საქმე №ას-283-2024 26 აპრილი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ი.მ–ნი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „წ.ჯ–ი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, განაცდურის ანაზღაურება, კომპენსაციის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილებით ი.მ–ნის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან დასაქმებული) სარჩელი შპს „წ.ჯ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი ან კომპანია) წინააღმდეგ, ბრძანების ბათილად ცნობის, განაცდურის ანაზღაურების და კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:
3.1. მოსარჩელე 2012 წლის მარტიდან დასაქმებული იყო მოპასუხე კომპანიაში სხვადასხვა პოზიციაზე. 2021 წლის 1 მარტის უვადო შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში ასრულებდა ფინანსური მენეჯერის (ქეშ-მენეჯერი) უფლებამოვალეობებს. შრომითი ხელშეკრულებით დასაქმებულის ყოველთვიური ანაზღაურება (ხელფასი) განისაზღვრა 2 000 ლარით.
3.2. დამსაქმებლის გენერალური დირექტორის 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანებით დასაქმებული 2022 წლის 18 ოქტომბრიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ბრძანებაში შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია შინაგანაწესის უხეში დარღვევა. ამავე ბრძანებაში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელეს დაეკისრა კომპანიაზე რეგისტრირებული საწვავის ბარათიდან გახარჯული ლიმიტის თანხობრივად ანაზღაურება გათავისუფლებამდე გამომუშავებული სახელფასო ანაზღაურებიდან (1064,9 ლარი). გათავისუფლების ბრძანება მოსარჩელეს ჩაბარდა 2022 წლის 19 ოქტომბერს.
3.3. დასაქმებულმა 2022 წლის 31 ოქტომბერს დამსაქმებლის სახელით ელექტრონული ფოსტის საშუალებით მიიღო პირადი საქმის მასალები, მათ შორის - კომპანიის გენერალური დირექტორის წერილი, სადაც აღნიშნულია, რომ მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა კომპანიის კუთვნილი თანხების არამიზნობრივად გამოყენებას, რაც უკავშირდება საწვავის შეძენას (ლიმიტის გამოყოფა) და ხარჯვას. წერილში ასევე აღნიშნულია, რომ ვინაიდან არსებობს მაღალი რისკი დასაქმებულის მხრიდან განხორციელდეს სხვა გადაცდომები, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ ან ორგანული კანონი) 47-ე მუხლის „ო“ ქვეპუნქტის თანახმად, კომპანიის ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.
3.4. დამსაქმებლის გენერალური დირექტორის 2022 წლის 28 ნოემბრის ბრძანებით ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის 2022 წლის 18 ოქტომბრის №181022-01 შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტები. ამავე ბრძანებით დასაქმებული აღდგენილ იქნა ქეშ-მენეჯერის პოზიციაზე, მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობებით. ამასთან, კომპანიის ფინანსურ დირექტორს დაევალა მოსარჩელისთვის 2022 წლის 18 ოქტომბრიდან განაცდურ პერიოდზე შრომითი ანაზღაურების გაცემა. აღნიშნული ბრძანება რამდენჯერმე გაეგზავნა დასაქმებულს, როგორც ელექტრონული ფოსტის, ასევე - კურიერის საშუალებით საცხოვრებელი ადგილის მისამართის მიხედვით.
3.5. დამსაქმებელმა 2022 წლის 28 ნოემბრის ბრძანების შემდეგ დეკემბერში, 2023 წლის იანვარში, თებერვალში და მარტში დასაქმებულს ჩაურიცხა თანხები, დანიშნულებით ხელფასი.
3.6. სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების მიღებიდან დღემდე დასაქმებული დამსაქმებელ კომპანიაში აღარ გამოცხადებულა.
4. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებული, დამსაქმებლის გენერალური დირექტორის 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანების კანონიერების კვლევის საფუძველი, ვინაიდან, როგორც საქმის მასალებიდან დგინდება და მხარეებიც არ ხდიან სადავოდ, კომპანიის გენერალური დირექტორის 2022 წლის 28 ნოემბრის ბრძანებით, ბათილად იქნა ცნობილი 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანების 1-ელი, მე-2 და მე-3 პუნქტები მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე და დასაქმებული აღდგენილი იქნა ქეშ-მენეჯერის პოზიციაზე, მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობებით. აღსანიშნავია, რომ დასაქმებულის სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ჩაბარადა 2022 წლის 30 ნოემბერს, შესაბამისად დგინდება, რომ დამსაქმებელმა მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, თავადვე ბათილად ცნო დასაქმებულის მიერ სარჩელის შეტანამდე. ამასთან, მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ 2022 წლის 28 ნოემბრის ბრძანების საფუძველზე დასაქმებულს აუნაზღაურდა 2022 წლის 18 ოქტომბრიდან 2022 წლის 28 ნოემბრამდე დაგროვებული იძულებითი განაცდური და აღდგენის შემდეგ, რამდენიმე თვის მანძილზე, ერიცხებოდა ხელფასი, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე სამსახურში აღარ გამოცხადებულა.
4.1. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა მოხდა ფორმალურად, სარჩელისგან თავის ასარიდებლად, ვინაიდან, დადგენილია, რომ დამსაქმებელმა მის მიერ მიღებული სადავო ბრძანება თვითონვე ცნო ბათილად დასაქმებულის სარჩელის სასამართლოსთვის ჩაბარებამდე. აპელანტის პრეტენზიას აქარწყლებს ის უდავო ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ დამსაქმებელმა განაახლა მოსარჩელისთვის ხელფასის დარიცხვა, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე არ ცხადდებოდა სამსახურში. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით ლოგიკურია მოპასუხე მხარის ახსნა-განმარტება, რომ დამსაქმებელი საკითხის გამოკვლევის შედეგად მივიდა საკუთარი ბრძანების არაკანონიერების დასკვნამდე, თავადვე აღმოფხვრა დარღვევა და შემდგომში სასამართლოში წარდგენილ სარჩელს რაიმე გავლენა ამ გადაწყვეტილებაზე ვერ ექნებოდა. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ იმ პირობებში, როდესაც დამსაქმებელმა თვითონვე გააუქმა სადავო ბრძანება, აღარ არსებობს მისი მართლზომიერების სასამართლოს მხრიდან კვლევისა და შეფასების საფუძველი.
4.2. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით დამსაქმებელმა, გარდა იმისა, რომ თვითონვე ბათილად ცნო მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე ბრძანება, პირვანდელ პოზიციაზე აღადგინა დასაქმებული და ამასთან გადაუხადა იძულებითი მოცდენის პერიოდში გასაცემი ხელფასი, რაც წარმოადგენს დასაქმებულის სრულ უფლებრივ რესტიტუციას. როგორც ზემოთ აღინიშნა, დასაქმებულის დარღვეული უფლება გამოსწორებული იყო სარჩელის წარდგენამდე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დაუსაბუთებელია აპელანტის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენის სანაცვლოდ კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე. მოპასუხისთვის კომპენსაციის დაკისრების წინაპირობას წარმოადგენს იმ გარემოების დადგენა, რომ მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა შეუძლებელია. განსახილველ შემთხვევაში კი, მოპასუხემ თავად აღადგინა მოსარჩელე სამსახურში სასამართლოში დავის დაწყებამდე, შესაბამისად საქმის გარემოებებიდან არათუ არ დგინდება მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობა, არამედ იგი აღდგენილიც იყო.
4.3. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით უსაფუძვლოა აპელანტის პრეტენზია დამსაქმებლის გენერალური დირექტორის 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანების ბათილად ცნობისა და მოპასუხისთვის კომპენსაციის და იძულებითი განაცდურის დაკისრების თაობაზე.
4.4. სახელფასო დავალიანების დაკისრებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა მოსარჩელის შრომის ანაზღაურების ოდენობა, რაც მისი განმარტებით ყოველთვიურად 9000 ლარს შეადგენდა. მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსარჩელის ამ მტკიცებას და განაცხადა, რომ, მართალია, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის მანძილზე რამდენჯერმე შეიცვალა მისი ანაზღაურების ოდენობა, თუმცა 2022 წლის სექტემბრის თვისთვის იგი შეადგენდა დარიცხულ 3750 ლარს (ხელზე ასაღები 2940 ლარი) და არა ხელზე ასაღებ 9000 ლარს, როგორც ამას მოსარჩელე მიუთითებს.
4.5. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან სახეზეა შრომითსამართლებრივი დავა, დამსაქმებლის მტკიცების საგანია დასაქმებულის შრომის ანაზღაურების ოდენობის დადასტურება მაშინ, როდესაც სადავოა აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე, კერძოდ, მოსარჩელეს წარდგენილი აქვს დამსაქმებლის ადამიანური რესურსების დირექტორის მიერ 2022 წლის 16 სექტემბერს გაცემული ცნობა (ინგლისურ ენაზე შედგენილი დასაქმების სერთიფიკატი), სადაც აღნიშნულია, რომ დასაქმებულის სუფთა, ყოველთვიური ხელფასი/ძირითადი ანაზღაურება არის 9 000 ლარი. მოსარჩელეს ასევე წარდგენილი აქვს ამონაწერი საბანკო ანგარიშიდან. რაც შეეხება 2022 წლის 16 სექტემბრის ცნობას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთთა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხული გ.გ–ის (დამსაქმებლის ადამიანური რესურსების დირექტორი) ჩვენებაზე, სადაც იგი ადასტურებს, რომ ცნობა გასცა, თუმცა არ დაადასტურა მისი შინაარსის ნამდვილობა და განმარტა, რომ მოსარჩელის თხოვნით ხელფასის ცნობაში ყოველთვიური ხელფასის ოდენობაში მიუთითა 9000 ლარი, რაც რეალობას არ შეესაბამებოდა. აღნიშნული ცნობა მოსარჩელეს სჭირდებოდა ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოში წარსადგენად შესაბამისი ვიზის მიღების მიზნით. მოწმემ ასევე განმარტა, რომ რეალურად მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასი დაახლოებით 3000 ლარი იყო. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ პირობებში, როდესაც მოწმეს გააზრებული აქვს მისი ჩვენების სისწორე და შესაძლო სამართლებრივი შედეგები და მაინც ადასტურებს, რომ ცნობაში მითითებული ინფორმაცია არ შეესაბამებოდა რეალურ სურათს, არ არსებობს მისი ჩვენების ობიექტურობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მისი ჩვენება გამყარებულია საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით. დამატებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ცნობის გაცემის მიზნობრიობა აპელანტს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე გაუხდია სადავოდ, შესაბამისად დგინდება, რომ მოწმე გ.გ–ის მიერ მითითებული ცნობის გაცემის საფუძველი რეალურია.
4.6. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების 5.2 და 5.2.1 პუნქტების თანახმად, შეთანხმებული იყო, რომ შრომის ანაზღაურება გაიცემოდა თვეში ორჯერ, ხოლო 2021 წლის 01 მაისიდან - თვეში ერთხელ. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საბანკო ანგარიშის ამონაწერიდან დგინდება, რომ გარკვეულ შემთხვევებში, მაგალითად 2022 წლის ივლისსა და აგვისტოში, მოსარჩელეს ხელფასის სტატუსით თანხები ჩარიცხული აქვს 6-6 ტრანშად და მათი ჯამური ოდენობა განსხვავდება, კერძოდ, ერთ შემთხვევაში შეადგენს 9699 ლარს, ხოლო მეორე შემთხვევაში - 10087 ლარს, რაც სცდება მოსარჩელის მიერ მითითებულ ოდენობას. ამ მტკიცებულებასთან ერთობლიობაში უნდა იქნეს განხილული პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაიკითხული გ.მ–ისა და ე.ს–ის ჩვენებები, სადაც ორივე მოწმემ განმარტა, რომ რამდენიმე თვის განმავლობაში მათი ხელფასები დასაქმებულს ერიცხებოდა, რომელიც გადასცემდა შემდეგ მათ. მოწმეთა განმარტებით, ვინაიდან მათ ბანკთან ფინანსური პრობლემები ჰქონდათ, მათთვის არ იყო ხელსაყრელი ხელფასის პირად ანგარიშებზე ჩარიცხვა, ამასთან, ისინი ენდობოდნენ მოსარჩელეს და ხელფასის აღების ეს ფორმა მათთვის ხელსაყრელი იყო. აღნიშნულ მოწმეთა ჩვენებები ლოგიკურად ხსნის მოსარჩელისთვის თანხების რამდენიმე ტრანშად ჩარიცხვის ფაქტს. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ დასაქმებული მოპასუხე კომპანიაში იკავებდა ქეშ-მენეჯერის პოზიციას და მისი შრომითი ვალდებულებები შეეხებოდა კომპანიაში ნაღდი ფულის ბრუნვას, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მოწმეთა განმარტებები რაიმე ურთიერთსაწინააღმდეგო, ან შეუსაბამო ინფორმაციას არ შეიცავს, რაც მათ მართებულობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს შექმნიდა.
4.7. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით ასევე მნიშვნელოვანია მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ დამსაქმებლის საშტატო ნუსხა (ტომი I, ს.ფ. 159-161), სადაც მოცემულია თითოეული დასაქმებული პირის სახელფასო ანაზღაურება. დოკუმენტის მიხედვით დგინდება, რომ კომპანიაში ყველაზე მაღალი ხელფასი აქვს ბრენდ-შეფს - ხელზე მისაღები 15 000 ლარის ოდენობით, შემდეგ მოდის - გენერალური დირექტორის, ბიზნეს-კონსულტანტების, აღმასრულებელი დირექტორის და ფინანასური დირექტორის ყოველთვიური ანაზღაურება, რაც შეადგენს ხელზე მისაღებ 8000 ლარს. შესაბამისად დგინდება, რომ კომპანიის უმაღლეს მენეჯერულ რგოლებსაც კი არ აქვთ ის ხელფასი, რასაც მოსარჩელე საკუთარ ანაზღაურებად მიუთითებს. საშტატო ნუსხის თანახმად, 2023 წლის 15 მარტის მდგომარეობით, ქეშ-მენეჯერის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრება ხელზე ასაღები 2100 ლარით. აღნიშნული მტკიცებულება კიდევ ერთხელ ეჭვქვეშ აყენებს მოსარჩელის განმარტებას, რომ მის ყოველთვიურ ანაზღაურებას შეადგენდა 9000 ლარი, რაც აღემატებოდა მისი ზემდგომი მენეჯერული რგოლის წარმომადგენლების ანაზღაურებას. დამატებით სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 2021 წლის 1 ივნისს გაფორმებული შეთანხმებით (ტომი I, ს.ფ. 116), ცვლილება შევიდა მოსარჩელესთან გაფორმებულ შრომით ხელშეკრულებაში და მისი შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა დარიცხული 2250 ლარით. აღსანიშნავია, რომ აპელანტს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე მიუთითებია რაიმე ისეთ ობიექტურ გარემოებაზე, რაც ლოგიკურად აქცევდა აპელანტის იმ განმარტებას, რომ მას ერთსა და იმავე პოზიციაზე, ერთი წლის განმავლობაში, სახელფასო ანაზღაურება 500%-ზე მეტი ოდენობით გაეზარდა.
4.8. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის (ყოფილი დასაქმებულის) მტკიცება, რომ მისი ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება 9000 ლარს შეადგენდა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ რელევანტური მტკიცებულებებით გააბათილა მოსარჩელის პოზიცია და მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები.
5. საკასაციო სამართალწრმოების ეტაპი
5.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
5.2. კასატორის განმარტებით დამსაქმებლის მიერ გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობით შრომითი ურთიერთობის აღდგენა იმ პირობებში, როდესაც დასაქმებულს დამსაქმებლის მიმართ დაკარგული აქვს ნდობა, შეუძლებელია.
5.3. კასატორის განმარტებით, როდესაც სამუშაოზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია კანონმდებლობით და სასამართლო პრაქტიკით გათვალისწინებულია კომპენსაცია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს მოვალეობაა, ყველა კონკრეტული შემთხვევის ინდივიდუალურად შეფასება, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ მომხდარა. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არ შეაფასეს დასაქმებულის განცხადება, რომ გათავისუფლება მოხდა შეურაცხმყოფელი მიზეზით, რამაც დასაქმებულს დაუკარგა ნდობა და შესაბამისად სასარჩელი მოთხოვნაც არ ითვალისწინებდა სამუშაოზე აღდგენას.
5.4. კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა შრომით სამართლებრივ დავებში მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი. დასაქმებულმა დამსაქმებელთან შედარებით მყარი მტკიცებულებები წარადგინა. კერძოდ, კასატორმა წარადგინა ხელფასის ჩარიცხვები და დამსაქმებლის მიერ გაცემული ოფიციალური ცნობა ანაზღაურების თაობაზე, ხოლო დამსაქმებელმა - მხოლოდ მოწმეთა განმარტებები, რომლებიც მოსარჩელის შეფასებით არათანმიმდევრული და არალოგიკურია.
5.5. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამსახურში აღდგენის შესახებ შრომის სამართლის პრინციპები და ნორმები. კერძოდ, 2023 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სასამართლომ განმარტა, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება დამსაქმებელმა თავად გააუქმა, თუმცა საქმის მასალებით დასტურდება, რომ აღნიშნული ბრძანება ნაწილობრივ გაუქმდა და ძალაში დარჩა დასაქმებულის „ქურდობის“ საკითხის შესახებ პუნქტი. სამსახურში აღდგენა მოხდა ბრძანებით, რომელიც არის ცალმხრივი აქტი და არა მხარეთა შეთანხმება. შესაბამისად მოსარჩელის თანხმობა/უარი არ შეცვლიდა დამდგარ შედეგს. თანხების ჩარიცხვასთან დაკავშირებით კი კასატორისთვის აღნიშნული სადავო არ იყო, თუმცა მოპასუხის მიერ ჩარიცხული თანხები ჩათვალა, არა როგორც სახელფასო ანაზღაურება, არამედ გამოიქვითა განაცდურის დავალიანებიდან და აღნიშნულის თაობაზე დასაქმებულმა დამსაქმებელს პირველი ჩარიცხვისთანავე წერილობით შეატყობინა.
5.6. კასატორის განმარტებით, დასაქმებული აღადგინეს ქეშ-მენეჯერის პოზიციაზე, თუმცა აღნიშნული ვერ ჩაითვლება რესტიტუციად, ვინაიდან არ მომხდარა იმ პირობებით აღდგენა, რომელიც არსებობდა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე. ამასთან, დასაქმებულს ერიცხებოდა მხოლოდ ხელფასის მესამედი, შესაბამისად დაუსაბუთებელია მსჯელობა სრულ რესტიტუციაზე.
5.7. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და განმარტავს, რომ მოსარჩელე სამსახურში ფორმალურად აღადგინეს. დასაქმებულმა სარჩელი წარადგინა ორგანული კანონით განსაზღვრული ვადის ბოლო დღეს, ხოლო სამსახურში აღდგენის ბრძანება გამოიცა წინა დღეს. სასამართლოსთვის ცნობილი იყო და არც მხარეთა შორის იყო სადავო, რომ სარჩელის შეტანამდე მხარეების იურისტებს შორის იყო კომუნიკაცია და ცნობილი იყო, რომ მორიგების მიუღწევლობის შემთხვევაში დასაქმებული მიმართავდა სასამართლოს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დამსაქმებელმა სარჩელის შეტანამდე გამოსცა სამსახურში აღდგენის ბრძანება და დაურიცხა გარკვეული თანხა დასაქმებულს, რომელიც არ შეესაბამებოდა მოსარჩელის ანაზღაურებას.
5.8. ზემოაღნიშნული ბრძანების გამოცემის შემდეგ დასაქმებულს ერიცხებოდა ხელფასი 2940 ლარი, ამასთან დამსაქმებლის განმარტებით დასაქმებული ვერ შეძლებდა დაკისრებული მოვალეობების შესრულებას იმ ლოკაციაზე, რომელზეც ასრულებდა გათავისუფლებამდე. დამსაქმებლის განმარტებით, მას არ სურდა, სამსახურიდან გათავისუფლებული და შემდეგ აღდგენილი დასაქმებული პირი გამოცხადებულიყო ძველ სამუშაო ადგილზე, რადგან ამით სხვა თანამშრომლების თვალში შესაძლოა შელახულიყო დამსაქმებლის რეპუტაცია. ამასთან, სადავო არ არის, რომ დამსაქმებელი, სამსახურში გამოუცხადებლობის მიუხედავად, მოსარჩელეს ურიცხავდა ხელფასს. კასატორი მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია დამსაქმებლის ქმედება მაშინ, როდესაც დასაქმებული არ ასრულებს ფუნქცია-მოვალეობებს და რამდენიმე თვის განმავლობაში მაინც ურიცხავს ხელფასს.
5.9. კასატორის შეფასებით სააპელაციო სასამართლომ არ შეისწავლა მოწმეთა ჩვენებები და წერილობითი მტკიცებულებები. ამასთან, არასწორად შეაფასა მოწმის გ.გ–ის ჩვენების ავთენტურობა და დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი საშტატო ნუსხა, რომელიც თითქოსდა ასახავს დასაქმებული პირების შრომის ანაზღაურების რეალურ სურათს.
5.10. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოწმის განმარტებით მოსარჩელის რეალური ხელფასი ყოველთვიურად 3000 ლარი იყო. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ იმ პირობებში როდესაც მოწმეს გააზრებული აქვს მისი ჩვენების სისწორე და შესაძლო სამართლებრივი შედეგები, გასაზიარებელია მოწმის ჩვენება და არა დამსაქმებლის მიერ გაცემულ ცნობაში მითითებული ინფორმაცია. მოცემული მსჯელობის საწინააღმდეგოდ კასატორი განმარტავს, რომ იმ ვარაუდის შემთხვევაში, რომ მოწმის ჩვენების უტყუარობა გამომდინარეობს ცრუ ჩვენების შესაძლო შედეგებიდან, ასევე სავარაუდოდა, რომ მოწმე არ გასცემდა ყალბ ცნობას, რადგან ყალბი დოკუმენტის გაცემაც ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას. ასევე, იგივე საფუძვლით საეჭვოა დანარჩენი ორი მოწმის ჩვენების სისწორე და უტყუარობა.
5.11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 7 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
7. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორებს არ წარმოუდგენიათ დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.
8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
9. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.
10. წინამდებარე სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის, იძულებითი განაცდურისა და სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება.
11. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავა შრომითსამართლებრივი ხასიათისაა და, სამოქალაქო სამართალსა და სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი პრინციპისაგან განსხვავებით, შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას . შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (იხ. სუსგ-ები: N ას-98-94-2016, 26.07.2016წ; N ას-368-2019, 31.07.2019წ; N ას-1350-2019, 27.11.2019 წ; N ას-1061-2021, 18.02.2022 წ.). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.
12. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
13. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.)
14. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი დავის განხილვისას მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურობა განპირობებულია მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობების არსებობით. ამ კატეგორიის დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. აღნიშნული დასკვნა იმ ძირითადი პრინციპიდან გამომდინარეობს, რომ დამსაქმებელს დასაქმებულთან შედარებით გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (შეად. სუსგ-ებს: N ას-922-884-2014, 16.04.2015 წ; Nას-483-457-2015, 07.10.2015 წ; N ას-182-171-2017, 27.12.2019წ; N ას-1429-2020, 18.03.2022წ; N ას-456-2021, 22.03.2022წ; N ას-57-2022, 13.04.2022წ.; Nას-1438-2022, 2.02.2023წ.;).
15. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის, კომპენსაციის, იძულებითი განაცდურის და სახელფასო ანაზღაურების მოთხოვნა სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი (სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით), 58-ე მუხლი (ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე მუხლი (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.
16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, პირველ რიგში უნდა შემოწმდეს სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობა. საქმის მასალებით და მხარეთა ახსნა-განმარტებით დგინდება, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ (იხ. დამსაქმბელის 18.10.2022 წ. ბრძანება N 181022-01) და „ო“ (იხ. დამსაქმებლის ელ წერილი) ქვეპუნქტები.
17. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ არ არსებობს დამსაქმებელი კომპანიის 2022 წლის 18 ოქტომბრის გასაჩივრებული ბრძანების კანონიერების შემოწმების საფუძველი, ვინაიდან საქმის მასალებით დასტურდება და არც მხარეთა შორის არის სადავო, რომ დამსაქმებლის 2022 წლის 28 ნოემბრის ბრძანებით ბათილად იქნა ცნობილი მისივე 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანების პირველი, მეორე და მესამე პუნქტები, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე და დასაქმებული აღდგენილ იქნა ქეშ-მენეჯერის პოზიციაზე. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის სარჩელი პირველი ინსტანციის სასამართლოს ჩაბარდა 2022 წლის 30 ნოემბერს, შესაბამისად დამსაქმებელმა 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანება სარჩელის შეტანამდე ბათილად ცნო. ამასთან, 2022 წლის 28 ნოემბრის ბრძანების საფუძველზე დასაქმებულს აუნაზღაურდა 2022 წლის 18 ოქტომბრიდან 2022 წლის 28 ნოემბრამდე დაგროვებული იძულებითი განაცდური და აღდგენის შემდეგ, სამსახურში გამოუცხადებლობის მიუხედავად, რამდენიმე თვის განმავლობაში ერიცხებოდა ხელფასი.
18. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას, რომ დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა არ ყოფილა ფორმალური, სარჩელისგან თავის ასარიდებელი ქმედება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს დამსაქმებლის ახსნა-განმარტებას, რომ საკითხის გამოკვლევის შედეგად მივიდა საკუთარი ბრძანების არაკანონიერების დასკვნამდე, თავადვე გამოასწორა დარღვევა და მომავალში წარდგენილ სარჩელს აღნიშნულ გადაწყვეტილებზე გავლენა ვერ ექნებოდა. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, დამსაქმებლის ინიციატივით გაუქმებული ბრძანების მართლზომიერების შემოწმების საფუძველი აღარ არსებობს. საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ შრომით ურთიერთობებში დამსაქმებლის მიერ ისეთი გადაწყვეტილების მიღება, რომელიც არ გააუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას სავსებით შეესაბამება ზოგადსამართლებრივ პრინციპს და სშკ-ის პირველი მუხლის მე-3 ნაწილს, ამდენად, დამსაქმებლის ქმედება, აღმოფხვრას, თვითონვე გამოასწოროს არამართლზომიერი გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო ამ მიმართებით კასატორის პრეტენზია, რომ ის არ დათანხმებულა, არ გამოუვლენია ნება სამსახურში გამოცხადებაზე, ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანების გაუქმების გარდა, არამართლზომიერი გათავისუფლების გამო, დამსაქმებელმა იძულებითი განაცდურიც ჩაურიცხა დასაქმებულს სასამართლოში სარჩელის წარდგენამდე, რითაც დამსაქმებელმა აღმოფხვრა ის უკანონო შედეგი, რასაც 2022 წლის 18 ოქტომბრის ბრძანება უკავშირდებოდა.
19. უფლებრივი რესტიტუციის საკითხის შეფასებათან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტა, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში “Ultima Ratio“ - ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობა. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის (იხ. სუსგ-ები: №ას-1183-1125-2014, 13.02.2015 წ.; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015 წ.; №ას-127-123-2016, 13.06.2016 წ.; N ას-416-399-2016, 29.09.2016წ.; N ას-1350-2019, 27.11.2019წ; N ას-368-2019, 31.07. 2019წ; Nას-253-253-2018, 30.04.2020წ.; Nას-1259-2019, 28.02.2020წ.; Nას-124-2020, 30.09.2020წ.; N ას-465-2022, 18.10.2022წ; Nას-521-2022, 7.07.2022წ.; N ას-1072-2022, 25.02.2022წ; N ას-808-2021, 10.06.2022წ; Nას-222-2023, 27.07.2023წ.; Nას-463-2023, 16.06.2023წ.; Nას-1284-2023, 26.12.2023წ., Nას-1526-2023, 22.03.2024წ.). ამასთან, უფლებრივი რესტიტუციის საკითხის განხილვისას უკანონოდ გათავისუფლებული თანამშრომლის იმავე პოზიციაზე აღდგენას უპირატესი მნიშვნელობა ენიჭება კომპენსაციასთან მიმართებით.
20. სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. შესაბამისად, დამსაქმებლისთვის კომპენსაციის დაკისრების საფუძვლის შეფასებას სასამართლო იწყებს იმ შემთხვევაში, თუკი საქმის ფაქტობრივი გარემოებებით დადგინდება, რომ დასაქმებულის პირვანდელ, ან ტოლფას სამუშაოზე აღდგენა შეუძლებელია.
21. საქართველოს უზენაესი სასამართლო არაერთ საქმეში განმარტავს, რომ ,,კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის და მანვე (კომპენსაციის ოდენობამ) უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან (იხ. სუსგ-ები Nას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.). ამასთან, მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ზოგადი მიზანი და ორიენტირი არის ის რომ მან დაფაროს დროის ის მონაკვეთი (მინიმალურად), რაც საჭირო იქნებოდა ახალი სამსახურის მოსაძებნად. საგულისხმოა, რომ სშკ-ის 48.8 მუხლი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. ამ მოცემულობაში, კომპენსაციის ოდენობა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება (იხ. სუსგ-ები №ას-1623-2018, 29.01.2019 წ.; Nას-1203-2022, 23.12.2023წ.; Nას-552-2023, 20.06.2023წ.) .
22. როგორც უკვე აღინიშნა, მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ დამსაქმებელმა გარდა იმისა, რომ თავადვე ბათილად ცნო მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე ბრძანება, მან პირვანდელ პოზიციაზე აღადგინა დასაქმებული და გადაუხადა იძულებითი მოცდენის პერიოდში გასაცემი ხელფასი, რაც წარმოადგენს დასაქმებულის სრულ უფლებრივ რესტიტუციას. დასაქმებულის დარღვეული უფლება გამოსწორებული იყო სარჩელის წარდგენამდე, შესაბამისად საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენის სანაცვლოდ კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე.
23. კასატორის პრეტენზია მისი ხელფასის ოდენობასა და მოპასუხისათვის სახელფასო დავალიანების დაკისრებასთან დაკავშირებით, არ არის გაზიარებული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს მოსარჩელის შრომის ანაზღაურების ოდენობა, რაც მისი განმარტებით ყოველთვიურად 9000 ლარს შეადგენდა. მოპასუხემ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ განაცხადა და შესაბამის მტკიცებულებებზე მიუთითა, რომ, მართალია, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის მანძილზე რამდენჯერმე შეიცვალა მისი ანაზღაურების ოდენობა, თუმცა 2022 წლის სექტემბრისთვის იგი შეადგენდა დარიცხულ 3750 ლარს (ხელზე ასაღები 2940 ლარი) და არა ხელზე ასაღებ 9000 ლარს, როგორც ამას მოსარჩელე მიუთითებს
24. მოსარჩელემ წარადგინა დამსაქმებლის ადამიანური რესურსების დირექტორის მიერ 2022 წლის 16 სექტემბერს გაცემული ცნობა (ინგლისურ ენაზე შედგენილი დასაქმების სერთიფიკატი), სადაც აღნიშნულია, რომ დასაქმებულის სუფთა, ყოველთვიური ხელფასი/ძირითადი ანაზღაურება არის 9 000 ლარი. მოსარჩელეს ასევე წარმოდგენილი აქვს ამონაწერი საბანკო ანგარიშიდან. ეს მტკიცებულებები გამოიკვლია და შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ, რასაც სავსებით იზიარებს საკასაციო სასამართლოც. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა 2022 წლის 16 სექტემბრის ცნობაზე და ამ მიმართებით მოწმის - გ.გ–ის (შპს „წ.ჯ–ის“ ადამიანური რესურსების დირექტორი) ჩვენებაზე, სადაც მოწმემ დაადასტურა ცნობის გაცემა, თუმცა არ დაადასტურა მისი შინაარსის ნამდვილობა და განმარტა, რომ მოსარჩელის თხოვნით ხელფასის ცნობაში ყოველთვიური ხელფასის ოდენობად 9000 ლარი მიუთითა, რაც რეალობას არ შეესაბამებოდა. აღნიშნული ცნობა მოსარჩელეს სჭირდებოდა ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოში წარსადგენად შესაბამისი ვიზის მიღების მიზნით. მოწმემ ასევე განმარტა, რომ რეალურად მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასი დაახლოებით 3000 ლარი იყო. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოწმის აღნიშნულ განმარტებაზე ფაქტობრივი შედავება არ ჰქონია მოსარჩელეს. ამასთან, ხელფასის ოდენობის ნაწილში სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ მოწმის განმარტებას არ დაეყრდნო და იმსჯელა მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების პირობებზე.
25. შრომითი ხელშეკრულების 5.2. და 5.2.1. პუნქტების თანახმად, შრომის ანაზღაურება გაიცემოდა თვეში ორჯერ, ხოლო 2021 წლის 1 მაისიდან - თვეში ერთხელ. სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საბანკო ანგარიშის ამონაწერი, რომლის მიხედვითაც დგინდება, რომ გარკვეულ შემთხვევებში, მაგალითად 2022 წლის ივლისსა და აგვისტოში, მოსარჩელეს ხელფასის დანიშნულებით თანხები ჩარიცხული აქვს 6-6 ტრანშად და მათი ჯამური ოდენობა განსხვავდება, კერძოდ, ერთ შემთხვევაში შეადგენს 9699 ლარს, ხოლო მეორე შემთხვევაში - 10087 ლარს, რაც თვითონ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ოდენობისგანაც კი განსხავდება და აღემატება სარჩელით მოთხოვნილი სახელფასო დავალიანების ოდენობას. მხარეთა მიერ მითითებული და სადავოდ ქცეული ფაქტობრივი გარემოებების კვლევა მტკიცებულებათა ერთობლიობით ხორციელდება, სწორედ საბანკო ამონაწერისა და პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმეთა სახით დაიკითხული გ.მ–ისა და ე.ს–ის განმარტებების საფუძველზე გამოიკვლია სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის ეს პრეტენზია. დასახელებულმა ორივე მოწმემ განმარტა, რომ რამდენიმე თვის განმავლობაში მათი ხელფასები დასაქმებულს ერიცხებოდა, რომელიც გადასცემდა შემდეგ მათ (მოწმეებს). მოწმეთა განმარტებით, ვინაიდან მათ ბანკთან ფინანსური პრობლემები ჰქონდათ, მათთვის არ იყო ხელსაყრელი ხელფასის პირად ანგარიშებზე ჩარიცხვა, ამასთან, ისინი ენდობოდნენ მოსარჩელეს და ხელფასის აღების ეს ფორმა მათთვის ხელსაყრელი იყო. აღნიშნულ მოწმეთა ჩვენებები ლოგიკურად ხსნის მოსარჩელისთვის თანხების რამდენიმე ტრანშად ჩარიცხვის ფაქტს. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიაში იკავებდა ქეშ-მენეჯერის პოზიციას და მისი შრომითი ვალდებულებები შეეხებოდა კომპანიაში ნაღდი ფულის ბრუნვას, მოწმეთა განმარტებები რაიმე ურთიერთსაწინააღმდეგო ან შეუსაბამო ინფორმაციას არ შეიცავს, რაც ფაქტობრივი ვითარების დასაბუთებული ახსნაა და ამის საწინააღმდეგო დასაბუთებული შედავება მოსარჩელეს არ წარუდგენია სასამართლოსთვის.
26. მტკიცებულებათა ერთობლიობით საქმეზე დადგენილი გარემოებების შესაფასებლად, ასევე, მნიშვნელოვანია მოპასუხის მიერ წარდგენილი საშტატო ნუსხა (ტომი I, ს.ფ. 159-161), სადაც მოცემულია თითოეული დასაქმებულის სახელფასო ანაზღაურება. დოკუმენტის მიხედვით დგინდება, რომ კომპანიაში ყველაზე მაღალი ხელფასი აქვს ბრენდ-შეფს - ხელზე მისაღები 15 000 ლარის ოდენობით, შემდეგ მოდის - გენერალური დირექტორის, ბიზნეს- კონსულტანტების, აღმასრულებელი დირექტორის და ფინანასური დირექტორის ყოველთვიური ანაზღაურება, რაც შეადგენს ხელზე მისაღებ 8000 ლარს. შესაბამისად დგინდება, რომ კომპანიის უმაღლეს მენეჯერულ რგოლებსაც კი არ აქვთ ის ხელფასი, რასაც მოსარჩელე საკუთარ ანაზღაურებად მიუთითებს. საშტატო ნუსხის თანახმად, 2023 წლის 15 მარტის მდგომარეობით, ქეშ-მენეჯერის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრება ხელზე ასაღები 2100 ლარით. აღნიშნული მტკიცებულება კიდევ ერთხელ აყენებს ეჭვქვეშ მოსარჩელის განმარტებას, რომ მის ყოველთვიურ ანაზღაურებას შეადგენდა 9000 ლარი, რაც აღემატებოდა მისი ზემდგომი მენეჯერული რგოლის წარმომადგენლების ანაზღაურებას. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ იმ გარემოების საყურადღებოდ მიჩნევას, რომ 2021 წლის 01 ივნისს გაფორმებული შეთანხმებით (ტომი I, ს.ფ. 116), ცვლილება შევიდა მოსარჩელესთან გაფორმებულ შრომით ხელშეკრულებაში და მისი შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა დარიცხული 2250 ლარით. საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებებისა და გამოკვლეული მტკიცებულებების ფარგლებში, საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე მიუთითებია რაიმე ისეთ ობიექტურ გარემოებაზე, რაც ლოგიკურად ახსნიდა, თუ რა გარემოებებმა განაპირობა, რომ მას ერთსა და იმავე პოზიციაზე, ერთი წლის განმავლობაში, სახელფასო ანაზღაურება 500%-ზე მეტი ოდენობით გაეზარდა.
27. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო სამართალწარმოების პროცესში მოქმედ მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპზე, და განმარტავს, რომ ვინაიდან სახეზე გვაქვს შრომითსამართლებრივი დავა დამსაქმებლის მტკიცების საგანია დასაქმებულის შრომის ანაზღაურების ოდენობის დადასტურება, მაშინ როდესაც სადავოა აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტა, რომ სადავო გარემოების - დასაქმებულის ხელფასის ოდენობის დასადგენად, სასამართლომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრული წესით უნდა შეაფასოს მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სხვა მტკიცებულებასთან შეჯერების გზით (იხ. სუსგ, Nას-688-2021, 29.04.2022წ.). ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლომ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლივად შეჯერების გზით დაასკვნა, რომ მოპასუხემ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით გააბათილა მოსარჩელის/კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობა და წარმოდგენილი მტკიცებულებები. შესაბამისად, საქმეში გამოკვლეული მტკიცებულებების მიხედვით, არ არის გასაზიარებელი კასატორის მტკიცება, რომ მისი ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება 9000 ლარს შეადგენდ.
28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო სავსებით ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას სახელფასო დავალიანების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.
29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.
30. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 407.1-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ი.მ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. ი.მ–ნს (ს/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ.ლ–ის მიერ 22.02.2024 წელს #20679862291 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% - 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
