საქმე №ას-1317-2020 8 აპრილი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ლ.ლ–ძე, ლ.ქ–ძე, მ.მ–ი (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ბ–ძე (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავ ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ნ.ბ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში“) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა სრულად; მოსარჩელე ცნობილ იქნა ჭიათურის რაიონში, სოფელ ........ მდებარე აწ გარდაცვლილი შ.ქ–ძის (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) დანაშთ ქონებაზე (ს/კ ......., ს/კ .......) მემკვიდრედ და მესაკუთრედ; შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა - ლ.ლ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ლ.ქ–ძისა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და მ.მ–ის (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“ ან „მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში“), თითოეულის გარდაცვლილი მამკვიდრებლის დანაშთი ქონებიდან ¼ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ - არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელე და მოპასუხეები არიან დები. მათი მამა - ნ.ქ–ძე გარდაიცვალა 1994 წელს, ხოლო დედა - მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1997 წლის 16 აპრილს;

2.2. მამკვიდრებლის დანაშთი სადავო უძრავი ქონება (ს/კ ....... და ს/კ .......) - მიწის ნაკვეთი, საცხოვრებელი და დამხმარე შენობა-ნაგებობები მდებარეობს ჭიათურის რაიონის სოფელ ........;

2.3. ჭიათურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ 10.09.2014წ. გაცემული ცნობის თანახმად, მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ........ ადმინისტრაციული ერთეულის სოფელ ......... მისი გარდაცვალების დღიდან მის ქონებას დაეუფლა და დღესაც ფლობს, მართავს მისი შვილი - მოსარჩელე (იხ. ს/ფ 38);

2.4. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 01 აპრილის გადაწყვეტილებით (საქმე N3/5-2014) მეორე მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელის სახელზე გაცემული 1995 წლით დათარიღებული N173 მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც მოსარჩელემ საკუთრებაში დაირეგისტრირა სადავო უძრავი ქონება (იხ. ს/ფ 69-82). აღნიშნული გადაწყვეტილება გახდა უძრავ ქონებაზე (ს/კ ....... და ს/კ .......) მოსარჩელის საკუთრების რეგისტრაციის გაუქმების საფუძველი.

3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის სადავოა დედის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე საკუთრების უფლება. მოსარჩელის განმარტებით, იგი არის მამკვიდრებლის ანდერძისმიერი მემკვიდრე, რომელიც ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა დედის სამკვიდრო ქონებას და რის გამოც ცნობილ უნდა იქნეს დედის მთლიან სამკვიდრო ქონებაზე მესაკუთრედ. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების განმარტებით, ძირითადი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ანდერძი არ არის ნამდვილი, შესაბამისად, მისი მოთხოვნა ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა. თუმცა, ისინი ადასტურებენ ძირითადი მოსარჩელის კანონისმიერ მემკვიდრეობას სამკვიდრო ქონების ¼ ნაწილში, რომლის მიხედვითაც დედის დანაშთი ქონების ¼ - ¼ წილის მესაკუთრედ ცნობილ უნდა იქნეს ოთხივე შვილი.

4. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 1507-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებით და განმარტა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ანდერძის შედგენის თარიღად დაფიქსირებულია 1996 წლის 16 ოქტომბერი ანუ 1997 წლის 25 ნოემბრამდე პერიოდი, ანდერძის შეფასების მიზნით გამოყენებული უნდა იქნეს 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი.

5. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 546-ე და 551-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ ანდერძი შედგენილი არ იყო კანონის მოთხოვნათა დაცვით. კერძოდ, შედგენილი არ იყო თვით მამკვიდრებლის მიერ და მასზე მხოლოდ მისი ხელმოწერა იყო. გარდა ამისა, ანდერძი ხელმოწერილი იყო არაუფლებამოსილი პირების მიერ (საკრებულოს გამგეობის თავმჯდომარის, გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის, ინსპექტორის, საგადასახადოს ინსპექტორის მიერ), ანდერძში დათქმის გარეშე იყო გადასწორებული გვარი „ქ–ძე“, სახელი „შ.“ და „ნ.“. ანდერძი არ იყო გატარებული სარეესტრო წიგნში და არ ჰქონდა რეესტრის ნომერი. ამასთან, იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი შინაურული ანდერძის ინსტიტუტს არ იცნობდა, რის გამოც მოსარჩელის მოსაზრება წარმოდგენილი ანდერძის შინაურულ ანდერძად მიჩნევის თაობაზე სასამართლომ არ გაიზიარა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ანდერძისმიერი მემკვიდრეობა სახეზე არ იყო.

6. რაც შეეხება კანონისმიერი მემკვიდრეობის საფუძვლით სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადგენასა და სამკვიდრო ქონებაზე მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნას, პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1997 წლის 16 აპრილს. ამდენად, მისი სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით ასევე გამოყენებული უნდა ყოფილიყო 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი. სასამართლომ იხელმძღვანელა მითითებული კოდექსის 539-ე, 540-ე, 542-ე, 544-ე მუხლებით და 556-ე მუხლით, რომლის თანახმად, იმისთვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ; აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

7. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ იმ ფაქტის დასადასტურებლად, რომ მამკვიდრებლის სამკვიდრო კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში მიღებული აქვს, მიუთითა ჭიათურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ 10.09.2014წ. გაცემულ ცნობაზე, ასევე კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებებზე, რომლითაც დგინდებოდა, რომ დედის დანაშთი სამკვიდროს საკუთრებაში აღრიცხვის ნება დედის გარდაცვალებისთანავე გამოავლინა მოსარჩელემ და ამ მიზნით განახორციელა მოქმედებები, კერძოდ, მოახდინა საკომლო წიგნში არასწორი ჩანაწერის განხორციელება და მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენა, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებებით ბათილად იქნა ცნობილი.

8. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მიერ მითითებული მტკიცებულებები ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ მან გამოხატა ნება გამხდარიყო სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე და ფაქტობრივად დაეუფლა კიდეც მას მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, რაც ამ ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების აღიარებისათვის საკმარის საფუძველს წარმოადგენდა.

9. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებს, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ისინი აწ გარდაცვლილი დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან თითოეულის მიერ ¼ წილზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლად მიუთითებენ ამ ქონების ფაქტობრივ დაუფლებაზე, რაც, მათი მოსაზრებით, დასტურდება საქმეში განთავსებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით, თუმცა სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ასეთი ფაქტი დაფიქსირებულია გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში, როგორც მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, ხოლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით ასეთი დადგენილი არ ყოფილა. ამასთან, სხვა მტკიცებულება, რაც შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეთა მიერ დედის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდროს მიღებას დაადასტურებდა, წარმოდგენილი არ ყოფილა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებს აწ გარდაცვლილი დედის დანაშთი სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით არ მიუღიათ, რაც გამორიცხავდა ამ ქონების ¼ ნაწილზე თითოეულის საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას.

10. რაც შეეხება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ იმ ფაქტს, რომ დედის დანაშთი ქონება ფაქტობრივად მიიღო მოსარჩელეთა ძმამ - მ. ქ–ძემ, რომლის გარდაცვალების შემდეგ, ეს ქონება მიიღო ოთხივე დამ თანაბარი წილით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოპასუხე მხარემ მოსარჩელის სარჩელზე მარტივი წერილობითი შესაგებელი წარადგინა, სადაც მხოლოდ ის მიუთითა, რომ არ ეთანხმებოდნენ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს ანდერძის ნაწილში, ასევე სადავო უძრავ ქონებას დაუფლებულები იყვნენ მემკვიდრეობით. როგორც შესაგებელში, ისე შეგებებულ სარჩელში არსად არის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა მათი ძმის, მ. ქ–ძის დანაშთი ქონების დაუფლების გზით მიიღეს სადავო უძრავი ქონება. ეს გარემოება გაცხადებული იქნა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, რაზედაც პროტესტი განაცხადა მოსარჩელემ, თუმცა, თავის მხრივ, აღნიშნა, რომ მათი ძმა წარმოადგენდა დამოუკიდებელი კომლის წევრს, რომელსაც ცალკე გააჩნდა 3000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რაც ასევე დადგენილი იყო 08.02.2011წ გადაწყვეტილებით და, რომ დედის სამკვიდრო ძმას არ მიუღია, ხოლო მისმა დებმა მემკვიდრეობით მიიღეს სწორედ ძმის დანაშთი ქონება, რასაც დედის სამკვიდროსთან რაიმე შეხება არ ჰქონია. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი შეფასება მიეცა იმ ფაქტისთვის, რაზედაც შესაგებელსა თუ შეგებებულ სარჩელში მითითება არ ყოფილა და ამ გზით დაედგინა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეთა მიერ სადავო ქონების მიღების ფაქტი.

11. სააპელაციო პალატის მითითებით, რომც ჩაითვალოს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა შესაბამის საპროცესო ეტაპზე განაცხადეს მათი ძმის მეშვეობით დედის დანაშთი ქონების მიღების ფაქტი, მხოლოდ ფაქტზე მითითება ვერ ჩაითვლება სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებლად, ვინაიდან არანაირი სარწმუნო მტკიცებულება აღნიშნულის დასადასტურებლად მათ არ წარმოუდგენიათ. რაც შეეხება საქმეზე წარმოდგენილ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებებს, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ გადაწყვეტილებების აღწერილობით ნაწილში დაფიქსირებულია მხოლოდ მხარეთა მოსაზრებები და მოთხოვნები. გადაწყვეტილებათა სამოტივაციო ნაწილით არათუ არ ყოფილა დადგენილი ნ. ქ–ძის მიერ დედის დანაშთი ქონების მიღების ფაქტი, არამედ დადგენილი იქნა, რომ ნ. ქ–ძე წარმოადგენდა დამოუკიდებელი კომლის წევრს, რომელსაც ერიცხებოდა 3000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა ვერ წარმოადგინეს ისეთი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ძირითად მოსარჩელესთან ერთად დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტს, რაც გამორიცხავდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას.

13. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

15. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

16. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

18. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

18.1. სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 2014 წლის 10 სექტემბრის ცნობა მოსარჩელემ მას შემდეგ აიღო, რაც მის მიერ სადავო ქონებასთან დაკავშირებით განხორციელებული ქმედებები არაერთი სასამართლო გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 1 აპრილის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, რომლითაც აღდგენილ იქნა სამკვიდრო ქონების პირვანდელი მდგომარეობა, მოპასუხეებმა 2014 წლის 13 აგვისტოს განცხადებით მიმართეს ჭიათურის სანოტარო ბიუროს და მოითხოვეს თავიანთი წილები სამკვიდრო ქონებიდან. იმავე ნოტარიუსთან 2014 წლის 1 სექტემბერს განცხადება შეიტანა მოსარჩელემაც, რომელმაც ქონების ფაქტობრივი ფლობის დასადასტურებლად ნოტარიუსთან წარადგინა 2014 წლის 10 სექტემბრის ცნობა;

18.2. ის გარემოება, რომ დები ფაქტობრივად დაუფლებულნი იყვნენ, სარგებლობდნენ და მართავდნენ სამკვიდრო ქონებას, მიმდინარე სასამართლო სხდომებზე სადავო არ ყოფილა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება დადასტურებული იქნა 2011, 2013, 2014 წლების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით, ხოლო ნოტარიუსთან განცხადების შეტანა დადასტურებულ იქნა თავად მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ. აღნიშნული ასევე დასტურდება ნოტარიუსის მიერ გაცემული სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის დადგენილებით. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული დოკუმენტი არ შეისწავლა და არ მისცა მას სწორი სამართლებრივი შეფასება;

18.3. მოპასუხეების განაცხადი, რომ მათ შეტანილი აქვთ ნოტარიუსთან განცხადება და ფაქტობრივადაც დაუფლებულები არიან ქონებას სამკვიდროს გახსნის დღიდან, მხარეს არ უარყვია, პროტესტი არ გამოუხატავს და არც შეგებებულ სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში დაუფიქსირებია რაიმე საწინააღმდეგო აზრი. პირიქით, მან მოსამზადებელ თუ მთავარ სხდომაზე დაადასტურა, რომ მოპასუხეებს მიმართული აქვთ ნოტარიუსისთვის, მაგრამ როგორც ზეპირ ახსნა-განმარტებაში, ისე წარდგენილი სარჩელითა და შესაგებლით იგი ხაზს უსვამდა იმას, რომ მოსარჩელე არის ანდერძისმიერი მემკვიდრე და, როცა არსებობს ანდერძი, კანონისმიერ მემკვიდრეობაზე მსჯელობა აღარ უნდა იყოსო;

18.4. სააპელაციო სასამართლო არასწორად უთითებს, რომ საქმეში არსებული გადაწყვეტილებებით არ დასტურდება მოპასუხეების მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი. სასამართლომ არ შეისწავლა და სამართლებრივი შეფასება არ მისცა 2011, 2013, 2014 წლების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებითაც დადგენილია, რომ მემკვიდრეები და მათი გარდაცვლილი ძმა, რომელიც დედის გარდაცვალების დროისათვის ცოცხალი იყო, ფაქტობრივად დაუფლებულნი იყვნენ სამკვიდრო ქონებას.

19. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

20. განსახილველ საქმეში მოსარჩელე ითხოვს სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობას ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის საფუძვლით, თუმცა სარჩელში, დავის ფაქტობრივ გარემოებებში ასევე აღნიშნავს იმ ფაქტს, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ სადავო უძრავი ქონების მოვლა-პატრონობას ახორციელებს პირადად.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის მიხედვით (ისევე, როგორც მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის თანახმად), სამკვიდროს მიღება ორი გზით - სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანითა და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით შეიძლება განხორციელდეს. ორივე ხერხით სამკვიდროს მიღება ერთი და იმავე შედეგის წარმომქმნელია და იურიდიულად რომელიმე მათგანს პრიორიტეტული მნიშვნელობა არ ენიჭება. განსხვავება მხოლოდ იმაშია, რომ სანოტარო ორგანოში მიმართვას ადასტურებს წერილობითი განცხადება. რაც შეეხება სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობას, იგი მემკვიდრის სხვადასხვა მოქმედებით შეიძლება დადგინდეს, თუმცა ნებისმიერი ამ მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (იხ. სუსგ საქმე №ას-595-822-08, 4 ნოემბერი, 2008 წელი; სუსგ საქმე №ას-1219-1178-2016, 18 დეკემბერი, 2017 წელი).

22. საქმეშია განთავსებული ჭიათურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ 10.09.2014წ. გაცემული ცნობა, რომლის თანახმად, მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ........ს ადმინისტრაციული ერთეულის სოფელ ......... მისი გარდაცვალების დღიდან მის ქონებას დაეუფლა და დღესაც ფლობს, მართავს მისი შვილი - მოსარჩელე (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.3. ქვეპუნქტი).

23. კასატორები ზემოაღნიშნული მტკიცებულების საწინააღმდეგოდ მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული ცნობა გაცემულია 2014 წელს, მოსარჩელის მიერ სადავო ქონებასთან დაკავშირებით განხორციელებული უკანონო ქმედებების შემდეგ.

24. საკასაციო პალატა, მართალია, არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ მოსარჩელის მიერ უკანონო ქმედებების განხორციელებით (საკომლო წიგნში არასწორი ჩანაწერის განხორციელება და მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენა, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებებით ბათილად იქნა ცნობილი) შესაძლებელია მის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების ფაქტის ან თუნდაც სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენის დადასტურება [სსკ-ის 10.2. მუხლის თანახმად, სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს შეუძლიათ განახორციელონ კანონით აუკრძალავი, მათ შორის კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ნებისმიერი მოქმედება], თუმცა, ის გარემოება, რომ სადავო ცნობა გაცემულია აღნიშნული ქმედებების განხორციელების შემდეგ, 2014 წელს, ვერ აბათილებს მასში გადმოცემულ შინაარსს, რომლის თანახმად, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან მის ქონებას დაეუფლა და დღესაც ფლობს, მართავს მისი შვილი - მოსარჩელე.

25. საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორების პრეტენზიას, რომ საქმეში არსებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დასტურდება მოპასუხეების მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვეში. აღნიშნული ფაქტი დადგენილი არ ყოფილა გადაწყვეტილებების სამოტივაციო ნაწილით, უფრო მეტიც, საკასაციო პალატის განმარტებით, პრეიუდიციული ძალის მატარებელი არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-58-56-2016, 26 თებერვალი, 2016 წელი). აღნიშნული კი, თავის მხრივ, ცალკე შეფასების საგანია.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, ჯამში 300 ლარის 70% – 210 ლარი, ხოლო მეორე მოპასუხეს - გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ლ.ლ–ძის, ლ.ქ–ძისა და მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ლ.ლ–ძეს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეს ლ.ა–ის (პ/ნ .......) მიერ 2020 წლის 29 ოქტომბერს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის და 2020 წლის 21 დეკემბერს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის, ჯამში 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. ლ.ქ–ძეს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეს ლ.ა–ის (პ/ნ ......) მიერ 2020 წლის 21 დეკემბერს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. კასატორი მ.მ–ი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი