საქმე №ას-176-2024 29 მაისი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ლ.ფ–ძე (აპელანტი, მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.კ–ია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 19 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა, უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ლ.ფ–ძის (შემდგომში მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან საკასაციო საჩივრის ავტორი) საკასაციო საჩივრით დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 დეკემბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა აპელანტის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ თ.კ–იას (შემდგომში მოპასუხე) მიმართ წარდგენილი სარჩელის უარყოფის თაობაზე.

2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ არ დგინდებოდა ქ. თბილისში, ......... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: ......) (შემდგომში, ბინა, სადავო ბინა, სადავო საცხოვრებელი სადგომი ან საცხოვრებელი სადგომი) მოსარჩელის მხრიდან კანონიერად სარგებლობის ფაქტი. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე, რომელსაც ბინა ბებიამ დაუთმო, 1990 წლიდან დღემდე ცხოვრობს აღნიშნულ ბინაში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. მოსარჩელის ბებია, ი.კ–ია კი, დაბადებიდან, 1949 წლიდან ცხოვრობდა მითითებულ ბინაში და იხდიდა გადასახადებს. ეს ყოველივე საკმარისი უნდა ყოფილიყო იმის დასადგენად, რომ რომ მოსარჩელეს საცხოვრებელი სადგომი კანონიერი მესაკუთრისგან, ი.კ–იასგან დათმობილი ჰქონდა გარიგების საფუძველზე.

3. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

3.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში: სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

6. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

7.1. სადავო უძრავი ქონება 1990 წლის 25 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით თ.მ–მა მიჰყიდა ი.კ–იას;

7.2. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათების მიხედვით საცხოვრებელი სადგომი საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა ი.კ–იას სახელზე (უფლების დამდგენი დოკუმენტია 25/05/1990 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება N3-49);

7.3. ი.კ–ია გარდაიცვალა 2005 წლის 23 ნოემბერს და მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონება, სადავო ბინა 2017 წლის 22 ნოემბრის N171366880 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მიიღო შვილმა, ბ.კ–ამ (მოპასუხის მამამ);

7.4. 2022 წლის 5 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა მოპასუხე;

7.5. ლ.მ–ი დაიბადა 1949 წლის 20 ნოემბერს და მისი ქორწინების შემდგომ მიღებული გვარია „ფ–ძე“;

7.6. ლ. ფ–ძე სადავო ბინაში რეგისტრირებულია 2007 წლის 16 იანვრიდან;

7.7. სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ინფორმაციის თანახმად, 1996 წლის მდგომარეობით სს „თ–ის“ #0628.. (ძვ. სააბონენტო ნომერი 53-11..) აბონენტად სააბონენტო ბარათზე რეგისტრირებული იყო ფ–ძე ლ.გ. ას. 1996 წლამდე ინფორმაცია აბონირების შესახებ სს „თ–ში“ არ ინახება ხანდაზმულობის გამო. 2023 წლის 16 აგვისტოს მდგომარეობით სააბონენტო ბარათზე აბონენტად რეგისტრირებულია ფ–ძე ლ.გ.;

7.8. მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელე რომელიც წინამდებარე სარჩელით ითხოვს სადავო ბინის გამოსყიდვას „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში სპეციალური კანონი) შესაბამისად;

7.9. წინამდებარე საქმეზე დაკმაყოფილებულია მოპასუხის შეგებებული სარჩელი და დადგენილია მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან სადავო ბინის გამოთხოვა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება).

8. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შესაფასებელია, წარმოადგენდა თუ არა მოსარჩელე სპეციალური კანონით, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ სუბიექტს - საცხოვრებელი სადგომის კანონიერ მოსარგებლეს და ჰქონდა თუ არა მას საცხორებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლება სადავო ბინის ღირებულების ნაწილის მოპასუხისთვის გადახდის სანაცვლოდ.

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. კანონის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით მოსარგებლედ მიიჩნევა პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

10. პალატის მოსაზრებით, განსახილველ კანონში მითითებული „მფლობელობის უფლების მიღების საფუძვლები“ უნდა გავიგოთ, უპირველეს ყოვლისა, ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, რადგანაც აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა, რომელიც სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) შეიცავდა, თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან. მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა. მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები კუმულატიურადაც არსებობდეს ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანი იყოს სახეზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1000-957-2013, 11 ივნისი, 2015 წელი).

11. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალური სამართლის ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი მტკიცებულებებით. ამ კუთხით პალატა მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.2 მუხლის დათქმაზე, რომლის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა.

12. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ ვლინდება სპეციალური კანონის საფუძველზე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარჩელის მხრიდან კანონიერად სარგებლობის ფაქტი. მოსარჩელეს არცერთი ინსტანციის სასამართლოსთვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მასსა და ბინის მესაკუთრეს შორის დადებული იყო საცხოვრებელიი სადგომით სარგებლობის უფლებით დათმობის შესახებ სასყიდლიანი და არატიპიური ხელშეკრულება.

13. სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან მისი ბებია, ი.კ–ია დაბადებიდან, 1949 წლიდან ცხოვრობდა მითითებულ ბინაში და იხდიდა გადასახადებს, აღნიშნული საკმარისი უნდა ყოფილიყო იმის დასადგენად, რომ 1990 წელს, მოსარჩელეს საცხოვრებელი სადგომი კანონიერი მესაკუთრისგან, ბებიისგან დათმობილი ჰქონდა გარიგების საფუძველზე. იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს არცერთი ინტანციის სასამართლოში არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლებით დათმობის შესახებ გარიგების ფარგლებში ბინის იმჟამინდელი მესაკუთრისთვის (ი.კ–იასთვის) თანხის გადახდას დაადასტურებდა (მას არც კი მიუთითებია მასზე), მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მოსარჩელის ბებია ბინაში 30 წელზე მეტი ხნის მანძილზე ცხოვრობდა, ვერ აქცევს კასატორს სპეციალური კანონით განსაზღვრულ საცხოვრებელი სადგომის კანონიერ მოსარგებლედ. მით უფრო, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ სადავო უძრავი ქონების ამჟამინდელი მესაკუთრის, მოპასუხის, შეგებებული სარჩელის ფარგლებში, დაკმაყოფილებულია მესაკუთრის მოთხოვნა და დადგენილია უძრავი ნივთის (სადავო ბინის) მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა. შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნდა სადავო ბინის ფლობის სამართლებრივად ნამდვილი საფუძველი (ე.ი ის ნივთის არამართლზომიერი მფლობელია). კასატორს კი არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებს გააბათილებდა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

14. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

15. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცისათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე