საქმე №ას-850-2020 26 იანვარი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – თ.ჯ–ძე, ქ.ჯ–ძე, ვ.ჯ–ძე (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ვ–ძე (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 8 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა (თავდაპირველ სარჩელში); სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ განცხადების ბათილად ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრეებად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 8 ივლისის განჩინებით თ.ჯ–ძის, ქ.ჯ–ძის და ვ.ჯ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხეები“ ან „მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 04 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც თ.ვ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში“) სარჩელი დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან მათი გამოსახლების გზით გამოთხოვილ იქნეს უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. ბათუმი, ........, საკადასტრო კოდი: N........, და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცეს მესაკუთრეს - მოსარჩელეს; მოპასუხეების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 12.05.2011 წელს გარდაიცვალა ვ.ვ–ძე, რომელსაც საკუთრებაში გააჩნდა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმში, ..........ქ.№25, ბ-80, ს/კ № .........;

2.2. ვ.ვ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან მოსარჩელე და ლ.ვ–ძე (შვილები);

2.3. 31.10.2011 წელს ნოტარიუს მ.მ–ძის მიერ დამოწმებული განცხადებით (რეგ: №111194916) ლ.ვ–ძემ უარი განაცხადა სამკვიდროს მიღებაზე მისი ძმის - მოსარჩელის სასარგებლოდ. ლ.ვ–ძეს საცილოდ არ გაუხდია თავისი განცხადება, როგორც მოჩვენებით ან მოტყუებით დადებული;

2.4. 06.12.2011 წლის №111333020 სამკვიდრო მოწმობით მოსარჩელემ მიიღო აწ გარდაცვლილი დედის სამკვიდრო, რომლის საფუძველზეც, უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმში, ........., ბ.80, ს/კ №......., 2011 წლიდან ირიცხება მოსარჩელის საკუთრებაში;

2.5. ლ.ვ–ძე გარდაიცვალა 22.06.2016 წელს. მას დარჩა პირველი რიგის მემკვიდრეები, შვილები: თ.ჯ–ძე და ქ.ჯ–ძე, ასევე მეუღლე - ვ.ჯ–ძე (მოპასუხეები), რომლებმაც მიიღეს ლ.ვ–ძის სამკვიდრო, ასევე მათ დაკავებული აქვთ სადავო უძრავი ქონება და მოსარჩელის მოთხოვნის მიუხედავად არ ათავისუფლებენ მას;

2.6. 10.08.2011 წელს მოსარჩელემ მინდობილობა მისცა თავის დას - ლ.ვ–ძეს, რომლითაც მას მიანიჭა უფლება მისი სახელით მიეღო მემკვიდრეობა და ეწარმოებინა სამემკვიდრეო საქმე სამკვიდრო მოწმობის მიღების უფლებით ქონებაზე, რომელიც დარჩა 2011 წლის 12 მაისს გარდაცვლილი დედის, ვ. დ. ასული ვ–ძის სახელზე (იხ. მინდობილობა, ტომი 1, ს/ფ 44);

2.7. 01.06.2012წ. მოსარჩელეს უარი ეთქვა საქართველოს მოქალაქეობის მინიჭებაზე (იხ. დასკვნა, ტომი 1, ს/ფ 50-51);

2.8. 2017 წლის 24 ივლისს სს „ს.ბ–ის“ მიერ გაცემული ფულადი გზავნილების თაობაზე ინფორმაციით ირკვევა, რომ 2009 წლის 28 სექტემბრიდან 2011 წლის 26 მარტამდე მოსარჩელეს ლ.ვ–ძის სახელზე გადმორიცხული აქვს 4260 აშშ დოლარი და 17190 ევრო (იხ.ტ.1.ს.ფ.235-236);

2.9. პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.ვ–ძემ აჩვენა, რომ მოსარჩელე არის მისი მამა, რომელიც ლ.ვ–ძეს სისტემატიურად უგზავნიდა თანხებს, მათ შორის, 2009-2011 წლებში დაახლოებით 25000 აშშ დოლარი აქვს გადმორიცხული. ეს თანხები მოსარჩელეს არ გადმოურიცხია მისი ქორწილისა და ბინის რემონტისათვის, არამედ თანხები ირიცხებოდა პერიოდულად და მისი მიზანი იყო ლ.ვ–ძის ოჯახის საჭიროებისათვის, მათ შორის, შვილების სწავლის საფასურის და ყოველდღიური ხარჯებისათვის (იხ. სასამართლო სხდომის ოქმი 18.05.2018 წ. (12:22:39-12:45:55)).

3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შესაფასებელი იყო ლ.ვ–ძის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობა აწ გარდაცვლილი დედის, ვ.ვ–ძის სამკვიდროს ½ ნაწილის მიღებაზე უარის თქმის თაობაზე. სასამართლოს მითითებით, ნოტარიუს მ.მ–ძის მიერ დამოწმებულ 31.10.2011 წლის სადავო განცხადებაში (რეგ: №111194916) ლ.ვ–ძემ დააფიქსირა, რომ უარს აცხადებდა 12.05.2011წ. გარდაცვლილი დედის, ვ.ვ–ძის სამკვიდროს მიღებაზე მისი ძმის - მოსარჩელის სასარგებლოდ. აღნიშნული განცხადების წარდგენის შემდეგ მოსარჩელის სახელზე 06.12.2011წ. გაიცა სამკვიდრო მოწმობა №111333020 აწ გარდაცვლილი დედის სამკვიდრო ქონებაზე, რომლის საფუძველზედაც 2011 წლიდან მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხება უძრავი ქონება, მდებარე ქ.ბათუმში, ......., ბ.80, ს/კ №......

4. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 1439-ე, 1421.4., 1424-ე და 1434-ე [მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სამი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად. საპატიო მიზეზის არსებობისას ეს ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, მაგრამ არა უმეტეს ორი თვისა. უარის თქმა სამკვიდროს მიღებაზე უნდა გაფორმდეს სანოტარო ორგანოში] მუხლებით და აღნიშნა, რომ ვ.ვ–ძე გარდაიცვალა 12.05.2011 წელს, ხოლო ლ.ვ–ძემ, რომელიც დედის გარდაცვალების შემდგომ ცხოვრობდა სადავო უძრავ ქონებაში, დედის დანაშთი სამკვიდროდან თავის ½ წილზე უარი განაცხადა 31.10.2011 წელს ანუ 5 თვისა და 19 დღის შემდგომ. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ასეთ ვითარებაში, ლ. ვაშაყმაძის მიერ გამოხატული ნება წარმოადგენდა არა სამკვიდროზე უარის თქმას, არამედ - მემკვიდრეობით მიღებული სამკვიდრო ქონების უსასყიდლო განკარგვას, რაც თავისი არსით სხვა არაფერია, თუ არა ჩუქება.

5. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ლ.ვ–ძის მიერ 2011 წლის 31 ოქტომბერს სანოტარო ბიუროში შეტანილი განცხადება, რომლითაც თითქოსდა მან უარი განაცხადა თავისი დედის ვ.ვ–ძის დანაშთ ქონებაზე ძმის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, წარმოადგენდა მის მიერ დედის დანაშთი ქონებიდან უკვე მიღებული ½ წილის განკარგვას - თავისი ძმისთვის უსასყიდლოდ გადაცემას (ჩუქებას).

6. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრება, რომ ლ.ვ–ძის მიერ გამოვლენილი ნება ემსახურებოდა მხოლოდ იმ მიზანს, რომ მოსარჩელეს საკუთრებაში ჰქონოდა რეგისტრირებული მთლიანი უძრავი ქონება, რაც ესაჭიროებოდა მოქალაქეობის მისაღებად. სასამართლოს მითითებით, სადავოს არ წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის გზით მემკვიდრეობით მიიღო დედის დანაშთი სამკვიდრო უძრავი ქონების, მდებარე ქ. ბათუმში, ......, ს/კ №........, ½ ნაწილი და გახდა ამ ქონების მესაკუთრე. შესაბამისად, მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ დასაბუთებული არგუმენტაცია, თუ რატომ იყო აუცილებელი საქართველოს მოქალაქეობის მიღებისას მოსარჩელის საკუთრების უფლება გავრცელებულიყო მთელ სამკვიდრო ქონებაზე. გარდა ამისა, მოსარჩელეს უარი ეთქვა საქართველოს მოქალაქეობის მინიჭებაზე 01.06.2012წ., თუმცა ლ.ვ–ძეს სიცოცხლეში რაიმე საფუძვლით საცილო არ გაუხდია თავისი 31.10.2011წ. განცხადება, რაც ადასტურებდა, რომ ჩუქების თაობაზე გამოვლენილი მისი ნება ნამდვილი იყო.

7. სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ, ვიდრე გარდაიცვლებოდა მამკვიდრებელი - ვ.ვ–ძე (დედა), მოსარჩელემ თავისი დის - ლ.ვ–ძის სახელზე ორი წლის განმავლობაში სოლიდური ოდენობით თანხები (4260 აშშ დოლარი და 17190 ევრო) გადმორიცხა. სასამართლოს შეფასებით, დასაჩუქრებულსა და მჩუქებელს ანუ და-ძმას შორის ურთიერთობა ნათლად ასახავდა სამართლისა და ზნეობის ურთიერთკავშირს, კერძოდ, მოსარჩელისაგან სოლიდური ოდენობის თანხების მიღების შემდეგ, ლ.ვ–ძისაგან, თავის მხრივ, სამკვიდროდან მიღებული წილის უსასყიდლო გადაცემა ზნეობრივად გამართლებულია და ასეთი ნების გამოვლენა ეჭვს არ იწვევს. სასამართლოს მითითებით, იმ ფაქტს, რომ და-ძმას ჰქონდა კარგი ურთიერთობა და მათ შორის არანაირ უთანხმოებას ადგილი არ ჰქონია, ასევე ადასტურებს 2011 წლის 10 აგვისტოს სანოტარო წესით გაფორმებული მინდობილობაც, რომლითაც მოსარჩელემ ლ.ვ–ძეს მიანიჭა უფლება მისი სახელით ეწარმოებინა სამემკვიდრეო საქმე და მიეღო დედის დანაშთი მემკვიდრეობა (ტ.1.ს.ფ.43-44).

8. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მითითება, რომ ლ.ვ–ძის სახელზე გადმორიცხული თანხები ეკუთვნოდა მოსარჩელის სრულწლოვან შვილს და მისი ქორწილის ხარჯების დაფარვას ემსახურებოდა. ამ ფაქტის დასადასტურებლად მოპასუხეებს, გარდა თავიანთი ახსნა-განმარტებისა, რაიმე სახის მტკიცებულება არ წარუდგენიათ, ხოლო პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმის - მ.ვ–ძის ჩვენებით დადასტურდა საწინააღმდეგო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ლ.ვ–ძის მიერ 2011 წლის 31 ოქტომბერს სანოტარო ბიუროში შეტანილ განცხადებაში გამოვლენილი ნების ბათილად ცნობის საფუძველი და, გამომდინარე აქედან, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა.

9. რაც შეეხება მოსარჩელის ვინდიკაციურ სარჩელს, პალატამ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან მოპასუხეებს სასამართლოსათვის არ მიუთითებიათ კანონით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერი ფლობის თაობაზე და ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებაზე, მოპასუხეები არ წარმოადგენენ მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული ქონების მართლზომიერ მფლობელებს და ამ ქონების დაკავების უფლება არ გააჩნიათ.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

13. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

14. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

15. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

15.1. სასამართლომ არ დაადგინა, რომ ლ.ვ–ძემ მოსარჩელეს მოჩვენებითი გარიგების საფუძველზე მხოლოდ ფორმალურად დაუთმო სამკვიდრო წილი, წილის დათმობას არავითარი თანმდევი შედეგები არ უნდა მოჰყოლოდა და მოსარჩელეს ბინის უფლებადათმობილ წილზე საკუთრების უფლება ლ.ვ–ძისთვის უნდა დაებრუნებინა მოქალაქეობის მიღების პროცესის დასრულებისთანავე;

15.2. მოსარჩელეზე უძრავი ქონების რეგისტრაციას 6 წლის განმავლობაში რაიმე სამართლებრივი შედეგები არ მოჰყოლია. კერძოდ, მოსარჩელეს არ მოუთხოვია უძრავი ქონების ერთპიროვნული ან/და სხვაგვარი სარგებლობა. მას სადავო უძრავი ქონების ერთპიროვნული საკუთრების უფლების რეალიზაციის პრეტენზია გაუჩნდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ლ.ვ–ძე გარდაიცვალა. ამდენად, ფაქტია, რომ ჩუქების ხელშეკრულებას არ გამოუწვევია შესაბამისი იურიდიული შედეგის დადგომა ანუ ფორმალურად ერთპიროვნული მესაკუთრის მიერ უძრავი ნივთის დაუფლება ან/და დაუფლების მცდელობა წლების განმავლობაში. თუ გარიგება არ იყო მოჩვენებითი და მოტყუებით დადებული, გაუგებარია, რატომ ელოდებოდა მოსარჩელე ლ.ვ–ძის გარდაცვალებას საკუთრების ერთპიროვნული უფლების სარეალიზაციოდ;

15.3. ნაჩუქარი ქონება მიღებული იქნა მოსარჩელის მიერ გაცემული მინდობილობით თავად ლ.ვ–ძის მიერ ანუ გამჩუქებელი და დასაჩუქრებულის წარმომადგენელი თავად ლ.ვ–ძე იყო. შესაბამისად, ამ უკანასკნელმა ფაქტობრივად საკუთარ თავთან დადო გარიგება იმ პირობებში, როდესაც რაიმე ვალდებულება არ არსებობდა ასეთი გარიგების დასადებად და მისი დადება დაუშვებელი იყო სსკ-ის 114-ე მუხლის შესაბამისად.

16. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების კანონიერება.

17. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია სსკ-ის 172.1. მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა.

18. მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას [სსკ-ის 170.1 მუხლი]. მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება [სსკ-ის 172.1 მუხლი]. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

19. დადგენილია, რომ 06.12.2011 წლის №111333020 სამკვიდრო მოწმობით მოსარჩელემ მიიღო აწ გარდაცვლილი დედის სამკვიდრო, რომლის საფუძველზეც, უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმში, ......., ს/კ №......., 2011 წლიდან ირიცხება მოსარჩელის საკუთრებაში (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.4. ქვეპუნქტი). დადგენილია ისიც, რომ მოპასუხეებს დაკავებული აქვთ სადავო უძრავი ქონება და მოსარჩელის მოთხოვნის მიუხედავად არ ათავისუფლებენ მას (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.5. ქვეპუნქტი).

20. მართლზომიერი ფლობის დასადასტურებლად მოპასუხეების მიერ შეგებებული სარჩელის ფარგლებში შედავებულია მათი მამკვიდრებლის - ლ.ვ–ძის მიერ სადავო ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრეობით მიღებაზე უარის თქმის შესახებ გამოვლენილი ნება.

21. დადგენილია, რომ 31.10.2011 წელს ნოტარიუს მ.მ–ძის მიერ დამოწმებული განცხადებით (რეგ: №111194916) ლ.ვ–ძემ უარი განაცხადა სამკვიდროს მიღებაზე მისი ძმის - მოსარჩელის სასარგებლოდ. ლ.ვ–ძეს საცილოდ არ გაუხდია თავისი განცხადება, როგორც მოჩვენებით ან მოტყუებით დადებული (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.3. ქვეპუნქტი).

22. საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან დადგენილია, რომ ვ.ვ–ძე გარდაიცვალა 12.05.2011 წელს, ხოლო ლ.ვ–ძემ, რომელიც დედის გარდაცვალების შემდგომ ცხოვრობდა სადავო უძრავ ქონებაში და დედის დანაშთი სამკვიდროდან თავის ½ წილზე უარი განაცხადა 31.10.2011 წელს ანუ 5 თვისა და 19 დღის შემდგომ, ამ გარემოებების მხედველობაში მიღებით სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა არა სსკ-ის 1434-ე მუხლი, არამედ - სსკ-ის 1447-ე [მემკვიდრეს, რომელიც ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი დროის განმავლობაში შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, რის შესახებაც განცხადებით უნდა მიმართოს სანოტარო ორგანოს] და 1424-ე [სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან] მუხლები. შესაბამისად, ლ.ვ–ძის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე უარი გაცხადებულია კანონით დადგენილ ვადაში.

23. კასატორები მამკვიდრებლის ნების გამოვლენის ბათილობას ითხოვენ, როგორ მოჩვენებით [სსკ-ის 56.1. მუხლი: ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)] და, მოტყუებით დადებული გარიგების [სსკ-ის 81.1. მუხლი: თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა] საფუძველზე.

24. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 56.1. მუხლის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე, იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამასთან, როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება (იხ. სუსგ საქმე №ას-862-812-2015, 11 ნოემბერი, 2015 წელი). გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. აღნიშნული განპირობებულია, ჯერ ერთი, იმით, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს (თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება, ნების ნამდვილობა კი, ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, იმით, რომ მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები მესამე პირის (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის) მხრიდან. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. შესაბამისად, შინაგან ფაქტორებთან დაკავშირებით, საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირის შინაგანი სურვილი ან ნების ფორმირება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1021-982-2016, 17 მაისი, 2018 წელი).

25. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეთა ახსნა-განმარტება, რომ ლ.ვ–ძემ მოსარჩელეს მოჩვენებითი გარიგების საფუძველზე მხოლოდ ფორმალურად დაუთმო სამკვიდრო წილი მოქალაქეობის მისაღებად, იმ პირობებში, როცა დასაბუთებული არ არის, რატომ იყო აუცილებელი საქართველოს მოქალაქეობის მისაღებად სადავო ქონება მოსარჩელეზე ერთპიროვნულად აღრიცხულიყო, ამასთან, თავად ლ.ვ–ძეს 2011 წლიდან ვიდრე გარდაცვალებამდე, 2016 წლამდე სადავო არ გაუხდია მის მიერ გამოხატული ნება, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ლ.ვ–ძის მიერ სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილზე უარის თქმის შესახებ გამოვლენილი ნება ნამდვილია. ამავე დასაბუთებით არ არის გასაზიარებელი მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობის თაობაზე კასატორთა პრეტენზია.

26. რაც შეეხება მოპასუხეთა შედავებას, რომ მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონების ერთპიროვნული საკუთრების უფლების რეალიზების პრეტენზია გაუჩნდა ლ.ვ–ძის გარდაცვალების შემდეგ, რაც, მათი აზრით, ადასტურებს ნების გამოვლენის მოჩვენებითობას, უსაფუძვლოა. საკასაციო პალატის განმარტებით, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრის უფლების დაცვის აღიარებული საშუალებაა. ესაა სარჩელი, რომელსაც მესაკუთრე მაშინ იყენებს, როდესაც შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა, სახელდობრ, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ვინდიკაციური სარჩელის არსი საკუთრების აბსოლუტური ბუნებიდან მომდინარეობს, რაც გულისხმობს მესაკუთრის თავისუფლებას, ნებისმიერ დროს დაეუფლოს კუთვნილ ნივთს ან ისარგებლოს ამ ნივთით, მათ შორის, მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ამდენად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, ნებისმიერ დროს მიმართოს სასამართლოს მის საკუთრებაში არსებული ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით (იხ. სუსგ საქმე №ას-205-198-2012, 6 აპრილი, 2012 წელი).

27. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეებმა, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს თავიანთი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

29. ამდენად, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 1700 ლარის 30%-ის - 510 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. თ.ჯ–ძის, ქ.ჯ–ძისა და ვ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. თ.ჯ–ძეს (პ/ნ: ....), ქ.ჯ–ძესა (პ/ნ: ......) და ვ.ჯ–ძეს (პ/ნ: .......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროთ საკასაციო სასამართლოს 2020 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 1700 ლარის 30%-ის - 510 (ხუთას ათი) ლარის გადახდა;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი