმით შედგენილი ხელშეკრულების წარმოდგენისას და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მთლიანად ამ მტკიცებულებაზეა დამოკიდებული მხარისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საკითხი, გარიგების რეალურობა და/ან სესხის ხელშეკრულების კონკრეტულ თარიღში შედგენა სხვა გარემოებებითაც უნდა იყოს დადასტურებული. ამდენად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ერთობლიობით შეიძლება უტყუარად გაქარწყლდეს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ არასანოტარო ფორმით შედგენილი მტკიცებულება მოგვიანებითაა შექმნილი და მისი წარმოდგენის მიზანია, მხარისთვის დასაკისრებელი ზიანის რეალურობის დასაბუთება ან გაზრდა (სუსგ №ას-956-2020, 03.11.2022წ.).

3.9. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეში წარმოდგენილი ცალმხრივი ხელწერილის ასლი, რომელსაც ხელს მოპასუხე აწერს, სხვა მტკიცებულებათა არქონის პირობებში, ვერ იქნება მიჩნეული ფაქტის დამადასტურებელ შესაბამის დოკუმენტად, ისევე, როგორც - მოწმის სახით დაკითხული პირის ახსნა-განმარტება მასზე, რომ თანხა მან და მოპასუხემ, კიდევ ორ სხვა პირთან ერთად შემოიტანეს საქართველოში. სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას მიიჩნიოს რელევანტურად და დამაჯერებლად მხარეთა პოზიცია მარტოოდენ მათი აღიარებით, მით უფრო, როდესაც მხარეები არიან ძმები და ერთი და იმავე იურიდიული ინტერესი ამოძრავებთ დავის საგნის მიმართ, მაშინ, როდესაც სადავო უძრავ ნივთზე შედავება აქვს პირველი სარჩელით მოსარჩელესაც. მოწმის ჩვენებით, მან გარკვეული სახის მოქმედებები განახორციელა, კერძოდ, დაეხმარა აპელანტებს იტალიიდან ბინის შესაძენი თანხის საქართველოში ჩამოტანაში, რის შემდეგაც საქართველოში ჩამოტანილი თანხა განათავსა საკუთარ ანგარიშზე, საიდანაც მოპასუხის მოთხოვნის საფუძველზე გამოიტანა მითითებული თანხა და გადასცა მოპასუხეს ბინის შესაძენად. მოწმის მიერ განხორციელებული მოქმედებების დასადასტურებლად კი საქმეში არაფერია წარმოდგენილი, კერძოდ, არ მოიპოვება ინფორმაცია არც მოპასუხისა და არც მოწმის მიერ საზღვრის კვეთის შესახებ, ავიაბილეთის ასლი, ან პასპორტის ასლი, საიდანაც ფრენის განრიგი/თარიღი დადგინდებოდა, საქმეს არ ერთვის საქართველოში შემოტანილი ნაღდი ფულის მადეკლარირებელი მტკიცებულება ან/და მოწმის საბანკო ანგარიშის ამონაწერი, სადაც უნდა ფიქსირდებოდეს თანხის შეტანა/გატანა. ყოველივე ხსენებული კი კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მოწმის მიერ მიცემული ჩვენების სანდოობას, ობიექტურობასა და უტყუარობას, რის გამოც პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ ფულის გადაცემის შესახებ სადავო გარემოება მხოლოდ მოწმის ჩვენებით ვერ დადასტურდება. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის დავალების ხელშეკრულების არსებობა საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

საკასაციო საჩივრების მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივრები წარადგინეს აპელანტებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - პირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მეორე სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, სადავო უძრავი ნივთის მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის მართლზომიერება.

9. საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ (სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლები) და საერთო თანაზიარ საკუთრებად (სსკ-ის 1158-ე მუხლი). ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. თანაზიარ ქონებად (მეუღლეთა საერთო ქონებად) ჩაითვლება მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება, თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით, კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ, როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით (შდრ. სუსგ №ას-7-7-2016, 16.03.2016წ; №ას-708-708-2018, 26.07.2019წ.).

10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1158-ე მუხლი ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას. ნორმა განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების მიმართ და ემსახურება ოჯახის ინტერესების დაცვის მიზანს, კერძოდ, ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის, საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, ამდენად, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი (კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა) საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის. სადავო ქონების თანასაკუთრებად პრეზუმირების ფარგლებში, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის ამ გარემოებას (სუსგ №ას-1426-1346-2017, 02.03.2018წ.). სსკ-ის 1164-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ.

11. დადგენილია, რომ პირველი სარჩელით მოსარჩელე და მოპასუხე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 17.06.2009 წლიდან. თანაცხოვრების პერიოდში მათ შეეძინათ ოთხი შვილი. სადავო უძრავი ნივთი 27.03.2019 წლის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, შეძენილია მეუღლეთა რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში. მეუღლეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა 26.09.2019 წელს. სათანადო მტკიცებულებების წარუდგენლობის პირობებში, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოპასუხის პრეტენზიას, რომ მეუღლეთა შორის ქორწინება ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო 2018 წლიდან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სამართლებრივად სწორად შეაფასეს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სადავო უძრავი ნივთი მართებულად მიიჩნიეს პირველი სარჩელით მოსარჩელისა და მოპასუხის თანასაკუთრებად. აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგო, დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) კასატორების მიერ წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, რადგან მეუღლეთა შორის ქორწინების შეწყვეტის შემდეგ მათი ოთხი შვილი იზრდება დედასთან - პირველი სარჩელით მოსარჩელესთან, სსკ-ის 1168-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად (სასამართლოს შეუძლია გადაუხვიოს მეუღლეთა წილის თანაბრობის საწყისს არასრულწლოვანი შვილების ინტერესების ან ერთ-ერთი მეუღლის ყურადსაღები ინტერესების გათვალისწინებით; კერძოდ, ერთ-ერთი მეუღლის წილი შეიძლება გადიდდეს იმის გათვალისწინებით, რომ მასთან ცხოვრობენ არასრულწლოვანი შვილები, რომ ის შრომისუუნაროა, ანდა – თუ მეორე მეუღლე ხარჯავდა საერთო ქონებას ოჯახის ინტერესების საზიანოდ), ამ უკანასკნელს სწორად მიეკუთვნა სადავო უძრავი ნივთის 2/3 ნაწილი.

12. რაც შეეხება მეორე სარჩელით მოსარჩელის სარჩელს მოპასუხის მიმართ სადავო უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ აღიარებისა და მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის შესახებ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იგი მართებულად არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების პრეტენზიას, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სადავო უძრავი ნივთი მეუღლეთა თანასაკუთრებად, რადგან მოპასუხემ სადავო უძრავი ნივთი თავისი ძმის, მეორე სარჩელით მოსარჩელის დავალებით შეიძინა და იგი სწორედ ამ უკანასკნელის საკუთრებაა. საკასაციო პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ კასატორებმა მითითებული გარემოების სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დადასტურება ვერ შეძლეს. 14.03.2019 წლით დათარიღებული, მოპასუხის მიერ ცალმხრივად ხელმოწერილი ხელწერილი და მოწმის ჩვენება არ წარმოადგენს იმ გარემოების დამადასტურებელ სარწმუნო მტკიცებულებას, რომ მოპასუხემ სადავო უძრავი ნივთი თავისი ძმისთვის, ამ უკანასკნელის ფულითა და დავალების ფარგლებში შეიძინა (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.8-3.9 პუნქტები).

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

15. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

16. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივრები დაუშვებელია და კასატორებს გადახდილი აქვთ საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი, მათ უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. გ.ბ–ლის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. ბ.ბ–ს (პ/ნ: ........) უკან დაუბრუნდეს თ.კ–ძის (პ/ნ .......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2019 ლარის (საგადასახადო დავალება #3193, გადახდის თარიღი 23.03.2023წ.) 70% – 1 413.3 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. გ.ბ–ლს (პ/ნ: .........) უკან დაუბრუნდეს ა.კ–ის (პ/ნ ........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 3 014.46 ლარის (საგადახდო დავალება 16565694118, თარიღი 30.03.2023წ.) 70% – 2 110.12 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია