საქმე №ას-194-2024 16 მაისი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,
თამარ ზამბახიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – შპს „ა–ს“ (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჯ.პ–ა“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 5 ივლისის განჩინებით შპს “ა–სის”(შემდეგში: მოსარჩელე, მოიჯარე, კასატორი) სარჩელი შპს „ჯ.პ–ას“ (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი, აპელანტი, მეიჯარე) მიმართ, დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 96 855 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.
2. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ (მეიჯარემ), მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოიჯარის სარჩელის უარყოფა და მეიჯარის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით, მეიჯარის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
3.1.განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის 1.2. პუნქტის თანახმად, მოიჯარეს დროებით მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაეცა მეიჯარის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება - სასტუმროს შენობა, მდებარე: ქ. თბილისში, ......... (საკადასტრო კოდი .......).
3.2.ხელშეკრულების მიხედვით, მოიჯარე ვალდებული იყო ხელშეკრულების გაფორმების დღეს მეიჯარის ანგარიშზე ჩაერიცხა 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, რომლითაც უზრუნველყოფილი იქნებოდა მეიჯარის გადასახდელი საიჯარო ქირა, პირგასამტეხლო, ზიანი/ზარალი და სხვა მოთხოვნები, რომლებიც შესაძლოა დამდგარიყო ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში; მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2020 წლის 1 მარტამდე მოიჯარე სარგებლობდა საშეღავათო პერიოდით და საიჯარო ქირის დარიცხვა დაიწყებოდა 2020 წლის 1 მარტიდან; ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2023 წლის 1 მარტამდე პერიოდი.
3.3.მხარეთა შორის, 2020 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა ხელშეკრულება, 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების დამატებითი პირობების შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, ქვეყანაში არსებული პანდემიური მდგომარეობიდან გამომდინარე მხარეთა შეთანხმებით, 2020 წლის 1 აგვისტოდან 2020 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით საიჯარო ქირა და გადახდის წესი განისაზღვრა ამ ხელშეკრულების შესაბამისად. შეთანხმების თანახმად, მოიჯარემ იკისრა ვალდებულება ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში - 2020 წლის 1 აგვისტოდან 2020 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, მეიჯარეს გადაუხადოს საიჯარო ქირა მოგების 80%-ის ოდენობით. დადგენილია, რომ 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმებით შეწყდა 2021 წლის იანვარში.
3.4.მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ წარმოდგენილი სარჩელით მოითხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო მის მიერ გადახდილი საგარანტიო თანხის უკან დაბრუნება, ხოლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა, საიჯარო ქირის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის უდავოა, რომ იჯარის ხელშეკრულება შეწყვეტილია. მთავარი სადავო გარემოებაა 2020 წლის 1 მარტიდან 2020 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდი და ასევე 2021 წლის იანვრის საიჯარო ქირის გადახდის საკითხი.
3.5.მოსარჩელის (მოიჯარის) განმარტებით, მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის გადახდისაგან გათავისუფლების თაობაზე, 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოდში. აღნიშნული სადავო გარემოება დადგენილად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლომ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნის გაზიარების შემთხვევაში არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, ხოლო თუ დადგინდება, რომ ასეთი შეთანხმება მხარეთა შორის არ არსებობს და მოპასუხის (მეიჯარის) შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს, საგარანტიო თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნას საფუძველი ეცლება.
3.6.მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, 2020 წლის 21 მარტს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა. საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებასთან ერთად ჩაიკეტა საზღვრები თითქმის ყველა სხვა ქვეყანასთან. საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 23 მარტის #181 დადგენილებით „საქართველოში ახალი კორონავირუსის გავრცელების აღკვეთის მიზნით გასატარებელი ღონისძიებების დამტკიცების შესახებ“ აიკრძალა სასტუმროების ფუნქციონირება, როგორც ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება. იგივე აკრძალვა დარჩა ძალაში ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის გაუქმების შემდეგ. კერძოდ, საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 23 მაისის #322 დადგენილებით „იზოლაციისა და კარანტინის წესების დამტკიცების შესახებ“ ძალაში დარჩა სასტუმროს ფუნქციონირების აკრძალვა. შესაბამისად, მოსარჩელეს არ ჰქონდა უფლება იჯარით აღებული ფართი გამოეყენებინა ეკონომიკური საქმიანობისთვის და მისგან მიეღო სარგებელი. გარდა აღნიშნულისა, მოიჯარეს ხელშეკრულების შესაბამისად, საიჯარო ქირა უნდა გადაეხადა მას შემდეგ, რაც მეიჯარე ამოწერდა ანგარიშ-ფაქტურას. საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ ამ პერიოდზე ანგარიშ-ფაქტურები მოპასუხეს არ ამოუწერია.
3.7.მოპასუხის (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, მეიჯარე საწარმო) წარმომადგენლის განმარტებით, მსგავსი შეთანხმება მხარეთა შორის არ ყოფილა. მართალია, ქვეყანაში გმოცხადებული იყო პანდემია, თუმცა მთავრობის 2020 წლის 23 მაისის დადგენილების შესაბამისად, მოიჯარეს (მოსარჩელეს) შეეძლო სასტუმროს ფუნქციონირება აღედგინა და გამოეყენებინა ის საკარანტინე ზონად. აღნიშნული დადგენილებით, 2020 წლის 2 ივნისიდან სასტუმროებს მიეცათ საქმიანობის უფლება ჯანდაცვის სამინისტროს შესაბამისი დასკვნის საფუძველზე. მოიჯარეს ეკისრება ვალდებულება გადაიხადოს საიჯარო ქირა. შესაბამისად, პანდემია ამ ვალდებულების შესრულებას ხელს ვერ შეუშლიდა. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოიჯარე ვალდებულია მეიჯარეს გადაუხადოს ქირა, რომლის ოდენობაც შეადგენს 59 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში.
3.8. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის (მეიჯარის) პოზიცია, რომლის თანახმადაც, ვინაიდან მოსარჩელე მიუთითებდა მხარეთა შორის არსებული ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის გადახდისგან გათავისუფლების თაობაზე, 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოდში, სწორედ მას უნდა წარმოედგინა აღნიშნული შეთანხმების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.
3.9. სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა 2019 წლის 23 დეკემბრის იჯარის ხელშეკრულება, რომლის 5.1. პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირა შეადგენდა 59 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, ხოლო 5.3. პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირის დარიცხვა დაიწყებოდა 2020 წლის 1 მარტიდან. მოსარჩელის განმარტებით, ის საიჯარო ქირას იხდიდა მოპასუხის მიერ გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურის საფუძველზე, ხოლო სადავო პერიოდში მეიჯარეს ასეთი ანგარიშ-ფაქტურა არ გამოუწერია. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით ხელშეკრულების 5.4. პუნქტის მიხედვით, საიჯარო ქირის გადახდა მოიჯარის მიერ მოხდებოდა ყოველთვიურად წინასწარ, მეიჯარის მიერ ატვირთული ანგარიშფაქტურის საფუძველზე. თუმცა სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებიდან მხოლოდ 2020 წლის 15 ოქტომბერს გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურა (ს.ფ. 68) შეიცავს მომსახურების დასახელებად იჯარის ღირებულებას, ხოლო სხვა ანგარიშ-ფაქტურებში მომსახურების დასახელებად მითითებულია კომუნალური ხარჯები. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა პერიოდის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რაც იჯარის ღირებულებას შეეხებოდა, წარმოდგენილი არ არის, სხვა პერიოდის დავალიანება სადავო არ გამხდარა.
3.10. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით გამოსაკვლევია, თუ რამდენად არის აუცილებელი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა და მისი არარსებობა წარმოადგენს თუ არა მოიჯარის გათავისუფლების საფუძველს საიჯარო ქირის გადახდისგან. ამასთან, მნიშვნელოვანია გარემოება, რომ იჯარის ხელშეკრულება დადებულია წერილობითი ფორმით. შესაბამისად, მასში ცვლილებაც წერილობითი ფორმით უნდა შევიდეს. მოსარჩელემ (მოიჯარემ) აღნიშნა, რომ მხარეები ზეპირად შეთანხმდნენ 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოდში საიჯარო ქირის გადახდისგან გათავისუფლებაზე, რასაც არ ეთანხმება აპელანტი (მეიჯარე). ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც ფაქტობრივი გარემოება სადავოა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა მიუთითოს, რა მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის გადახდისაგან გათავისუფლების თაობაზე 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოდში.
3.11. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის ასევე სადავოა 2021 წლის იანვრის საიჯარო ქირის გადახდის საკითხი, რასთან დაკავშირებითაც არ უმსჯელია პირველი ინსტანციის სასამართლოს. ამ მხრივ სასამართლომ უნდა შეაფასოს მხარეთა შორის არსებული წერილები. როგორც მტკიცებულებებით ირკვევა, 2021 წლის იანვარში მოსარჩელე (მოიჯარე) არ გამოთქვამდა თანხმობას, გადაეხადა 59000 აშშ დოლარი საიჯარო ქირის სახით (ს.ფ. 57) და, ვინაიდან ხელშეკრულების პირობების ცვლილებაზე მხარეები ვერ თანხმდებოდნენ, მოსარჩელის (მოიჯარის) 2021 წლის 15 იანვრის წერილით (ს.ფ.62-64) იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა, თუმცა მოსარჩელე აგრძელებდა ქონებით სარგებლობას, ვინაიდან მას მეიჯარის 2021 წლის 21 იანვრის წერილით (ს.ფ. 126-127) მიეცა გაფრთხილება ქონების დატოვების შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც 2021 წლის იანვრის თვეზე მხარეთა შორის დამატებითი შეთანხმება არ დგინდება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა შეაფასოს საიჯარო ქირის გადახდის საკითხი, რაზეც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია.
4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
4.1. მოსარჩელემ (მოიჯარემ) საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
4.2. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც დადგინდა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ანგარიშ-ფაქტურებიდან მხოლოდ 2020 წლის 15 ოქტომბერს გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურა შეიცავს მომსახურების დასახელებად იჯარის ღირებულებას. კასატორის განმარტებით, სარჩელში წარმოდგენილია საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რომლებიც ეხება 2020 წლის აგვისტოს და სექტემბრის იჯარას. ორივე დოკუმენტში მითითებულია შემდეგი ტექსტი „იჯარის ღირებულება ხელშეკრულების თანახმად“. 2020 წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში მოსარჩელეს მოგება არ მიუღია, შესაბამისად, 2020 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულების თანახმად, მას არ ჰქონდა გადასახდელი მოპასუხისთვის საიჯარო ქირა. შემდგომი პერიოდის საიჯარო ქირა მოსარჩელეს არ გადაუხდია, ვინაიდან მოპასუხემ შეატყობინა, რომ აპირებდა ხელშეკრულების შეწყვეტას, საგარანტიო თანხის 100 000 აშშ დოლარის და მოსარჩელის ინვენტარის დატოვებას. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეებმა შეამცირეს მოთხოვნა და გაქვითეს ურთიერთმოთხოვნები. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორი ითხოვს მოპასუხისთვის 96 855 აშშ დოლარისადა არა 100 000 აშშ დოლარის დაკისრებას.
4.3. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ გამოსაკვლევია, რამდენად არის აუცილებელი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა და მისი არარსებობა წარმოადგენს თუ არა მოიჯარის საიჯარო ქირის გადახდისგან გათავისუფლების საფუძველს. მოსარჩელის შეფასებით, აღნიშნულ საკითხთან დაკვშრებით პირველი ინსტანციის სასამართლო დამატებით ვერაფერს გამოიკვლევს, ვინაიდან ხელშეკრულებაში ნათლად წერია, რომ საიჯარო ქირის გადახდა ხორციელდება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეს (მოიჯარეს) ყველა ის თანხა, რაც გამოწერილ ანგარიშ-ფაქტურებშია მითითებული, დაფარული აქვს, ხოლო სადავო პერიოდში, 2020 წლის მარტიდან აგვისტომდე, ასევე - 2021 წლის იანვარში მოპასუხეს (მეიჯარეს) ანგარიშ-ფაქტურები არ გამოუწერია.
4.4. კასატორის მორიგი პრეტენზიის თანახმად, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილება მხოლოდ წერილობით უნდა განხორციელებულიყო. მოსარჩელის განმარტებით, მსგავსი შეთანხმება მხარეებს შორის არ არსებობდა. ამასთან, გაუგებარია მხარეთა შეთანხმება იმ პერიოდში, როდესაც ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო საიჯარო ფართით სარგებლობა, მოიჯარის საიჯარო ქირისგან გათავისუფლება საერთოდ წარმოადგენს თუ არა ცვლილებას ხელშეკრულებაში. ასევე გაუგებარია სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის ზეპირი შეთანხმების არსებობის კვლევა და განმარტება, რომ ხელშეკრულებაში ცვლილებები მხოლოდ წერილობით უნდა შესულიყო.
4.5. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ იმსჯელა 2021 წლის იანვრის თვის საიჯარო ქირასთან დაკავშირებით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმებით შეწყდა 2021 წლის იანვრიდან. საქმეში წარმოდგენილია მოპასუხის წარმომადგენლის მიერ მოსარჩელის წარმომადგენლისთვის გაგზავნილი ელექტრონული წერილი, საიდანაც ირკვევა, რომ მოპასუხეს (მეიჯარეს) სურდა 2021 წლის 1 იანვრიდან იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტა. შესაბამისად მოსარჩელისთვის (მოიჯარისათვის) შეუძლებელი გახდა საიჯარო ფართით სარგებლობა. ფაქტი, რომ 2021 წლის იანვარშიც სასტუმრომ მიიღო მცირე შემოსავალი, გამოწვეული იყო დეკემბერში შემოსული სტუმრებით. კასატორს მოპასუხისთვის გაგზავნილი აქვს შეტყობინება, რომ არ იყო თანახმა ხელშეკრულების ძველი პირობებით გაგრძელებაზე (59 000 აშშ დოლარის საიჯარო ქირის გადახდა). წერილობით კომუნიკაციას წინ უსწრებდა ზეპირი მოლაპარაკებები. მოსარჩელე მოქმედებდა 2020 წლის 1 აგვისტოს შეთანხმებით განსაზღვრული წესის შესაბამისად და ცდილობდა კვლავ მიეღწია რაიმე სახის შეთანხმებისთვის მეიჯარესთან. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა 2021 წლის 21 იანვრის წერილზე და აღნიშნა, რომ თითქოს ამ წერილით დასტურდებოდა მოსარჩელის მხრიდან სასტუმროთი სარგებლობის ფაქტი. აღნიშნულ შემთხვევაშიც სასამართლომ იმსჯელა იმ საკითხზე, რომელიც მხარეებს შორის სადავო არ იყო. თავად მოპასუხე საიჯარო ქირის გადახდას ითხოვს მხოლოდ 2021 წლის 15 იანვრამდე. 2021 წლის 21 იანვარს სასტუმროთი სარგებლობის ფაქტზე მითითება აბსურდულია იმ მოვლენების გათვალისწინებით, რაც 2021 წლის იანვარში მოხდა. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოპასუხე (მეიჯარე) თვითნებურად დაეუფლა მოსარჩელის ინვენტარს და უარს აცხადებდა მის დაბრუნებაზე. აღნიშნული საკითხი საბოლოოდ მოლაპარაკებით გადაწყდა, თუმცა დასტურდება, რომ მოპასუხეს (მეიჯარეს) სასტუმროზე სრული წვდომა გააჩნდა. სხვაგვარად ის ვერ შეძლებდა, თვითნებურად დაუფლებოდა მოსარჩელის (მოიჯარის) ინვენტარს. გადაბრების მოთხოვნა, რომელიც 2021 წლის 21 იანვრის წერილშია გაჟღერებული, ეხება არა სასტუმროს მფლობელობის გადაცემას, არამედ საიჯარო ქონების დათვალიერებას და აღრიცხვას.
4.6. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის შეფასებით სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმ საკითხების გამოკვლევის თაობაზე, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლომ უკვე გამოიკვლია დაუსაბუთებელია.
4.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 მარტის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის (მოიჯარის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
6. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.
7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
8. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია სწორად დაუბრუნა თუ არა სააპელაციო სასამართლომ საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
9. სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლებს განსაზღვრავს სსსკ-ის 385-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები), სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი სააპელაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. ამრიგად, აღნიშნული მუხლი, ერთი მხრივ, უთითებს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის დაბრუნების საფუძვლებზე, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლოს აძლევს უფლებას, ამ საფუძვლების არსებობისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელების სტანდარტიდან გამომდინარე, შეაფასოს, რა უფრო მართებულია - მის მიერ გადაწყვეტილების გამოტანა თუ საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნება (იხ. სუსგ-ები: N ას-1234-1175-2014, 23.02.2015წ.; N ას-1167-2019, 22.07.2020წ; N ას-942-2021, 11.03.2022წ; N ას-1147-2021, 31.03.2023წ; N ას-785-2022, 6.04.2023წ; N ას-824-2022, 25.05.2023წ; N ას-1136-2023, 16.112023წ; N ას-1303-2023, 26.01.2024წ.).
10. ზემოაღნიშნული განპირობებულია სამართლიანი სასამართლოს უფლებით, რომელიც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად, ადამიანის ერთ-ერთი ძირითადი უფლებაა და თავის თავში მოიცავს ადამიანის უფლებას მისი საქმე გონივრულ ვადაში, სწრაფად და ეფექტიანად განიხილოს სასამართლომ (Profitis and Others v. Greece, §93; Tierce v. San Marino, §31; Surmeli v. Germany [GC], §129; Capuano v. Italy, §§30-31; Versini v. France, §29), რაც წარმოშობს სახელმწიფოს ვალდებულებას ისე მოაწყოს თავისი სამართლებრივი სისტემა, რომ სასამართლოებმა უზრუნველყონ თითოეული პირის უფლება გონივრულ ვადაში მიაღწიოს საბოლოო გადაწყვეტილებას დავაზე, რომელიც მისი სამოქალაქო უფლებებისა და მოვალებების განხორციელებას ეხება (Scordino v. Italy (no.1) [GC] §183, Surmeli v. Germany [GC], § 129). თუმცა, ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი მოითხოვს რა, რომ მართლმსაჯულება იყოს სწრაფი და ეფექტიანი, ხაზს უსვამს, რომ ამით არ უნდა დაზარალდეს მართლმსაჯულების სწორად (სათანადოდ) განხორციელების პრინციპი (Von Maltzan and Others v. Germany (dec.) [GC], §132), რომელიც სამართლიანი სასამართლოს უფლების უფრო ზოგადი პრინციპია (იხ. სუსგ №ას-1167-2019, 22.07.2020წ.).
11. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის საქმის უკან დაბრუნების მართებულობის შეფასებისას, სასამართლომ, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაითვალისწინოს: 1. რა პროცესუალური გარემოებები მიუთითებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის უკან დაბრუნებაზე; 2. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, რამდენად მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება და 3. ხომ არ გამოიწვევს ეს საქმის უსაფუძვლოდ გაჭიანურებას (იხ. სუსგ N ას-1118-1145-2011, 10.01.2012წ; N ას-1234-1175-2014, 23.02.2015წ; N ას-209-196-2015, 30.07.2015წ; №ას-825-791-2016, 12.06.2017წ; №ას-8-2023, 25.05.2023წ; N ას-1303-2023, 26.01.2024წ).
12. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საპროცესო კანონის მიხედვით სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება და არ დააბრუნოს საქმე უკან, როდესაც არ არსებობს მისი იურისდიქციიდან გამომდინარე შეზღუდვები და მხარეთა პროცესუალური უფლებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით საქმის უკან დაბრუნების აუცილებლობა (იხ. სუსგ-ები: N ას-1118-1145-2011, 10.01.2012წ.; Nას-173-2021, 31.01.2021წ; N ას-1303-2023, 26.01.2024წ). აღნიშნულს მოითხოვს, აგრეთვე, რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპები, რომლებიც გულისხმობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე, საქმის არსებითად განმხილველი, ფაქტობრივი გარემოებების დამდეგნი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც თვითონ მას რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება მხარეთა შეჯიბრების პრინციპის დასაცავად (იხ. სუსგ N ას-657-618-2012, 10.12.2012წ.; N ას-1308-1234-2012, 4.02.2013წ.; N ას-1136-2023, 16.11.2023წ; N ას-1303-2023, 26.01.2024წ).
13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ი) 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც, ხოლო 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. 581-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც.
14. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ (მოიჯარემ) მოითხოვა, ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო, მის მიერ გადახდილი საგარანტიო თანხის უკან დაბრუნება, ხოლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ (მეიჯარემ) საიჯარო ქირის გადახდა. მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ იჯარის ხელშეკრულება შეწყვეტილია. მთავარი სადავო გარემოებაა 2020 წლის 1 მარტიდან 2020 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდი და 2021 წლის იანვრის საიჯარო ქირის გადახდის საკითხი.
15. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებასა და საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას საფუძვლად დაუდო შემდეგი დასაბუთება:
16. მოიჯარის წარმომადგენლის განმარტებით, 2020 წლის 21 მარტს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა. საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებასთან ერთად ჩაიკეტა საზღვრები თითქმის ყველა სხვა ქვეყანასთან. საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 23 მარტის #181 დადგენილებით „საქართველოში ახალი კორონავირუსის გავრცელების აღკვეთის მიზნით გასატარებელი ღონისძიებების დამტკიცების შესახებ“ აიკრძალა სასტუმროების ფუნქციონირება, როგორც ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება. იგივე აკრძალვა დარჩა ძალაში ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის გაუქმების შემდეგ. კერძოდ, საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 23 მაისის #322 დადგენილებით „იზოლაციისა და კარანტინის წესების დამტკიცების შესახებ” ძალაში დარჩა სასტუმროს ფუნქციონირების აკრძალვა. შესაბამისად, მოსარჩელეს არ ჰქონდა უფლება იჯარით აღებული ფართი გამოეყენებინა ეკონომიკური საქმიანობისთვის და მისგან მიეღო სარგებელი. გარდა აღნიშნულისა, მოიჯარეს ხელშეკრულების შესაბამისად, საიჯარო ქირა უნდა გადაეხადა მას შემდეგ, რაც მეიჯარე ამოწერდა ანგარიშ-ფაქტურას. საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ ამ პერიოდზე ანგარიშ-ფაქტურები მოპასუხეს (მეიჯარეს) არ ამოუწერია.
17. მოპასუხის (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე) წარმომადგენელი განმარტავს, რომ მსგავსი შეთანხმება მხარეთა შორის არ ყოფილა. მართალია, ქვეყანაში იყო პანდემია, თუმცა მთავრობის 2020 წლის 23 მაისის დადგენილების შესაბამისად, მოიჯარეს შეეძლო სასტუმროს ფუნქციონირება აღედგინა და გამოეყენებინა ის საკარანტინე ზონად. აღნიშნული დადგენილებით, 2020 წლის 2 ივნისიდან სასტუმროებს მიეცათ საქმიანობის უფლება ჯანდაცვის სამინისტროს შესაბამისი დასკვნის საფუძველზე. მოიჯარეს ეკისრება ვალდებულება გადაიხადოს საიჯარო ქირა. შესაბამისად, პანდემია ამ ვალდებულების შესრულებას ხელს ვერ შეუშლიდა. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოიჯარე ვალდებულია მეიჯარეს გადაუხადოს ქირა, რომლის ოდენობაც შეადგენს 59 000 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში.
18. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ვინაიდან მოსარჩელე მიუთითებდა მხარეთა შორის არსებულ ზეპირ შეთანხმებაზე 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის გადახდისგან გათავისუფლების თაობაზე, 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოდში, სწორედ მას უნდა წარმოედგინა აღნიშნული შეთანხმების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.
19. მნიშვნელოვანია 2019 წლის 23 დეკემბრის იჯარის ხელშეკრულება, რომლის 5.1. პუნქტის თანახმად საიჯარო ქირა შეადგენდა 59 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, ხოლო 5.3 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირის დარიცხვა დაიწყებოდა 2020 წლის 1 მარტიდან. მოსარჩელემ (მოიჯარემ) განმარტა, რომ საიჯარო ქირას იხდიდა მოპასუხის (მეიჯარის) მიერ გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე, ხოლო სადავო პერიოდში ანგარიშ-ფაქტურა გამოწერილი არ ყოფილა.
20. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხელშეკრულების 5.4 პუნქტის მიხედვით საიჯარო ქირის გადახდა მოიჯარის მიერ მოხდებოდა ყოველთვიურად წინასწარ, მეიჯარის მიერ ატვირთული ანგარიშ-ფაქტურის საფუძველზე. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებიდან მხოლოდ 2020 წლის 15 ოქტომბერს გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურა შეიცავს მომსახურების დასახელებად იჯარის ღირებულებას, ხოლო სხვა ანგარიშ-ფაქტურებში მომსახურების დასახელებად მითითებულია კომუნალური ხარჯები. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა პერიოდის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რაც იჯარის ღირებულებას შეეხებოდა წარმოდგენილი არ არის, სხვა პერიოდის დავალიანება სადავო არ გამხდარა.
21. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ დამატებით გამოსაკვლევი და დასადგენია, თუ რამდენად არის აუცილებელი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების გამოწერა და მისი არარსებობა წარმოადგენს თუ არა მოიჯარის საიჯარო ქირის გადახდისგან გათავისუფლების საფუძველს. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ ვინაიდან იჯარის ხელშეკრულება დადებულია წერილობითი ფორმით, მასში ცვლილებაც წერილობით ფორმით უნდა შევიდეს.
22. მოსარჩელის განმარტებით მხარეები ზეპირად შეთანხმდნენ 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოში საიჯარო ქირის გადახდისგან გათავისუფლებაზე, რასაც არ ეთანხმება მოპასუხე. სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც სადავოა ფაქტობრივი გარემოება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა მიუთითოს, რა მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება 2019 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის გადახსიდგან გათავისუფლების თაობაზე, 2020 წლის მარტიდან 2020 წლის აგვისტომდე პერიოდში. ამ ნაწილში, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით საყურადღებოა სარჩელის მე-9 ფაქტობრივი გარემოება (იხ. ტ.1, ს.ფ.6-7) და მის პასუხად წარდგენილი შესაგებელი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 187).
23. მხარეთა შორის ასევე სადავოა 2021 წლის იანვრის საიჯარო ქირის გადახდის საკითხი, რასთან დაკავშირებითაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია.
24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ შესაფასებელია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ერთობლივად, კერძოდ, მხარეთა შორის არსებული წერილები. როგორც მტკიცებულებებით დგინდება 2021 წლის იანვარში მოსარჩელე არ გამოთქვამდა თანხმობას, გადაეხადა 59 000 აშშ დოლარი საიჯარო ქირა და, ვინაიდან ხელშეკრულების პირობების ცვლილებაზე მხარეები ვერ თანხმდებოდნენ, 2021 წლის 15 იანვრის წერილით იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა, თუმცა მოსარჩელე აგრძელებდა ქონებით სარგებლობას, ვინაიდან მას 2021 წლის 21 იანვრის წერილით მეიჯარის (მოპასუხის)_ მხრიდან მიეცა გაფრთხილება ქონების დატოვების შესახებ. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც 2021 წლის იანვრის თვეზე მხარეთა შორის დამატებით შეთანხმება არ დგინდება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს საიჯარო ქირის გადახდის საკითხი, რაზეც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლოს არ უმსჯელია.
24.1. მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლო ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენი სასამართლოა, მის მიერ საქმის ხელახლა განსახილველად ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების საკანონმდებლო მოწესრიგება სწორედ იმას ისახავს მიზნად, რომ დავა მხარეთა კანონის წინაშე თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების დაცვით წარიმართოს, მხარეებს მიეცეთ საკუთარი პოზიციის დამტკიცების და მოწინააღმდეგის მტკიცების გაბათილების შესაძლებლობა იმ ეფექტური საპროცესოსამართლებრივი შესაძლებლობით, რაც კანონმდებლობითაა დადგენილი და, სულ მცირე, ორი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან საქმის არსებითად განხილვას გულისხმობს, რადგან საკასაციო სამართალწარმოება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფატქობრივი გარემოებების მხოლოდ სამართლებრივი დასაბუთებულობის კვლევისა და შემოწმების საპროცესო ეტაპია.
25. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 9.12.2013წ.; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 .03.2017 წ., §187; ).
26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაყრდნობით, რაც გულისხმობს ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ დამამტკიცებელ ან გამაქარწყლებელ მტკიცებულებებზე მითითებას სწორედ მხარეთა მიერ. სასამართლოში საქმის წარმოებისას მხარეებს ეძლევათ შესაძლებლობა, წარადგინონ მოწინააღმდეგის პოზიციის გამაბათილებელი მტკიცებულებები და გაამყარონ საკუთარი მტკიცება. შესაბამისად, უზენაესი სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა, რომ დავის საგნიდან გამომდინარე, საქმეში მოთავსებული მტკიცებულებათა (იხ. წინამდებარე განჩინების 19-24 პუნქტები) ყოველმხრივი გამოკვლევის გარეშე, შეუძლებელია დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღება. “სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე, საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება“...(იხ. სუსგ-ები N ას-471-450-2015, 30.10.2015წ; N ას-973-922-2015, 16.02.2016წ; N ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; N ას-1132-1088-2016, 17.02.2017წ; N ას-942-2021, 11.03.2022წ.)
27. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.
28. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
29. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას- 1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ.).
30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა კანონის წინაშე თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების გათვალისწინებით, მართებულია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები, შეესაბამისად, სსსკ-ის 385-ე მუხლი სწორად გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ, რადგან ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სამართალწარმოების ეტაპზე დამატებით არის გამოსაკვლევი საქმეში არსებული მტკიცებულებები და დასადგენია სხვა გარემოებებიც, რომელთა გარეშე შეუძლებელია საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღება.
32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
33. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
34. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. მსგავს საკითხებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა არსებობს, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება.
35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.
36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 407.1-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „ა–სის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. შპს „ა–სს“ (ს/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ა.ნ–ას მიერ 01.03.2024 წელს #20787600749 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: მ. ერემაძე
თ. ზამბახიძე
