საქმე №ას-157-2022 23 მაისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – მ.ჯ–ი, რ.გ–ია, მ.ხ–ნი (მოსარჩელეები)

თავდაპირველი მოპასუხეები - თ.ლ–ძე, თ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით მ.ფ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში, რომლითაც:

1.1. მ.ჯ–ის (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს, თ.ლ–ძეს და თ.მ–ს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით - 36 500 აშშ დოლარის გადახდა;

1.2. მაია ხარძიანის (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს, თ.ლ–ძეს და თ.მ–ს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით - 5000 ლარის გადახდა;

1.3. რ.გ–იას (შემდგომში - „მესამე მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს, თამაზ ლობჟანიძეს და თ.მ–ს მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის სახით - 54 500 აშშ დოლარის გადახდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 2016 წლის 02 აგვისტოს პირველ მოსარჩელესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის გაფორმდა სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, საფინანსო კომპანიამ პირველი მოსარჩელისაგან ისესხა 8500 აშშ დოლარი რვა თვის ვადითა და 25%-იანი სარგებლის დარიცხვის პირობით;

2.2. 2016 წლის 02 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე პირველმა მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ გადასცა 4000 აშშ დოლარი. აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო 04 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის დარიცხვით;

2.3. 2016 წლის 07 სექტემბერს სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე პირველმა მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ გადასცა 11 000 აშშ დოლარი. ხელშეკრულება დაიდო 04 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის დარიცხვით;

2.4. 2016 წლის 12 სექტემბერს სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე პირველმა მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ გადასცა 13 000 აშშ დოლარი. ხელშეკრულება დაიდო 04 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის დარიცხვით;

2.5. 2016 წლის 21 ივლისის სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მეორე მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ გადასცა 5000 ლარი. აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო 12 თვის ვადით, წლიური 33% სარგებლის დარიცხვით;

2.6. 2016 წლის 05 სექტემბერს სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მესამე მოსარჩელემ შპს „ს.კ.ს–ოს“ გადასცა 54 500 აშშ დოლარი. აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო 12 თვის ვადით, წლიური 33% სარგებლის დარიცხვით;

2.7. შპს „ს.კ.ს–ოს“ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე სესხის თანხები მოსარჩელეებისათვის არ დაუბრუნებია;

2.8. დადგენილია, რომ შპს „ს.კ.ს–ოსთან“ დაკავშირებულმა პირებმა დანაშაულებრივი გზით გაფლანგეს მოსარჩელეების მიერ საფინანსო კომპანიისათვის სარგებლიანი სესხის სახით გადაცემული თანხები. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე N092101016002 და სამართალდამცავმა ორგანოებმა დაიწყეს გამოძიება;

2.9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, დგინდება, რომ შპს „ს.კ.ს–ო“ (ს/ნ ........) რეგისტრირებულ იქნა 2013 წლის 14 აგვისტოს. საზოგადოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნული დამფუძნებელი თ.მ–ი იყო, ხოლო დირექტორის პოზიციას თ.ლ–ძე იკავებდა. თუმცა, შპს „ს.კ.ს–ოს“ საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა თ.მ–ის მეუღლე - მოპასუხე. კლიენტთა მოზიდვის მიზნით საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში შპს „ს.კ.ს–ომ“ მოქალაქეებისაგან ჯამურად, სესხის სახით, აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, შპს „ს.კ.ს–ოს“ დირექტორმა თ.ლ–ძემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მოპასუხის წაქეზებით და თ.მ–ის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, სესხები გასცა, როგორც თავად მოპასუხის სახელზე, ისე - ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე. ჯამურად სესხის სახით მოპასუხეზე გაიცა მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „გ–ზე“ - 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი, რაც უკან არ დაბრუნებულა და მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, შპს „ს.კ.ს–ომ“ ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება და 2343 მოქალაქეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი;

2.10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს მითითებული განაჩენით (საქმე N1/719-17) თ.ლ–ძე, მოპასუხე და თ.მ–ი ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის (სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა) და სასჯელის სახედ განესაზღვრათ თავისუფლების აღკვეთა სხვადასხვა ვადებით;

2.11. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელეები ცნობილი არიან დაზარალებულებად.

3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოსარჩელეთა განმარტებაზე, რომ შპს „ს.კ.ს–ოსა“ და მათ შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები მოპასუხე კომპანიას არ შეუსრულებია სწორედ ზემოაღნიშნული ფიზიკური პირების, მათ შორის, მოპასუხის, დანაშაულებრივი ქმედების გამო. შესაბამისად, პირველ მოსარჩელეს არ დაბრუნებია სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე კომპანიისთვის გადაცემული სესხის ძირითადი თანხა - 36 500 აშშ დოლარი (დოლარში დადებული სესხის ხელშეკრულებების ძირითადი თანხების ჯამი), მეორე მოსარჩელეს არ დაბრუნებია სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე კომპანიისთვის გადაცემული სესხის ძირითადი თანხა - 5000 ლარი, ხოლო მესამე მოსარჩელეს არ დაბრუნებია სესხის ძირითადი თანხა - 54 500 აშშ დოლარი, რაც დამნაშავედ ცნობილი პირების მიერ მართლსაწინააღმდეგოდ იქნა გაფლანგული და რითაც მოსარჩელეებს მიადგათ მითითებული ოდენობის მატერიალური ზიანი. აღნიშნული გარემოებების უარმყოფელი მტკიცებულებები მოპასუხე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

4. სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული მტკიცებულებების (სესხის ხელშეკრულებები, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენები) საფუძველზე უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოპასუხის, თ.ლ–ძის და თ.მ–ის დანაშაულებრივი (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული) ქმედების შედეგად მოსარჩელეებს მიადგათ მატერიალური ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც ისინი განსახილველ საქმეში ითხოვენ.

5. სააპელაციო პალატის მითითებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენის თანახმად, მართალია, ოფიციალურად მოპასუხეს საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ რეალურად ის იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოპასუხეს შპს „ს.კ. ს–ში“ დაკავებული არ ჰქონდა რაიმე თანამდებობა, არ წარმოადგენდა იმის საფუძველს, რომ საქმე განხილული ყოფილიყო სხვა სამართლებრივი საფუძვლით და არა სსკ-ის 992-ე მუხლის გამოყენებით.

6. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეების მხრიდან სესხის ხელშეკრულებებისა და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენების ასლების წარმოდგენით მათზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი დაძლეულია, მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით მიყენებული ზიანის კონკრეტული ოდენობა დადასტურებულია, მოპასუხე მხარეს კი მისი მტკიცების ფარგლებში სასამართლოსათვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც ხსენებულ მტკიცებულებებში მითითებულ გარემოებებს გააქარწყლებდა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მოპასუხის სააპელაცო საჩივარი არ დააკმაყოფილა.

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

9. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

10. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

11. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

12. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

12.1. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სასესხო და დელიქტური ურთიერთობა ერთ ცნებაში მოაქცია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე საქმე დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, ვინაიდან წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ ოთხ კომპონენტს, კერძოდ, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივ კავშირს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეს ძირითად მტკიცებულებად წარდგენილი აქვს სესხის ხელშეკრულება, რომელიც თავისი შინაარსით მხოლოდ მხარეთა ნების გამოხატვის პირველადი წერილობითი დოკუმენტია. სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობას და ზიანის ოდენობას;

12.2. სასამართლოს საქმის განხილვისას უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, თანაც ისე, რომ არ გამოიკვლია მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელეთათვის დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი;

12.3. მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ არასწორად გადადგმული ნაბიჯების გამო მოხდა კომპანიიდან ფულადი თანხების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. მოპასუხის მიერ კომპანიისგან თანხის სესხება არ იყო კომპანიის გაკოტრების მიზეზი. აღნიშნული დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, კერძოდ, აღწერილია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ ფულად თანხებს, კომპანია მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აშკარაა, რომ მოპასუხის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელეთა ზარალთან, რომელიც მათ მიადგათ კომპანიაში თანხის შეტანით;

12.4. მოპასუხე მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ, ხოლო კომპანიის ხელმძღვანელს უნდა მიეღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც გამიზნული იქნებოდა კომპანიის ინტერესების სწორად წარმართვისაკენ. სწორედ ამ მიმართულებით უნდა ემსჯელა სააპელაციო სასამართლოს და კასატორი ამორიცხულიყო მოპასუხეთა წრიდან, ვინაიდან მისი ბრალეული ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელისაკენ. კომპანიის ხელმძღვანელობას აღებული ჰქონდა კომპანიის საქმიანობის სწორად წარმართვის ვალდებულება და მათ ეკისრებათ კრედიტორებისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა.

13. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის ძირითადი პრეტენზია კანონის არასწორ გამოყენებას ემყარება. მისი განმარტებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება არ უნდა გამოეტანა დელიქტური ვალდებულების მომწესრიგებელ ნორმებზე დაყრდნობით.

14. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუს-ს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, §187).

15. ამდენად, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

16. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას სწორედ დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს. კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე მუხლი [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი], 998-ე მუხლი [თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით] და 408.1. მუხლი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება].

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დელიქტური ვალდებულება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. იგი არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. სსკ-ის 992-ე მუხლი შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; Nას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).

18. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქმეში არსებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, რომლითაც თ.ლ–ძე, მოპასუხე და თ.მ–ი ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის (სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა), ხოლო ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელეები ცნობილი არიან დაზარალებულებად.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როდესაც საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.

20. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. ამასთან, ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის განხილვისას მხარეები სსსკ-ის 102-ე-103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ სასამართლოს, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე, ზიანის მიყენების ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, რომელთაც სასამართლო ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

22. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მიერ საქმეში წარდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები. ამასთან, ზემოაღნიშნულ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, მოპასუხეს არ წარუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი, სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

23. ზიანის ოდენობასთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული [სსკ-ის 412-ე მუხლი: ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს].

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

25. საკასაციო პალატა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ კასატორის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე [სსსკ-ის 408.3 მუხლი: საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს]. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, არ არსებობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე კასატორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორის მ.ფ–ძის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი