საქმე №ას-438-2022 29 თებერვალი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ა–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.დ–ი, ა.ხ–ვა (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 11.02.2022 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგებების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 23.04.2021 წლის გადაწყვეტილებით ნ.ა–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სარჩელი დ.დ–ისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“) და ა.ხ–ვას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“, პირველ მოპასუხესთან ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ უძრავ ნივთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ........., ს/კ: ......... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო უძრავი ნივთი“), 19.07.2013 წელსა და 16.12.2015 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ნივთის მოსარჩელისთვის დაბრუნების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

1.1. 22.01.2013 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე გ.ბ–ძემ, ე.ჩ–ამ და ნ.ა–მა მოსარჩელეს ასესხეს თანხა, კერძოდ, გ.ბ–ძემ - 16000 აშშ დოლარი, რამაც ეროვნული ბანკის კურსით შეადგინა 26556,80 ლარი, ე.ჩ–ამ - 5000 აშშ დოლარი, რამაც ეროვნული ბანკის კურსით შეადგინა 8299 ლარი და ნ.ა–მა - 6000 აშშ დოლარი, რამაც ეროვნული ბანკის კურსით შეადგინა 9958,80 ლარი. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია სესხის სარგებელი ყოველთვიურად 5%. სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2 თვის ვადაში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე თანხის 0,17%. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მ.დ–ის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ნივთი. სესხისა და სარგებლის მთლიანმა მოცულობამ შეადგინა 29700 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების გარიგების ღირებულებამ შეადგინა 49296,06 აშშ დოლარი.

1.2. 13.02.2013 წლის ცესია/მოთხოვნის დათმობის შესახებ გარიგების თანახმად, ე.ჩ–ა თავის მოთხოვნას, რომელიც მას აქვს მოსარჩელის მიმართ, თანახმად 22.01.2013 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებისა, უთმობს პირველ მოპასუხეს. ამ ხელშეკრულებით ე.ჩ–ა პირველ მოპასუხეს გადასცემს თავის მოთხოვნას და ყველა იმ უფლებას, რაც მას მოვალის მიმართ აქვს. პირველი მოპასუხე იკავებს ე.ჩ–ას ადგილს მ.დ–ს, გ.ბ–ძეს, ე.ჩ–ას, ნ.ა–სა და მოსარჩელეს შორის 22.01.2013 წელს დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში. ე.ჩ–ას მიერ დათმობილი მოთხოვნის ღირებულებაა 5000 აშშ დოლარი, რაც დღევანდელი კურსით ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 8300 ლარს.

1.3. მოსარჩელესა და სს „მ.ო.ჯ.კ–ს“ შორის 27.05.2013 წელს გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ნივთი. სანაცვლოდ მოსარჩელის სახელზე გაიცა სესხი 22 000 აშშ დოლარი 24 თვის ვადით, ყოველთვიური 4% სარგებლით და ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0,5%-ის დარიცხვით. ხელშეკრულების 3.3. პუნქტის თანახმად, იპოთეკის საგნის ღირებულება, მხარეთა შეთანხმებით, შეადგენს 45000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში.

1.4. 19.07.2013 წელს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ გაყიდა, ხოლო პირველმა მოპასუხემ შეიძინა სადავო უძრავი ნივთი. პირველი მოპასუხე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მესაკუთრედ. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტში მითითებულია, რომ მხარეთა განცხადებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 20000 აშშ დოლარად შესაბამისი კურსით ლარში. ამავე ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის მიხედვით, გამყიდველი ვალდებულია, ნასყიდობის საგანი გადასცეს მყიდველს 10.08.2013 წლამდე. ხელშეკრულების მე-6 პუნქტის თანახმად, მყიდველი ვალდებულია, მიიღოს ნასყიდობის საგანი და გადასცეს გამყიდველს ნასყიდობის თანხა წინამდებარე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე. ხელშეკრულებაში ასევე აღინიშნა, რომ ნასყიდობის საგანი ნივთობრივად უნაკლო მდგომარეობაში გადაეცემა მყიდველს (იპოთეკა გაუქმებულია).

1.5. 19.07.2013 წელს პირველ მოპასუხესა და ო.ო–ძეს შორის დაიდო სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულება, რომელშიც მითითებულია, რომ მსესხებელზე პირველ მოპასუხეზე გაიცა სესხი 25 000 აშშ დოლარის ოდენობით 2 წლის ვადით, სესხს დაერიცხება ყოველთვიური 0% ცხოვრების უფლებით. ხელშეკრულების საფუძველზე იპოთეკის საგანს წარმოადგენს პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ნივთი. ხელშეკრულების თანახმად, იპოთეკა გაუქმებულია. 25.07.2013 წლის მდგომარეობით, უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ რეგისტრირებულია პირველი მოპასუხე, ხოლო იპოთეკა რეგისტრირებულია მხოლოდ ო.ო–ძის სახელზე.

1.6. 30.08.2013 წელს პირველ მოპასუხესა და ა.ს–ს შორის დაიდო სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მსესხებელზე, პირველ მოპასუხეზე გაიცა სესხი 25 000 აშშ დოლარის ოდენობით 2 წლის ვადით, სესხს დაერიცხება ყოველთვიური 0% ცხოვრების უფლებით. გამსესხებელი სესხს აძლევს შემდეგი გრაფიკის დაცვით: 23 000 აშშ დოლარი წინამდებარე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე, ხოლო 2000 აშშ დოლარი - 30.09.2013 წლამდე. ვადის ბოლოს შეთანხმებული გადახდის ვადების დარღვევის შემთხვევაში დავალიანებულ თანხას დაერიცხება საურავი 5% - ყოველთვიურად. მესაკუთრეს ეკრძალება სესხის ვადის გასვლამდე იპოთეკის საგნის გასხვისება. ხელშეკრულების საფუძველზე იპოთეკის საგანს წარმოადგენს პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ნივთი. ხელშეკრულების თანახმად, იპოთეკა გაუქმებულია.

1.7. 20.11.2015 წელს პირველ მოპასუხესა და ც.ხ–ს შორის დაიდო სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მსესხებელზე, პირველ მოპასუხეზე გაიცა სესხი 15 000 აშშ დოლარის ოდენობით 30.05.2016 წლამდე ვადით. სესხი სარგებლიანია. სარგებელი სესხისთვის შეადგენს მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი ბინის სარგებლობის უფლებით იპოთეკარისათვის დათმობას, მესაკუთრე იპოთეკარს სარგებლობის უფლებით გადასცემს თავის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ნივთს. ხელშეკრულების თანახმად, იპოთეკა გაუქმებულია.

1.8. 16.12.2015 წელს პირველ მოპასუხესა და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე პირველმა მოპასუხემ გაყიდა, ხოლო მეორე მოპასუხემ შეიძინა სადავო უძრავი ნივთი. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 30 000 აშშ დოლარით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ მყიდველისთვის ცნობილია ქონების იპოთეკით დატვირთვის შესახებ.

1.9. საქმეში წარმოდგენილია ო.ო–ძისა და ც.ხ–ის ერთობლივი განცხადება, რომლითაც ირკვევა, რომ 19.07.2013 წელს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე ო.ო–ძემ მოსარჩელეს, როგორც რეალურ მსესხებელსა და იპოთეკით დატვირთული ბინის ადრინდელ მესაკუთრეს, გადასცა 25 000 აშშ დოლარი, რის სანაცვლოდაც მოსარჩელემ ო.ო–ძეს სარგებლობის უფლებით დაუთმო ზემოხსენებული ბინა ავეჯით. მოსარჩელემ 19.07.2013 წლის სესხის ხელშეკრულების თანხა სრულად დაუბრუნა გამსესხებელს, რის გამოც 31.05.2016 წლიდან სადავო უძრავ ნივთზე მოიხსნა იპოთეკა.

1.10. სადავო უძრავ ნივთის მესაკუთრედ აღრიცხულია მეორე მოპასუხე.

1.11. 22.06.2016 წელს პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის შედგა წერილობითი შეთანხმება შემდეგი შინაარსით: „მე, დ.დ–სა და ნ.ა–ს შორის არსებობდა ნათესაური კავშირი და დიდი წლის კარგი ურთიერთობა გვქონდა. რადგან ნ.ა–ს თავის საკუთრებაში არსებულ ბინაზე ს/კ ........ შეექმნა პრობლემები ვიღაც იპოთეკარებთან ბინიდან გამოსახლებაზე, მომმართა თხოვნით დახმარებისთვის, მისთვის მესესხებინა თანხა იპოთეკარების გასასტუმრებლად. 19.07.2013 წელს ვასესხე თანხა ნ.ა–ს მისი დიდი თხოვნით, მოეგვარებინა ეს დიდი პრობლემები. ამავდროულად გადაწყვიტა ბინაში შეესახლებინა გირავნობის ხელშეკრულებით ვინმე, რის შედეგადაც ასე მოხდა და ბინა იგირავა შიგ ცხოვრებით ვინმე ო.ო–ძემ. რადგან ჩემი თანხის დაბრუნებას დრო სჭირდებოდა, ვერ მიბრუნებდა ჩემს თანხას, გადაწყვიტა, ბინა გადმოეფორმებინა ჩემს სახელზე, ვალში სანაცვლოდ. გადმოფორმდა ბინა ჩემს სახელზე - დ.დ–ზე. როდესაც ნ.ა–ი შეძლებდა ჩემი ვალის დაბრუნებას, მის ბინას დავუბრუნებდი უკან. წელიწადნახევარი, ორი წელი ვერ შეძლო თანხის დაბრუნება, მე რამოდენიმეჯერ დავუკავშირდი და ვთხოვდი, იქნებ რამე თანხა დაებრუნებინა ჩემთვის. მე თვითონ შემექმნა ჩემი პირადული პრობლემები და მეტი საშუალება რომ აღარ გამოჩნდა, მე მივმართე თხოვნით ჩემს სიძეს ა.ხ–ვას დახმარებისთვის, ესესხებინა ჩემთვის ფული და ბინას მივყიდდი იმ პირობით, როდესაც ნ.ა–ი თანხას დააბრუნებდა, მისცემდა ვალს ა.ხ–ვას, ის ბინას უკან დაუბრუნებდა ნ.ა–ს. დღესდღეობით ნ.ა–ს მიეცა საშუალება, 2016 წელში ეს თანხა დააბრუნოს უკან, რაც შემატყობინა თვითონ. ნ.ა–მა უკვე გადაუხადა გირაოს ხელშეკრულებით შიგ სახლში მცხოვრებ ო.ო–ძეს თავისი თანხა და ბინა განთავისუფლდა იპოთეკის ხელშეკრულებით. როდესაც დაუბრუნებს თავის თანხას, რაც ვალად ჰქონდა აღებული ა.ხ–ვადან ნ.ა–ს, ის, თუკი მისი სურვილი იქნება, დაუბრუნებს უკან. ა.ხ–ვამ ეს ბინა იყიდა, მაგრამ ნ.ა–ის თხოვნით, ბინას დაუბრუნებს. მას ამის გამო პრობლემები არ შეექმნება. ჩვენ შევთანხმდით ამაზე“. შეთანხმებას ხელს აწერენ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე. ხელმოწერების ნამდვილობა დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ.

1.12. სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობისა და ნასყიდობის საგნის გამყიდველისათვის უკან დაბრუნების საფუძვლები. სასამართლოს შეფასებით, ამგვარი შედეგის დადგომას გამორიცხავს თავად მოსარჩელის მიერ სასამართლოსთვის წარმოდგენილი მტკიცებულება - მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული 22.06.2016 წლის წერილობითი შეთანხმება, რომელიც ეწინააღმდეგება მოსარჩელის არგუმენტაციას. ამასთან, მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ამ მტკიცებულების შინაარსი და პირიქით, მასზე დაყრდნობით სურდა სრულიად საწინააღმდეგო გარემოების დადასტურება, რომ თითქოს მხარეთა შორის არ არსებობდა გარიგების დადების ნება.

1.13. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ გარიგება დაიდო მოჩვენებით. მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 56-ე მუხლი, რომელიც იმავდროულად განსაზღვრავს მოჩვენებითი გარიგების ცნებას. მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგების მოჩვენებით დადების საკითხის შეფასებისას, უპირველეს ყოვლისა, უნდა განიმარტოს მხარეთა ნება, რომელიც მათ გამოხატეს გარიგების დადებისას. მოჩვენებითი გარიგების ცნების განსაზღვრისას კანონი აქცენტს აკეთებს სწორედ მხარეთა განზრახვაზე, მათ მიზანზე, რომლითაც ისინი მოქმედებდნენ და რომლის შესაბამისადაც განხორციელდა მათი ნების გამოვლენა. კანონი განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების დადებისას მხარეებს არ გააჩნიათ ამ გარიგების დადების მიზანი, უფრო ზუსტად, მათ არ სურთ „შესაბამისი“ იურიდიული შედეგის დადგომა, ანუ იმ შედეგისა, რომელსაც დადებული გარიგება თავისი შინაარსის მიხედვით ითვალისწინებს. მართალია, მხარეებს არ აქვთ გამიზნული გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომა, მაგრამ მათ გარკვეული მოტივი ამოძრავებთ, გარკვეული მიზნების მიღწევა სურთ და სწორედ ამიტომ, წინასწარ გამიზნულად დებენ მოჩვენებით გარიგებას. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აყრდნობს იმ გარემოებას, რომ გარიგება დაიდო მოჩვენებით. მან უნდა მიუთითოს ის მიზანი, რასაც სინამდვილეში ისახავდა ამ გარიგების დადება. კონკრეტულად რა მოტივით, ვისთვის „მოსაჩვენებლად“ გადაწყვიტეს მხარეებმა მათი ნამდვილი ნების შენიღბვა და ამ სახით გამოვლენა. იმისათვის, რომ გამოირიცხოს მხარეთა ნების ნამდვილობა, უნდა დადგინდეს, რეალურად რისი მიღწევა სურდათ მხარეებს, თუ არა - გარიგებით გათვალისწინებული შედეგისა. მხარეთა რეალური განზრახვის დადგენისას უნდა შეფასდეს ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც ხელშეკრულების დადების წინაპირობას წარმოადგენდა.

1.14. სადავო ხელშეკრულება თავისი შინაარსით წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ხოლო მოსარჩელე აცხადებს, რომ მხარეებს არ ჰქონდათ ნება, გაეფორმებინათ ნასყიდობის ხელშეკრულება. მისი თქმით, კრედიტორმა - პირველმა მოპასუხემ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება მოითხოვა სესხის დაბრუნების „მეტი გარანტიისთვის“. მათ შორის ისედაც არსებობდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, თუმცა გამსესხებლის დაჟინებული მოთხოვნა იყო, ნასყიდობის ხელშეკრულებით საცხოვრებელი ბინის მასზე გადაფორმება. ამავდროულად, მოსარჩელე მიუთითებს მის მიერვე წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე და განმარტავს, რომ ნასყიდობას ჰქონდა სესხის გარანტიის დანიშნულება და როგორც კი მოსარჩელე უკან დაუბრუნებდა ნასესხებ თანხას პირველ მოპასუხეს, ამ უკანასკნელს მისთვის საკუთრებაში უნდა დაებრუნებინა შეძენილი ბინა (იხ. სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმების აუდიოჩანაწერი). სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამგვარი განმარტება მიუთითებს არა გარიგების დადების განზრახვის არარსებობაზე, არამედ - სხვა შინაარსის გარიგების დადებაზე, კერძოდ - ვალის სანაცვლოდ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების განზრახვაზე. მართალია, თავად ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ამგვარი პირობის შესახებ არ არის მითითებული, თუმცა, რამდენიმე წლის შემდეგ გაფორმებულ წერილობით შეთანხმებაში მხარეები თავად განმარტავენ მათ მიერ დადებული გარიგების შინაარსს, კერძოდ, 22.06.2016 წელს პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის შედგა წერილობითი შეთანხმება, სადაც მხარეები ადასტურებენ 19.07.2013 წელს მათ შორის წარმოშობილი ურთიერთობის შემდეგ შინაარსს: 1. პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელეს ასესხა თანხა; 2. „ვალში სანაცვლოდ“ მოსარჩელემ თავის საკუთრებაში არსებული ბინა გადაუფორმა პირველ მოპასუხეს. 3. ვალის დაბრუნების შემდეგ ბინა დაუბრუნდებოდა კვლავ მოსარჩელეს. აღნიშნულ შეთანხმებას ორივე მხარე აწერს ხელს. ხელმოწერები დადასტურებულია სანოტარო წესით და მათი ნამდვილობა სადავოდ არ არის ქცეული. საქმის განხილვისას მოსამართლემ მოსარჩელის წარმომადგენლებს დაუსვა შეკითხვები აღნიშნული შეთანხმების შინაარსთან დაკავშირებით, თუმცა მათი მხრიდან სადავოდ არ ქცეულა ამ შეთანხმების შინაარსი. პირიქით, ეს შეთანხმება თავად მოსარჩელემ წარმოუდგინა სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთების მიზნით. მოსარჩელემ მხოლოდ ის ფაქტი უარყო, რომ 19.07.2013 წელს პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელეს ფული ასესხა. მხარის განმარტებით, შეთანხმებაში საუბარია 2013 წლის იანვარში, მოთხოვნის დათმობის გზით პირველ მოპასუხეზე გადასულ ფულად მოთხოვნაზე 5 000 აშშ დოლარის ოდენობით. შეთანხმებაში მოხსენიებული სხვა პირობები მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. შეთანხმებაში სესხის თანხის ოდენობა მითითებული არ არის, თუმცა, ხელშეკრულების დადებისას მხარეთა ნების დადგენის მიზნით ამ ფაქტს გადამწყვეტი მნიშვნელობა არ ენიჭება. სასამართლოს მოსაზრებით, ამ შეთანხმებაში ცხადად იკვეთება მხარეთა ნება, უძრავი ნივთი პირველ მოპასუხეს გადასცემოდა საკუთრებაში იმ პირობით, რომ თუკი მოსარჩელე ნასესხებ თანხას დაუბრუნებდა, შეძლებდა, დაებრუნებინა უძრავი ნივთი კვლავ თავის საკუთრებაში.

1.15. ამდენად, 2016 წელს გაფორმებულ წერილობით შეთანხმებაში თავად ხელშეკრულების მხარეები, მათ შორის მოსარჩელე, ნათლად ადასტურებენ, რომ 19.07.2013 წლის ხელშეკრულება მოსაჩვენებლად კი არ დაიდო, არამედ მხარეთა მიზანს წარმოადგენდა გარკვეული სამართლებრივი შედეგების წარმოშობა, კერძოდ, ვალის სანაცვლოდ ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით. გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის აღიარებას მოსარჩელე არ მოითხოვს. შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობის საგანს არ წარმოადგენს ამ ურთიერთობის არსებობისა და მისი სამართლებრივი შედეგების აღიარება. ამ საკითხზე სასამართლო მსჯელობს მხოლოდ იმ მიზნით, რათა დადგინდეს, გააჩნდათ თუ არა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მხარეებს ნება, მიეღწიათ გარკვეული სამართლებრივი შედეგებისათვის. მოსარჩელე ითხოვს 19.07.2013 წლის ხელშეკრულების სრულად ანულირებას, რაც მხოლოდ მაშინ მოხდებოდა, თუ სასამართლო დაადგენდა, რომ მხარეთა შორის არანაირ სამართლებრივ შედეგებზე შეთანხმება არ მოხდარა ამ გარიგებით, არამედ დაიდო ყოველგვარი სამართლებრივი შედეგის დადგომის მიზნის გარეშე, სხვა განზრახვით. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ მხარეებს შორის სხვა არანაირი ურთიერთობა არ იყო, გარდა იმისა, რომ ცესიის სახით სხვა პირისგან ჰქონდა პირველ მოპასუხეს გადაცემული მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ. 22.06.2016 წლის წერილობითი შეთანხმება კი ადასტურებს მხარეთა მიზანს, სწორედ სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების დადგომაზე.

1.16. რადგან სასამართლო საქმის განხილვისას შემოიფარგლება სასარჩელო მოთხოვნის შინაარსით, წარმოდგენილი სარჩელის ფარგლებში ვერ იმსჯელებს გარიგების სამართლებრივ შედეგებზე. მოსარჩელე ითხოვს გარიგების ბათილობას, ამ გარიგებით დამდგარი ყოველგვარი სამართლებრივი შედეგების გათვალისწინების გარეშე და გარიგების დადებამდე არსებული ვითარების აღდგენას - მისთვის სადავო უძრავი ნივთის საკუთრებაში დაბრუნებას. გარიგების ბათილად ცნობა მოჩვენებითობის გამო გამორიცხულია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 22.06.2016 წლის წერილობითი შეთანხმების არსებობის პირობებში, რომელიც, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ნათლად ადასტურებს მხარეთა ნებას, მათ მიერ გარიგების დადებით დამდგარიყო გარკვეული სამართლებრივი შედეგები. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.

1.17. რაც შეეხება მოსარჩელის მეორე მოთხოვნას, პირველ მოპასუხესა და მეორე მოპასუხეს შორის 16.12.2015 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, ეს მოთხოვნა გამომდინარეობს პირველი სასარჩელო მოთხოვნიდან და მისი დამოუკიდებლად დაკმაყოფილება გამორიცხულია, კერძოდ, მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეთა შორის დადებული გარიგება კანონსაწინააღმდეგოა, რადგან გამსხვისებელი უკანონოდ იყო რეგისტრირებული ნივთის მესაკუთრედ. ამასთან, შემძენი არ უნდა ჩაითვალოს კეთილსინდისიერად. გარდა ამისა, მოსარჩელის მტკიცებით, ეს გარიგება დაიდო მოჩვენებით, სამართლებრივი შედეგების დადგომის მიზნის გარეშე. მოპასუხეთა შორის დადებული გარიგების კანონსაწინააღმდეგო ხასიათის დასადასტურებლად მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ გამსხვისებელს, პირველ მოპასუხეს არ გააჩნდა ნამდვილი უფლება გასხვისებული ქონების მიმართ, ხოლო შემძენი არ იყო კეთილსინდისიერი. ვინაიდან პირველი მოპასუხის მიერ ქონების შეძენის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს არც პირველ მოპასუხესა და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების კანონსაწინააღმდეგოდ ცნობის საფუძველი. რაც შეეხება ამ სასარჩელო მოთხოვნის მეორე საფუძველს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარიგების მოჩვენებითობის შემოწმება აზრს მოკლებულია, რადგან სადავო უძრავი ნივთის მეორე მოპასუხეზე გასხვისების მოჩვენებითი ხასიათის დადგენას მაინც ვერ მოჰყვება მოსარჩელისთვის სასურველი სამართლებრივი შედეგი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ რადგან არ დაკმაყოფილდა პირველი სასარჩელო მოთხოვნა, მოპასუხეთა შორის 16.12.2015 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელეს იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია. ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც კი, უძრავ ნივთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება ვერ აღდგება, რადგან გარიგების ბათილად ცნობის შედეგად ნივთი დაუბრუნდება გამსხვისებელს - პირველ მოპასუხეს და არა მოსარჩელეს. ამდენად, ამ მოთხოვნის იურიდიული ინტერესი მოსარჩელისათვის უკავშირდებოდა პირველი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, რის შედეგადაც მას სურდა, საკუთრების უფლება აღედგინა სადავო უძრავ ნივთზე. ამ შედეგის მიღწევა განსახილველი სარჩელის ფარგლებში შეუძლებელია, სხვა დასაბუთებული იურიდიული ინტერესი კი მოსარჩელეს არ მიუთითებია. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მეორე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 11.02.2022 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებებს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე სადავოდ ხდის მას და პირველ მოპასუხეს შორის 19.07.2013 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობას, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს მიჰყიდა სადავო უძრავი ნივთი. მოსარჩელე გარიგების ბათილობის საფუძვლად მიუთითებს მის მოჩვენებითობაზე. მოსარჩელის ამ მითითებას უარყოფს მოწინააღმდეგე მხარე და აღნიშნავს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია რეალურად.

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საკითხს არეგულირებს სსკ-ის 56-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361).

10. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (სუსგ №ას-976-908-2017, 22.01.2018წ; №ას-366-2019, 17.05.2019წ; №ას-603-562-2017, 10.07.2019წ; №ას-1483-2020, 19.03.2021წ.).

11. მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას (სუსგ №ას-571-879-2009, 30.04.2010წ; №ას-1439-1357-2012, 01.07.2013წ; №ას-171-159-2015, 29.04.2015წ; №ას-921-861-2017, 28.11.2017წ; №ას-1305-2018, 21.12.2018წ; №ას-366-2019, 17.05.2019წ; №ას-928-2019, 22.10.2019წ.). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. თუნდაც, მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, მოსარჩელეს ევალება (შდრ. სუსგ №ას-1439-1357-2012, 01.07.2013წ; №ას-862-812-2015, 11.11.2015წ.). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სადავო გარიგების მოჩვენებითობა, ფაქტი მასზე, რომ ნების გამოვლენა მოხდა იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს. როგორც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმაც აღნიშნეს, მოსარჩელის პოზიციას ეწინააღმდეგება საქმის მასალებში წარმოდგენილი 22.06.2016 წელს პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის გაფორმებული წერილობითი შეთანხმება (იხ. წინამდებარე განჩინების 1.11 პუნქტი). ამრიგად, წარმოდგენილი სარჩელის საგნისა და საფუძვლის ფარგლებში მოსარჩელეს მართებულად ეთქვა უარი 19.07.2013 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე, რაც იურიდიულ ინტერესს აცლის მეორე გარიგების ბათილობას და განაპირობებს სადავო უძრავი ნივთის მოსარჩელისათვის დაბრუნებაზე უარს.

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

13. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

14. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 2242.50 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 1569.75 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ა–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ნ.ა–ს (პ/ნ: .......) უკან დაუბრუნდეს გ.გ–ძის (პ/ნ: ........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2242.50 ლარის (საგადასახადო დავალება N0, გადახდის თარიღი 16.03.2022წ.) 70% – 1569.75 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია