საქმე №ას-909-2020 25 მარტი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ხ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ქ.კ––ძე, დ.ხ–ძე, ნ.კ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 ივლისის განჩინებით მ.ხ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 02 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი ქ.კ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), დ.ხ–ძის (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და ნ.კ–ის (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“) მიმართ ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. ქ. ხაშურში, ....... მდებარე 147.00 კვ.მ. ფართის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ნაკვეთზე, ს/კ ......., მეორე მოპასუხის საკუთრების უფლება არის რეგისტრირებული. მისი მოსაზღვრეა ..... ქ. N3-ში მდებარე მოსარჩელის 126 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ს/კ ....... (ტომი I, ს.ფ. 104, 361, 345);

2.2. 2005 წლის 1 აპრილს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მეორე მოპასუხემ პირველი მოპასუხისაგან იყიდა ქ. ხაშურში, ......... ქ. N11-ში მდებარე 223 კვ.მ. საერთო ფართის 4/6 - 148 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ტომი I, ს.ფ. 65-66);

2.3. 2012 წლის 26 ნოემბერს მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად, მესამე მოპასუხემ მეორე მოპასუხისაგან ქ. ხაშურში, ....... მდებარე 84.00 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთი იყიდა. 2013 წლის 4 მარტს მათ ისევ დადეს ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მესამე მოპასუხემ იგივე მიწის ნაკვეთი მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა (ტომი I, ს.ფ. 112-116);

2.4. მეორე მოპასუხის ნაკვეთებს საკადასტრო კოდი რამდენჯერმე შეეცვალა და, ბოლოს, მისი საკადასტრო კოდი ......-ით განისაზღვრა. საქმეში არსებული დოკუმენტები, მიუხედავად სხვადასხვა ნუმერაციისა, ქ. ხაშურში, .......13-ში და ....... ქ. 3-ში მდებარე უძრავ ნივთებს შეეხება;

2.5. ქ. ხაშურში, .......,13-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები არიან მეორე მოპასუხე და თ.ლ–ძე, ხოლო მოსაზღვრე, ....... ქ. N3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები კი - მოსარჩელე და ჯ.ტ–ძე (ტომი I, ს.ფ. 104, 361, 345).

3. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 180-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ სარჩელით მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა არის მოთხოვნილი. მხარის განმარტებით, მიკუთვნებითი მოთხოვნის არარსებობა იმ გარემოებით არის განპირობებული, რომ წინამდებარე აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება შესაძლებლობას მისცემს მას მეორე მოპასუხესა და ლომსაძეს შორის არსებულ დავაში ჩაებას და დამოუკიდებელი მოთხოვნით მოითხოვოს ნივთის მესაკუთრედ ცნობა. კერძოდ, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატის 2010 წლის 17 ივნისის განჩინების მიხედვით, რომლის გაუქმების მოთხოვნასაც მოსარჩელე სამომავლოდ ისახავს მიზნად, თ.ლ–ძეს საერთო ფართიდან 221 კვ.მ. (დაზუსტებული) იდეალური 2/6 წილი გამოეყო, რაც რეალურად 74 კვ.მ-ს შეადგენდა, ხოლო მეორე მოპასუხეს საერთო ფართიდან იდეალური 4/6 წილი გამოეყო, რომელმაც რეალურად 147 კვ.მ. შეადგინა.

4. სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2011 წლის 27 იანვარს მოსარჩელეს უარი ეთქვა სააპელაციო პალატის 2010 წლის 17 ივნისის განჩინების ბათილად ცნობასა და საქმის განახლების მოთხოვნაზე. აღნიშნულის საფუძვლად პალატამ მიუთითა, რომ გასაჩივრებული განჩინებით მოხდა უკვე არსებული უფლების დაზუსტება ანუ მესაკუთრეების არსებული რეალური წილების საერთო საკუთრებიდან გამოყოფა. მოსარჩელის საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის, მეტიც, საჯარო რეესტრმა მას უფლების რეგისტრაციაზე უარი განუცხადა, შესაბამისად, არ დგინდებოდა, თუ რა ნაწილში ეხებოდა გასაჩივრებული განჩინება მოსარჩელის უფლებებს, გამომდინარე აქედან, მისი განცხადება არ დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 161-165).

5. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის განმარტებაზე, რომ, იმ შემთხვევაში, თუ ამ დავაში სადავოდ გამხდარი ნასყიდობის ხელშეკრულებები ბათილად იქნებოდა ცნობილი, მას შესაძლებლობა მიეცემოდა სააპელაციო პალატის 2010 წლის 17 ივნისის განჩინების ბათილად ცნობა სსსკ-ის 422.1. მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად მოეთხოვა. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მსჯელობა არ გაიზიარა და მიუთითა, რომ აღნიშნული იურიდიული ინტერესი მიკუთვნებითი სარჩელის დაყენების გარეშე მოსარჩელის აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება ვერ იქნებოდა, რადგან 2010 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილებით მოხდა არა რაიმე ახალი უფლების რეგისტრაცია, არამედ უკვე არსებული საერთო საკუთრების ინდივიდუალურ საკუთრებად გამიჯვნა, შესაბამისად, ხსენებული განჩინება არ წარმოადგენს პირის უფლებისდამდგენ დოკუმენტს და იგი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში უფლების დარეგისტრირების ან ამგვარი უფლების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა ვერ გახდება, თუმცა შეიძლება უფლებისგან ნაწარმოები განკარგვის, მაგალითად, საერთო საკუთრების გამიჯვნის რეგისტრაციის ფაქტის საფუძველი ყოფილიყო. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ საქმეზე მიღებული დადებითი გადაწყვეტილების შედეგადაც კი მხარისთვის სრულად გარკვეული შედეგი ვერ დადგება, ასევე აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება მოსარჩელისთვის ვერ შექმნის იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მხარეთა შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა. შესაბამისად, მხოლოდ სადავოდ გამხდარი გარიგებების ბათილად ცნობა, მიკუთვნებითი მოთხოვნის გარეშე, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დაკმაყოფილებას - სადავო 17.7 კვ.მ ფართზე მისი საკუთრების უფლების აღრიცხვას ვერ გამოიწვევს. ამიტომ, პალატამ მიიჩნია, რომ პროცესუალური თვალსაზრისით სახეზეა სარჩელის განუხილველად დატოვების წინაპირობები.

6. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, პროცესის ეკონომიურობისა და მხარეთა თანასწორუფლებიანობის ეფექტური დაცვის მიზნით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი განუხილველად არ უნდა დარჩენილიყო.

7. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის განმარტებაზე, რომ პირველ მოპასუხეს 148 კვ.მ. ფართი - 223 კვ.მ. ფართის 4/6 არ ეკუთვნოდა, რის შესახებაც მეორე მოპასუხემ იცოდა, რომელმაც ნასყიდობის ხელშეკრულება დადო პირველ მოპასუხესთან და 148 კვ.მ. დაირეგისტრირა, შესაბამისად, მათ შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი (2019 წლის 18 სექტემბრის სასამართლო სხდომის ოქმი: 16:57:27-17:01:20; 18:01:30-18:01:38).

8. სააპელაციო პალატის მითითებით, მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენდა იმის დადგენა, გააჩნდა თუ არა მოსარჩელეს მეორე მოპასუხისა და, შესაბამისად, მესამე და პირველი მოპასუხეების მიმართ სადავო გარიგებების არანამდვილად ცნობის მოთხოვნის უფლება.

9. სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებში არსებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 იანვრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, სადაც, მათ შორის, პირველი და მეორე მოპასუხეების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სარეგისტრაციო ჩანაწერის ბათილად ცნობა იყო მოთხოვნილი. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ საჯარო რეესტრს პირველი მოპასუხისა და თ.ლ–ძის უფლებების რეგისტრაციამდე სარეგისტრაციოდ წარდგენილი დოკუმენტაცია უნდა შეედარებინა საჯარო რეესტრში დაცულ დოკუმენტაციასთან, უნდა დაედგინა სადავო მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთების კოდები, მესაკუთრეები და საზღვრები, რათა გაერკვია, რის საფუძველზე ჩაიწერა სარეგისტრაციო დოკუმენტში იმაზე მეტი ფართის მიწის ნაკვეთი, ვიდრე ეს უფლების დამდგენ დოკუმენტში იყო მითითებული. შესაბამისად, ამ ნაწილში სასამართლომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლის საფუძველზე, სადავო საკითხის გადაუწყვეტად, ბათილად ცნო გასაჩივრებული რეგისტრაციის აქტები და საჯარო რეესტრს ხელახლა გამოსაკვლევად დაუბრუნა. რაც შეეხება ამავე გადაწყვეტილებაში მეორე მოპასუხის უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობის მოთხოვნის შესახებ განვითარებულ მსჯელობას, ამ ნაწილში მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილების თანახმად, მეორე მოპასუხემ სადავო ქონებაზე უფლება პირველი მოპასუხის რეგისტრაციის არსებობის პირობებში სწორედ პირველ მოპასუხესთან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დაირეგისტრირა, ამიტომ ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობდა.

10. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ძირითადად მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერებაზე მიუთითებდა. მისი განცხადებით, მეორე მოპასუხემ სადავო გარიგებების გაფორმებისას იცოდა იმის შესახებ, რომ შესყიდული ქონებიდან 17.7 კვ.მ. გამყიდველს არ ეკუთვნოდა, თუმცა მაინც შეიძინა ის. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში, რომლითაც პირველმა მოპასუხემ სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა, აღნიშნულია, რომ პირველ მოპასუხეს ნაყიდი ჰქონდა საერთო საკუთრების 148 კვ.მ.-დან ნაწილი, დარეგისტრირებული კი ჰქონდა 223 კვ.მ. საერთო საკუთრების 4/6 - მთლიანად 148 კვ.მ.; შესაბამისად, მოპასუხემ იცოდა ამ სხვაობის შესახებ, რაც მას არაკეთილსინდისიერ შემძენად აქცევდა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ეს გარემოება მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერების ფაქტს არ გამორიცხავდა. მისი განმარტებით, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ციფრების მიუხედავად, საჯარო რეესტრის ამონაწერის უტყუარობის და სისრულის პრეზუმფცია არსებობს. მეორე მოპასუხეს ვერც საჯარო რეესტრში დაცული დოკუმენტაციისა და ვერც მათში არსებული ციფრობრივი სხვაობის კვლევის ვალდებულება დაეკისრება. ამასთან, სააპელაციო პალატის მითითებით, ვერც ადმინისტრაციულმა ორგანომ და ვერც უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, თუ რატომ მოხდა ამონაწერში ამგვარი ჩანაწერი, სწორედ აღნიშნულმა განაპირობა უზენაესი სასამართლოს მიერ საკითხის არსებითად გამოკვლევის გარეშე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით, ადმინისტრაციული ორგანოსთვის რეგისტრაციის საფუძვლების გამოსაკვლევად დაბრუნება.

11. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხეების მიმართ მოთხოვნის საფუძველი არ გააჩნდა და ეს მისთვის უზენაესი სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე ცნობილი იყო. ამიტომ, მხარეთა უფლებების თანაზომიერად დაცვისა და პროცესის ეკონომიურობის პრინციპის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი განუხილველი კი არ უნდა დარჩენილიყო, არამედ სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რადგან სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში მოსარჩელეს კვლავ შეეძლებოდა სარჩელის აღძვრა, თუმცა, ახალი სარჩელის მიკუთვნებითი ბუნება სარჩელს პერსპექტიულად ვერ აქცევდა, რადგან მეორე მოპასუხე კეთილსინდისიერი შემძენი იყო, რაც მოთხოვნის საფუძვლიანობას იმთავითვე გამორიცხავდა.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

17. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

17.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი. მის მიერ წამოწყებული დავა არის ერთგვარი მოსამზადებელი სამუშაო, რომ მოსარჩელემ გამოკვეთოს, რა ნაწილში ეხება მის უფლებებს 2010 წლის 17 ივნისის განჩინება, მოითხოვოს ამ განჩინების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება, განახლებულ საქმეში კი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირად ჩაბმა და სადავო ფართის მიკუთვნება;

17.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველმა მოპასუხემ თავის დროზე იყიდა 148 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ხოლო საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიხედვით მასზე აღრიცხული იყო 223 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. შესაბამისად, უზენაესმა სასამართლომ ბათილად ცნო აღნიშნული ჩანაწერი და დაავალა საჯარო რეესტრს გამოეკვლია ეს ფაქტი. ამასთან, უზენაესმა სასამართლომ ბათილად არ ცნო მეორე მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული ჩანაწერი იმის გამო, რომ მეორე მოპასუხის უფლება რეესტრში რეგისტრირებული იყო პირველ მოპასუხესთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც განსჯადობის წესებიდან გამომდინარე ადმინისტრაციული წესით დავა გამორიცხულია. შესაბამისად, ამ გარიგებაზე შედავება უნდა მოხდეს სამოქალაქო სამართალწარმოების გზით, რაც მოცემულ დავაში გააკეთა მოსარჩელემ და, თუ შედეგი დადგება, მეორე მოპასუხის მიმართ არსებული ჩანაწერის გაუქმებაც გარდაუვალია;

17.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მეორე მოპასუხე კეთილსინდისიერ შემძენად. საყურადღებოა, რომ პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2005 წლის 1 აპრილს დადებულია უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ გაყიდა 223 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან წილი, ხოლო მეორე მოპასუხემ შეიძინა იგი. ამავე ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ნასყიდობის საგანზე გამყიდველის საკუთრების უფლება დასტურდება ამონაწერით საჯარო რეეტრიდან და 1972 წლის 27 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებით. ამონაწერში მიწის ფართად მითითებულია 223 კვ.მ., ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში პირველი მოპასუხის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთის ფართია 148 კვ.მ. ანუ, როდესაც მეორე მოპასუხე პირველი მოპასუხისაგან იძენდა უძრავ ქონებას, ხელთ ჰქონდა შესაძენ ნივთზე გამყიდველის უფლების დამადასტურებელი ორი ურთიერთგამომრიცხავი დოკუმენტი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ შემძენს -მეორე მოპასუხეს არ ევალებოდა გამოეკვლია საჯარო რეესტრში დაცული დოკუმენტები, უადგილოა, რადგან ეს დოკუმენტები თავად გამყიდველმა წარადგინა, რომ მყიდველისთვის დაემტკიცებინა გასაყიდ ნივთზე მისი უფლება, ხოლო მყიდველმა ეს უფლება შეამოწმა (გაეცნო მათ) და მას არანაირი კითხვა არ გასჩენია. სახეზეა სსკ-ის 187.1. მუხლის შემადგენლობა. მეორე მოპასუხეს უნდა სცოდნოდა, რომ პირველი მოპასუხე არ იყო იმ ქონების 223 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, რომელზეც იდებოდა გარიგება;

17.4. როდესაც გამყიდველი ყიდის ნივთს და მასზე საკუთარი უფლების დასადასტურებლად წარადგენს ორ ურთიერთგამომრიცხავ დოკუმენტს, მყიდველს უნდა გაუჩნდეს ეჭვი რეესტრის ჩანაწერის სიზუსტესთან დაკავშირებით, ხოლო, თუ მას ეჭვი არ გაუჩნდა ან/და გულგრილად მოეკიდა აღნიშნულს, მაშინ მან უნდა ზიდოს საჯარო რეესტრის უზუსტობიდან გამომდინარე რისკი.

18. საკასაციო სასამართლო უპირველესად აღნიშნავს, რომ განსახილველ დავაში არ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა [სსსკ-ის 180-ე მუხლი: სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს]. საკასაციო პალატის განმარტებით, აღიარებითი სარჩელის შემთხვევაში, იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. აღიარებითი სარჩელი უნდა ემსახურებოდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას. სსსკ-ის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა. აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებით, მოსარჩელემ უნდა განახორციელოს კონკრეტული უფლება და ამ უფლების განხორციელება დაკავშირებული უნდა იყოს უშუალოდ აღიარებითი სარჩელით მოთხოვნილი უფლების აღიარებასთან. სხვა საკითხია იურიდიული შედეგის არსებობის ან არარსებობის დადგენის სურვილი. იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენისათვის უპირატესად უნდა გაირკვეს, გაუმჯობესდება თუ არა მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა მისი აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება საქმე №ას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი). მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება, საქმე №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი). სარჩელის სახეებად დაყოფას (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება, რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1059-2019, 20 სექტემბერი, 2019 წელი).

19. განსახილველ შემთხვევაში მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავოდ გამხდარი გარიგებების ბათილად ცნობა, მიკუთვნებითი მოთხოვნის გარეშე, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დაკმაყოფილებას - სადავო 17.7 კვ.მ ფართზე მისი საკუთრების უფლების აღრიცხვას ვერ გამოიწვევს.

20. რაც შეეხება მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევის საკითხს, რასაც არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 185-ე [შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე] და 312.2. მუხლებზე [იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა] და განმარტავს, რომ საჯარო რეესტრის უმთავრესი დანიშნულებაა სწორად ასახოს რეგისტრაციას დაქვემდებარებული ყოველგვარი უფლება, მათ შორის, საკუთრების უფლება და მათი მდგომარეობა. საჯაროობის პრინციპი კი გულისხმობს იმას, რომ რეგისტრაციის მომენტიდან იძენს ამგვარი უფლება იურიდიულ ძალას მესამე პირებისათვის. კანონმდებლობა უშვებს საჯარო რეესტრის სისწორის პრეზუმფციას, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესამე პირებისათვის რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამდენად საჯარო რეესტრი, ერთი მხრივ, სამოქალაქო ბრუნვის გარანტის ფუნქციას ასრულებს, ხოლო, მეორე მხრივ, იგი სრულ კონსენსუსშია სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებულ ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპთან. კონფლიქტი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება არ შეესაბამება ამ უფლების ნამდვილ შინაარსს, ხოლო მესამე პირისათვის ეს ფაქტი უცნობია (იხ. სუსგ საქმე №ას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი).

21. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საკუთრების უფლების სრულყოფილი რეალიზება შეუძლებელია სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის გარეშე. სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვა წარმოადგენს არა მხოლოდ საკუთრების უფლებით სარგებლობის, არამედ, ზოგადად, სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების მნიშვნელოვან წინაპირობას. სახელმწიფო უფლებამოსილი და ხშირ შემთხვევაში ვალდებულიც არის, მიიღოს ზომები სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. არსებული სისტემის თავისებურებების გათვალისწინებით, უძრავი ქონების კონტექსტში საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორე და სანდოობა ორგანულ კავშირშია სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობასთან (იხ. „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის გადაწყვეტილება №3/4/550, 2017 წლის 17 ოქტომბერი, II-21).

22. სსკ-ის 185-ე მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისწორისა და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. აღნიშნული მუხლი მოიცავს შემთხვევას, როდესაც უძრავი ნივთის გასხვისების ნებას ავლენს რეგისტრირებული მესაკუთრე, მაგრამ მისი საკუთრების უფლება შეცილებულია სხვა, მესამე პირთა მხრიდან ან არ არის სრულყოფილი, რისი არცოდნაც შემძენის მიერ წარმოგვიჩენს მას (შემძენს) კეთილსინდისიერად. აღნიშნულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, რომ, როდესაც საქმე უკავშირდება უძრავი ქონების შეძენას, შემძენს, თავისი უფლების დასამტკიცებლად, შეუძლია, დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც სინამდვილეში უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები. ამ მდგომარეობას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობით გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ საკითხის გამორკვევისას გამოსაკვლევია შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით ან უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტის შესახებ. ამდენად, შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ქონების მესაკუთრის ვინაობისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით (შდრ. სუსგ. №ას-355-334-2014, 21.07.2014წ; №ას-375-352-2014, 14.07.2014წ.) (იხ.სუსგ საქმე №ას-607-2019, 4 ივლისი, 2019 წელი).

23. საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობის პრეზუფცია ვერ გამოდგება შემძენის დაცვით არგუმენტად, თუ დადგინდება, რომ მან იცოდა უფლების ხარვეზის შესახებ. ამდენად, როდესაც სადავოა უძრავი ნივთის შეძენის ფაქტი და მხარე მიუთითებს შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე, უნდა შემოწმდეს შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება გარკვეული ფაქტებისადმი. ამასთან, შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც აღემატება მისი შესაძლებლობის ფარგლებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1467-2019, 26 თებერვალი, 2021 წელი). უფლების შემძენს ტვირთად აწევს არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთის, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ჩანაწერის უზუსტობის ცოდნა ნიშნავს იმ გარემოებათა ცოდნას, რის გამოც ჩანაწერია უზუსტო (იხ. სუსგ საქმე №ას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში კასატორი მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერების დასტურად უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემულ საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული ციფრები არ იყო შესაბამისობაში 1972 წლის 27 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში აღნიშნულ მონაცემებთან, რომლის საფუძველზეც პირველმა მოპასუხემ შეიძინა სადავო ქონება. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული არ გამორიცხავს მოპასუხის კეთილსინდისიერების ფაქტს, რადგან, როდესაც სახეზეა ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია და მყიდველს ვერ დაეკისრება საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო დოკუმენტების კვლევის, ურთიერთშედარებისა და შემოწმების ვალდებულება.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ხ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. მ.ხ–ს (პ/ნ........) დაუბრუნდეს ი.შ–ძის მიერ 2020 წლის 15 ოქტომბერს №9979797661 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი