საქმე №ას-125-2024 1 მაისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – შპს „კ–ი“, შპს „ბ–ი“ (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ლ.ი–ი“, შპს „მ.ბ.ქ–ი“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 დეკემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „კ–მა“ და შპს „ბ–მა“ (შემდეგში - მოსარჩელეები ან კასატორები) სარჩელი აღძრეს შპს „ლ.ი–ის“ და შპს „მ.ბ.ქ–ის“ (შემდეგში - მოპასუხეები) მიმართ შემდეგი მოთხოვნებით: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი შპს „ლ.ი–ს“, შპს „ბ–ს“ და შპს „კ–ს“ შორის გაფორმებული 2020 წლის 01 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება; 1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი შპს „ლ.ი–ს“ და შპს „მ.ბ.ქ–ს“ შორის 2021 წლის 05 იანვარს დადასტურებული - 2020 წლის 01 დეკემბრის გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება; 1.3. მოსარჩელეები ცნობილი იქნენ თანამესაკუთრეებად უძრავ ქონებაზე მდებარე - თბილისი, ........... ქ. N113ა (ს.კ. ...........).

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, 2020 წლის 05 თებერვალს შპს „ლ.ი–ს“ (გამსესხებელი) და შპს „ო.გ–ს“ (მსესხებელი), ასევე, შპს „ბ–ს“ და შპს „კ–ს“ (უძრავი ქონების მესაკუთრეები) შორის დაიდო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მსესხებელმა ისესხა 680 000 ევრო. სესხი სარგებლიანი იყო და უნდა დაფარულიყო არაუგვიანეს 2020 წლის 05 აგვისტომდე. სესხი უზრუნველყოფილი იყო შპს „კ–ის“ და შპს „ბ–ის“ თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან - მდებარე თბილისი, ........... ქ. N113ა, 852 კვ.მ მიწის ნაკვეთით ს.კ. ............ 2020 წლის 11 სექტემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების და/ან დამატების შეტანის შესახებ შეთანხმება, რომლითაც გაგრძელდა სესხის დაბრუნების ვადა 2021 წლის 05 მარტის ჩათვლით, შესაბამისად შეიცვალა სესხის გადახდის გრაფიკი. ხელშეკრულების დანარჩენი პუნქტები დარჩა უცვლელი. 2020 წლის 05 დეკემბერს მსესხებელს - შპს „ო.გ–ს“ სესხის გრაფიკით უწევდა თანხის 11 178.08 ევროს გადახდა. 2020 წლის 01 დეკემბერს მიმართეს შპს „ლ.ი–ს“ და ითხოვეს პანდემიის გამო შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე 1 თვის ვადით სესხის თანხის გადახდის გადავადება, რაზეც გამსესხებელმა განაცხადა უარი და მოითხოვა დაუყოვნებლივ იპოთეკის საგნის მის სახელზე გადაფორმება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიმართავდნენ ნოტარიუსს სააღსრულებო ფურცლის აღების მოთხოვნით და უძრავ ქონებას გაასხვისებდნენ აუქციონზე. იმისათვის, რომ თავიდან ყოფილიყო აცილებული იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაცია, ასევე იმ იმედით და მოსარჩელე კომპანიების შეცდომაში შეყვანის მიზნით დაყენებული პირობით, რომ შემდგომში მიეცემოდათ უძრავი ქონების დაბრუნების საშუალება, დათანხმდნენ ქონების გადაფორმებას. ამასთან, შპს „ლ.ი–მა“ ისარგებლა მსესხებლის და იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების, ფინანსური და მათ შორის მძიმე მდგომარეობით, ფაქტობრივად იძულებული გახდა მოსარჩელეები - იპოთეკის საგნის მესაკუთრეები საბაზრო ღირებულებაზე გაცილებით ნაკლებ ფასად გადაეფორმებინა უძრავი ქონება. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით მისმა ფასმა შეადგინა 753 000 ევრო, მაშინ როცა ამ პროექტის მთლიანი საბაზრო ღირებულება შეადგენს 1 563 311.80 აშშ დოლარს. 2020 წლის 07 დეკემბერს უძრავი ქონების მესაკუთრედ ზემოთ მითითებული 2020 წლის 01 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა შპს „ლ.ი–ი“. აღნიშნულის შემდეგ მოკლე დროში, რომელმაც შპს „ლ.ი–თან“ და მის პარტნიორებთან დაკავშირებული პირის, ა.ა–ის მეშვეობით შექმნა შპს „მ.ბ.ქ–ი“ და მოჩვენებითად, გადახდის განვადებით ხელშეკრულების საფუძველზე გადააფორმა ამ უკანასკნელზე.

3. მოპასუხეებმა შესაგებელსა და სასამართლო სხდომაზე არ ცნეს სარჩელი და განმარტეს, რომ 2020 წლის 01 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით, უძრავი ქონების ღირებულებად განისაზღვრა 753 000 ევრო, რაც მის საბაზრო ღირებულებას შეადგენდა. მოსარჩელეები არასწორად უთითებენ, რომ ნასყიდობის ღირებულება გაცილებით ნაკლებია მის საბაზრო ღირებულებაზე, რასაც ადასტურებს მათ მიერვე წარმოდგენილი შეფასება, რომელიც შესრულებულია შპს „ვ.კ.გ–ის“ მიერ. აღნიშნული შეფასების 5.3 პუნქტით განსაზღვრულია, რომ 2020 წლის 1 დეკემბრის მდგომარეობით უძრავი ქონების, მიწის და მასზე ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოების სარეალიზაციო ღირებულებაა 753 000 ევრო, რაც გაცვლითი კურსის შესაბამისად შეადგენს 908 871 აშშ დოლარს. ამავე შეფასების 5.4 პუნქტში კი დათვლილია მთლიანი მოგება, რასაც მიიღებდა უძრავი ქონების მესაკუთრე, თუ სამშენებლო პროექტს განახორციელებდა და სარეალიზაციოდ მიაქცევდა ამ ქონებას. 1 563 311.80 აშშ დოლარი შეადგენს პროექტის მთლიან მოგებას და არა უძრავი ქონების საბაზრო ფასს, რასაც მოსარჩელეები მიუთითებენ. აღნიშნულ 1 563 311.80 აშშ დოლარში შედის 753 000 ევრო, როგორც 2020 წლის 01 დეკემბრის მდგომარეობით უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელეთა მიერ.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებსა და მოსაზრებებზე მითითებით:

7. დადგენილია, რომ 2020 წლის 05 თებერვალს შპს „ლ.ი–ს“ (გამსესხებელი) და შპს „ო.გ–ს“ (მსესხებელი), ასევე შპს „ბ–ს“ და შპს „კ–ს“ (უძრავი ქონების მესაკუთრეები) შორის დაიდო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მსესხებელმა ისესხა 680 000 ევრო. სესხი სარგებლიანი იყო და უნდა დაფარულიყო არაუგვიანეს 2020 წლის 05 აგვისტომდე. სესხი უზრუნველყოფილი იყო შპს „კ–ის“ და შპს „ბ–ის“ თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან - მდებარე თბილისი, ........... ქ. N113ა, 852 კვ.მ მიწის ნაკვეთით ს.კ. ............

8. 2020 წლის 11 სექტემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების და/ან დამატების შეტანის შესახებ შეთანხმება, რომლითაც გაგრძელდა სესხის დაბრუნების ვადა 2021 წლის 05 მარტის ჩათვლით, შესაბამისად შეიცვალა სესხის გადახდის გრაფიკი. ხელშეკრულების დანარჩენი პუნქტები დარჩა უცვლელი.

9. მოსარჩელე/აპელანტი მხარე განმარტავს, რომ შპს „ლ.ი–მა“ ისარგებლა მსესხებლის და იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების, მძიმე ფინანსური მდგომარეობით, ფაქტობრივად იძულებული გახდა მოსარჩელეები - იპოთეკის საგნის მესაკუთრეები საბაზრო ღირებულებაზე გაცილებით ნაკლებ ფასად გადაეფორმებინათ უძრავი ქონება. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით მისმა ფასმა შეადგინა 753 000 ევრო, მაშინ როცა ამ პროექტის მთლიანი საბაზრო ღირებულება შეადგენს 1 563 311.80 აშშ დოლარს.

10. მოპასუხე არ დაეთანხმა წარმოდგენილ სარჩელს და აღნიშნა, მოსარჩელეები არასწორად უთითებენ, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება გაცილებით ნაკლებია მის საბაზრო ღირებულებაზე. წარმოდგენილია შეფასება, რომელიც შესრულებულია შპს „ვ.კ.გ–ის“ მიერ. აღნიშნული შეფასების 5.3 პუნქტით განსაზღვრულია, რომ 2020 წლის 1 დეკემბრის მდგომარეობით უძრავი ქონების, მიწის და მასზე ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოების, სარეალიზაციო ღირებულებაა 753 000 ევრო, რაც გაცვლითი კურსის შესაბამისად შეადგენს 908 871 აშშ დოლარს. ამავე შეფასების 5.4 პუნქტში კი დათვლილია მთლიანი მოგება, რასაც მიიღებდა უძრავი ქონების მესაკუთრე, თუ სამშენებლო პროექტს განახორციელებდა და სარეალიზაციოდ მიაქცევდა ამ ქონებას. 1 563 311.80 აშშ დოლარი შეადგენს პროექტის მთლიან მოგებას და არა უძრავი ქონების საბაზრო ფასს, რასაც მოსარჩელეები მიუთითებენ. აღნიშნულ 1 563 311.80 აშშ დოლარში შედის 753 000 ევრო, როგორც 2020 წლის 1 დეკემბრის მდგომარეობით უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება.

11. პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს არსებობს, თუ არა გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი. მოსარჩელეს ევალება გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლების მითითება და შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა. მოსარჩელე/აპელანტის თავის მოთხოვნებს ამყარებს სსკ-ის 54-ე და 55-ე მუხლებზე.

12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ხოლო 55-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე.

13. პალატამ აღნიშნა, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს. ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხვ. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. გარიგების მართლსაწინააღმდეგობისა და ამორალურობის დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა მხარეთა ნებას ენიჭება, თუმცა, აუცილებელი არ არის მხარეთა ნება თანმხვედრი იყოს, ანუ გარიგების დადების ამორალური და მართლსაწინააღმდეგო მოტივი და მიზანი ორივე მხარეს ამოძრავდეს. გარიგების ამორალურად და მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის მიჩნევის მიზნებისათვის საკმარისია გარიგების ერთ-ერთი მხარის არამართლზომიერი, ამორალური განზრახვა (იხ. მაგ. სუსგ №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი, №ას-1184-1145-2016, 17 თებერვალი, 2017 წელი). დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მას. ზნეობის შესაბამისი გარიგება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს სოციალური სამართლიანობის პრინციპს, ხელშეკრულების მხარეს არ უნდა აყენებდეს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. ამ საკითხის კვლევისას შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან (იხ. საქმე №ას-625-584-2017, 07 ივლისი, 2017 წელი).

14. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ: სსკ-ის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანი ისეთი გარიგებების თავიდან აცილებაა, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არაა, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს (იხ. სუსგ:№ას-212-201-2017, 15.05.2017; №ას-15-15-2016, 1.03.2016).

15. სსკ-ის 54-ე მუხლი გამოყოფს „სამი სახის ფასეულობას“, რომელთა დარღვევა იწვევს გარიგების ბათილობას: კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვა; საჯარო წესრიგი; ზნეობის ნორმები... ამ მუხლის მიზანია, ზოგადად მართლწესრიგსა და სამოქალაქო სამართალს შორის კავშირის უზრუნველყოფა და იმის დაფიქსირება, რომ გარიგების ნამდვილობა არ არის მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის ნორმებზე დამოკიდებული... დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მას... (იხ. სუსგ: №ას-10-2020, 24.06.2020).

16. რაც შეეხება სსკ-ის 55-ე მუხლის შინაარსს, იგი ადგენს მკაფიო კრიტერიუმს – განსაკუთრებულ ნდობაზე დაფუძნებულ ურთიერთობებში ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებას. „ამ დროს მნიშვნელოვანია არა გარიგების შინაარსი, არამედ გარიგების დადების სახე. გარიგების დადების საფუძველი არის არა ინდივიდის ნამდვილი ნება, არამედ ხელშეკრულების მხარის მიერ „გარემოებათა ბოროტად გამოყენება“ (იხ. დ.კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, თბილისი, 2009 წ., გვ. 354).

17. სსკ-ის 8.3 მუხლით კი /სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი/ განმტკიცებულია კეთილსინდისიერების პრინციპი. შესაბამისად, ამ ნორმის საფუძველზე ფასდება ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევა. „უფლებათა ბოროტად გამოყენებისაგან სხვათა თავისუფლებას იცავს სამოქალაქო კანონის იმპერატიული ნორმები“ (სსკ-ის 10.3 მუხლი). შესაბამისად, მხარეთა უფლება, თავისუფლად დადონ ხელშეკრულება და ასევე თავისუფლად განსაზღვრონ მისი შინაარსი, აბსოლუტური არ არის. სახელშეკრულებო დებულებების განსაზღვრის დროს ისინი ვალდებული არიან გაითვალისწინონ ზემოაღნიშნული (შდრ. იხ. სუსგ: Nას-755- 811-2011, 10.09.2012; Nას-63-58-2013, 11.02.2013; Nას-40-38-2013, 25.02.2013; Nას-813-764-2015, 28.10.2015; Nას-1167-1087-2017, 23.01.2018) .

18. საკასაციო სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილების თანახმად, გაზიარებას არ იმსახურებს მოსაზრება, რომ ამორალურად მიჩნევისათვის აუცილებელი არ არის იმ გარემოებათა დადგენა-დადასტურება, რამაც განაპირობა მისი დადება. ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება ხელშეკრულების დადებისა და მისი შინაარსის განსაზღვრის თავისუფლების პრინციპს (სსკ-ის 319.1-ე მუხლი „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისათვის ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია სახელმწიფოს ნებართვაზე, მაშინ ეს უნდა მოწესრიგდეს ცალკე კანონით“). სამოქალაქო კანონები საქართველოს ტერიტორიაზე უზრუნველყოფენ სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებას, თუ ამ თავისუფლების განხორციელება არ ხელყოფს მესამე პირთა უფლებებს (სსკ-ის მე-9 მუხლი)...იმ დასკვნის გაზიარება, რომ „საკმარისია, არსებობდეს დისპროპორცია ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრ ვალდებულებათა შორის“, რათა გარიგება ამორალურად იქნეს მიჩნეული, ხელს შეუშლის სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურ განვითარებასა და სტაბილურობას, რადგანაც ხელშეკრულების არაკეთილსინდისიერ მხარეს, სათანადო წინაპირობების არარსებობის პირობებშიც კი, შეეძლება უარი თქვას ხელშეკრულებაზე (იხ. სუს. დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ).

19. სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. პირველი, რაც უნდა გააკეთოს მხარემ დამტკიცების მოვალეობის შესასრულებლად - ესაა მტკიცებულებათა წარმოდგენა სასამართლოში იმ ფაქტის დადგენის მიზნით, რომლის დამტკიცების მოვალეობაც მას ეკისრება. წარმოდგენილი მტკიცებულება ისეთ კავშირში უნდა იყოს დასადგენ გარემოებასთან, რომ შეიძლებოდეს ამ გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ უტყუარი დასკვნის გაკეთება. მხარე საქმის შედეგით დაინტერესებული პირია, რამაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მისი ახსნა-განმარტების სისწორესა და უტყუარობაზე. მხარის ყოველი განმარტება ფაქტების შესახებ, რომელიც გაკეთებულია მის სასარგებლოდ, მართალია მტკიცებულებაა, მაგრამ არასაკმარისია, რომელიც მოითხოვს დადასტურებას სხვა მტკიცებულების მეშვეობით საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ფაქტობრივ გარემოებათა მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არა მარტო მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეცაა ვალდებული დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები.

20. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს გარიგების ბათილად ცნობას და უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობას. შესაბამისად, მისი მტკიცების ტვირთი იყო წარმოედგინა მტკიცებულებები, რაც გარიგების ბათილობის საფუძვლის არსებობას დაადასტურებდა. აღნიშნული მტკიცების ტვირთი მოსარჩელემ/აპელანტმა ვერ დაძლია.

21. სადავო გარემოების დასადასტურებლად წარმოდგენილია შპს „ვ.კ.გ–ის“ მიერ შედგენილი საშემფასებლო ანგარიში (იხ. საქმე, ტ. I. ს.ფ. 80-137), რომლის დასკვნით ნაწილში იკითხება, რომ დამკვეთის მიერ დაისვა 2 საკითხი: 1. რა შემოსავალს მიიღებდა დამკვეთი პროექტის განხორციელების შემთხვევაში; და 2. წარმოდგენილი ფაქტობრივი და დაგეგმილი ხარჯთაღრიცხვის გათვალისწინებით, რა მთლიან მოგებას მიიღებდა დამკვეთი პროექტის განხორციელების შედეგად. აღნიშნული დასკვნის შეფასებისას პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას, რომ მოცემულ ანგარიშს არავითარი კავშირი არ გააჩნია მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტთან, რადგან იგი არ ადგენს გადაცემული ქონების საბაზრო ღირებულებას. მასში განხილულია პროექტის განხორციელების შედეგად ერთ შემთხვევაში, შემოსავლის მიღების, ხოლო მეორე შემთხვევაში, მოგების მიღების ოდენობა და აღნიშნული დასკვნა არ სცემს პასუხს იმ კითხვას, თუ რა იყო ქონების გადაცემის მომენტისათვის, უკვე განხორციელებული სამუშაოების და სრული ხარჯთაღრიცხვის გათვალისწინებით დაწყებული პროექტის ღირებულება.

22. საქმეში ასევე წარმოდგენილია აუდიტის დასკვნა და შეფასებულია ინდივიდუალური ფართობი (იხ. საქმე, ტ. I. ს.ფ. 256-268), რომლის მიხედვით, შეუძლებელია სასამართლომ თავად განსაზღვროს მთლიანი პროექტის ღირებულება.

23. აპელანტი უთითებს, რომ მხარეთა შორის დარღვეულია სამართლიანი ბალანსი, თუმცა, აღნიშნულ გარემოებას ვერ ადასტურებს. პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ/აპელანტმა ვერ დაძლია მტკიცების სტანდარტი და ვერ დაადასტურა, რომ საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებ ფასად მოხდა ქონების გასხვისება.

24. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს გარიგების ბათილად ცნობის და შესაბამისად არც ქონების მესაკუთრედ ცნობის სამართლებრივი საფუძველი და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს მართებულად ეთქვათ უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტებმა (მოსარჩელეები) შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

26 კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სახეზეა პირველი გარიგების ბათილად ცნობის სსკ-ის 54-ე და 55-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები. გარიგების მეორე მხარემ ისარგებლა გარიგების მონაწილეთა მძიმე ქონებრივი მდგომარეობით და გადაიფორმა უძრავი ქონება. გარიგების საგნის რეალურ ფასსა და გარიგებით განსაზღვრულ ფასს შორის კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს აშკარა შეუსაბამობა. კასატორი მიუთითებს გარიგების ბათილობის სსკ-ის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობაზეც. სასამართლოს უნდა დაედგინა რეალური დისპოროპორცია გარიგებით განსაზღვრულ ფასსა და უძრავი ქონების რეალურ ღირებულებას შორის და გარიგება, როგორც ამორალურად დადებული, უნდა მიეჩნია ბათილად. სააპელაციო სასამართლო განჩინებაში უთითებს, რომ მოსარჩელეებმა/კასატორებმა თავად მოითხოვა და ნებაყოფლობით დაეთანხმა იპოთეკის საგნის გადაფორმებას შპს „ლ.ი–ისათვის“, როცა ადგილი ჰქონდა ამ უკანასკნელის მიერ კასატორის მოტყუებას - ქონების გადაფორმებას უნდა ჰქონოდა დროებითი ხასიათი, შპს ლ.ი–მა“ კი ქონება გადააფორმა შპს „მ.ბ.ქ–ზე“ მოჩვენებითი გარიგების საშუალებით.

27 კასატორთა მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობები, მასზედ, რომ მოსარჩელეებმა ვერ დასძლიეს მათთვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურეს, რომ საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებ ფასად მოხდა ქონების გასხვისება, მოპასუხემ კი თითქოსდა არგუმენტირებული და დასაბუთებული შედავება განახორციელა.

28 სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა სესხზე დარიცხული საპროცენტი სარგებლის ოდენობაზე და იმ ფაქტზე, რომ ქონების გადაფორმების დროსითვის აპელანტის მიერ წინსწრებით გადახდილი იყო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროცენტი სრულად 2020 წლის 01 დეკემბრამდე მდგომარეობით, რასაც ადასტურებს გადახდის დამდასტურებელი ქვითრები და არც სადავო არ გამხდარა ეს ფაქტი მხარეთა შორის (სესხზე გადახდილი თანხების დამადასტურებელი ქვითრები თან ერთვის მოსარჩელის (აპელანტის/კასატორი) 2021 წლის 10 იანვრის განცხადებას მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილ შესაგებელთან დაკავშირებით), ასევე, გადახდილ იქნა სესხის ძირითადი თანხის ნაწილიც.

29 კასატორები აღნიშნავენ, რომ 2023 წლის 29 მარტს მათ მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს წარედგინა განცხადება თანდართული მტკიცებულებებით, რომელშიც საუბარი იყო მოპასუხის შპს „ლ.ი–ის“ მიერ დამატებითი ღირებულების გადასახადისაგან შესაძლო თავის არიდების ფაქტებზე, რომელთან დაკავშირებითაც 2023 წლის 15 მარტს მოსარჩელეებმა განცხადება შეიტანეს ფინანსურ პოლიციაში შესაძლო დანაშაულის არსებობასთან დაკავშირებით. აღნიშნული განცხადება თანდართულ დოკუმენტაციასთან ერთად, სასამართლოს მიერ მიღებული იქნა და დაერთო საქმის მასალებს. ამ ფაქტის შემდგომ, მოპასუხემ დაადასტურა მოსარჩელეთა მიერ სასამართლოსათვის მიწოდებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რითაც კიდევ ერთხელ დაეთანხმა 29.03.2023 განცხადებაში წარმოდგენილი ფაქტობრივ გარემოებებს. მითითებული ანგარიშ-ფაქტურების დადასტურება, კიდევ ერთხელ, ხაზს უსვამს მოპასუხეთა არაკეთილსინდისიერებას და განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნების საფუძვლიანობას, კერძოდ: მოპასუხე დიდი ალბათობით, აღნიშნული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების დადასტურებით შეეცადა, თითქოსდა, თავი აერიდებინა ან/და გამოესწორებინა მის მიერ ჩადენილი უკანონო ქმედება, რათა მის მიმართ არ დაწყებულიყო სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ღონისძიებები. მთელი სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას, მოპასუხე „არწმუნებდა“ სასამართლოს, რომ, თითქოს, მის მიერ 2020 წლის 12 იანვარს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც ამორალურობის საფუძვლით არის სადაოდ გამხდარი, შეეხებოდა მხოლოდ და მხოლოდ მიწის ნაკვეთს, რომელიც საგადასახდო მიზნებისათვის არ განიხილება დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციად, თუმცა 2023 წლის 1 მაისს 18:08 სთ-ზე დაადასტურა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რითაც აღიარა, რომ აღნიშნული უძრავი ქონება შედგებოდა არა მხოლოდ მიწის ნაკვეთის, არამედ მასზედ არსებული მშენებარე შენობა-ნაგებობისგანაც (ამის საპასუხოდ, კასატორთა/მოსარჩელეთა მიერ წარდგენილ იქნა ამის დამადასტურებელი ფოტომასალა). საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების დადასტურებით, მოპასუხემ სადაოდ გახდილ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებულ, ე.წ. ნასყიდობის თანხას დაამატა დღგ რომელმაც შეადგინა 539.931.00 ლარი, რაც ასევე, ეწინააღმდეგება მათ პოზიციას, რომელსაც ავითარებს მთელი სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას, რომ, თითქოსდა, სადაო ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა მოიცავდა დღგ-საც.

30 კასატორები აღნიშნავენ, რომ 2020 წელს მოტყუებით შპს კ–ის და შპს ბ–ის დირექტორი ი.ლ–ძე შეიყვანეს შეცდომაში, მოსარჩელის მიერ ქონების უზრუნველყოფის ღონისძიების ფარგლებში მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობა კრედიტორმა საკუთრებაში წაიღო როგორც მხოლოდ მიწის ნაკვეთი. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით უძრავი ქონების ფასმა შეადგინა 753 000 ევრო, მაშინ როცა ამ პროექტის მთლიანი საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 1,563,311.80 აშშ დოლარს დღგ-ს გარეშე. შესაბამისად, იმ პირობებში, რომ ნასყიდობის საგანზე სადავო გარიგების დადებისას უკვე მიმდინარეობდა პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოები და მათ მიერ წარდგენილი დასკვნის მიხედვით შეფასდა მიწის ნაკვეთი მასზე მიმდინარე პროექტის ღირებულებასთან ერთად, სრულიად გაუგებარია, რატომ არ გაითვალისწინა აღნიშნული დასკვნა და მიიჩნია, თითქოსდა, მოცემულ საშემფასებლო ანგარიშს „არავითარი კავშირი არ გააჩნია მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტთან".

31 კასატორთა მოსაზრებით, ყოველივე ზემოაღნიშნული 2020 წლის 01 დეკემბრის გარიგების მიმართ ქმნიდა მისი, როგორც ამორალური გარიგების ბათილად ცნობის წინაპირობას.

32 ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უგულვებელყვეს და გადაწყვეტილებაში არ ასახეს ის ფაქტი, რომ 2020 წლის 07 დეკემბერს უძრავი ქონების მესაკუთრედ 2020 წლის 01 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეეტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა შპს ,,ლ.ი–ი“. მოკლე დროში, 2020 წლის 28 დეკემბერს, ,,ლ.ი–თან“ და მის პარტნიორებთან დაკავშირებული პირის, ა.ა–ის და ტ.დ–ის მეშვეობით შექმნა შპს ,,მ.ბ.ქ–ი“, რომელსაც ჰქონდა ნული ლარის ოდენობის კაპიტალი, და მოჩვენებითად 2021 წლის 05 იანვარს (სინამდვილეში 2020 წლის 01 დეკემბერს, ჯერ კიდევ ,,მირექს ბილდინგის შექმნამდე – იხ. ხელშეკრულება), გადახდის განვადებით ხელშეკრულების საფუძველზე გადააფორმა ამ უკანასკნელზე 753 000 ევროდ, მაშინ როცა ამ ქონების საბაზრო ღირებულება გაცილებით მეტია.

33 კასატორს მიაჩნია, რომ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება უნდა განისაზღვროს მისი პროექტის სრულად ღირებულებით, რადგან ამ უძრავ ქონებაში მიწის ნაკვეთზე დაგეგმილია და მიმდინარეობს საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობა და რასაც ადასტურებს მოპასუხე შპს ,,მ.ბ.ქ–ის" მიერ უძრავ ქონების უფლებაში ცვლილების რეგისტრაცია და რაც ასახულია საჯარო რეესტრის ამონაწერში. სწორედ ამანაც განაპირობა ამ უძრავი ქონების 753 000 ევროდ წაღება ,,ლ.ი–ის“ მიერ. აღნიშულ მოსაზრებას ასევე ადასტურებს კიდევ ერთი ექსპერტიზის დასკვნა (იხ. დანართი შპს კ–ისა და შპს ბ–ის 2021 წლის 10 იანვრის განცხადებაზე თანდართული შპს "აუდიტთა" დასკვნა უძრავი ქონების შეფასების შესახებ), სადაც მითითებულია, რომ ამ უძრავ ქონებაში არსებული მხოლოდ 235,7 კვ.მ ფართის საბაზრო შეფასება - შეადგენს 340 623 აშშ დოლარს. მნიშვნელოვანია ის ფაქტოც, რომ მსესხებლის მძიმე მდგომარეობა განაპირობა იმ გარემოებამ, რომ რომ შპს "ო.გ–ს" გააჩნდა დავალიანება ,,პ.ბ–ში" 143 472,45 ევროს ოდენობით, სადაც იპოთეკით იყო დატვირთული მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება თბილისი, ........ - 637 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება, რომელიც 20 000 აშშ დოლარად იმ პირობით, რომ დაფარავდა ,,პ.ბ–ი~-ს წინაშე არსებულ დავალიანებას, 2021 წლის 30 ნოემბერს, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაიფორმა შპს ,,მ.ო“-მ, რომლის დირექტორიც იმ დროისთვის იყო ა.ა–ი, ხოლო 100% წილის მფლობელია კნიაზ დასენი. ანუ მოპასუხეებთან შპს ,,ლ.ი–თან“ დაკავშირებულმა პირმა (იხ. შპს ,,ლ.კ–ის“, რომელიც შპს ,,ლ.ი–ი“-ს დამფუძნებელია, ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან, საიდანაც დასტურდება, რომ 50% წილის მფლობელია კნიაზ დასენი) (იხ. საკასაციო საჩივარი).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

34 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

35 საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

36 საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებათა საფუძვლიანობა.

37 სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

38 ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

39 განსახილველი დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნების (იხ., სარჩელის მოთხოვნები ამ განჩინების პ.1-ში) წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

40 საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

41 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

42 საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

43 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს.

44 მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები ასაჩივრებენ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 დეკემბრის განჩინებას, რომლითაც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 31.05.2023წ. -ის გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ, იმ საფუძვლით, რომ სახეზეა სადავო გარიგების ბათილად ცნობის სსკ-ის 54-ე და 55-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები. გარიგების მეორე მხარემ ისარგებლა გარიგების მონაწილეთა მძიმე ქონებრივი მდგომარეობით და გადაიფორმა უძრავი ქონება. გარიგების საგნის რეალურ ფასსა და გარიგებით განსაზღვრულ ფასს შორის კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს აშკარა შეუსაბამობა.

45 განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინების პპ: 1-2 მითითებულ სარჩელის თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებაზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას - გავლენის ბოროტად გამოყენების გამო გარიგების ბათილობა სსკ-ის 55-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლით, ან კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგება - მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა - სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ( დამხმარე ნორმა - სსკ-ის 54-ე მუხლი).

46 საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დემოკრატიული წესწყობილების უმთავრეს ამოცანას მართლმსაჯულების მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელება წარმოადგენს, რაც სამართალში სამართლიანი სასამართლოს კონცეფციითაა დამკვიდრებული და იგი გარანტირებულია არა ერთი შიდასახელმწიფოებრივი თუ საერთაშორისო სამართლებრივი აქტით. საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულია რა სასამართლო წესით უფლების დაცვის საყოველთაო პრინციპი, მისი კონკრეტული რეალიზაცია ასახულია საპროცესო კანონმდებლობაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 (1) მუხლი ადგენს სამართალწარმოების ისეთ ფუნდამენტურ პრინციპს, როგორიცაა შეჯიბრებითობა და განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ წესისაგან გამონაკლისი (ნორმის მე-2 ნაწილი) გამართლებულია, თუ ეს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების მარეგულირებელი ნორმითაა გათვალისწინებული, ასევე, მხარეთა თანასწორობის საყოველთაო უფლების დაცვის მიზანს ემსახურება. შეჯიბრებითობა, როგორც სამართლიანი სასამართლოს ქვაკუთხედი, არაერთ საპროცესო ნორმაშია გადმოცემული და იგი, ბუნებრივია, მათ შორის მტკიცების ტვირთზე ახდენს გავლენას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებული მხარის ვალდებულება, წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (იხ. სსსკ-ის 83-ე, ასევე, 103-ე მუხლები). საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი, ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში იქნა ასახული ხსენებული მიდგომა (პრაქტიკის თვალსაზრისით მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ეგები: №ას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017 წელი; Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი, ასევე, სუს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი), თუმცა, შეჯიბრებითობის, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინიცებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფორმირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.

47 საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგების ბათილობის ლეგალურ დეფინიციას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს და მხოლოდ იმით შემოიფარგლება, რომ განსაზღვრული პირობების დარღვევით დადებულ გარიგებებს ბათილად აღიარებს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 385-393). ამიტომ გარიგების ბათილობის ცნება და შინაარსი კანონის ნორმებსა და ლიტერატურაში არსებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 5.) ბათილია გარიგება, თუ ის არ იწვევს გარიგების მონაწილეების მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რადგან მოქმედი კანონმდებლობა გარიგების მონაწილეთა მიერ განხორციელებულ ნების გამოვლენას სამართლებრივად დაუშვებლად მიიჩნევს.

48 პირის მოთხოვნა ნივთის უკან დაბრუნებაზე, შესაძლოა, არსებობდეს გარიგების ბათილობის შემთხვევაშიც. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე საუბრისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. ასეთია ის გარემოება, რომელიც ნების გამოვლენის გარეგნული გამოხატულების, მისი შემადგენლობის არსებითი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, გავლენას ახდენს გარიგების ნამდვილობაზე. სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა შეიძლება მიუღებელი იყოს გარიგების შინაარსის დაუშვებლობის, მისი დადების გარემოებების, ნების გამოვლენის ფორმის, ნების ნაკლის გამო.

49 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველად მოსარჩელე უთითებდა სსკ-ის 8-3 და 54-ე მუხლების დანაწესებზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატა პირველ რიგში იმსჯელებს სადავო2020 წლის 01 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგების ჭრილში (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა - სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, დამხმარე ნორმა -სსკ-ის 54-ე მუხლი).

50 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი გამოყოფს „სამი სახის ფასეულობას“, რომელთა დარღვევა იწვევს გარიგების ბათილობას: კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვა; საჯარო წესრიგი; ზნეობის ნორმები, ანუ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი ფასეულობის დარღვევაც, როგორიცაა ზნეობა. გარიგების ბათილობა არ შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, იცოდნენ თუ არა გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ. მთავარი პრობლემა არის იმის დადგენა, თუ რა არის ზნეობა და ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგება. ზნეობასთან დაკავშირებით სსკ-ის 54-ე მუხლი შეიცავს ზოგად ნორმას, რომლის დაკონკრეტება სასამართლო პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 31.)

51 საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

52 სსკ-ის 8-ე მუხლის თანახმად, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირი. ეს წესი გამოიყენება როგორც სამეწარმეო, ასევე არასამეწარმეო, საქართველოსა თუ სხვა ქვეყნის პირების მიმართ. სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები სხვა პირებთან ასევე წესრიგდება სამოქალქო კანონებით, თუკი ეს ურთიერთობები, სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, არ უნდა მოწესრიგდეს საჯარო სამართლით. სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. „მუხლის მიზანი არის, ერი მხრივ, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა წრის განსაზღვრა, ხოლო მეორე მხრივ, ამ ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის შეფასების უნივერსალური შეფასების დადგენა“ (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 8., თბ., 2017, ველი 1-ლი.)

53 საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. საბაზრო ეკონომიკაზე მორგებული კერძო სამართლის ჩამოყალიბების პროცესში განსაკუთრებით გამოიკვეთა ,,კეთილსინდისიერების” მნიშვნელობა. განვითარებული ქვეყნების სამართალში იგი წარმოადგენს მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედს. ქართულ სამოქალაქო სამართალშიც იმავე მიზანს ემსახურება კეთილსინდისიერების, როგორც სამართლებრივი ფასეულობის შემოღება. სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარე და სტაბილურობა მისი მონაწილის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული. „კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რითაც მიღწეულ უნდა იქნეს სამოქალაქო ურთიერთობის სტაბილურობა და სიმყარე“ (იხ.სუსგ №ას-23-18-2011, 24 მაისი, 2011).

54 კეთილსინდისიერად ქცევის ვალდებულება ემყარება სამართალში საზოგადოდ მოქმედ კეთილსინდისიერების ვარაუდს. ეს ვარაუდი განსაზღვრავს სამართლებრივი ურთიერთობის საერთო მიმართულებასაც. არა ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველი. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა.

55 არაკეთილსინდისიერი ქცევის დადგენა კონკრეტული ფაქტის შეფასების საკითხია და მოსამართლის მიერ უნდა გადაწყდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. მოსამართლის მიერ წარმოებული შეფასების ეს პროცესი საკმაოდ კომპლექსურია და დიდ დაკვირვებას მოითხოვს, რადგან კეთილსინდისიერების მოთხოვნას არ გააჩნია აბსოლუტური უპირატესობა სახელშეკრულებო თავისუფლების მიმართ და დაუშვებელია ყოველი გადაწყვეტილების დასაბუთება აბსტრაქტული პრინციპების საფუძველზე. აუცილებელია ყოველი კონკრეტული შემთხვევის სპეციფიკურობის გათვალისწინება. კეთილსინდისიერების პრინციპი, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ზოგადსახელმძღვანელო პრინციპი, მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის არაერთ მუხლში. ამიტომაც, კეთილსინდისიერების პრინციპის შესაბამისად მოქმედების ვალდებულება არ შემოიფარგლება მხოლოდ სახელშეკრულებო სამართლით, არამედ იგი ამოსავალი და ფუნდამენტური ქცევის პრინციპია ზოგადად კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში.

56 სამართლებრივი სახელმწიფო ეფუძნება ადამიანის, როგორც უმთავრესი ფასეულობის არა მხოლოდ აღიარებას, არამედ რეალურ უზრუნველყოფას ძირითადი უფლებებით სრულყოფილად და ეფექტურად სარგებლობის გარანტიების გზით. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/423.) „სამართლებრივ სახლმწიფოში სახელმწიფო არის მხოლოდ შესაძლებლობა, ინსტრუმენტი ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების რეალიზაციის უზრუნველსაყოფად. სახელმწიფოს მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის არდაშვება და უფლებების დაცვის/აღდგენის საკმარისი, ეფექტური გარანტიების, მექანიზმების უზრუნველყოფა არის სამართლებრივი უსაფრთხოების ფუნდამენტი. სახელმწიფოს, რომელიც თავად უნდა იყოს სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტი, არ აქვს ამ ინტერესის (სამართლებრივი უსაფრთხოება) სხვისგან დაკმაყოფილების მოლოდინი, რაც განასხვავებს მას კერძო პირებისაგან. სამართლებრივი უსაფრთხოების უმნიშვნელოვანესი ასპექტია, უზრუნველყოფილ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან კანონის დარღვევით გამოწვეული ზიანის გამოსწორების/ უფლების აღდგენის შესაძლებლობა (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/531).

57 „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება არა მარტო ინდივიდის არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს იდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალქო ბრუნვას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512). „უნდა ითქვას, რომ მეწარმეობის თავისუფლება არ არსებობს თავისუფალი და გარანტირებული საკუთრების უფლების გარეშე. იმდენად მჭიდროა მათი კავშირურთიერთობა, რომ ერთი სამართლებრივი სიკეთის ყოფიერებას განსაზღვრავს მეორე სიკეთე, საკუთრების თავისუფლებაში ასოცირდება მეწარმეობის თავისუფლება. ეტყობა, ამანაც განაპირობა ის ფაქტი, რომ ზოგიერთი ქვეყნის კონსტიტუცია არ შეიცავს ცალკე ნორმას მეწარმეობის თავისუფლების შესახებ და მას იქ მოიაზრებენ, სადაც საკუთრების უფლების გარანტიებზეა საუბარი. მართლაც, მეწარმეობა საკუთრების თავისუფლების გამოვლენის, მისი შინაარსის დემონსტრირების საუკეთესო ფორმაა... საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/411). სამართლებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა სახელმწიფოს ვალდებულებაა. (როდესაც საზოგადოებრივი ინტერესია დღის წესრიგში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ადამიანის ფუძემდებლურ უფლებებში, როგორიცაა საკუთრების უფლება, ჩარევას აქვს ადგილი, ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს დროულად, ჯეროვნად და რაც მთავარია, თანმიმდევრულად.“ (JGK STATYBA LTD AND GUSELNIKOVAS v. LITHUANI, 2013).

58 საკუთრების უფლების კანონიერებას საფუძველშივე განსაზღვრავს მისი კანონიერად შეძენის ფაქტი. ზუსტად ეს გარემოებაა გადამწყვეტი კანონიერი საკუთრების უფლების არსებობისათვის. „საკუთრება კანონიერია და საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ სფეროში შედის, თუ მისი შეძენა მოხდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით. საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). “საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია მხოლოდ კანონიერი გზით მოპოვებული საკუთრება. საკუთრება კანონიერად მაშინ ჩაითვლება, თუ ის შეძენილია კანონის მოთხოვნათა დაცვით.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/5/309).

59 საკუთრების, როგორც ძირითადი უფლების გარანტია, პირველ რიგში ნიშნავს მესაკუთრის უფლებას, თავი დაიცვას სახელმწიფოს გაუმართლებელი ჩარევისაგან მის კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებაში, კერძოდ, მიმართოს სასამართლოს. „თუმცა ამ უფლების გარანტირებულობა მხოლოდ სახელმწიფოს წინაშე დაცვის უფლებით არ ამოიწურება, ის ამავდროულად ავალდებულებს სახელმწიფოს დაიცვას ეს უფლება.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). „საქართველოს კონსტიტუციიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება, თავი შეიკავოს ისეთი მოქმედებებისაგან, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩარევას. ამავე დროს სახელმწიფო პოზიტიურადაა ვალდებული, შექმნას ისეთი სამართლებრივი სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს საზოგადოების წევრებს შორის. სახელმწიფოს გააჩნია დაცვის ვალდებულება, რომელიც მას გარკვეული ქმედების შესრულებას ავალდებულებს. სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება ირღვევა მისი უმოქმედებისას“ (იხ. ფირცხალაიშვილი ა., სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება, მისი ასახვა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში, ჟურნალი „მართლმსაჯულება და კანონი“, №1/12 თბ., 2012,49). ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი ასევე მოიცავს კომპანიის წილებზე საკუთრების უფლებას. კერძოდ, აღნიშნული საკითხი განხილულ იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის მიერ 1983 წელს საქმეში: Bramelid and Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 8589/79; 1983).

60 კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხვ. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. გარიგების მართლსაწინააღმდეგობისა და ამორალურობის დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა მხარეთა ნებას ენიჭება, თუმცა, აუცილებელი არ არის მხარეთა ნება თანხვედრი იყოს, ანუ გარიგების დადების ამორალური და მართლსაწინააღმდეგო მოტივი და მიზანი ორივე მხარეს ამოძრავებდეს. გარიგების ამორალურად და მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის მიზნებისათვის საკმარისია გარიგების ერთ-ერთი მხარის არამართლზომიერი, ამორალური განზრახვა. სამართალურთიერთობის საფუძველი მორალურად ყოველთვის გამართლებული უნდა იყოს. აღნიშნული პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი სამართალურთიერთობის არსებობისას, როდესაც ამავე ურთიერთობის მხარეებს შორის ნდობისა და კეთილსინდისიერების სტანდარტი მაღალია.

61 ზოგადად ხელშეკრულებებში, შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან. შესაძლებელია გარიგების მოტივის ამორალურობა გარიგების ამორალურად მიჩნევასაც დაედოს საფუძვლად. არსებითია არა ის, თუ რამდენად იცოდნენ გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ, არამედ ის, თუ რა შინაარსის გარიგება დადეს მათ. ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მისაჩნევად სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, გამოსაკვლევია და სამართლებრივად უნდა შეფასდეს არა გარიგების მონაწილეთა სუბიექტური ქცევა/ქმედება, არამედ თავად გარიგების შინაარსი ობიექტურად რამდენად შეესაბამება ზნეობის ნორმებს, სწორედ ამით განსხვავდება სსკ-ის 54-ე მუხლში მოცემული გარიგების ბათილობის სამი ალტერნატიული წინაპირობა ერთმანეთისაგან: 1. არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (ამ შემთხვევაში კანონის კონკრეტული დანაწესის გარდა, მნიშვნელოვანია გარიგების მონაწილეთა ქცევა/ქმედებაში სუბიექტური ელემენტის კვლევა გარიგების შინაარსთან მიმართებით) 2. ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს (კონკრეტულ დანაწესზე უნდა იქნეს მითითებული, ამ შემთხვევაშიც შესაძლებელია შეფასდეს გარიგების მხარეთა სუბიექტური დამოკიდებულება); 3. ზნეობის ნორმებს (როგორც უკვე ზემოთ აღინიშნა, შესაფასებელია გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობის ნორმებთან და არა სუბიექტურად კონტაჰენტთა სუბიექტური ცოდნა და შეხედულება, თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული ზნეობის საწინააღმდეგოდ).

62 საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო გარიგება დადებულია არა სახელმწიფოსთან, არამედ შპს „ლ.ი–თან“ (იხ. ტ.1.ს.ფ. 42-44) და თანაც სარჩელი აღძრულია შემძენი იურიდიული პირის მიმართ. ამიტომაც განსხვავებით სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებებისაგან, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ განხორციელდა კანონსაწინააღმდეგო მოქმედება, პრეზუმირებულია, რომ დადებული გარიგება ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს ან ამორალურია და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ ასეთ ქმედებას ადგილი არ ჰქონია და სახელმწოფომ უნდა დაამტკიცოს, რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს. განსახილველ შემთხვევაში, რადგან სადავო გარიგება - დადებულია არა სახელმწიფოსთან, არამედ მოპასუხე იურიდიულ პირთან, ამიტომაც მოსარჩელეებს ეკისრებათ სადავო გარიგების მიმართ სსკ-ის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობის არსებობის მტკიცება.

63 ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

64 მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

65 საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით

66 „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები,რომლებზეც მხარეებიარ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია (იხ. დამატებით:თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

67 საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

68 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21;).

69 საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ წერილობითი ფორმით დადებულ 2020 წლის 01 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, სადაც აღნიშნულია, რომ „ მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 753000,00 (შვიდას ორმოცდაცამეტი ათას) ევროდ. მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგნის გადაცემა (მიყიდვა) ხორციელდება საგანზე რეგისტრირებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის სანაცვლოდ, შესაბამისად, გამყიდველი ნასყიდობის საფასურად არ მიიღებს არანაირ თანხას. გამყიდველის განცხადებით მას ზ/აღნიშნულთან დაკავშირებით არ გააჩნია არანაირი პრეტენზია (იხ. ტ.1.ს.ფ. 42). აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობა დადასტურებულია სანოტარო წესით 2020 წლის 01 დეკემბერს ( იხ.ტ.1.ს.ფ.44).

70 შესაბამისად, მოსარჩელეთა/კასატორთა მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა სადავო გარიგების ბათილობის წინაპირობების განხორციელების დადასტურება. საქმეზე დადგენილადაა ცნობილი (იხ, ამ განჩინების პპ: 20-24), რომ სადავო გარემოების დასადასტურებლად წარმოდგენილია შპს „ვ.კ.გ–ის“ მიერ შედგენილი საშემფასებლო ანგარიში (იხ. საქმე, ტ. I. ს.ფ. 80-137), რომლის დასკვნით ნაწილში იკითხება, რომ დამკვეთის მიერ დაისვა 2 საკითხი: 1. რა შემოსავალს მიიღებდა დამკვეთი პროექტის განხორციელების შემთხვევაში; და 2. წარმოდგენილი ფაქტობრივი და დაგეგმილი ხარჯთაღრიცხვის გათვალისწინებით, რა მთლიან მოგებას მიიღებდა დამკვეთი პროექტის განხორციელების შედეგად. აღნიშნული დასკვნის შეფასებისას იკვეთება, რომ მოცემულ ანგარიშს რაიმე კავშირი არ გააჩნია მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტთან, რადგან იგი არ ადგენს გადაცემული ქონების საბაზრო ღირებულებას. მასში განხილულია პროექტის განხორციელების შედეგად ერთ შემთხვევაში, შემოსავლის მიღების, ხოლო მეორე შემთხვევაში, მოგების მიღების ოდენობა და აღნიშნული დასკვნა არ სცემს პასუხს იმ კითხვას, თუ რა იყო ქონების გადაცემის მომენტისათვის, უკვე განხორციელებული სამუშაოების და სრული ხარჯთაღრიცხვის გათვალისწინებით დაწყებული პროექტის ღირებულება. საქმეში ასევე წარმოდგენილია აუდიტის დასკვნა და შეფასებულია ინდივიდუალური ფართობი (იხ. საქმე, ტ. I. ს.ფ. 256-268), რომლის მიხედვით, შეუძლებელია სასამართლომ თავად განსაზღვროს მთლიანი პროექტის ღირებულება.

71 საკასაციო პალატა ეთანხმება საააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს და დასკვნებს, რომ მოსარჩელემ/აპელანტმა ვერ დაძლია მტკიცების სტანდარტი და ვერ დაადასტურა სადავო გარიგების ბათილობის საფუძვლების არსებობა. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებს/კასატორებს ზნეობის საწინააღმდეგოდ, გასაკიცხ ქმედებად მიიჩნიათ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება ნასყიდობის საგნის ფასის არაადეკვატურობის გამო. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი ფასეულობის დარღვევაც, როგორიცაა ზნეობა. გარიგების ბათილობა არ შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, იცოდნენ თუ არა გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ. მთავარი პრობლემა არის იმის დადგენა, თუ რა არის ზნეობა და ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგება. ზნეობასთან დაკავშირებით სსკ-ის 54-ე მუხლი შეიცავს ზოგად ნორმას, რომლის დაკონკრეტება სასამართლო პრაქტიკაზეა დამოკიდებული (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 31. შდრ: სუსგ №ას-1215-2018, 29 მარტი, 2019 წელი).

72 რაც შეეხება კასატორების მიერ მითითებულ სსკ-ის 55-ე მუხლის დანაწესს - გარიგების ბათილობა გავლენის ბოროტად გამოყენების გამო, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2012 წლის 08 მაისამდე არსებული რედაქციით, სსკ-ის 55-ე მუხლი გარიგების ბათილად მისაჩნევად კონკრეტულ წინაპირობებზე მიუთითებდა და ორი პირობის კუმულაციურად არსებობის აუცილებლობას ადგენდა. დასახელებული ნორმის მიხედვით, გარიგების ბათილობისათვის საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს მხოლოდ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობის დადგენა, ამასთან ერთად, გარიგების ბათილად მისაჩნევად, აუცილებელია, რომ მეორე წინაპირობაც ვლინდებოდეს, კერძოდ, გარიგება დადებული უნდა იყოს მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა კონტრაჰენტის მძიმე მდგომარეობით ან გულუბრყვილობით (იხ. სუსგ-ები: №ას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ; №ას-880-838-2013, 09.06.2014 წ., №ას-1718-1701-2011, 23.02.2012 წ; №ას-132-124-2015, 29 .04. 2015 წ., №ას-788-745-2015, 13.10.2015წ.).

73 საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ 2012 წლის 08 მაისს სამოქალაქო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებებით სსკ-ის 55-ე მუხლი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე“.

74 საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლზე, რომლის თანახმად, კანონებსა და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არა აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს პირდაპირ არის კანონით გათვალისწინებული. არ შეიძლება კანონს მიეცეს უკუქცევითი ძალა, თუ იგი ზიანის მომტანია ან აუარესებს პირის მდგომარეობას. „უკუძალის აკრძალვის საფუძველი უკავშირდება სამართლიანი სახელმწიფოს იდეას, რამეთუ კანონისმიერი ნდობის პრინციპი, ამასთანავე, გულისხმობს კანონების სტაბილურად არსებობის პრინციპსაც: მას, ვისაც კანონი ეხება, უფლება აქვს ჰქონდეს მოლოდინი, რომ დარღვეული უფლება დარღვევის მომენტში არსებული კანონით გადაწყდება. სამოქალაქო ურთიერთობაში მონაწილე პირებს უნდა ჰქონდეთ კანონიერი ნდობა მოქმედი ნორმების მიმართ, რაც გულისხმობს იმას, რომ დღეს განხორციელებული მოქმედება მომავალში მიღებული კანონით არ იქნება გადაწყვეტილი. შესაბამისად, სამართლებრივი მდგომარეობის გამაუარესებელი კანონები, რომლებიც უკუქცევითი ძალით აწესრიგებენ უკვე ამოწურულ გარემოებებს, როგორც წესი, არ შეესაბამება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს, რომლის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია სამართლებრივი სტაბილურობა, რაც, პირველ რიგში, ცალკეული მოქალაქის ნდობის დაცვას გულისხმობს, ნდობაში კი იგულისხმება ის, რომ აღიარებული, უცვლელი დარჩება უკვე ამოწურულ ფაქტობრივ ელემენტებსა და გარემოებებთან დაკავშირებული სამართლებრივი შედეგები“ (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2017 წელი, გვ. 37). განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მოცემული დავა ეხება 2020 წლის 01 დეკემბერს გარიგების დადების მიზნით, მხარეთა შორის გამოვლენილი ნების ნამდვილობას, გარიგების ნამდვილობის საკითხი უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო კოდექსის იმ დროს მოქმედი ნორმების საფუძველზე, როდესაც დაიდო სადავო გარიგება.

75 საკასაციო პალატა საქმეზე დადგენილი გარემოებებისა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს 2020 წლის 01 დეკემბრის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სსკ-ის 55-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა.

76 „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილი მხარეებს აძლევს უფლებას, რომ შეთანხმდნენ ნასყიდობის ფასზე ნივთის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლები ოდენობითაც, ხოლო, მეორე მხრივ, საბაზრო ღირებულებასთან ნასყიდობის ფასის შეუსაბამობის დადასტურების შემთხვევაშიც, მხოლოდ ეს გარემოება, ცალკე აღებული, მხარეთა ორმხრივი ნების გამოვლენის პირობებში, საქმეში არსებულ სხვა გარემოებებთან და მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერების გარეშე, ვერ გახდება სადავო გარიგების ბათილობის კანონიერი საფუძველი“ (იხ., სუს-ს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-17 მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის სამართლებრივი შეფასება (ნორმის განმარტება) სავალდებულოა ყველა ინსტანციის სასამართლოსათვის.

77 კასატორები აღნიშნავენ, რომ 2020 წელს მოტყუებით შპს „კ–ის“ და შპს „ბ–ის“ დირექტორი ი.ლ–ძე შეიყვანეს შეცდომაში, მოსარჩელის მიერ ქონების უზრუნველყოფის ღონისძიების ფარგლებში მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობა კრედიტორმა საკუთრებაში წაიღო როგორც მხოლოდ მიწის ნაკვეთი. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით უძრავი ქონების ფასმა შეადგინა 753 000 ევრო, მაშინ როცა ამ პროექტის მთლიანი საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 1,563,311.80 აშშ დოლარს დღგ-ს გარეშე. შესაბამისად, იმ პირობებში, რომ ნასყიდობის საგანზე სადავო გარიგების დადებისას უკვე მიმდინარეობდა პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოები და მათ მიერ წარდგენილი დასკვნის მიხედვით შეფასდა მიწის ნაკვეთი მასზე მიმდინარე პროექტის ღირებულებასთან ერთად, სრულიად გაუგებარია, რატომ არ გაითვალისწინა აღნიშნული დასკვნა და მიიჩნია, თითქოსდა, მოცემულ საშემფასებლო ანგარიშს „არავითარი კავშირი არ გააჩნია მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტთან". კასტორთა მოსაზრებით, ყოველივე ზემოაღნიშნული 2020 წლის 01 დეკემბრის გარიგების მიმართ ქმნიდა მისი, როგორც ამორალური გარიგების ბათილად ცნობის წინაპირობას. ( იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.30-31.).

78 საკასაციო პალატას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის კონტექსტში მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში შეფასებას საჭიროებს მოსარჩელეთა პოზიცია, კერძოდ, ისინი გარიგების ბათილად ცნობასა და ქონების საკუთრებაში დაბრუნებას შეცდომის თუ მოტყუების საფუძველზე მოითხოვენ. სამოქალაქო კოდექსის 72-ე მუხლიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება შეცილების ადრესატის მიერ სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული კეთილსინდისიერების პრინციპის დარღვევის, ასევე, შეცდომის არსებითობის (სსკ-ის 73-ე მუხლის ფარგლებში მხარე ხომ არ შეცდა გარიგების ტიპის არჩევაში error in negotio) მტკიცების ტვირთი, ამ საკითხის უარყოფითად გადაწყვეტის შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა განსაზღვროს ასევე, ხომ არ ამტკიცებს მოსარჩელე გარიგების მოტყუებით დადების ფაქტს (სსკ-ის 81-ე (1) მუხლი) და ამ საფუძვლით ხომ არ ეცილება ხელშეკრულებას, ასევე, უნდა შემოწმდეს გარიგების კონკრეტული საფუძვლით შეცილების ნამდვილობა, რამეთუ საცილო გარიგების მიმართ არანამდვილი შეცილების განხორციელება ამ გარიგებას იურიდიული ძალმოსილებით აღჭურავს (შდრ: სუსგ №ას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017).

79 საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობის ლეგალურ დეფინიციას სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს და მხოლოდ იმით შემოიფარგლება, რომ განსაზღვრული პირობების დარღვევით დადებულ გარიგებებს ბათილად აღიარებს. ამიტომ ბათილობის ცნება და შინაარსი კანონის ნორმებისა და და ლიტერატურაში არსებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს (შდრ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 54, ველი5, თბილისი, 2017). ბათილია გარიგება, თუ ის არ იწვევს გარიგების მონაწილეების მიერ დასახულ სამართლებრივი შედეგის დადგომას. გარიგების ბათილობა კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგია, ამიტომ გარიგების ბათილობის მიზეზები, მოსალოდნელი შედეგები, გარიგების ნაკლის გამოსწორების ჩათვლით, კანონით განისაზღვრება. ამის შესაბამისად ერთმანეთისაგან განსხვავდება ბათილი გარიგების სახეები.

80 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბათილი გარიგების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს საცილო გარიგება. საცილო გარიგება დადების მომენტში ნამდვილია, მაგრამ შეცილების შედეგად კარგავს იურიდიულ ძალას, ე.ი ხდება ბათილი. საცილო გარიგება შეცილების გამო ბათილად ჩაითვლება არა შეცილების მომენტიდან, არამედ მისი დადების მომენტიდან. საცილო გარიგების გავრცელებული შემთხვევებია შეცდომით, მოტყუებით ან იძულებით დადებული გარიგებები (შდრ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 54, ველი12, თბილისი, 2017).

81 საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 72-ე მუხლის საფუძველზე, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. არსებითი შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა. შეცდომა არსებითობის განსჯისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს შემთხვევის ყველა გარემოება. შეცდომის არსებითობის შეფასება წარმოადგენს სამართლებრივ კატეგორიას (შდრ. თორნიკე დარჯანია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 72, ველი 6, თბილისი, 2017). შეცდომა უნდა იყოს ნების გამოვლენის განმსაზღვრელი, ანუ იგი უნდა იმყოფებოდეს მიზეზობრივ კავშირში დამდგარ შედეგთან (ნების გამოვლენასთან). ამას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როდესაც შეცდომის შედეგად პირი ავლენს ისეთ ნებას, რომელსაც შეცდომის გარეშე ამ კონკრეტული ფორმით არ გამოავლენდა, ანუ როდესაც შეცდომა შედეგის განმსაზღვრელია. შეცილებაზე უფლებამოსილია დაინტერესებული პირი, ანუ ის, ვინც ნების გამოვლენისას შეცდომას უშვებს და არა ნების გამოვლენის ადრესატი. შეცდომით დადებული გარიგების სამართლებრივი შედეგი, შეცილების შემდეგ გამოიხატება გარიგების ბათილობაში მისი დადების მომენტიდან (ex tunc). არსებითი შეცდომის სახეები გათვალისწინებულია სსკ-ის 73-ე მუხლის დანაწესით.

82 როგორც შეცდომით, ისე მოტყუებით დადებული გარიგებისას ნების ნაკლს მხარის არასწორი წარმოდგენა განაპირობებს დასადები გარიგების არსთან თუ შინაარსთან დაკავშირებით, ასევე, იმ გარემოებების არასწორი აღქმა, რაც გარიგების დადებას საფუძვლად დაედო, მაგრამ მათ შორის, არსებობს არსებითი განსხვავება, კერძოდ, მართალია, მოტყუებით დადებული გარიგებებისას, მხარე შეცდომის საფუძველზე შედის სამართალურთიერთობაში, მაგრამ ეს შეცდომა გამოწვეულია მეორე მხარის ქმედებით, ანუ, შეცდომით დადებული გარიგებისას, ხელშეკრულების კონტრაჰენტი კეთილსინდისიერია ნების ნაკლთან მიმართებით და მოდავე მხარის მცდარი წარმოდგენა მის მიერ გარკვეული მონაცემების დამალვით ან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებით არ არის განპირობებული. შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა. სხვანაირად რომ ვთქვათ, შეცდომა არის მხარის მცდარი წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე.

83 ზოგადი თვალსაზრისით, შეცდომა არსებითად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნეს ასევე მაშინ, როდესაც ზოგადი საბაზრო შეხედულებითა და ნების გამომვლენის გადმოსახედიდან არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში დარჩენა მიუღებელია. მაშასადამე, ცალკეული შემთხვევების გათვალისწინებით, ყურადღება უნდა მიექცეს, როგორც ობიექტურ, ისე სუბიექტურ კრიტერიუმებს: თუ „რა ზომებს მიიღებდა მსგავს ვითარებაში გონიერი ადამიანი, რომ სცოდნოდა საქმის ჭეშმარიტი მდგომარეობის შესახებ“. ამდენად, შეცდომის არსებითობის განსჯისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემთხვევის ყველა გარემოება, რომელიც ყოველ შემთხვევაში განსხვავებული წინაპირობებიდან უნდა გამომდინარეობდეს. აღნიშნული კი თავის მხრივ, ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ შეცდომის არსებითობის შეფასება სამართლებრივი კატეგორიაა.

84 შეცილების სამართლებრივი შედეგი არის გარიგების სრული ან ნაწილობრივი ბათილობა. იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარეებს განხორციელებული აქვთ შესრულებები, მათი უკან დაბრუნება ხდება უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით ან ვინდიკაციით. ის, ვინც იყენებს შეცილების უფლებას, უნდა დაამტკიცოს შეცდომის არსებობა, შეცდომის არსებითობა, და მიზეზობრივი კავშირი შეცდომასა და ნების გამოვლენას შორის.

85 შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სარჩელსა და შესაგებლში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, შესაფასებელია, მხარეთა შორის ურთიერთობა მიჩნეულ უნდა იქნეს თუ არა შეცდომით ან მოტყუებით დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებად.

86 საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ როგორც შეცდომით, ისე მოტყუებით დადებული გარიგებისას ნების ნაკლს მხარის არასწორი წარმოდგენა განაპირობებს დასადები გარიგების არსთან თუ შინაარსთან დაკავშირებით, ასევე, იმ გარემოებების არასწორი აღქმა, რაც გარიგების დადებას საფუძვლად დაედო, მაგრამ მათ შორის, არსებობს არსებითი განსხვავება, კერძოდ, მართალია, მოტყუებით დადებული გარიგებებისას, მხარე შეცდომის საფუძველზე შედის სამართალურთიერთობაში, მაგრამ ეს შეცდომა გამოწვეულია მეორე მხარის ქმედებით, ანუ, შეცდომით დადებული გარიგებისას, ხელშეკრულების კონტრაჰენტი კეთილსინდისიერია ნების ნაკლთან მიმართებით და მოდავე მხარის მცდარი წარმოდგენა მის მიერ გარკვეული მონაცემების დამალვით ან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებით არ არის განპირობებული. შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა. სხვანაირად რომ ვთქვათ, შეცდომა არის მხარის მცდარი წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე. შეცდომა ვიწრო გაგებით არ არის მოცემული მაშინ, როდესაც ნების გამომვლენ პირს საერთოდ არ აქვს წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე. ფართო გაგებით, წარმოდგენის არქონა შესაძლებელია ასევე შეფასდეს როგორც შეცდომა. ამ კუთხით გამონაკლისებს ვაწყდებით წაუკითხავი დოკუმენტების ხელმოწერის შემთხვევებში, ვინაიდან ის, ვინც წაუკითხავად აწერს ხელს დოკუმენტს, ვერ მოითხოვს თავისი გამოვლენილი ნების შეცილებას.

87 ზოგადი თვალსაზრისით, შეცდომა არსებითად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნეს ასევე მაშინ, როდესაც ზოგადი საბაზრო შეხედულებითა და ნების გამომვლენის გადმოსახედიდან არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში დარჩენა მიუღებელია. მაშასადამე, ცალკეული შემთხვევების გათვალისწინებით, ყურადღება უნდა მიექცეს, როგორც ობიექტურ, ისე სუბიექტურ კრიტერიუმებს: თუ „რა ზომებს მიიღებდა მსგავს ვითარებაში გონიერი ადამიანი, რომ სცოდნოდა საქმის ჭეშმარიტი მდგომარეობის შესახებ“. ამდენად, შეცდომის არსებითობის განსჯისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემთხვევის ყველა გარემოება, რომელიც ყოველ შემთხვევაში განსხვავებული წინაპირობებიდან უნდა გამომდინარეობდეს. აღნიშნული კი თავის მხრივ, ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ შეცდომის არსებითობის შეფასება სამართლებრივი კატეგორიაა.

88 შეცილების სამართლებრივი შედეგი არის გარიგების სრული ან ნაწილობრივი ბათილობა. იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარეებს განხორციელებული აქვთ შესრულებები, მათი უკან დაბრუნება ხდება უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით ან ვინდიკაციით. ის, ვინც იყენებს შეცილების უფლებას, უნდა დაამტკიცოს შეცდომის არსებობა, შეცდომის არსებითობა, და მიზეზობრივი კავშირი შეცდომასა და ნების გამოვლენას შორის.

89 საკასაციო სასამართლოს განმარტავს, რომ მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საკითხს არეგულირებს სამოქალაქო კოდექსის 81-82-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. თუ ერთი მხარე დუმს იმ გარემოებათა გამო, რომელთა გამჟღავნების დროსაც მეორე მხარე არ გამოავლენდა თავის ნებას, მაშინ მოტყუებულს შეუძლია მოითხოვოს გარიგების ბათილობა. გამჟღავნების ვალდებულება არსებობს მხოლოდ მაშინ, როცა მხარე ამას ელოდებოდა კეთილსინდისიერად. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, არასწორი ცნობების შეტყობინებით მხარე მიზნად ისახავდა რაიმე სარგებლის მიღებას, თუ – მეორე მხარისათვის ზიანის მიყენებას. კანონის მითითებული დანაწესის შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი (იხ. სუსგ-ები: №ას-182-171-2014,16 ივნისი, 2014 წ; 20.01.2016წ.; №ას-1117-1051-2015, 20 იანვარი, 2016 წ.; №1126-2021, 29 მაისი, 2023 წ.).

90 საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ მიაქცევს ყურადღებას საქმეში წარმოდგენილ წერილობითი ფორმით დადებულ 2020 წლის 01 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებას, სადაც აღნიშნულია, რომ „ მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 753000,00 (შვიდას ორმოცდაცამეტი ათას) ევროდ. მხარეთა განცხადებით ნასყიდობის საგნის გადაცემა (მიყიდვა) ხორციელდება საგანზე რეგისტრირებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის სანაცვლოდ, შესაბამისად, გამყიდველი ნასყიდობის საფასურად არ მიიღებს არანაირ თანხას. გამყიდველის განცხადებით მას ზ/აღნიშნულთან დაკავშირებით არ გააჩნია არანაირი პრეტენზია (იხ. ტ.1.ს.ფ. 42).

91 შესაბამისად, უსაფუძვლობის გამო არაა გასაზიარებელი კასატორების პრეტენზია, რომ სადავო გარიგება დადებულია მოტყუებით.

92 კასატორების ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უგულვებელყვეს და გადაწყვეტილებაში არ ასახეს ის ფაქტი, რომ 2020 წლის 07 დეკემბერს უძრავი ქონების მესაკუთრედ 2020 წლის 01 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეეტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა შპს ,,ლ.ი–ი“. მოკლე დროში, 2020 წლის 28 დეკემბერს, ,,ლ.ი–თან“ და მის პარტნიორებთან დაკავშირებული პირის, ა.ა–ის და ტ.დ–ის მეშვეობით შექმნა შპს ,,მ.ბ.ქ–ი“, რომელსაც ჰქონდა ნული ლარის ოდენობის კაპიტალი, და მოჩვენებითად 2021 წლის 05 იანვარს (სინამდვილეში 2020 წლის 01 დეკემბერს, ჯერ კიდევ ,,მირექს ბილდინგის შექმნამდე – იხ. ხელშეკრულება), გადახდის განვადებით ხელშეკრულების საფუძველზე გადააფორმა ამ უკანასკნელზე 753 000 ევროდ, მაშინ როცა ამ ქონების საბაზრო ღირებულება გაცილებით მეტია. (იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.32).

93 საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის ინტერესი განსზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება. იურიდიული ინტერესი არის ის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც ცდილობს მხარე სარჩელის დაკმაყოფილებით. დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის შემოწმება განეკუთვნება სამართლის საკითხს, შესაბამისად, ვიდრე საქმის განმხილველი სასამართლო სარჩელის საფუძვლიანობას შეამოწმებს, მნიშვნელოვანია, შეფასდეს, აქვს თუ არა მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ და უზრუნველყოფს თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ინტერესის დაკმაყოფილებას. იურიდიული ინტერესი არის ის სამართლებრივი სიკეთე, რაც მოსარჩელემ შეიძლება მიიღოს სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში. იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2020 წლის 01 დეკემბერს დადებული ხელშეკრულება ბათილია, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ სხვა მოთხოვნების, კერძოდ, 2021 წლის 05 იანვარს შპს „ ლ.ი–თსა“ და შპს „ მ.ბ.ქ–ს“ შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილობისა და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების ცნობის მიმართ მოსარჩელეთა იურიდიული ინტერესი არ არსებობს, შესაბამისად, აღარ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილზე მსჯელობის აუცილებლობა (იხ. სუსგ №ას-1493-2020, 15 აპრილი, 2021 წ.).

26. ზემოაღნიშნული მსჯელობებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შესაბამისობაშია კანონმდებლობასთან და დადგენილ სასამართლო პრაქტიკასთან, ხოლო კასატორებმა ვერ დაარწმუნეს საკასაციო პალატა მათი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

94 შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

95 ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

96 ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

97 სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

98 მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილევლად. შესაბამისად, კასატორებისათვის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 06 თებერვლის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 8000 ლარიდან კასატორებს უნდა დაეკისროთ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2400 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „კ–ის“ და შპს „ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „კ–ს“ (ს.კ:........) და შპს „ბ–ს“ (ს.კ: ........) დაეკისროთ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 2400 ლარის ოდენობით.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი