საქმე №ას-360-2021 16 დეკემბერი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – შსს შიდა ქართლის პოლიციის დეპარტამენტი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.მ–ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით ზ.მ–ის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „აპელანტი“) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება და შსს შიდა ქართლის პოლიციის დეპარტამენტის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სარჩელი სამსახურებრივი ავტომანქანის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის (11 000 ლარის) ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2.1. მოპასუხე 2014 წლის 12 იანვარს მოძრაობდა „ტოიოტას“ ფირმის სამსახურებრივი ავტომანქანით, სახ. N ......, რა დროსაც ვერ უზრუნველყო ავტომანქანის უსაფრთხო მართვა, გადავიდა საავტომობილო გზის სავალი ნაწილიდან და ამობრუნდა. აღნიშნულს შედეგად მოჰყვა მოპასუხის ბალანსზე რიცხული „ტოიოტას“ მარკის ავტომანქანის დაზიანება, ასევე, ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება მიიღო მგზავრმა რ. ნ–მა.
2.2. გორის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 22 იანვრის განაჩენით მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშვედ სსსკ-ის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 1000 ლარის ოდენობით.
2.3. საქმეში წარდგენილი საქართველოს შსს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის 2014 წლის 13 მაისის ექსპერტის დასკვნის თანახმად, ამ ფაქტის გამო მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებულმა მატერიალურმა ზიანმა საორიენტაციოდ შეადგინა 11 000 ლარი.
2.4. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით განხორციელდა სამსახურებრივი შემოწმება შსს გენერალურ ინსპექციაში, რომლის 2017 წლის 19 ოქტომბრის დასკვნის მიხედვით, მოპასუხემ ჩაიდინა შს სამინისტროს მოსამსახურეთა დისციპლინური წესდების მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ (სამსახურებრივი მოვალეობებისადმი დაუდევარი დამოკიდებულება), „გ“ (ქონებრივი ზიანის მიყენება) და „ვ“ (მოსამსახურისათვის შეუფერებელი ქმედება, რომელიც ლახავს სამინისტროს სისტემის ავტორიტეტს) ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაცდომა, რაც მისი მხრიდან სატრანსპორტო საშუალების უსაფრთხოების წესის დარღვევაში გამოიხატა და რამაც რ. ნ–ის ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე ხარისხის დაზიანება გამოიწვია. ამავე დასკვნის თანახმად, მოპასუხე ასევე დაუდევრად მოეპყრო სამსახურებრივ ავტომანქანას, რასაც შედეგად მისი დაზიანება მოჰყვა და რითაც შსს სამინისტროს ქონებრივი ზიანი მიადგა.
2.5. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის სარჩელი ხანდაზმულია.
3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ საქმეზე მოპასუხემ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი წარადგინა და სარჩელი ხანდაზმულობის გამო არ ცნო. მან მიუთითა, რომ საქმის მასალებში წარდგენილი განაჩენი არ შეეხებოდა წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნას, მასში მითითებული და განსაზღვრული არ იყო ავტოსატრანსპორტო საშუალების მძღოლის პასუხისმგებლობის საკითხი ავარიასთან მიმართებით, არამედ მასში საუბარი იყო მოპასუხის ბრალდებაზე მგზავრისთვის მიყენებული ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანების გამო. მოპასუხის აზრით, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაკავშირებოდა საქმის მასალებში წარდგენილი პატაკისა და სასაქონლო ექსპერტიზის შედგენის დროს.
4. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მოპასუხისგან დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას საერთო საფუძვლით მოითხოვდა, ზიანის მიყენების ფაქტის და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად კი, მოსარჩელემ სასამართლოს 2015 წლის 22 იანვრის გორის რაიონული სასამარლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი წარუდგინა, საიდანაც ირკვევა, რომ მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშვედ სსსკ-ის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 1000 ლარი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 23-24). წარდგენილი განაჩენის შინაარსობრივი კვლევით უტყუარად დგინდება, რომ განაჩენი ეფუძნება არა აპელანტის მიერ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეულ მატერიალურ ზიანს და მის ამ გარემოებაში ბრალდებულად ცნობის ფაქტს, არამედ მგზავრისთვის ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანების მიყენების ფაქტს. განაჩენის სამართლებრივ საფუძვლადაც სწორედ სსსკ-ის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილი განისაზღვრა, რომლის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცის თანახმად, ავტომობილის, ტრამვაის, ტროლეიბუსის, ტრაქტორის ან სხვა მექანიკური ტრანსპორტის მოძრაობის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევა იმის მიერ, ვინც ამ სატრანსპორტო საშუალებას მართავს, რამაც გამოიწვია ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანება - ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების შეზღუდვით ვადით სამ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით იმავე ვადით, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე ან უამისოდ. წინამდებარე დავის საგანს არა ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, არამედ სატრანსპორტო საშუალების დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი განაჩენი, ვინაიდან იგი არ ეხმიანება ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანებაში ბრალეული პირის გამოკვლევას, საქმისთვის განკუთვნად მტკიცებულებად ვერ ჩაითვლება და არ უნდა იქნეს გათვალისწინებული. არალოგიკურია იმის მტკიცება, რომ მოსარჩელემ ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანებაში ბრალეული პირის თაობაზე იმ დოკუმენტიდან შეიტყო, სადაც აღნიშნული საკითხის კვლევა არ მომხდარა.
5. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ ვადის ათვლა დაიწყება ზიანის შეტყობის და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ფაქტობრივი იდენტიფიკაციის მომენტიდან თუ საკმარისად განსაზღვრადია ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებიდან აშკარად და არაორაზროვნად იკვეთება. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებში წარდგენილია 2014 წლის 12 იანვრით დათარიღებული პატაკი, სადაც რ.ზ–ძე განმარტავს, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დღეს საჭეს მოპასუხე მართავდა. დაახლოებით ღამის 04:00 საათზე მოპასუხე და მისი მგზავრი რ.ნ–ი მოძრაობდნენ გორი-ცხინვალის გზატკეცილის მე-9 კილომეტრზე, რა დროსაც სავალი გზის მოყინულ მონაკვეთზე მოცურდა მანქანა, გადავიდა სავალი ნაწილიდან და ამობრუნდა, რა დროსაც მოპასუხემ თავის არეში დაზიანება მიიღო. აღნიშნულთან დაკავშირებით შსს გორის რაიონული სამმართველოს N1 განყოფილებაში დაიწყო გამოძიება სსკ-ის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილით. მოხმობილი მტკიცებულებიდან ცალსახად ირკვევა, თუ ვინ მართავდა დაზიანებულ მანქანას, ასევე, იკვეთება ის, რომ სატრანსპორტო შემთხვევის დადგომა შემხვედრი ავტომობილის დაზიანების შედეგად კი არ მოხდა, არამედ მანქანა მოყინულ ზედაპირზე მოცურდა, რამაც მისი სავალი ნაწილიდან გადასვლა და ამობრუნება გამოიწვია, შესაბამისად, ცალსახაა, რომ სხვა პირი, რომელიც შესაძლებელია მომხდარ შემთხვევასთან კავშირში ყოფილიყო და ზიანზე პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულიყო, სახეზე ვერ იქნებოდა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ დოკუმენტიდან ვალდებული პირის ფაქტობრივი იდენტიფიკაცია მარტივადაა შესაძლებელი, ვინაიდან მისი (ზიანის მიმყენებლის) ვინაობა საკმარისად განსაზღვრადია. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, სასამართლოს განმარტებით, ამ საკითხთან მიმართებით საქმის მასალებში წარდგენილია 2014 წლის 13 მაისის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, ზიანის საორიენტაციო ოდენობად 11 000 ლარი განისაზღვრა.
6. სააპელაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტის (ანუ უფლების დარღვევის ფაქტის) და ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ვინაობის შეტყობა ვადის ათვლის დაწყების კუმულატიურ წინაპირობებად უნდა იქნეს განხილული. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით 2018 წლის 18 იანვარს მიმართა, თუმცა საქმის მასალებიდან აშკარად დგინდება, რომ ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობის შესახებ მოსარჩელეს განსაზღვრადი ინფორმაცია, სულ მცირე, 2014 წლის 12 იანვარს გააჩნდა, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის სამწლიანი ვადა გასულია და სარჩელი ხანდაზმულია.
7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
8. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:
8.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი დაზარალებულ მხარეს ანიჭებს არჩევანის საშუალებას სარჩელის წარდგენის მომენტთან დაკავშირებით. ეს შეიძლება იყოს ზიანის მიყენების ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის დადგენის მომენტი იმის მიხედვით სამართლებრივად რამდენად დასაბუთებული იქნება იმ მომენტში ზიანის მოთხოვნის უფლება;
8.2. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ სარჩელი ზიანის მოთხოვნის თაობაზე წარდგენილია მოპასუხის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანიდან სამი წლის განმავლობაში. იმ დროიდან, როდესაც დადგინდა მოპასუხის ბრალეულობა 2014 წლის 12 იანვარს მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაში, რითაც ჯანმრთელობის დაზიანება მიიღო მოპასუხის მგზავრმა და ასევე დაზიანდა მოსარჩელის ბალანსზე რიცხული ავტომანქანა. ანუ იმ დროს, როდესაც სახეზე იყო დელიქტით გამოწვეული ზიანის მოთხოვნისათვის საჭირო ყველა კომპონენტი: სახეზე იყო ზიანი, დადგინდა რომ ზიანი დამდგარი იყო მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, დადგინდა ასევე მოპასუხის ბრალეულობა აღნიშნულ ქმედებაში;
8.3. სააპელაციო სასამართლოს მიდგომა ავტოსაგზაო შემთხვევაში მოპასუხის ბრალეულობისა და ზიანის ანაზღაურებაზე მისი პასუხისმგებლობის განსაზღვრის თაობაზე არის სამართლებრივად დაუსაბუთებელი, ვინაიდან ავტოსაგზაო შემთხვევაში მეორე მონაწილე ავტომანქანის არარსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს მოპასუხის ბრალეულობას ავტოსაგზაო შემთხვევაში, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ავტომანქანის გზის მოყინულ მონაკვეთზე მოცურების ფაქტს, ხოლო გორის რაიონული სასამართლოს პოლიციის პირველ განყოფილებაში აღნიშნულ ფაქტზე გამოძიების დაწყება სწორედ იმ მიზანს ემსახურებოდა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მოპასუხის ბრალეულობა ან უდანაშაულობა დადგენილიყო;
8.4. აღნიშნულ შემთხვევაში მოპასუხის მიმართ სამოქალაქო სარჩელის შეტანით და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სახეზე გვექნებოდა უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევა;
8.5. სასამართლო მოპასუხის მიმართ გამოტანილ განაჩენს არ მიიჩნევს მისი ბრალეულობის მტკიცებულებად და სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის საფუძვლად და განმარტავს, რომ განაჩენი გამოტანილია რ.ნ–სათვის ჯანმრთელობის დაზიანების გამო და არა ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანებისათვის. სსსკ-ის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) ანალიზი ცხადჰყოფს, რომ პირისათვის მოცემული მუხლით პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს - ავტომობილის, ტრამვაის, ტროლეიბუსის, ტრაქტორის ან სხვა მექანიკური ტრანსპორტის მოძრაობის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევა, ანუ აღნიშნული დარღვევის ვერდამტკიცების შემთხვევაში პირს ცალკე, სხვა პირის ჯანმრთელობის დაზიანებისათვის მოცემული მუხლით პასუხისმგებლობა ვერ დაეკისრება. შესაბამისად, სასამართლოს პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მოპასუხის მიმართ გამოტანილი განაჩენი არ წარმოადგენს ავტომანქანის დაზიანებაში მისი ბრალეულობის მტკიცებულებას, არის სამართლებრივად გაუმართავი.
9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
10. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
13. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.
14. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობა.
15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ამასთან, ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაშიც პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით კანონმდებლის მიზანია გამოირიცხოს კრედიტორის უფლებების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა, ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას. ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (იხ. სუსგ საქმე Nას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).
16. განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სახელმძღვანელოა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი, რომელიც დელიქტიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადას აწესებს. კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. ამდენად, აღნიშნული ნორმის დანაწესით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის დენის ათვლა დაკავშირებულია დაზარალებულის მიერ ზიანის, ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შეტყობასთან.
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ ვადის ათვლა დაიწყება ზიანის შეტყობის და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ფაქტობრივი იდენტიფიკაციის მომენტიდან, თუ საკმარისად განსაზღვრადია ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობა. ამასთან, ზიანის მიყენების ფაქტის (ანუ უფლების დარღვევის ფაქტის) და ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ვინაობის შეტყობა ვადის ათვლის დაწყების კუმულატიურ წინაპირობებად უნდა იქნეს განხილული (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).
18. საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია იმ გარემოებასთან, თუ რა წესით ითხოვს დაზარალებული მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. თუ დაზარალებული ითხოვს მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გამარტივებული წესით, მაშინ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ზიანის მიმყენებლის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარვევის საქმეზე გამოცემულ იქნა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. ხოლო, იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული მოითხოვს დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას საერთო სასარჩელო (და არა გამარტივებული სამართალწარმოების) წესით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).
19. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელი წარდგენილი აქვს საერთო სასარჩელო და არა გამარტივებული სამართალწარმოების წესით, ვინაიდან სარჩელზე დართული გორის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 22 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით არ დადგენილა მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი. კერძოდ, აღნიშნული განაჩენით მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სსსკ-ის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, ავტომობილის, ტრამვაის, ტროლეიბუსის, ტრაქტორის ან სხვა მექანიკური ტრანსპორტის მოძრაობის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევა იმის მიერ, ვინც ამ სატრანსპორტო საშუალებას მართავს, რამაც გამოიწვია ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანება - ისჯება ჯარიმით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 23-24). განაჩენის შინაარსიდან (აღწერილობითი-სამოტივაციო ნაწილიდან) ირკვევა, რომ აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში არ ყოფილა გამოკვლეული და დადასტურებული მოპასუხის მიერ იმგვარი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების ჩადენის ფაქტი, რამაც შედეგად მოსარჩელისათვის მატერიალური ზიანის მიყენება გამოიწვია. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ საქმეზე დართული სასამართლოს განაჩენი ვერ მიიჩნევა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 30920-ე მუხლის მე-2 ნაწილით [ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რომელიც დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით] გათვალისწინებულ მტკიცებულებად.
20. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადა მართებულად აითვალა იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარდგენილი 12.01.2014წ. პატაკიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებისა და ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის შესახებ ინფორმაცია ცნობილი გახდა 2014 წლის 12 იანვარს (დეტ. იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი). კასატორს აღნიშნულის საწინააღმდეგო დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელემ სარჩელი სასამართლოში აღძრა 2018 წლის 18 იანვარს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 2), იგი ხანდაზმულია, რამდენადაც გასულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით განსაზღვრული ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.
21. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ დელიქტთან დაკავშირებული სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში პირისათვის (რომელიც სასამართლომ დამნაშავედ არ ცნო) პასუხისმგებლობის დაკისრება, თუნდაც ამ პირის მიერ ჩადენილი ქმედება ფარავდეს რომელიმე დანაშაულის დამფუძნებელ ელემენტებს (შემადგენლობას), არ არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმფციას (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები საქმეზე: „Lagardere v France“, no. 18851/07, 12.04.2012; „Ringvold v Norway“, no. 34964/97, 11.02.2003)
22. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, ევროკონვენციის მე–6 მუხლის მე–2 პუნქტს არ ეწინააღმდეგება ის გარემოება, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ბედი შეიძლება გადაწყდეს სისხლის სამართლის საქმის მასალებიდან მოპოვებული მტკიცებულებებით. ევროპული სასამართლოს შეფასებით, საწინააღმდეგო განმარტების პირობებში, ერთი მხრივ, არაპროპორციულად შეიზღუდება თავად მსხვერპლის უფლება სამართლიანი სასამართლოს ხელმისაწვდომობაზე (კონვენციის 6.1 მუხლი), ვინაიდან მას აღარ ექნებოდა საშუალება მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება სისხლის სამართლის საქმეზე უდანაშაულოდ ცნობილი პირისაგან, მეორე მხრივ კი, თვითონ ბრალდებული აღმოჩნდებოდა პრივილეგირებულ მდგომარეობაში, იმის მიუხედავად, რომ იარსებებდა სამოქალაქო წესით პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის საკმარისი მტკიცებულებები (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „Diacenco v. Romania“, no. 124/04, 07.02.2012, § 58).
23. ამდენად, საკასაციო სასამართლო დასკვნის სახით მიუთითებს, რომ დანაშაულის ჩადენის შედეგად დაზარალებულ პირს საქართველოს კანონმდებლობით გააჩნია შესაძლებლობა, რომ დარღვეული უფლების დასაცავად მიმართოს სასამართლოს, რაც გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება: ამ ტიპის დავებისთვის საპროცესო კანომდებლობა ადგენს საქმის განხილვას ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით ან გამარტივებული წარმოების წესით. ამასთან, გამარტივებული წესით საქმის განსახილველად აუცილებელია მოსარჩელის შუამდგომლობა და სარჩელზე მოპასუხის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის დართვა. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოპასუხის მიმართ გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი ან მოპასუხის მიმართ სახეზე არაა სისხლის სამართლის საქმეზე არსებითი განხილვის შედეგად გამოტანილი შემაჯამებელი აქტი, აღნიშნული არ წარმოადგენს საერთო სასარჩელო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დამაბრკოლებელ გარემოებას თუკი მოსარჩელის (დაზარალებული) მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკმარისია სამოქალაქო დავის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზემოთ მოხმობილი პრაქტიკაც ნათლად ადასტურებს, რომ ცალკე აღებული დაზარალებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრება იმ პირისათვის, რომლის მიმართაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ იქნა გამამართლებელი განაჩენი, არ წარმოადგენს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას და არ ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს.
24. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
25. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. შსს შიდა ქართლის პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ე. გასიტაშვილი
