საქმე №ას-374-2021 16 დეკემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ.მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ტ.ი.ს–ო“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ვ.მ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 15 აგვისტოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი შპს „ტ.ი.ს–ოს“ (შემდგომში - „მოპასუხე” ან „კომპანია”) მიმართ სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოპასუხე კომპანია 2004 წლის 31 დეკემბერს ქართული კანონმდებლობის შესაბამისად, 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით დააფუძნა საფრანგეთის მოქალაქე ჟ. მ. მ–მა.

2.2. სადამფუძნებლო დოკუმენტის შესაბამისად, მეწარმე სუბიექტის საქმიანობის ძირითად საგნად განისაზღვრა - უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვა, მარკეტინგული და საშუამავლო საქმიანობა უძრავი ქონების სფეროში, ასევე, სამშენებლო საქმიანობა.

2.3. საწარმოს წესდების 4.1.1-4.1.2 პუნქტების შესაბამისად, პარტნიორებს უფლება აქვთ მონაწილეობა მიიღონ საზოგადოების მართვაში, გააკონტროლონ საზოგადოების ხელმძღვანელის საქმიანობა პარტნიორთა კრებაში მონაწილეობის გზით.

2.4. წესდების 5.1 პუნქტის თანახმად, საზოგადოების მართვის ორგანოს წარმოადგენს პარტნიორთა კრება. ხოლო, წესდების 5.7 პუნქტის მიხედვით, საზოგადოების კრების მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ დგება ოქმი, რომელზეც აუცილებლია კრებაზე დამსწრე პარტნიორთა ხელმოწერა.

2.5. წესდებით დეტალურად განისაზღვრა პარტნიორთა კრებაზე მისაღები გადაწყვეტილებების ჩამონათვალი, მათ შორის, 5.8 პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას ხელმძღვანელ მუშაკთათვის ანაზღაურების განსაზღვრის, მათთვის შრომის კონტრაქტების გაფორმების და დირექტორთა ანგარიშის დამტკიცებასთან დაკავშირებით; ხოლო ,,ვ” ქვეპუნქტის თანახმად, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას წლიური ანგარიშის დამტკიცებასთან დაკავშირებით.

2.6. წესდების მიხედვით, საზოგადოების წარმომადგენლობასა და ხელმძღვანელობას ახორციელებს დირექტორი, რომელსაც ნიშნავს პარტნიორთა კრება და დებს მასთან ხელშეკრულებას (კონტრაქტს). წესდების 6.4 პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, დირექტორის უფლებამოსილებებს, სხვა საკითხებთან ერთად, მიეკუთვნა საზოგადოების მართვა, ორგანიზაციული და ადმინისტრაციული უფლებამოსილების განხორციელება, ასევე, საზოგადოების ქონების, მათ შორის, ფულადი სახსრების, მართვა (,,ე” ქვეპუნქტი) და საზოგადოების საბუღალტრო და ფინანსური დოკუმენტაციის კონტროლი (,,ვ” ქვეპუნქტი).

2.7. წესდების მე-7 მუხლის თანახმად, საზოგადოება საბუღალტრო და სტატისტიკურ ანგარიშგებას ახორციელებს კანონმდებლობით დადგენილი მოცულობითა და პერიოდულობით. დირექტორები ადგენენ წლიურ ანგარიშს და სამეურნეო მდგომარეობის ანგარიშს, ასევე, მოგების განაწილების წინადადებას პარტნიორთა კრებაზე წარსადგენად.

2.8. მოპასუხე კომპანიის 100% წილი მისი დაარსებიდან (2004წ.) დღემდე ეკუთვნის ჟ. მ. მ–ს, რომელიც იმავდროულად დაფუძნების დღიდან საწარმოს რეგისტრირებული დირექტორია.

2.9. კომპანიის 13.12.2007წ. პარტნიორთა კრების (ოქმი N3) გადაწყვეტილებით საზოგადოების მე-2 დირექტორად დაინიშნა მოსარჩელე. ორივე დირექტორი საზოგადოებას წარმოადგენდნენ ცალ-ცალკე. ამავე კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით შეიცვალა საზოგადოების მისამართი.

2.10. პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ 2008 წლის 09 იანვარს გამოსცა ბრძანება საწარმოს რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების შეტანის შესახებ, რომლითაც შეიცვალა კომპანიის მისამართი და საზოგადოების მეორე დირექტორად დაინიშნა მოსარჩელე. ამავე ბრძანებაში აღინიშნა, რომ საზოგადოების წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მინიჭებული აქვთ (ცალ-ცალკე) დირექტორებს.

2.11. მოსარჩელე კომპანიის ერთ-ერთ დირექტორად რეგისტრირებული იყო 2008 წლის 09 იანვრიდან - 2018 წლის 25 ივლისამდე, რა პერიოდშიც მას შრომის ანაზღაურება არ მიუღია. არ დასტურდება მხარეთა ორმხრივი ნების გამოვლენა დირექტორისათვის ყოველთვიური გასამრჯელოს გადახდასთან მიმართებით. ამავე პერიოდში კომპანიის მთავარი ბუღალტერი იყო ნ.ნ–ი.

2.12. მოსარჩელე გარდა მოპასუხე კომპანიისა, იმავდროულად რეგისტრირებული იყო სხვა დამოუკიდებელი კომპანიების დირექტორადაც. კერძოდ, იგი იყო შემდეგი კომპანიების დირექტორი: შპს ,,ო.ჯ.ი.ლ–ი”, შპს ,,მ.რ–ო”, შპს ,,ვ.კ–ი”, შპს ,,ე.მ–ი”, შპს ,,ვ....“. ჩამოთვლილი კომპანიები დაკავშირებულია ჟ.მ.მ–ის ბიზნეს საქმიანობასთან.

2.13. უშუალოდ საწარმოს ხელმძღვანელად დანიშვნამდე ჟ. მ.მ–მა პირადად და როგორც კომპანიის წარმომადგენელმა, მოსარჩელის სასარგებლოდ გასცა მინდობილობები, რომელთა საფუძველზეც, მას მათი სახელით გარიგებათა დადების უფლებამოსილება მიანიჭა.

2.14. კომპანიის 100% წილის მესაკუთრე ჟ.მ.მ–ი 2007 წლიდან იმყოფება რეგისტრირებულ ქორწინებაში მოსარჩელის შვილთან კ. მ-მ–თან.

2.15. 2017 წელს კ. მ–მა დაიწყო განქორწინების პროცესი, საქმე საფრანგეთის მაღალი ინსტანციის სასამართლოს განხილვაშია. მეუღლეებს შორის სადავოს წარმოადგენს ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების განაწილება მათ შორის დადებული საქორწინო კონტრაქტის პირობების შესაბამისად.

2.16. განქორწინების პროცესის დაწყების შემდგომ ჟ.მ.მ–ს დაეძაბა ურთიერთობა თავისი მეუღლის დედასთან - მოსარჩელესთან. კერძოდ, მხარეთა შორის დავა წარმოიშვა შპს ,,ო.ჯ.ი.ლ–ის” წილთან დაკავშირებით. უფრო კონკრეტულად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს წარმოებაში იყო სამოქალაქო საქმე ჟ.მ.მ–ის სარჩელის გამო მოპასუხეების - შპს ,,ო.ჯ.ი.ლ–ისა” და მოსარჩელის მიმართ, აღნიშნული კომპანიის 100%-იანი წილის მესაკუთრედ ცნობისა და ზიანის სახით 675 018 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით. სასამართლოს 16.04.2019წ. განჩინებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და შპს ,,ო.ჯ.ი.ლ–სა“ და მოსარჩელეს ჟ.მ.მ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ - 675 018 აშშ დოლარის გადახდა, ხოლო ჟან-კლოდ მ.მ–ის მოთხოვნა შპს „ო.ჯ.ი.ლ–ის“ 100%-იანი წილის მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2.17. სასამართლოს წარმოებაშია ასევე ჟ. მ.მ–ის მეორე სარჩელი მოსარჩელისა და კ. მ–ის მიმართ, სადაც იგი ითხოვს მოპასუხეთა შორის მოჩვენებით დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობას. აღნიშნული სარჩელის ფარგლებში მხარე უთითებს საქორწინო კონტრაქტის არსებობაზე და ითხოვს მისი სახსრებით შეძენილი და კ. მ–ს სახელზე რეგისტრირებული გაჩუქებული ქონების საკუთრებაში აღრიცხვას, რომელიც კ. მ–მა გააჩუქა დედაზე - მოსარჩელეზე.

2.18. გარდა სამოქალაქო დავებისა, 2018 წლის 13 ივნისს ჟ.მ.მ–ის წარმომადგენლმა მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას გამოძიების დაწყების მოთხოვნით, მოსარჩელის მიერ თანხების მითვისებასთან დაკავშირებით. განცხადების ფარგლებში დეტალურად არის განხილული ის ქმედებები, რაც, განმცხადებლის მოსაზრებით, შეიცავს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებს.

3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანია - ითვალისწინებდა თუ არა სასამსახურო ხელშეკრულება გასამრჯელოს და აქვს თუ არა კომპანიას დირექტორის მიმართ სახელფასო დავალიანება. მოსარჩელე ითხოვს 2008-2018 წლების სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებას 310 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 2018 წლის 26 ივლისს. მოპასუხემ მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე (იმ შემთხვევაში თუ დაშვებული იქნებოდა, რომ დავალების ხელშეკრულება იყო სასყიდლიანი) და აღნიშნა, რომ მოთხოვნა, გარდა სარჩელის აღძვრამდე უკანასკნელი 36 თვის შრომის ანაზღაურებისა, 220 000 აშშ დოლარის ნაწილში, ხანდაზმულია.

4. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128.1, 129.2, 130.1, 144.1 მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის განმარტებიდან გამომდინარე, თუ მხარეთა შორის შეთანხმებული იყო ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება, მას უფლების დარღვევის შესახებ უნდა შეეტყო მაშინ, როდესაც არ მიიღო ყოველი შესაბამისი თვის შრომის ანაზღაურება. მოსარჩელეს 2018 წლის 26 ივლისამდე სასამართლოსთვის სარჩელით არ მიუმართავს და არც სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლში მითითებული სხვა ფორმით უცდია მოთხოვნის დაკმაყოფილება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 220 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში ხანდაზმულია, რაც მის დაკმაყოფილებას გმორიცხავს.

5. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა მხარეთა შორის დავალების სასყიდლიანი ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი.

6. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში არსებული მასალებიდან გამომდინარე, რომ არა პარტნიორთან ნათესაური დამოკიდებულება, მოსარჩელე არ დაინიშნებოდა კომპანიისა და ჟ.მ.მ–ის მიერ დაფუძნებული სხვა კომპანიების დირექტორად. ჟ.მ.მ–ი არის უცხო ქვეყნის მოქალაქე და საქართველოში წარმომადგენლობის უფლებამოსილება მინიჭებული ჰქონდა მოსარჩელეს. საბუღალტრო დოკუმენტების მიხედვით, მოპასუხე კომპანია არ არის აქტიური კომპანია, გარკვეულ წლებში მას შემოსავალი საერთოდ არ ჰქონდა და არ დასტურდება, რომ მოსარჩელე, როგორც დირექტორი, ასრულებდა რაიმე სამუშაოს. მოსარჩელის მიერ 2018 წელს პარტნიორისადმი მიმართულ განცხადებებში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელეს მეუღლის ავადმყოფობის გამო უწევს იაპონიაში ცხოვრება და ვერ ასრულებს დირექტორის მოვალეობებს; კომპანიას აქვს ქონების გადასახადის დავალიანება ბიუჯეტის მიმართ, კომუნალური და დაცვის სამსახურის გადასახადი (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 202-204); მოსარჩელეს არასდროს მიუთითებია სახელფასო დავალიანების არსებობაზე, ხოლო სარჩელი აღძრა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ჟ. მ.მ–მა მის შვილთან ქორწინების შეწყვეტის პროცედურები დაიწყო.

7. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი და აღნიშნა, რომ საქმეში წარდგენილია კომპანიის ბუღალტრის მიერ ხელმოწერილი ,,ამონაწერი სახელფასო უწყისიდან“, რომელშიც მითითებულია, რომ 2008-2018 წლებში მოსარჩელეს მისაღები აქვს შრომის ანაზღაურება 310 000 აშშ დოლარის ოდენობით. თუმცა, ბუნდოვანია რა მონაცემებზე დაყრდნობით არის გაკეთებული ამონაწერი, მაშინ, როდესაც არც კომპანიის დეკლარაციებით და არც სხვა წერილობითი მტკიცებულებებით დასტურდება ხელფასის გაცემის ვალდებულება. ხელფასს არც კომპანიის მეორე დირექტორი იღებდა. ამასთან, 2019 წლის 27 მაისის სასამართლო სხდომაზე წარდგენილია 2008 წლის 10 იანვრით დათარიღებული მოსარჩელის, როგორც კომპანიის დირექტორის, მიერ მიღებული ბრძანების ასლი მისივე სასარგებლოდ ხელფასის სახით ყოველთვიურად 2 000 აშშ დოლარის დანიშვნის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული დოკუმენტები არ შეიძლება გახდეს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან დადგენილია, რომ მოსარჩელე კომპანიის მეორე დირექტორად დაინიშნა პარტნიორის 13.12.2007წ. გადაწყვეტილებით და აღნიშნული გადაწყვეტილებით დირექტორის შრომის ანაზღაურება განსაზღვრული არ ყოფილა, 2008 წლის 10 იანვრით დათარიღებული ბრძანება კი შრომის ანაზღაურების განსაზღვრის შესახებ (რომლის წარმომავლობა და თარიღი სადავოა), არ გამომდინარეობს კომპანიის წესდებისა და ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებიდან, რადგან დირექტორის შრომის ანაზღაურება შეიძლება განისაზღვროს პარტნიორთა კრების მიერ, ხოლო ასეთი სახის დოკუმენტის არსებობის შესახებ მოსარჩელეს სარჩელში არ მიუთითებია. ხელფასის ოდენობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად მოსარჩელემ მხოლოდ ბუღალტრის ამონაწერი და მისი ახსნა-განმარტება წარადგინა. სახელფასო დავალიანების შესახებ არაფერი ყოფილა ნათქვამი, როდესაც მოსარჩელე პარტნიორს კომპანიის ვალდებულებებზე აწვდიდა ინფორმაციას.

8. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 710-ე მუხლით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7, 9.1, 9.2, 9.3, 9.7¹ მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა შრომის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით შეთანხმებისა და დავალიანების არსებობის ფაქტი.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

15. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

15.1. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა დირექტორს სრული წარმომადგენლობითი და ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილებით, მათ შორის, უფლებამოსილებით დაედგინა საკუთარი შრომის გასამრჯელო, რაც შემდგომ ასახულია ბუღალტრის მიერ მომზადებულ სახელფასო დავალიანების შესახებ ცნობაში;

15.2. ამ სამართლებრივი საკითხის შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ მოიშველია მოპასუხე კომპანიის წესდების პირობა, რომლის თანახმად, დირექტორის შრომის ანაზღაურებაზე გადაწყვეტილებას იღებს კომპანიის პარტნიორი, თუმცა სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმეში დადგენილი მნიშვნელოვანი გარმოება და შესაბამისი მტკიცებულებები (საქმეზე წარდგენილი მინდობილობები), რომლითაც დასტურდება, რომ კომპანიის დამფუძნებელმა და ამავე დროს ერთ-ერთმა დირექტორმა, ჟ. მ.მ–მა მეორე დირექტორს, მოსარჩელეს 2007 წლის 13 დეკემბერს მიანიჭა წარმომადგენლობის უფლება, მათ შორის, სხვადასხვა გარიგებების დადების უფლებამოსილება. მიუხედავად ამ დადგენილი და დასაბუთებული გარემოებისა, სააპელაციო სასამართლო არასაკმარისად მიიჩნევს ამ დოკუმენტებს და მიუთითებს დამატებით პარტნიორთა კრების ოქმის მომზადების საჭიროებაზე. სააპელაციო სასამართლოს ეს პოზიცია გასაზიარებელი იქნებოდა მოპასუხე კომპანიას არაერთი პარტრნიორი რომ ჰყოლოდა, გასახილველ შემთხვევაში კი უდავოდ დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიას ერთი 100% წილის მფლობელი პარტნიორი ჰყავს. შესაბამისად, ამ პარტნიორის მიერ მინდობილობებში ჩამოყალიბებული წერილობითი გადაწყვეტილება უთანაბრდება კომპანიის პარტნიორის კრების გადაწყვეტილებას. ამ წერილობით დოკუმენტში არ არის რაიმე შემზღუდავი დათქმა ან/და პირობა მასზედ, რომ ეს გარიგება არ დადებულიყო საკუთარი შრომის ანაზღაურებაზე;

15.3. მოსარჩელის განმარტებით დადგენილია, რომ ჟ.მ.მ–ი წლების მანძილზე მუდმივად იმყოფებოდა საფრანგეთში, რის გამოც, მიმდინარე სამეწარმეო და სამეურნეო საქმიანობას მოსარჩელე ახორციელებდა, ხოლო იმის გამო, რომ კომპანიას უმეტესად ჰქონდა ფინანსური სირთულეები და კომპანიის დამფუძნებელი იყო მოსარჩელის ოჯახის წევრი, ამ წლების მანძილზე კომპანიის დამფუძნებლის (ჟ.მ.მ–ის) საქმიანობის ხელშეწყობის მიზნით, ჟ. მ.მ–თან შეთანხმებით, ხდებოდა შრომითი გასამრჯელოს მიღების გადავადება;

15.4. დაუსაბუთებელია წინამდებარე დავის სადავო ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებით, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, ერთ მხრივ, დავალების ხელშეკრულება არ არსებობს, ხოლო, მეორე მხრივ, საქმეზე წარდგენილი და გამოკვლეული მტკიცებულებებით დგინდება მოპასუხის წერილობით ნება მოსარჩელისათვის გარიგებების შეუზღუდავად დადების უფლებამოსილების მინიჭების თაობაზე, რომლებიც არ შეიცავს საგამონაკლისო პირობებს;

15.5. კასატორმა ასევე სადავო გახადა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოთხოვნის ნაწილობრივ ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

16. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (იხ. სუსგ საქმე Nას-158-154-2016, 10 თებერვალი, 2017 წელი; Nას-934-899-2016, 14 თებერვალი, 2017 წელი).

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილს თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ საიდან აითვლება ხანდაზმულობის ვადა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა.

18. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი ითვალისწინებს ერთგვარ სპეციფიკას იმ ვალდებულებათა მიმართ ხანდაზმულობის ვადის ათვლასთან დაკავშირებით, რომლებიც გარკვეული პერიოდულობით სრულდება, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ ხსენებული ვადა აითვლება ყოველი პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებისათვის დამოუკიდებლად (იხ. სუსგ საქმე Nას-1432-1351-2012, 20 მაისი, 2013 წელი). თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება (იხ. სუსგ საქმე ას-263-247-2011, 06 ივნისი, 2011 წელი). ამრიგად, თითოეული შესრულების დარღვევა დამოუკიდებლად წარმოშობს უფლებამოსილი პირის მიერ მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლებას და ეს მოთხოვნა მისი წარმოშობიდან სამი წლის ვადაში უნდა წარედგინოს ვალდებულების დამრღვევ მხარეს.

19. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისათვის 2008-2018 წლების სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების დაკისრება. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელემ განსახილველი სარჩელი აღძრა 2018 წლის 26 ივლისს, ხოლო მისი მოთხოვნა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ სარჩელი ნაწილობრივ (სარჩელის აღძვრამდე უკანასკნელი სამი წლის შრომის ანაზღაურების მოთხოვნის გარდა) ხანდაზმულია, ვინაიდან აღნიშნული მოთხოვნის მიმართ გასულია სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

20. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის (კანონის დავის წარმოშობის დროს მოქმედი რედაქცია) მიხედვით, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლება აქვთ დირექტორებს, თუ წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება - საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც, თუ პარტნიორთა შეთანხმებით (წესდებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

21. საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/ წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე - მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე - გადაიხადოს საზღაური. ამ ტიპის შეთანხმება დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს (იხ. სუსგ საქმე Nას-225-214-2017, 16 ივნისი, 2017 წელი).

22. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, გარდა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესებისა, ხელმძღვანელობაზე/ წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის უფლება-მოვალეობები შესაძლოა უფრო დეტალურად მოწესრიგდეს იურიდიული პირის წესდებითა (პარტნიორთა შეთანხმება) და დირექტორთან დადებული ხელშეკრულებით.

23. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, საწარმოს დირექტორთან დადებული ხელშეკრულება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, ყველაზე ახლოს დავალების ხელშეკრულებასთან დგას (იხ. სუსგ საქმე Nას-302-287-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი; Nას-1097-2018, 16 იანვარი, 2019 წელი), დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი სსკ-ის 710.1 მუხლით კი დადგენილია, რომ მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.

24. საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად კი, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

25. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ კომპანიის 13.12.2007წ. პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით (კრების ოქმი N3) მოსარჩელე დაინიშნა კომპანიის დირექტორად; სადავო არაა, რომ პარტნიორთა 13.12.2007წ. კრებაზე დირექტორის გასამრჯელოს შესახებ გადაწყვეტილება არ ყოფილა მიღებული და აღნიშნულის თაობაზე არც შემდგომ ყოფილა გამოვლენილი მხარეთა ორმხრივი ნება; მოსარჩელეს, როგორც დირექტორს, შრომის ანაზღაურება არ მიუღია; დადგენილია ასევე, რომ კომპანიის წესდების 6.2 პუნქტის თანახმად, კომპანიის დირექტორებს ნიშნავს პარტნიორთა კრება და მათთან დებს ხელშეკრულებას (კონტრაქტს); ხოლო 5.8 პუნქტის “ე” ქვეპუნქტის მიხედვით, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას ხელმძღვანელ მუშაკთათვის ანაზღაურების განსაზღვრის შესახებ. ამდენად, წესდების მიხედვით, დირექტორის დანიშვნა და მისი ანაზღაურების განსაზღვრა პარტნიორთა კრების და არა დირექტორის უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ საკითხებს წარმოადგენს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქმეში წარდგენილი კომპანიის დირექტორის (მოსარჩელის) 10.01.2009წ. ბრძანება, რომლის თანახმად, ამ უკანასკნელს დაენიშნა ხელფასი ყოველთვიურად 2 000 აშშ დოლარის ოდენობით (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 50), კომპანიის დირექტორის გასამრჯელოზე შეთანხმების დამადასტურებელ დოკუმენტად ვერ მიიჩნევა და, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი ვერ გახდება.

26. რაც შეეხება საქმეში წარდგენილ კომპანიის ბუღალტერის მიერ ხელმოწერილ „ამონაწერს სახელფასო უწყისიდან“, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს მისაღები აქვს შრომის ანაზღაურება 310 000 აშშ დოლარის ოდენობით (ტ. 1, ს.ფ. 40), ბუნდოვანი და გაურკვეველია რა მონაცემებზე დაყრდნობით შედგა აღნიშნული დოკუმენტი. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება დირექტორის გასამრჯელოზე შეთანხმების ფაქტი, საკასაციო სასამართლო დასახელებულ დოკუმენტს დირექტორისათვის გასამრჯელოს ანაზღაურების შესახებ კომპანიის ვალდებულების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებად ვერ მიიჩნევს. კასატორს ზემოაღნიშნული მსჯელობების საწინააღმდეგო დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომლითაც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

28. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ვ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი