საქმე №ას-381-2022 7 ივლისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა.ტ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო- ტექნიკური ცენტრი „დ–ა“ (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ტ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით ა.ტ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „დასაქმებული“ ან „პირველი კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება (აღნიშნული გადაწყვეტილებით სარჩელი ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა) და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო ტექნიკური ცენტრი „დ–ას“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „ცენტრი“, „დამსაქმებელი“ ან „მეორე კასატორი“) გენერალური დირექტორის 06.01.2019წ. N350-კ ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ; სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაცვლად მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 თვის ხელფასის გადახდა თვეში 1 480 ლარის (დარიცხული, დღგ-ს ჩათვლის) ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მხარეთა შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა 1969 წლიდან.

2.2. 2019 წლის 01 იანვრიდან მოსარჩელე დასაქმებული იყო ცენტრის წარმოების დეპარტამენტის მესამე საწარმოს უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე და მისი ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 1 489 ლარს.

2.3. ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის თანახმად, დასაქმებული ასრულებს მასზე დაკისრებულ სამუშაოებს იმ მოთხოვნების დაცვით, რომლებიც განსაზღვრულია ხელშეკრულებით, დამსაქმებლის დებულებით, შინაგანაწესით და მისი თანამდებობისათვის ან მოვალეობებისათვის დადგენილი თანამდებობის სამუშაო აღწერით.

2.4. ცენტრის შრომის შინაგანაწესის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თანამშრომელს ევალება: ა) პირნათლად შეასრულოს დაკისრებული მოვალეობანი; ბ) სპეციალური მითითების გარეშე დაიცვას შინაგანაწესი, შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობები, თანამდებობის სამუშაო აღწერით გათვალისწინებული მოთხოვნები და სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებული სხვა სამართლებრივი აქტები, ტექნოლოგიური და სამეცნიერო ნორმატივები; დ) დაიცვას სამსახურებრივი დისციპლინა, რაციონალურად გამოიყენოს სამუშაო დრო, არ დაუშვას ისეთი ქმედება, რომელიც შეაფერხებს ცენტრის მუშაობას, ხელს შეუშლის სხვა თანამშრომელთა მიერ უფლებამოსილებების განხორციელებას ან/და შელახავს სამსახურის იმიჯსა და ავტორიტეტს; ე) გაუფრთხილდეს სახელმწიფო საკუთრებას, დაიცვას მატერიალური ფასეულობები; ლ) შეასრულოს შინაგანაწესით, შრომითი ხელშეკრულებითა და მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა მოვალეობები. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დაუშვებელია თანამშრომლის მიერ ცენტრის ქონების არასამსახურებრივი მიზნებისათვის გამოყენება.

2.5. ცენტრის გენერალური დირექტორის 16.01.2019წ. ბრძანებით, სამსახურეობრივი საჭიროებიდან გამომდინარე, დისციპლინური საკითხის გადაწყვეტამდე და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებამდე, მოსარჩელე ჩამოშორებულ იქნა სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელებისგან და შეუჩერდა შრომითი ურთიერთობა.

2.6. ცეტრის გენერალური დირექტორის 06.02.2019წ. ბრძანებით მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის გამო.

2.7. აღნიშნული ბრძანების საფუძველი გახდა შიდა აუდიტის 05.02.2019წ. დასკვნა, რომლის თანახმად, სამსახურეობრივი შემოწმების შედეგად დადგინდა, რომ მოსარჩელემ საწარმოს ტერიტორიაზე დაამზადა დეტალი, რა დროსაც გამოვლინდა შინაგანაწესის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ბ“, „დ“, „ე“ და „ლ“ ქვეპუნქტების დარღვევა.

2.8. ცენტრში კერძო (გარე) შეკვეთის გახსნისათვის აუცილებელია დაინტერესებული პირის წერილობითი მიმართვა ორგანიზაციისთვის სამუშაოს მოცულობისა და სამუშაოს აღწერილობის მითითებით. წერილობით მიმართვაში მითითებული სამუშაოდან გამომდინარე, ორგანიზაციაში ხდება შეკვეთის შემსრულებელი საწარმოსა და კალკულაციის დადგენა. დადგენილ პირობებზე შემკვეთის თანხმობის შემთხვევაში კი შესაბამისი შეკვეთის გახსნა.

2.9. ცენტრში ასევე დასაქმებული იყო მოსარჩელის შვილი ლოჯისტიკის სამსახურის უზრუნველყოფისა და საინჟინრო საავტომობილო ტექნიკის მძღოლის პოზიციაზე.

3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში დამსაქმებელმა ვერ შეძლო იმგვარი მტკიცების წარდგენა, რაც სასამართლოს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად შეუქმნიდა მყარ შინაგან რწმენას, რომ გამართლებულად განეხილა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი პრეტენზია მოსარჩელის მიმართ, ასეთის დადასტურების პირობებშიც კი, არ წარმოშობს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საკმარისს წინაპირობას. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის მანძილზე დასაქმებულის მიმართ გამოყენებული იყო სხვა უფრო მსუბუქი სახის სანქცია. მოსარჩელე წლების მანძილზე (1969 წლიდან) დასაქმებული იყო მოპასუხე ორგანიზაციაში და ჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეოებებს, შესაბამისად, სადავო ბრძანება ვერ მიიჩნევა პროპორციული პასუხისმგებლობის ფორმად.

4. სააპელაციო პალატამ საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მითითებული დარღვევა (შესაგებელში მითითებულია, რომ მოსარჩელე მის მიერ ცენტრში დაკავებული თანამდებობის გამოყენებით ხელს უწყობდა თავის შვილს ცენტრში დადგენილი პროცედურის გვერდის ავლით, პირადი მიზნებისთვის დეტალის დამზადებაში) არ მიიჩნია სშკ-ის 47.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიზნებიდან გამომდინარე, იმ ხარისხის უხეშ დარღვევად, რომელსაც შესაძლოა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა გაემართლებინა. სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხის მარტოოდენ მითითება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების მართლზომიერებაზე, სამართლებრივად წონადი მტკიცებულებების წარდგენის გარეშე, არ ქმნის მითითებული საფუძვლით დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლებისთვის საკმარის იურიდიულ საფუძველს.

5. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილით (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი შრომის კოდექსის 38.8 მუხლი) და მოცემულ შემთხვევაში გაუმართლებლად მიიჩნია მოსარჩელის სამსახურში აღგენა, ვინაიდან წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, რომ მოპასუხე საწარმოში არსებობდა ვაკანტური პოზიცია, რომელზე აღდგენაც შესაძლებელი იქნებოდა. ამასთან, სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის ფარგლებში მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა ტოლფასი თანამდებობის არსებობისა და მისი ვაკანტურობის ფაქტის დადასტურება. სწორედ მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, როგორც ტოლფასი თანამდებობის არსებობის ფაქტი, ისე მიეთითებინა კონკრეტულად რომელია მანამდე არსებული თანამდებობის შესაბამისი თანამდებობა. სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდებოდა, რომ არსებობდა ვაკანტური პოზიცია, რომელზეც შესაძლებელი იქნებოდა მოსარჩელის აღდგენა. შესაბამისად, მიუხედავად მოსარჩელის უკანონოდ გათავისუფლებისა, არ არსებობდა მისი თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი საფუძველი.

6. სააპელაციო პალატამ დასაქმების ხანგრძლივობისა და გათავისუფლების უკანონობის ხარისხის შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მიზანშეწონილად მიიჩნია მოსარჩელის უფლებებში რესტიტუციის მიზნით, მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით 6 თვის მისაღები თანამდებობრივი სარგოს ოდენობით, თვეში 1480 ლარის (დარიცხული/დღგ-ს ჩათვლით) დაკისრება.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

8. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

8.1. სასამართლომ საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს არასწორი შეფასება მისცა. კერძოდ, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მიიღო მონაწილეობა მოპასუხე საწარმოში მისი შვილის მიერ შემდგომი დამზადების მიზნით შეტანილი დეტალის დამზადების პროცესში. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება აღნიშნული დეტალის დასამზადებლად მოსარჩელის მხრიდან რაიმე არალეგიტიმური მოქმედების განხორციელების ფაქტი;

8.2. დეტალის დამზადებას მოპასუხე საწარმოში საერთოდ არ ჰქონია ადგილი, ხოლო მოსარჩელის დასაქმების ადგილის საწარმოში ეს დეტალი ვერ დამზადდებოდა საწარმოს სპეციფიკურობიდან გამომდინარე. მოსარჩელის მიერ განხორციელებული სატელეფონო ზარი მომიჯვანე საწარმოს დირექტორთან დეტალის დამზადების შესაძლებლობა/შეუძლებლობის თაობაზე, არ შეიძლება ჩაითვალოს დეტალის დამზადებაში უკანონოდ მონაწილეობის მიღების მტკიცებად. დეტალის დამზადებაზე შეკვეთის გახსნის ვალდებულება გააჩნია საწარმოს, სადაც დეტალი მზადდება, რასთანაც მოსარჩელეს არანაირი კავშირი არ ჰქონია;

8.3. სასამართლომ შეფასება არ მისცა მოწმეების: ა.ტ–ძის, ლ.ლ–ძის, გ.ნ–ძის, ა.შ–ას და სხვათა ჩვენებებს, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს, რომლებითაც უტყუარად დასტურდება, რომ მოსარჩელეს არანაირი უკანონო მონაწილეობა არ მიუღია დეტალის დამზადების პროცესში.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი ასევე წარადგინა მოპასუხემ, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

10. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

10.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელე ცენტრში დასაქმებულია 1969 წლიდან, რადგან ცენტრი დაარსებულია 2005 წელს, ხოლო მოსარჩელე იქ დასაქმებულია 2010 წლიდან;

10.2. გადაწყვეტილებით უდავოდ დადგენილ გარემოებად არის მიიჩნეული, რომ მოსარჩელის შვილმა შესაბამისი შეკვეთის გაფორმების გარეშე შეიტანა საწარმოს ტერიტორიაზე დეტალი შემდგომი დამზადების მიზნით. ასევე, დადგენილია ამ პროცესში მოსარჩელის მონაწილეობის ფაქტი, რაც გამოიხატა მისი მხრიდან სხვა საწარმოს უფროსთან დარეკვასა და დეტალის ნაწილის დამზადების თხოვნაში. აღნიშნული აბსოლუტურად სწორად შეაფასა პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს შეფასება ტენდენციურია (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-3 პუნქტი);

10.3. ხანგრძლივი შრომითი ურთიერთობის შესაბამისად მხარეთა შორის წარმოშობილი ნდობის დარღვევით დამსაქმებელს გაუჩნდა საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ დასაქმებული ზემოაღნიშნულ ფაქტამდეც ნდობით ბოროტად სარგებლობდა და შემდეგაც იგივეს გააგრძელებდა. შესაბამისად, სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება დაკარგული ნდობის პირობებში გამართლებული არ არის;

10.4. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა მოპასუხის მიერ ბრძანების მართლზომიერებასთან დაკავშირებით წარდგენილი მტკიცებულებების არასაკმარისობა. მოპასუხემ დაადასტურა შემდეგი: მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებების უხეშ დარღვევას, რაც დასტურდება ცენტრის შიდა აუდიტის და მონიტორინგის დეპარტამენტის დასკვნით. კერძოდ, მოპასუხე დაკავებული თანამდებობის გამოყენებით ხელს უწყობდა მის შვილს, რომელიც ასრულებდა ცენტრის ლიჯისტიკის სამსახურის უზრუნველყოფისა და საინჟინრო საავტომობილო ტექნიკის მძღოლის მოვალეობას და ემსახურებოდა წარმოების დეპარტამენტის უფროსს. თავის მხრივ, ამ უკანასკნელმა მის კუთვნილ „facebook“ გვერდზე გამოაქვეყნა განცხადება, რომლის საფუძველზეც, მიიღო დეტალის დამზადების შეკვეთა, სამსახურებრივი ავტომობილის გამოყენებით შეიტანა ტერიტორიაზე და სამუშაოების დასაწყებად მიიტანა მოსარჩელესთან მე-3 საწარმოში. მოსარჩელემ მის დაქვემდებარებულ საწარმოში განახორციელა შესაბამისი სამუშაოები, რის შემდეგაც საჭირო გახდა დეტალის გადატანა პირველ საწარმოში. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე დაუკავშირდა პირველი საწარმოს უფროსს და სთხოვა დახმარება. აღნიშნული დეტალი გადატანილ იქნა პირველ საწარმოში, რის შემდეგაც აღმოჩნდა, რომ მას არ ახლდა შესაბამისი დოკუმენტაცია. მას შემდეგ, რაც პირველი საწარმოს უფროსმა მოითხოვა დეტალის დამზადებისათვის საჭირო დოკმენტაცია, მოსაჩელე დაუკავშირდა წარმოების დეპარტამენტის უფროსს და სთხოვა დახმარება, რათა პირველ საწარმოს დეტალის დამზადებისათვის შესაბამისი სამუშაო შეესრულებინა. აღნიშნული დეტალები საბოლოოდ ამოღებულ იქნა მე-3 საწარმოდან ცენტრის შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის დეპრატამენტის თანამშრომლების მიერ შესაბამისი ოქმით;

10.5. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დასტურდება, რომ მოსარჩელემ დაკავებული თანამდებობის გამოყენებით უხეშად დაარღვია ცენტრის შინაგანაწესის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი. მან სამუშაო დრო გამოიყენა პირადი მიზნების განსახორციელებლად, ასევე, ხელს უშლიდა სხვა თანამშრომლებს მათთვის მიცემული დავალებების შესრულებაში, რაც ავტომატურად იწვევდა ცენტრის მუშაობის შეფერხებას. მოსარჩელემ ასევე დაარღვია იმავე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი და მე-3 პუნქტი, შესაბამისად, იგი დასაბუთებულად გათავისუფლდა სამსახურიდან.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენიათ.

16. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, ასევე, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე მოსარჩელის აღდგენაზე უარის თქმისა და მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების მართლზომიერება.

17. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც გათვალისწინებული უნდა იყოს ზემოაღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ საქმე Nას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; Nას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი).

19. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ სამსახურიდან პირის გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; Nას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; Nას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

20. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე Nას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; Nას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; Nას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

21. საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-1056-996-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; Nას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; Nას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

22. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია შრომითი ხელშეკრულებით/ შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებები და იგი მართლზომიერად გათავისუფლდა სამსახურიდან, ეკისრებოდა მოპასუხეს/დამსაქმებელს.

23. განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ/დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სათანადოდ ვერ დაადასტურა, რომ მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა შრომითი ხელშეკრულებით/შრომის შინაგანაწესით ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტს, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველია.

24. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად (დავის წამოშობის დროს მოქმედი რედაქცია), სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

25. თანამდებობაზე აღდგენა დასაქმებულის უპირატესი უფლებაა, რადგან მისი დათხოვნა უკანონო გათავისუფლების თანმდევი შედეგია, შესაბამისად, დათხოვნის უკანონოდ ცნობის პირობებში, უკანონოდ გათავისუფლებული პირის მოთხოვნა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის თაობაზე დაცვის ღირსი ლეგიტიმური ინტერესის შემცველია, თუმცა აღნიშნული უფლება აბსოლუტური კატეგორია არ არის და მისი დაკმაყოფილება გარკვეულ წინაპირობებზეა დამოკიდებული. როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი პირი შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. შესაბამისად, თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, სახელმძღვანელო მოსამართლეების, იურისტებისა და სამართლის პედაგოგებისათვის, გვ. 270-272).

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის ობიექტური შეუძლებლობა დამსაქმებლის მტკიცების ტვირთში შემავალი გარემოებაა. მან უნდა ადასტუროს, რომ პირვანდელი სამუშაო ადგილი აღარ არსებობს, ან არსებობს, თუმცა დაკავებულია. მისივე მტკიცების საგანში შედის ასევე იმის დადასტურება, რომ მესამე პირი, რომელიც სადავო პოზიციას იკავებს, ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია, აღნიშნული ფორმალურ ხასიათს არ ატარებს და მხოლოდ რეალური საჭიროებიდან გამომდინარეობს. ამავდროულად, დამსაქმებლის პატივსადები ინტერესი გათავისუფლებულ დასაქმებულთან სამსახურებრივი ურთიერთობის გაგრძელების შეუძლებლობაშიც შეიძლება მდგომარეობდეს. ზემოაღნიშნული გარემოებების დამტკიცების შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარეზე გადადის ტოლფასი თანამდებობის არსებობის მტკიცების ტვირთი(იხ. სუსგ საქმე Nას-902-864-2014, 30 მარტი, 2015 წელი; Nას-475-456-2016, 24 ივნისი, 2016 წელი; Nას-761-712-2017, 10 ივლისი, 2017 წელი; Nას-132-2021, 31 ოქტომბერი, 2022 წელი).

27. რაც შეეხება კომპენსაციას, სასამართლო კომპენსაციის საკითხზე მხოლოდ ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის, მასზე დათხოვნილი პირის დასაქმების შეუძლებლობის ან არამიზანშეწონილობის პირობებში მსჯელობს. შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272).

28. წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის ფაქტობრივი საფუძველი და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკისრა კომპენსაციის სახით 6 თვის ხელფასის გადახდა. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრებით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია როგორც პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაზე უარის თქმის, ისე მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში, თუმცა აღნიშნულ ნაწილებში საკასაციო საჩივრები არის არაკვალიფიციური, დაუსაბუთებელი და არ შეიცავს კონკრეტულ გარემოებებზე მითითებას, რის გამოც საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს დასაშვებობის წინაპირობების არსებობაზე.

29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა, კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიები, რომლებიც საკასაციო საჩივრების არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

31. ამდენად, პირველ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% – 210 ლარი; ხოლო, მეორე კასატორს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 444 ლარის 70% – 310,8 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა.ტ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დ–ას“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

3. კასატორს ა.ტ–ძეს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეს ალ. გა–იას (პ/ნ N........) მიერ 2022 წლის 26 აპრილის №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. კასატორს სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ „დ–ას“ (ს/კ ......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2022 წლის 21 აპრილის №08670 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 444 ლარის 70% – 310,8 (სამასათი ლარი და ოთხმოცი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი