საქმე №ას-157-2024 28 მაისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – კ.ჩ–ვა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჰ.დ.კ–ი“( მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 აგვისტოს გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, შრომის ანაზღაურების დაკისრება და ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. კ.ჩ–ვამ (შემდეგში: მოსარჩელე ან დასაქმებული) სარჩელი აღძრა შპს „ჰ.დ.კ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან დამსაქმებელი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: 1.მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მოპასუხის 2018 წლის 12 აპრილის ბრძანების გაუქმება და მოსარჩელის აღდგენა მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე; 2.მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება თვეში 2400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით, 2018 წლის 12 აპრილიდან მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენამდე, 3.შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ შრომის ანაზღაურების დაკისრება, 2015 წლის იანვრის თვიდან 2017 წლის სექტემბრის თვის ჩათვლით, 76 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით, „კ.ჰ–ის“ დერივაციული გვირაბის მშენებლობის წარმოებისათვის; 4.შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ შრომის ანაზღაურების დაკისრება, 2015–2016 წლებში ნამუშევარ 7 თვეზე, 14000 ლარის ოდენობით, „მ.ჰ–ის“ მოსამზადებელი სამუშაოების წარმოებისათვის; 5.მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, „კ.ჰ–ის“ დერევაციული გვირაბის მშენებლობისთვის დაყოვნებული (გაუცემელი) ხელფასის - 76 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის 0.07%-ის ანაზღაურების დაკისრება 2017 წლის 1 ოქტომბრიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; 6.მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის მოსამზადებელი სამუშაოებისათვის დაყოვნებული (გაუცემელი) ხელფასის - 14 000 ლარის, 0.07%-ის ანაზღაურების დაკისრება, 2017 წლის 1 ოქტომბრიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2014 წლის 1 აპრილს, დაინიშნა მოპასუხე კომპანიაში მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე. შრომითი ხელშეკრულებით მოსარჩელის მოვალეობა იყო კ.ჰ–ის მშენებლობაზე ტექნიკური ზედამხედველობა მშენებელი კომპანიის (კონტრაქტორი - შპს „ე–ის“) მიერ წარმოებულ სამუშაოებზე, რომელიც ახორციელებდა კ.ჰ–ის (სათავე ნაგებობა, სალექარი, სადერევაციო გვირაბი, ჰესის შენობა) მშენებლობას ქობულეთის რაიონის სოფელ ........ მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება 2014 წლის 1 აპრილიდან შეადგენდა 2400 აშშ დოლარს თვეში, ხელზე მისაღები სახით; მას შემდეგ, რაც ჰესის მშენებლობის მწარმოებელმა კონტრაქტორმა შპს „ე–მა“ ვერ შეძლო გამკლავებოდა ჰესის (მათ შორის, გვირაბის) მშენებლობას, შპს „ჰ.დ.კ–ის“ ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება შეეწყვიტა კონტრაქტი მშენებელ კომპანიასთან შპს „ე–თან“, რის შემდგომაც, შპს „ჰ.დ.კ–იმ“ კ.ჰ–ის მშენებლობის გაგრძელებაზე კონტრაქტი გააფორმა კომპანია „ა. გ–თან“, რომელსაც უნდა ეწარმოებია კ.ჰ–ის (სათავე ნაგებობის, სალექარის და ჰესის შენობის) მშენებლობა სადერევაციო გვირაბის გამოკლებით, რამდენადაც აღნიშნულ კომპანიას არ გააჩნდა გვირაბის მშენებლობის გამოცდილება; იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე არის გვირაბის მშენებლობის სპეციალისტი, შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მესაკუთრის სს „ს.ჰ–ოს“ პასუხისმგებელი პირი და აქციონერი ჰ.ვ–ვი, რომელიც წარმოადგენდა, ასევე კ.ჰ–ის მშენებლობის წარმოების ერთ–ერთ მთავარ პასუხისმგებელ პირს, გაესაუბრა მოსარჩელეს და ჰკითხა შეძლებდა თუ არა ის აეღო პასუხისმგებლობა ეწარემოებინა გვირაბის მშენებლობა, რაზეც მოსარჩელე დათანახმდა იმ პირობით, თუ შპს „ჰ.დ.კ–ი“ უზრუნველყოფდა დერევაციული გვირაბის მშენებლობის მომარაგებას მის მიერ მოთხოვნილი საჭირო ტექნიკით და დანადგარებით; მხარეთა შეთანხმებით მოსარჩელეს ახალ პოზიციაზე დამატებით უნდა მიეღო ხელფასი იგივე ოდენობით, რასაც ის იღებდა კონტრაქტით გათვალისწინებული მოვალეობისათვის - ჰესის მშენებლობის ზედამხედველობისათვის. ამასთან, გვირაბის წარმატებით გაყვანის შემთხვევაში, ხელფასთან ერთად დამატებით უნდა მიეღო სოლიდური პრემია, ყველაზე ცუდ ვარიანტში, ყოველ ნამუშევარ თვეზე 1600 აშშ დოლარის ოდენობით. პარალელურად კი უნდა გაეგრძელებინა ზედამხედველობა კ.ჰ–ის მშენებლობაზე; 2014 წლის დეკემბრის თვეში, მხარეთა შორის დაიდო ზეპირი შრომითი ხელშეკრულება კონკრეტული მოცულობის სამუშაოების შესრულების მიზნით და 2015 წლის იანვრის თვიდან მოსარჩელე დაშვებული იქნა შპს „ჰ.დ.კ–იში“ კ.ჰ–ის სადერევაციო გვირაბის მშენებლობის ხელმძღვანელად; მოსარჩელემ შეადგინა გვირაბის მშენებლობის სავარაუდო ხარჯთაღრიცხვა და გრაფიკი, წარადგინა მოთხოვნა ტექნიკაზე და დანადგარებზე. მანამდე, სანამ კომპანია უზრუნველყოფდა გვირაბის მშენებლობისათვის საჭირო ტექნიკის მოწოდებას, მოსარჩელემ თავად უზრუნველყო საქართველოში არსებული გვირაბის მშენებლობისათვის საჭირო ტექნიკა–დანადგარების მობილიზება და დაიწყო კ.ჰ–ის დერევაციული გვირაბის მშენებლობა ქობულეთის რაიონის სოფელ ....... ტერიტორიაზე; ჰ.ვ–ვის დაპირების შესაბამისად, მოსარჩელეს ხელფასი პრემიასთან ერთად უნდა ანაზღაურებოდა მშენებლობის დასრულების შემდეგ; შეთანხმებიდან გამომდინარე, 2015 წლის იანვრის თვიდან მოსარჩელემ მუშაობა განაგრძო შპს „ჰ.დ.კ–იში“ იმ დამატებით აღებული ვალდებულებებით, რაც უკავშირდებოდა კ.ჰ–ის დერევაციული გვირაბის მშენებლობის წარმოების ხელმძღვანელობას (დერევაციული გვირაბის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი); მიუხედავად იმისა, რომ კომპანიამ ვერ უზრუნველყო მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი გვირაბის მშენებლობის წარმოებისთვის აუცილებელი ტექნიკის (გვირაბის დამტვირთველის) მოწიდება, მოსარჩელემ მაინც შეძლო გვირაბის გაყვანის დასრულება მის მიერ წარდგინილი გრაფიკისა და ხარჯთაღრიცხვის ფარგლებში. გვირაბის მშენებლობის დღის და ღამის ცვლაში შესრულებული სამუშაოების შედეგების შესახებ ინფორმაციას ყოველ დილით 09:00 სთ.-მდე მოსარჩელე უგზავნიდა ხელმძღვანელობას, ელ.ფოსტაზე (მ.ტ–ვი, ჰ.ვ–ვი, პაატა ფხაკაძე); დერევეციული გვირაბის მშენებლობის დასრულების მიუხედავად (2017 წლის სექტემბრის თვე) მოსარჩელეს კომპანიისაგან გვირაბის მშენებლობაზე გაწეული სამუშაოების შესრულებისათვის არ მიუღია, არც შეთანხმებული ხელფასი და არც დანაპირები პრემია. „კ.ჰ–ის“ მშენებლობის ზედამხედველობის და დერევაციული გვირაბის მშენებლობის ხელმძღვანელობის პერიოდში, მოსარჩელე, შპს „ჰ.დ.კ–ის“ დირექციის მოთხოვნით, ასევე, ზეპირი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, პარალელურად ჩაერთო წალენჯიხის რაიონში ასაშენებელი „მ.ჰ–ის“ პროექტში, მოსამზადებელი სამუშაოების წარმოების ხელმძღვანელად, სადაც 2015–2016 წლებში 7 თვის განმავლობაში იკავებდა მშენებლობის მთავარი ინჟინრის პოზიციას. ხსენებულ შემთხვევაშიც, მოსარჩელესთან დადებული იყო ზეპირი შეთანხმება, რომ ანაზღაურებას გადაუხდიდნენ გაწეული სამუშაოების შეფასების მიხედვით, ჰესის მშენებლობის დასრულებისას, ყოველ ნამუშევარ თვეზე 2000 ლარის ოდენობით დაანგარიშებით; „მ.ჰ–ის“ მოსამზადებელი სამუშაოები მიმდინარეობდა 2015 წლის ივნისიდან 2015 წლის სექტემბრამდე და 2016 წლის ივნისიდან 2016 წლის ოქტომბრის ჩათვლით. სამუშაობის წარმოების შესახებ ინფორმაციას და ფოტო-მასალას მოსარჩელე ყოველდღიურად უგზავნიდა მეილზე ხელმძღვანელობას (მ.ტ–ვი, ჰ.ვ–ვი, პ.ფ–ძე); მოსარჩელეს, ზეპირი შეთანხმების მიუხედავად, „მ.ჰ–ის“ მოსამზადებელი სამუშაოების წარმოებისათვის კომპანიისგან ანაზღაურება არ მიუღია; 2017 წლის სექტემბრის თვიდან, მას შემდეგ, რაც დასრულდა „კ.ჰ–ის“ მშენებლობა, მოსარჩელემ არაერთხელ მოითხოვა შპს „ჰ.დ.კ–ისაგან“ და ხსენებული კომპანიის მესაკუთრე კომპანიის სს „ს.ჰ–ოს“ დირექციისაგან, მის მიერ შესრულებული სამუშაოების ანაზღაურება შეთანხმებული ოდენობით, თუმცა უშედეგოდ; მიუხედავად არაერთგზის მოთხოვნისა, მოპასუხეს სახელფასო დავალიანება მოსარჩელისათვის არ აუნაზღაურებია. ამასთან, მიუღებელი ხელფასების მოთხოვნის გამო, შპს „ჰ.დ.კ–ის“ დირექტორმა, 2018 წლის 12 აპრილის ბრძანებით, უსაფუძვლოდ და უკანონოდ შეწყვიტა მოსარჩელესა და შპს ჰ.დ.კ–ის“ შორის 2014 წლის პირველ აპრილს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება, რის გამოც იძულებული გახდა მიემართა სასამართლოსათვის.

3. მოპასუხე კომპანიამ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ შრომითი ურთიერთობა მხარეთა შორის შეწყდა კანონიერად. მოსარჩელეს სამსახურებრივი მოვალეობა უნდა შეესრულებინა არა ერთ კონკრეტულ პროექტთან დაკავშირებით, არამედ კომპანიის მიერ განხორციელებულ ყველა პროექტთან დაკავშირებით. შესაბამისად, უსაფუძვლოა მისი მტკიცება, რომ შრომის ანაზღაურება სხვადასხვა პროექტთან დაკავშირებით უნდა მიეღო დამატებით, ხელშეკრულებით განსაზღვრული ხელფასისაგან დამოუკიდებლად. ამგვარი შეთანხმება ან დაპირება მხარეთა შორის არ არსებობდა და ეს არც სათანადო მტკიცებულებებით დასტურდება. დასაქმებულის ცოდნა მდგომარეობდა სადერივაციო გვირაბების მშენებლობაში და ის ხელმძღვანლობდა გვირაბების მშენებლობას. მას შემდეგ, რაც გვირაბების მშენებლობა დასრულდა, მოსარჩელეს რეალურად შესასრულებელი სამუშაო აღარ გააჩნდა - დამსაქმებელს აღარ ესაჭიროებოდა გვირაბის მშენებელი ინჟინერი, რის გამოც, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება დასაქმებულის გათავისუფლების შესახებ. შრომის ანაზღაურება კი მოსარჩელეს მიღებული აქვს სრულად. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2018 წლის 12 აპრილის ბრძანება, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მოსარჩელეს უარი ეთქვა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე დაკავებულ თანამდებობაზე - შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე; მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელისათვის კომპენსაციის სახით 28800.00 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე, ხელზე მისაღები სახით); არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მიმართ, „კ.ჰ–ის“ დერივაციული გვირაბის მშენებლობის წარმოებისა და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის მოსამზადებელი სამუშაოების წარმოებისათვის, შრომის ანაზღაურების - 76 800 აშშ დოლარისა და 14000 ლარის დაკისრების თაობაზე მოთხოვნის ნაწილში; არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მიმართ, შრომის ანაზღაურების - 76 800 აშშ დოლარისა და 14000 ლარის დაყოვნებისათვის, დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ანაზღაურების თაობაზე, 2017 წლის 01 ოქტომბრიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება დამსაქმებლის 2018 წლის 12 აპრილის ბრძანების ბათილად ცნობის, დამსაქმებლისათვის კომპენასაციის სახით 28,800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და საპროცესო ხარჯის დაკისრების ნაწილში (იხ., ს.ფ. 13. ტ.3).

6. მოსარჩელემ (დასაქმებული) შეგებებული სააპელაციო საჩივარი შეიტანა, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სამსახურში აღდგენაზე უარის თქმის, სამსახურში აღდგენამდე იძულებითი გაცდენილი დროის ხელფასის 2400 აშშ დოლარის გადახდევინებაზე უარის თქმის, „კ.ჰ–ის“ დერევაციული გვირაბის მშენებლობისათვის და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის მოსამზადებელი სამუშაოების წარმოებისათვის შრომის ანაზღურების 76800 აშშ დოლარის და 14000 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში; შრომის ანაზღაურების 76800 აშშ დოლარის და 14 000 ლარის დაყოვნებისათვის, 2017 წლის 1 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, დაყოვნებული თანხის 0.07% ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში (ს.ფ. 74-76 ტ.3).

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება შეიცვალა იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „ჰ.დ.კ–ის“ კ.ჩ–ვას სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 28 800.00 (ოცდარვა ათას რვაასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე, ხელზე მისაღები სახით) და შპს „ჰ.დ.კ–ის“ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 2367.36 ლარის ანაზღაურება სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 და მე-8 პპ.) და ამ ნაწილებში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „ჰ.დ.კ–ის“, კ.ჩ–ვას სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 24000 (ოცდაოთხი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე, ხელზე მისაღები სახით); კ.ჩ–ვას შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. მოპასუხე კომპანიის საქმიანობის ერთ-ერთი საგანია ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობა. მოპასუხე 2014 წლიდან აწარმოებდა ქობულეთის რაიონის სოფელ ...... „კ.ჰ–ის“, ხოლო 2015 წლიდან - წალენჯიხის რაიონში „მ. ჰ–ის“ სამშენებლო სამუშაოებს. 2014 წლის 01 აპრილს, მხარეთა შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელე განუსაზღვრელი ვადით დაინიშნა მოპასუხე კომპანიის მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე. მოსარჩელის ხელფასი განისაზღვრა თვეში 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით; მოსარჩელის ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენდა 2400 აშშ დოლარს.

10. შრომითი ხელშეკრულების მე-2 მუხლით განისაზღვრა დასაქმებულის (დაქირავებულის) უფლება-მოვალეობები - შეასრულოს შრომითი კანონმდებლობით, საზოგადოების წესდებითა და დამქირავებლის მიერ დადგენილი სავალდებულო მოთხოვნები; დროულად და სრულად მიიღოს საკუთარი შრომის ანაზღაურება, კვალიფიკაციის, სამუშაოს სირთულის, რაოდენობის და შესრულებული სამუშაოს ხარისხის შესაბამისად; შრომითი ხელშეკრულების მე-3 მუხლით განისაზღვრა დამსაქმებლის (დამქირავებლის) უფლება-მოვალეობები - დაასაქმოს დაქირავებული წინამდებარე ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. გადაუხადოს დაქირავებულს ხელფასი ყოველთვიურად. საქმიანობის შედეგებისა და დაქირავებულის მუშაობის ეფექტურობის საფუძველზე, განიხილოს და შეცვალოს დაქირავებულის ხელფასი, ასევე, გასცეს პრემია დაქირავებულის სახელზე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 46-50; პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების 3.1.2 პუნქტი);

11. დასაქმების პერიოდში, 2014 წლის 01 აპრილიდან 2017 წლის სექტემბრის თვის ჩათვლით, მოსარჩელე ტექნიკურ ზედამხედველობას უწევდა ქობულეთის რაიონის სოფელ ......., მდინარე კინტრიშის ხეობაში „კ.ჰ–ის“ სამშენებლო სამუშაოებს. 2015 წლის იანვრიდან ასევე ხელმძღვანელობდა „კ.ჰ–ის“ დერივაციული გვირაბის მშენებლობას;

12. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, სოფელ ......., მდინარე კინტრიშის ხეობაში მცირე სიმძლავრის ჰიდროელექტროსადგურის - „კ.ჰ–ის“ მშენებლობა დასრულდა და ის ექსპლუატაციაში მიღებული იქნა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2017 წლის 18 აგვისტოს №41-02 ბრძანებით.

13. „კ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროცესის ხელმძღვანელობის პარალელურად, მოსარჩელე, 2015-2016 წლებში, 7 თვის მანძილზე ხელმძღვანელობდა „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის მოსამზადებელ სამუშაოებს, წალენჯიხის რაიონში ასაშენებელი ჰიდროელექტროსადგურის - „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის ფარგლებში (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 46-50, 52-118, 281; პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების 3.1.3 პუნქტი);

14. მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2018 წლის 12 აპრილის ბრძანებით კომპანიასა და მოსარჩელეს შორის გაფორმებული შრომის ხელშეკრულება შეწყდა, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით („ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“). შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ვადად განისაზღვრა ამ ბრძანების ჩაბარებიდან სამი კალენდარული დღის შემდგომი დღე; ბრძანების თანახმად, დასაქმებულს მიეცა კომპენსაცია, სშკ-ის 38.2 მუხლით გათვალისწინებული ოდენობით, ასევე, გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება სშკ-ის 21.4 მუხლით გათვალისწინებული წესით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 51; პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების 3.1.4 პუნქტი).

15. მოსარჩელეს დასაქმების პერიოდში, 2014 წლის აპრილიდან 2018 წლის აპრილის თვის ჩათვლით, სრულად აქვს მიღებული შრომის ანაზღაურება, შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოდენობით, თვეში 2400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით (ხელზე მისაღები სახით).

16. შრომის საბოლოო ანაზღაურება, 4533.76 ლარის ოდენობით, 2018 წლის აპრილის თვის ხელფასის სახით, მოსარჩელეს ჩაერიცხა 2018 წლის 30 აპრილს.

17. 2018 წლის 04 მაისს, მოსარჩელეს ჩაერიცხა 5905.92 ლარი გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების მიზნით.

18. მოსარჩელეს 04.05.2018 წელს ჩაერიცხა 11 811.84 ლარი, კომპენსაციის სახით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 25-45, 328-331; პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების 3.1.5 პუნქტი).

19. მოპასუხე კომპანიაში მთავარი ინჟინრის თანამდებობა გაუქმდა და აღარ არსებობს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 278-327; პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების 3.2.3 პუნქტი).

20. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის 1- ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას).

21. სააპელაციო პალატის შეფასებით, რეორგანიზაცია იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ რეორგანიზაცია, თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის განთავისუფლების აუცილებლობის წინაშე.

22. მოცემული დავის ფარგლებში, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენდა იმ საკითხის გარკვევა, 2018 წელს, მოპასუხე კომპანიაში მთავარი ინჟინრის თანამდებობიდან მოსარჩელის გათავისუფლების საჭიროება, განაპირობა თუ არა, კომპანიის ფინანსურმა სიძნელეებმა - ბიუჯეტში სახელფასო ფონდის შემცირებამ, სამუშაო ფუნქციების გაუქმებამ, რის გამოც, დამსაქმებელი დადგა კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის განთავისუფლების აუცილებლობის წინაშე.

23. მოცემული დავის ფარგლებში ის გარემოება, რომ მოსარჩელის გათავისუფლება განაპირობა ფინანსურმა სიძნელეებმა საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიაში რეალურად არ განხორციელებულა ფინანსური რესურსების დაზოგვა, მათ შორის, სახელფასო ფონდის შემცირება, რის გამოც დამსაქმებელი დადგა კონკრეტული თანამდებობიდან მოსარჩელის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე.

24. დამსაქმებელი მიუთითებდა მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის წარმოების მიზნით, ვინაიდან მოსარჩელე წარმოადგენდა ამ სფეროში კომპეტენტურ პირს. 2017 წელს, ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის დასრულების გამო, მთავარი ინჟინრის პოზიციის საჭიროება დამსაქმებელს აღარ გააჩნდა, რამაც გამოიწვია ამ შტატის გაუქმება და შესაბამისად, მოსარჩელის სამუშაოდან დათხოვნა. დამსაქმებლის ეს განმარტება გაზიარებული ვერ იქნება, ვინაიდან მისი საქმიანობის საგანს წარმოადგენს საქართველოში ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობა, მისი საქმიანობა ამ სფეროში მოიცავს არა მხოლოდ ჰესების მშენებლობას, არამედ გარკვეული პერიოდის მანძილზე უკვე აშენებული ჰესების სამუშაო პროცესის მართვას, დაკვირვებას, შესაძლო ტექნიკური პრობლემების აღმოფხვრას და სხვა.

25. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია ის გარემოება, რომ დამსაქმებელმა მოსარჩელეს, როგორც შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე პირს, მიანდო არა მხოლოდ დერივაციული გვირაბის მშენებლობა, ან ჰესების მშენებლობისათვის მოსამზადებელი სამუშაო პროცესის ხელმძღვანელობა, არამედ, მიანდო ჰესების მშენებლობის პროცესზე ტექნიკური ზედამხედველობა, რაც მოიცავდა ყველა სამშენებლო ოპერაციაზე (სათავე ნაგებობა, სალექარი, სადერივაციო გვიარაბი, ჰესის შეობა-ნაგება) და ჰესის ექსპლუატაციაში გასაშვებად კომპლექსურად შესასრულებელი სამუშაოების ერთობლიობაზე კონტროლს (რაც ბუნებრივია სცილდება დერივაციული გვირაბების მშენებლობის სპეციალიზაციას). ამასთან, დგინდება, რომ მშენებლობის პროცესის დასრულების შემდეგ, მოპასუხე კომპანია გადავიდა ჰესების ექსლუატაციის/ოპერირების ეტაპზე. მოპასუხე კი არაფერს მიუთითებს/არ ასაბუთებს ამ თვალსაზრისით შესასრულებელი რომელი სამუშაო არ შეესაბამებოდა მოსარჩელის სპეციფიკაციასა და ცოდნას.

26. აღსანიშნავია ისიც, რომ ჰესების სამშენებლო სამუშაოები მოპასუხე კომპანიამ დაასრულა ჯერ კიდევ, 2017 წლის აგვისტოს თვეში, თუმცა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანება მიიღო 2018 წლის 12 აპრილს, მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ აქტიურად მოითხოვა შრომის დამატებითი ანაზღაურება, რის გარეშეც ის უარს აცხადებდა შრომის ხელშეკრულების ფარგლებში შეთავაზებული გარკვეული სამუშაოს შესრულებაზე. აღნიშნული გარემოება დასტურდება არა მხოლოდ მოსარჩელის განმარტებით, არამედ მის მიერ მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი ელექტრონული მიმოწერით, რომლის ნამდვილობა მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია.

27. დავაზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელ დაწესებულებაში ორგანიზაციული ცვლილებები რეალურად არ განხორციელებულა, რეორგანიზაციის მოტივით დასაქმებულის თანამდებობიდან გათავისუფლება ატარებდა ფორმალურ ხასიათს, იყო არაკანონიერი, დაუსაბუთებული და არ გააჩნდა ობიექტურად ლეგიტიმური მიზანი.

28. საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მერვე ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ, დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია, სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

29. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე კომპანიაში მთავარი ინჟინრის თანამდებობა აღარ არსებობს, სამუშაოს სპეციფიკიდან გამომდინარე კი ტოლფასი სამუშაო თანამდებობა ვერ იარსებებს, ამასთან, მოსარჩელე იმყოფებოდა დამსაქმებელთან უვადო შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, სააპელაციო პალატამ მისი დარღვეული შრომითი უფლების აღდგენის ყველაზე ადეკვატურ ზომად მიიჩნია მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება.

30. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, ამას კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 ივნისის განმარტება Nას-353-338-2016 საქმეზე);

31. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მართალია, კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, მაგრამ მისი ოდენობა გონივრული უნდა იყოს და არცერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს არ უნდა ქმნიდეს (სსკ-ის 976-991 მუხლები) (იხ. სუსგ. Nას-787-736-2017, 10.11.2017წ.);

32. სააპელაციო პალატამ კომპენსაციის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ გათავისუფლების შემდგომ - 2018 წლის 04 მაისს, მოსარჩელეს დამსაქმებლის მიერ ჩაერიცხა 5905,92 ლარი გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების მიზნით და 04.05.2018 წელს - 11 811,84 ლარი, კომპენსაციის სახით. ამ გარემოების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ სამართლიანად და გონივრულად მიიჩნია მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება 24 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

33. რაც შეეხება შეგებებულ სააპელაციო საჩივარს, აპელანტის მტკიცებით, შრომითი ხელშეკრულებით მის მოვალეობას არ წარმოადგენდა „კ.ჰ–ის“ დერივაციული გვირაბის მშენებლობისა და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროცესის ხელმძღვანელობა. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კონტრაქტორმა საწარმოებმა ვერ შეძლეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, შპს „ჰ.დ.კ–იამ“ მოსარჩელის თანხმობით, დააკისრა მას „კ.ჰ–ის“ და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროცესზე ხელმძღვანელობა, დამატებითი ანაზღაურების პირობით. ამ გარემოებებზე დაყრდნობით იგი ითხოვდა მიუღებელი ხელფასის 76 800 აშშ დოლარისა და 14 000 ლარის ანაზღაურებას;

34. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ამ ნაწილში მოსარჩელეს რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შრომის დამატებითი ანაზღაურების შესახებ მხარეთა შორის შეთანხმების არსებობის ფაქტს, წარმოდგენილი არ აქვს. უფრო მეტიც, მოსარჩელე მიუთითებს რა დამატებითი მოვალეობების დაკისრებისა და შესაბამისად, დამატებითი ანაზღაურების შესახებ მხარეთა შეთანხმების ფაქტზე, განმარტავს, რომ მან ამგვარი შეთანხმება აწარმოა დამსაქმებელი კომპანიის შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მესაკუთრე კომპანიის - სს „ს.ჰ–ოს“ პასუხისმგებელ პირთან და აქციონერთან, რომელიც უშუალოდ იყო ჩართული ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის პროცესში. ამ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მასზეც, რომ სს „ს.ჰ–ოს“ პასუხისმგებელ პირსა და აქციონერთან რაიმე შეთანხმების ფაქტი, დამსაქმებელს - შპს „ჰ.დ.კ–ის“, მოსარჩელის მიმართ რაიმე ვალდებულებებს არ წარმოუშობს.

35. მოსარჩელე დაინიშნა შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე. შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავდა ჩანაწერს იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის როგორც კომპანიის მთავარი ინჟინრის მოვალეობას შეადგენდა მხოლოდ კონტრაქტორი კომპანიების მიერ განხორციელებული საქმიანობის ტექნიკური ზედამხედველობა. შესაბამისად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის, როგორც მოპასუხე კომპანიის მთავარი ინჟინრის შრომით მოვალეობას შეადგენდა კომპანიის მიერ განსახორციელებელი პროექტების, მათ შორის „კ.ჰ–ისა“ და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის სამუშაო პროცესის ზედამხედველობა/ხელმძღვანელობა, რისთვისაც მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული იყო შრომის ანაზღაურება 2400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით, ხელზე მისაღები სახით, რაც სრულად აქვს ანაზღაურებული დამსაქმებელს. აღნიშნული კი გამორიცხავს ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებასა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას.

36. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით არსებობდა შეთანხმება სადერივაციო გვირაბის მშენებლობაზე. მოსარჩელემ ამ შეთანხმების პირობები დაიცვა, დაასრულა დასახელებული სამუშაო და დღეისათვის ჰესი ექსპლოატაციაშია შესული. ეს სამუშაო წარმოადგენდა 2 220 535.50 აშშ დოლარის სამუშაოებს, რომელიც შეასრულა მოსარჩელემ, თუმცა მოსარჩელეს ამ შესრულებული სამუშაოდან რაიმე ანაზღაურება არ მიუღია. რაც შეეხება გვირაბის მშენებლობისთვის გაწეული სამუშაოების შრომით ანაზღაურებას, ამ პოზიციაზე მისი საშტატო პოზიციიდან გამომდინარე განსაზღვრული იყო ანაზღაურება 2400 აშშ დოლარი.

38. მოსარჩელე დასაქმებული იყო უვადოდ. საქმეში წარმოდგენილი 2017 წლის საშტატო ნუსხიდან გამომდინარე გათვალისწინებული იყო მთავარი ინჟინრის პოზიცია, რომელსაც იკავებდა მოსარჩელე. 2018 წლის 1 მაისის მდგომარეობით საშტატო ნუსხაში იგივე ფუნქციურ თანამდებობად მითითებულია მხარდაჭერის სპეციალისტის პოზიცია, რომელსაც ი.კუზმინი იკავებდა 2018 წლის 1 დეკემბრამდე. 2018 წლის 1 დეკემბრიდან შემოღებული იქნა ექსპლუატაციის ინჟინრის თნამდებობა, რომელსაც იკავებს ი.კუზმინი. აღნიშნული ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის შემდეგ, მოპასუხე კომპანიაში დღემდე რჩება იმავე ფუნქციის მქონე შტატი მხოლოდ სხვა დასახელებით. თავდაპირველად ამ პოზიციას დაარქვეს მხარდაჭერის სპეცილიასტი, შემდგომში ექსპლუატაციის ინჟინერი. ხსენებული შტატების ფუნქციონალურ იგივეობაზე მეტყველებს ის გარემოება, რომ ხსენებულ შტატებზე მოპასუხის მიერ დასაქმებული იქნა ერთი და იგივე პირი - ი.კ.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

40. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ი) 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

43. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია საპროცესო სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესი პრინციპი - დისპოზიციურობა, რომლის თანახმადაც, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. დისპოზიციურობის პრინციპის თანახმად, თვითონ მოსარჩელე იღებს გადაწყვეტილებას, მიმართოს თუ არა სასამართლოს სარჩელით. ამიტომ, საქმის აღსაძვრელად აუცილებელია სარჩელის (განცხადების) შეტანა პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით („ვერ შედგება სასამართლო მოსარჩელის გარეშე“ – „nemo judex sine actore” ან „nemo invitus agree cogitur“ – „სურვილის წინააღმდეგ ვერავინ მიიჩნევა მომჩივნად.)“ სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს ,,პასუხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელის დარღვეული სამოქალაქო უფლება.

44. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

46. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

47. განსახილველ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა სშკ-ის 48.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. 58-ე (ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), 41.4 (დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურებისა თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დასაქმებულს გადაუხადოს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. ეს წესი არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებულ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის).

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ საქმეში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს მასთან დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანების ბათილად ცნობა და შესაბამისი უფლებრივი რესტიტუცია. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

49. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო ამოწმებს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ., სუსგ №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი). ამდენად, ასეთ დროს სასამართლო იკვლევს მხოლოდ გათავისუფლების ბრძანებაში მითითებულ საფუძველს და ვერ იმსჯელებს საკითხზე, ხომ არ არსებობდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სხვა რაიმე წინაპირობა (იხ., სუსგ №ას-573-2021 21 ივნისი, 2022 წელი, პ.13; №ას-660-2020 11 მარტი, 2022 წელი), თუნდაც, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სხვა საფუძვლები იკვეთებოდეს.

50. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წ; №ას-1502-1422-2017, 20 თებერვალი, 2018 წელი, პ-14.4).

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფალება. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესა თუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არამარტო უფლება, არჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ., საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყეტილება საქმეზე გადაწყვეტილება საქმეზე N2/2-389).

52. ვინაიდან საკითხი შეეხება დასაქმებულის კონსტიტუციურ უფლებას - „შრომის უფლება“ (კონსტიტუციის 26-ე მუხლის დისპოზიცია: შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით), დამსაქმებლის მხრიდან ამ უფლების შეზღუდვა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს, რომ მიჩნეული იქნეს მართლზომიერად, კერძოდ, შრომის უფლების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით, უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს და იყოს პროპორციული. დასახელებული კრიტერიუმებიდან პირველი - „გათვალისწინებული იყოს კანონით“ ნიშნავს იმას, რომ ამ უფლების შეზღუდვა სშკ-ით გათვალისწინებულ კანონიერ საფუძველზე უნდა განხორციელდეს.

53. კასატორის პრეტენზია მიემართება უფლებრივი რესტიტუციის სახით სამსახურში აღდგენის, იძულებითი განაცდურის და განაცდურის დაყოვნებისათვის 0.07% ის დაკისრებას.

54. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითი ურთიერთობის სწორი სამართლებრივი რეგულაცია წარმოადგენს შრომის უფლების დაცვის გარანტს. შესაბამისად, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის უფლებათა წონასწორობას ემსახურება შრომითი ხელშეკრულების შეჩერების თუ შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების არსებობა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონისმიერ რეგულირებას აქვს შემაკავებელი ეფექტი, რომელიც ამ ურთიერთობის მონაწილეებს იცავს თვითნებობისა და სოციალური უსამართლობისაგან (იხ. სუსგ №ას-252-2023, 08 ივნისი, 2023 წ.).

55. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21.).

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს.

58. საკასაციო პალატა უფლებრივი რესტიტუციის ფორმის შერჩევის თვალსაზრისით აღნიშნავს, რომ გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ შედეგებს ადგენს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი (ამჟამად მოქმედი კანონის რედაქციით 48.8 მუხლი), რომლის თანახმადაც, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მოხმობილი ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, კანონმდებელი ითვალისწინებს დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის სამ საშუალებას, რომლებიც თანმიმდევრობით უნდა შეამოწმოს სასამართლომ (შდრ: სუსგ №ას-1210-2018, 15 თებერვალი, 2019 წელი).

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამსახურიდან დასაქმებულის არამართლზომიერად გათავისუფლების თაობაზე სასამართლოს მიერ გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის დროს, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს უფლებრივ რესტიტუციაზე და თანმიმდევრობით განიხილოს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული საშუალებები. დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ-ი დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; N ას-931-881-2015., 29.01.2015წ).

60. „ერთ-ერთ საქმეზე, რომელშიც ბათილად იქნა ცნობილი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება, საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა დასაქმებულის დარღვეული უფლების აღდგენის საკითხთან მიმართებით. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე“ (იხ. სუსგ Nას-792-2019, 18.02.2021წ).

61. რაც შეეხება პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის ნაცვლად, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის საკითხს, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ურთიერთობის უკანონოდ შეწყვეტის ბათილად ცნობა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულისათვის ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფის ვალდებულებას იწვევს მაშინ, როდესაც პირვანდელ სამუშაო ადგილზე დასაქმებულის აღდგენა ობიექტურად შეუძლებელია. თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა, უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. ამ მიზნით, მან უნდა გამოიკვლიოს რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ: 270-272).

62. ზემოაღნიშნული გარემოების - ვაკანტური ტოლფასი თანამდებობის არსებობის - მტკიცების ტვირთი აწევს მოსარჩელეს. სწორედ მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს და დაამტკიცოს, დამსაქმებელთან არსებული საშტატო ნუსხიდან კონკრეტულად რომელი სამუშაო (თანამდებობა) წარმოადგენს განთავისუფლებამდე მის მიერ დაკავებულ სამუშაოს (თანამდებობას), ხოლო, მოპასუხის ვალდებულებაა გააბათილოს მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები ვაკანტური ტოლფასი თანამდებობის არსებობის შესახებ. კერძოდ, დამსაქმებლის ვალდებულებაა მიუთითოს, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი კონკრეტული თანამდებობა მოსარჩელის მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობის ტოლფასი არ არის, ან თუ ტოლფასია, არ არის ვაკანტური. დამსაქმებელმა უნდა წარადგინოს რელევატური მტკიცებულებები, რომ ადგილი ვაკანტური არ არის (ტოლფასი თანამდებობის არსებობის მტკიცების ტვირთსა და სასამართლოს მიერ ტოლფასი თანამდებობის არსებობის კვლევის სტანდარტზე, იხ. სუსგ-ები №ას-687-687-2018, 20 ივლისი, 2018 წელი; №ას-902-864-2014, 2015 წლის 30 მარტი; №ას-475-456-2016, 2016 წლის 24 ივნისი; №ას-761-761-2017, 2017 წლის 10 ივლისი; №ას-1281-2021, 21 აპრილი, 2022 წელი; №ას-1365-2021, 14 აპრილი, 2022 წელი).

63. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მიერ დადგენილია და ამის საწინააღმდეგოდ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომ მოპასუხე კომპანიაში მთავარი ინჟინრის ვაკანტური პოზიცია აღარ არსებობს (იხ., ამ განჩინების პპ.19, 29), ასევე არ დასტურდება ამ პოზიციის ტოლფასი ვაკანტური თანამდებობის არსებობის ფაქტი (იხ. ს.ფ.398, ტ.2). შესაბამისად, კასატორის პრეტენზიები, რომლებიც მითითებულია ამ განჩინების პ. 38-ში გასაზიარებელი არაა. დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად დაადგინეს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობის შედეგი უნდა ყოფილიყო არა სამსახურში პირვანდელ ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, არამედ მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება (შდრ: სუსგ №ას-230-2022, 8 აპრილი, 2022 წ; №ას-114-2022, 23 დეკემბერი, 2022წ.).

64. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიებს, რომლებიც მითითებულია ამ განჩინების პ. 37-ში, საკასაციო პალატა არ იზიარებს დაუსაბუთებლობის გამო და მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს დასაქმების პერიოდში, 2014 წლის აპრილიდან 2018 წლის აპრილის თვის ჩათვლით, სრულად აქვს მიღებული შრომის ანაზღაურება, შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოდენობით, თვეში 2400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით (ხელზე მისაღები სახით). შრომის საბოლოო ანაზღაურება, 4533.76 ლარის ოდენობით, 2018 წლის აპრილის თვის ხელფასის სახით, მოსარჩელეს ჩაერიცხა 2018 წლის 30 აპრილს. 2018 წლის 04 მაისს, მოსარჩელეს ჩაერიცხა 5905.92 ლარი გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების მიზნით (იხ., ამ განჩინების პპ: 15-17).

65. საქმეზე დადგენილია, რომ შრომითი ხელშეკრულებით მოსარჩელის მოვალეობას არ წარმოადგენდა „კ.ჰ–ის“ დერივაციული გვირაბის მშენებლობისა და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროცესის ხელმძღვანელობა. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კონტრაქტორმა საწარმოებმა ვერ შეძლეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, შპს „ჰ.დ.კ–იამ“ მოსარჩელის თანხმობით, დააკისრა მას „კ.ჰ–ის“ და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროცესზე ხელმძღვანელობა, დამატებითი ანაზღაურების პირობით. ამ გარემოებებზე დაყრდნობით მოსარჩელე ითხოვდა მიუღებელი ხელფასის 76 800 აშშ დოლარისა და 14 000 ლარის ანაზღაურებას. ამ ნაწილში მოსარჩელეს რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შრომის დამატებითი ანაზღაურების შესახებ მხარეთა შორის შეთანხმების არსებობის ფაქტს, წარმოდგენილი არ არის. სააპელაციო სასმართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ მართალია მოსარჩელე მიუთითებს დამატებითი მოვალეობების დაკისრებისა და შესაბამისად, დამატებითი ანაზღაურების შესახებ მხარეთა შეთანხმების ფაქტზე და განმარტავს, რომ მან ამგვარი შეთანხმება აწარმოა დამსაქმებელი კომპანიის შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მესაკუთრე კომპანიის - სს „ს.ჰ–ოს“ პასუხისმგებელ პირთან და აქციონერთან, რომელიც უშუალოდ იყო ჩართული ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის პროცესში, თუმცა ამ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი არ არის. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ასევე, რომ სს „ს.ჰ–ოს“ პასუხისმგებელ პირსა და აქციონერთან რაიმე შეთანხმების ფაქტი, დამსაქმებელს - შპს „ჰ.დ.კ–ის“, მოსარჩელის მიმართ რაიმე ვალდებულებებს არ წარმოუშობს; მოსარჩელე დაინიშნა შპს „ჰ.დ.კ–ის“ მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე. შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავდა ჩანაწერს იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის როგორც კომპანიის მთავარი ინჟინრის მოვალეობას შეადგენდა მხოლოდ კონტრაქტორი კომპანიების მიერ განხორციელებული საქმიანობის ტექნიკური ზედამხედველობა. შესაბამისად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის, როგორც მოპასუხე კომპანიის მთავარი ინჟინრის შრომით მოვალეობას შეადგენდა კომპანიის მიერ განსახორციელებელი პროექტების, მათ შორის „კ.ჰ–ისა“ და „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის სამუშაო პროცესის ზედამხედველობა/ხელმძღვანელობა, რისთვისაც მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული იყო შრომის ანაზღაურება 2400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით, ხელზე მისაღები სახით, რაც სრულად აქვს ანაზღაურებული დამსაქმებელს.

66. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

67. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

68. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ.ჩ–ვას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კ.ჩ–ვას (პ.ნ: .......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ბ.ა–ეს მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 05.03.2024წ. საგადახდო დავალებით N20845220610 გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი