საქმე № ას-128-2024 15 აპრილი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „მ.მ–ი“ (აპელანტი, მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.გ–ვა (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ნაწილობრივ (გარდა სახელფასო დავალიანების ნაწილისა) და შეგებებული სარჩელის მე-3 სასარჩელო მოთხოვნის (მოპასუხისთვის 48 925 ლარის დაკისრების თაობაზე) სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, ანაზღურების დაყოვნებისთვის კანონით გათვალისწინებული პროცენტის გადახდის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „მ.მ–ის“ (შემდეგში მოპასუხე, კომპანია, დამსაქმებელი კომპანია ან კასატორი) საკასაციო პრეტენზიით ნაწილობრივ დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა თ.გ–ვას (შემდეგში მოსარჩელე, „დასაქმებული“ ან „ყოფილი დასაქმებული“) სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე კომპანიის 2021 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 7000 ლარის, იძულებითი განაცდურის სახით ყოველთვიურად 2200 ლარის (2021 წლის 27 ნოემბრიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე), სახელფასო დავალიანების - 8590.44 ლარისა და ანაზღაურების დაყოვნებისთვის კანონით გათვალისწინებული პროცენტის, 312,17 ლარის გადახდა; მოპასუხის შეგებებული სარჩელი კი (მოსარჩელისთვის ზიანის სახით თანხის დაკისრების შესახებ) არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორის პრეტენზიით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ არ იკვეთებოდა მოსარჩელის სამუშოდან დათხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა და ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლდა ორი საფუძვლით - ნაკისრი ვალდებულების უხეში დარღვევისა (რაც გამოიხატა კომპანიის საკუთრების (ლეპტოპისა და საბუღალტრო ბაზის) დაუბრუნებლობაში) და 1 წლის განმავლობაში შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არაერთგზის დარღვევის (რაც გამოიხატა საჭიროების შემთხვევისას დასაქმებულის სამუშაო ადგილზე გამოუცხადებლობაში) გამო. მოქმედი შრომითი ურთიერთობის პირობებში, როდესაც დასაქმებულს გადაცემული აქვს კომპანიის კუთვნილი ქონება, დამსაქმებელი ითხოვს მის დაბრუნებას, ხოლო დასაქმებული არ ემორჩილება მას, იკვეთება დასაქმებულის არაკეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, თვითნებობა და ქონების ფაქტობრივად მითვისება. ამასთან, ხელშეკრულების მიხედვით, დასაქმებული, მართალია, სამუშაოს ასრულებდა დისტანციურად, თუმცა, საჭიროების შემთხვევაში, მას ევალებოდა დამსაქმებლის მისამართზე გამოცხადება, რაც მან, მოცემულ შემთხვევაში, არაერთგზის დაარღვია.

3. კასატორი გასაჩივრებულ განჩინებას სადავოდ ხდის ასევე მის მიერ აღძრული შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილშიც და აცხადებს, რომ სასამართლომ მითითებული მოთხოვნა (რომლის მიხდვით, მოპასუხე ითხოვდა 2019 წლის 18 მარტის საგადასახადო შემოწმების აქტით კომპანიისთვის დარიცხული ჯარიმის, 48 925 ლარის მოსარჩელისთვის დაკისრებას) არასწორად მიიჩნია ხანდაზმულად.

4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

4.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 თებერვლის განჩინებით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

8.1. 2016 წლის 1 დეკემბერს დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების (შემდგომში ხელშეკრულება ან შრომითი ხელშეკრულება) საფუძველზე, მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიაში იკავებდა ბუღალტრის პოზიციას;

8.2. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, დასაქმებულის სამუშაო დრო განისაზღვრებოდა თავისუფალი გრაფიკით - სამუშაოს მაქსიმალური მოცულობა - კვირაში 40 საათით. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დასაქმებული სამუშაოს შეასრულებდა დისტანციურად, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, კომპანიის მისამართზე მისვლით;

8.3. შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში მოსარჩელე თავის მოვალეობებს ძირითადად დისტანციურად ასრულებდა;

8.4. 2021 წლის 12 ნოემბერს დამსაქმებელმა ელექტრონულად გაუგზავნა წერილი დასაქმებულს და აცნობა, რომ მიმდინარე წლის 15 ნოემბერს უნდა გამოცხადებულიყო სამსახურში, სოფელ .......... და მოპასუხისთვის გადაებარებინა და დაებრუნებინა ხელშეკრულებით განსაზღვრული ქონება;

8.5. ამ პერიოდში მოსარჩელე მცირეწლოვან შვილთან და მეუღლესთან ერთად იყო ავსტრიის რესპუბლიკაში, ქ. ვენაში, რაც იცოდა მოპასუხემაც;

8.6. 2021 წლის 13 ნოემბრის საპასუხო წერილით მოსარჩელემ დამსაქმებელს განუმარტა, რომ იგი მასთან კვლავ შრომით ურთიერთობაშია, ამდენად, კომპანიის კუთვნილი კომპიუტერი და საბუღალტრო პროგრამის გასაღები სჭირდებოდა დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად. ამასთან, მის მიერ შესასრულებელი საბუღალტრო საქმე არ საჭიროებდა სოფელ .......... გამოცხადებას;

8.7. დამსაქმებლის 2021 წლის 15 ნოემბრის წერილით, მოსარჩელეს დაეკისრა დისციპლინური სახდელი - საყვედური სამსახურში გამოუცხადებლობისთვის და ამავე წერილით ეცნობა, რომ ის კომპანიის მისამართზე უნდა გამოცხადებულიყო 2021 წლის 19 ნოემბერს;

8.8. მოპასუხის 2021 წლის 22 ნოემბრის წერილით დასაქმებულს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური სამსახურში გამოუცხადებლობის გამო;

8.9. დამსაქმებლის 2021 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, დასაქმებული გათავისუფლდა დაკავებული პოზიციიდან;

8.10. მოსარჩელე მოპასუხესთან შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა უვადოდ. სამუშაოდან გათავისუფლებისას მისი შრომის ყოველთვიური ანაზღაურება 2200 ლარი იყო;

8.11. 2022 წლის 7 იანვრის ელექტრონული წერილით, მოპასუხემ შეატყობინა მოსარჩელეს, რომ დამსაქმებლის კუთვნილი კომპიუტერის ქ. ვენიდან გამოგზავნას უზრუნველყოფდა კომპანია;

8.12. ავსტრიის ქალაქ ვენიდან კომპანიის კუთვნილი კომპიუტერის ტრანსპორტირებისთვის გაწეული ხარჯი 624,95 ლარია;

8.13. სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2019 წლის 25 მარტის №7188 ბრძანებით მოპასუხეს გასვლითი საგადასახადო შემოწმების 2019 წლის 18 მარტის აქტის საფუძველზე, ბიუჯეტში გადასახდელად დამატებით დაეკისრა 161 708 ლარი, მათ შორის, ძირითადი გადასახადი - 112 783 ლარი, ჯარიმა - 48 925 ლარი.

9. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნის მართლზომიერების საფუძვლის შემოწმება. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში დაადგინა, რომ დამსაქმებლისთვის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით მინიჭებული უფლება (ხელშეკრულებიდან გასვლა) უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად (სსკ-ის 115-ე მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1155-1086-2015, 2016 წლის 2 თებერვლის განჩინება; საქმე №ას-545-513-2012, 5 ოქტომბერი, 2012 წელი; საქმე № ას-549-517-2010, 19 ოქტომბერი, 2010 წელი; საქმე № ას-545-513-2012, 5 ოქტომბერი, 2012 წელი).

10. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია საქართველოს სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებით, რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი „შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის საკანონმდებლო იმპერატივს, რომლის მიხედვითაც, აკრძალულია უფლების ბოროტად გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. აღნიშნული ნორმაცია სშკ-ის შესაბამის ნორმებთან ერთად ქმნის საკანონმდებლო რეგულირების იმ ბადეს, რომელიც, ერთის მხრივ, იცავს დასაქმებულს - გაუმართლებლად არ მოხდეს მისი გათავისუფლება და, მეორე მხრივ, დამსაქმებელს - შრომითი ურთიერთობის დარღვევისათვის დაითხოვოს თანამშრომელი. ასე რომ, აღნიშნული ნორმები ქმნიან მოქმედების იმ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც, შესაძლებელია გამართლებული იყოს, როგორც პირის სამსახურიდან დათხოვნა, ისე სამსახურში აღდგენა, თუმცა აღნიშნული შედეგების რეალიზებისთვის აუცილებელია ყურადღება გამახვილდეს მტკიცების ტვირთზე, რადგან სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში მიმართულია ერთგვარად „სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ, თუმცა, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან.

11. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძველია შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) და „თ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა) ქვეპუნქტები.

12. საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა, ხოლო „თ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, - დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული ვალდებულების უხეში დარღვევის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პროპორციულობის პრინციპის გამოყენებისას განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებულის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ საქმე №ას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი).

14. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

15. რაც შეეხება სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძველით სამუშაოდან დათხოვნის საფუძველს, საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტია, რომ დასაქმებულის სამუშაო ადგილიდან დათხოვნისას, მათ შორის, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტით ხელშეკრულების შეწყვეტისას, გათავისუფლების გონივრული საფუძველი უნდა არსებობდეს“ (იხ. სუსგ N ას-1071-2020, 25.02.2022წ; შეად. სუსგ საქმე Nას-221-2021, 28.05.2021წ.).

16. სშკ-ის ზემოხსენებული მუხლის ფარგლებში პასუხისმგებლობის საფუძველი შესაძლებელია იყოს მხოლოდ იმავე დარღვევების განმეორებითობა. დარღვევის განმეორებითობასთან მიმართებით არსებითია ქმედების ერთგვაროვნება. სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი კეთილსინდისიერების პრინციპისა და უფლების ბოროტად გამოყენების აკრძალვის გათვალისწინებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა იქნეს გამოყენებული, თუ დარღვევას აქვს არსებითი ხასიათი. დაუშვებელია ერთი და იგივე არაარსებითი დარღვევების არსებობისას შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. გარდა ამისა, გათავისუფლების მიზნებისათვის, დარღვევის კანონით დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობასთან ერთად, საჭიროა მისი ხასიათისა და ბუნების შემოწმება (მაგ. სიმძიმე, მნიშვნელობა), დარღვევის ხარისხის დადგენა, ბრალეულობა. უნდა შეფასდეს რამდენად გონივრული, აუცილებელი, პროპორციული და თანაზომიერია აღნიშნულ დარღვევებთან მიმართებით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, ხომ არ არის შესაძლებელი უფრო მსუბუქი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენება.

17. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში “Ultima Ratio“ - ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობა. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის“ (იხ. სუსგ საქმე Nას-1350-2019, 27.11.2019წ; №ას-368-2019, 31.07. 2019წ; Nას-416-399-2016, 29.06.2016წ.).

18. საკასაციო პალატა, საკასაციო შედავების შესაბამისად, დამატებით ყურადღებას ამახვილებს მტკიცების ტვირთის გადანაწილების საკითხზე და მიუთითებს სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე მიუთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-379-2020, 21.10.2021წ.).

19. მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებული იყო კასატორის (მოპასუხის) მხრიდან დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენაზე, რომლითაც ის დაამტკიცებდა, რომ მოსარჩელემ სამსახურებრივი მოვალეობა ნამდვილად უხეშად დაარღვია, ამასთან, მის მიმართ გამოყენებული დისციპლინური ღონისძიებები ქმნიდა დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივ წინაპირობას.

20. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამსაქმებელმა ვერ შეძლო სასამართლოსათვის წარედგინა იმგვარი მტკიცება, რაც პალატას სსსკ-ს 105-ე მუხლის შესაბამისად შეუქმნიდა მყარ შინაგან რწმენას, რომ გამართლებულად განეხილა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია:

ა) მოპასუხის 2021 წლის 12 ნოემბრის ელექტრონული წერილით, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ ის იმავე წლის 15 ნოემბერს უნდა გამოცხადებულიყო მოპასუხის კუთვნილ, სოფელ .......... მდებარე ქარხანაში, შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადაბარების და ქონების დაბრუნების პროცესის განხორციელების მიზნით, რის პასუხადაც, დამსაქმებელს დასაქმებულმა აცნობა, რომ იგი კვლავ შრომით ურთიერთობაშია მოპასუხესთან, ამდენად, კომპანიის კუთვნილი კომპიუტერი და საბუღალტრო პროგრამის გასაღები სჭირდებოდა დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად. ამასთან, მის მიერ შესასრულებელი საბუღალტრო საქმე არ საჭიროებდა სოფელ .......... გამოცხადებას;

ბ) დამსაქმებლის 2021 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეს გამოეცხადა საყვედური სამსახურში გამოუცხადებლობისთვის და ამავე წერილით ეცნობა, რომ ის კომპანიის მისამართზე უნდა გამოცხადებულიყო 2021 წლის 19 ნოემბერს;

გ) მოპასუხის 2021 წლის 22 ნოემბრის წერილით დასაქმებულს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური სამსახურში გამოუცხადებლობის გამო და ეცნობა 2021 წლის 26 ნოემბერს გამოცხადების ვალდებულების შესახებ;

დ) მოპასუხის 2021 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

21. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, ასევე, რომ სადავო პერიოდში მოსარჩელე ოჯახთან ერთად იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, რაც იცოდა დამსაქმებელმაც. უდავოდ დადგენილია ისიც, რომ შრომითი ხელშეკრულების მიხედვით, მოსარჩელე საკუთარ უფლება-მოვალეობებს ძირითადად ახორციელებდა დისტანციურად და არ ცხადდებოდა კომპანიის მისამართზე.

22. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებების ქრონოლოგიურად ურთიერთშეჯერებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის ქმედების (სამუშაოზე გამოუცხადებლობა) დისციპლინურ გადაცდომად კვალიფიკაციის მიზნებისთვის მნიშვნელოვანია შეფასდეს მოსარჩელის სამუშაო განრიგი და დადგინდეს, არსებობდა თუ არა შრომითი მოვალეობის შესასრულებლად კომპანიის მისამართზე მოსარჩელის გამოცხადების აუცილებლობა. ვინაიდან დადგენილია, რომ თავად ხელშეკრულება არ ავალდებულებდა დასაქმებულს შრომითი მოვალეობები შეესრულებინა კომპანიის მისამართზე გამოცხადების გზით (ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, დასაქმებულის სამუშაო განსაზღვრული იყო თავისუფალი გრაფიკით. სამუშაო დროის მაქსიმალური ოდენობა კვირაში შეადგენდა 40 საათს. დასაქმებულს სამუშაო უნდა შეესრულებინა დისტანციურად, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, დამსაქმებლის მისამართზე მისვლის გზით), კომპანიის მხრიდან მსგავსი პრეტენზიის (სამუშაოზე გამოცხადების მოთხოვნა) წარდგენის პირობებში, სწორედ მოპასუხეს ეკისრებოდა სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით დაესაბუთებინა, კონკრეტულ შემთხვევაში, რით იყო გამოწვეული კომპანიის მისამართზე მოსარჩელის გამოცხადების აუცილებლობა და რატომ არ შეეძლო მას კონკრეტული დავალების დისტანციურად შესრულება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ გაგზავნილ არცერთ წერილში არ არის განმარტებული, თუ კონკრეტულად რა შრომითი მოვალეობების შესასრულებლად ითხოვს დამსაქმებელი კომპანიის მისამართზე დასაქმებულის გამოცხადებას (წერილებიდან მხოლოდ ჩანს, რომ კომპანია სთხოვს დასაქმებულს სამსახურში გამოცხადებას კომპანიის კუთვნილი ქონების გადაბარებისა და დაბრუნების მიზნით (მისი სამუშაოდან შესაძლო დათხოვნის გამო) იხ. ტ. 1. ს.ფ 58-64)).

23. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს ვალდებულების უხეშ დარღვევად უნდა შეეფასებინათ მოსარჩელის ქმედება (უმოქმედობა), რომლის მიხედვით, დასაქმებული არ დაემორჩილა დამსაქმებლის მოთხოვნას და არ დააბრუნა კომპანიის კუთვნილი ქონება (კომპიუტერი და საბუღალტრო პროგრამის გასაღები). იმ პირობებში, როდესაც უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელეს კომპანიის ქონება (კომპიუტერი და საბუღალტრო პროგრამის გასაღები) გადაცემული ჰქონდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადით, ხოლო მისი უკან დაბრუნება მოპასუხემ მოითხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე პერიოდში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ შრომითი ურთიერთობის დასრულებამდე დამსაქმებელს ჰქონდა ზემოაღნიშნული ნივთების ფლობის უფლება და, არ შეიძლებოდა მათი დაუბრუნებლობა ვალდებულების დარღვევად და მით უფრო, უხეშ დარღვევად შეფასებულიყო.

24. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ სათანადოდ ვერ უზრუნველყო საკუთარი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, მას არც საკასაციო საჩივარში მიუთითებია იმგვარ დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიაზე, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

25. რაც შეეხება შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის შესახებ კასატორის მიერ წარდგენილ პრეტენზიას, საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილშიც იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებებს და დასკვნებს (იხ. გასაჩივრებული განჩინების 51-ე-61-ე პუნქტები, ტ. 2. ს.ფ 165) და თვლის, რომ მოპასუხეს არც ამ მიმართებით წარუდგენია მითითებული დასკვნების გამაბათილებელი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე, 130-ე მუხლები (მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადა და ხანდაზმულობის დენის დაწყება), რაც სრულად თანხვედრაშია აღნიშნულ საკითხზე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ მყარ სასამართლო პრაქტიკასთან (იხ.(იხ. სუსგ საქმე №ას-266-254-2013, 25 დეკემბერი, 2013 წელი, საქმე №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი; საქმე №ას-988-1021-2011, 15 ნოემბერი, 2011 წელი).

26. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე-130-ე მუხლები და მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

27. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

29. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „მ.მ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „მ.მ–ს“ (ს.კ.........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 5561.85 ლარის (საგადახდო დავალება: N28; გადახდის თარიღი 19.02.2024;) 70% –3893.3 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე