საქმე №ას-415-2024 22 მაისი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო (აპელანტი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ე.კ–ძე (აპელანტი, მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის

გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდგომში მოპასუხე, მოპასუხე ორგანიზაცია, დამსაქმებელი, ბიურო, კასატორი ან საკასაციო საჩივრის ავტორი) საკასაციო პრეტენზიით ნაწილობრივ დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე.კ–ძის (შემდეგში მოსარჩელე ან დასაქმებული) სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებლის 2021 წლის 31 დეკემბრის N160/1 ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დაეკისრა 1100 ლარის გადახდა, ასევე, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 1100 ლარი, 2022 წლის 1 მარტიდან საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; ამასთან, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯის, 1000 ლარის ანაზღაურება.

2. კასატორის პრეტენზიით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაასკვნეს, რომ არსებობდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა. სასამართლოებმა არ გაითვალიწინეს საკანონმდებლო დათქმა, რომ ზედიზედ 40 დღეზე მეტი ვადით, ასევე 6-თვიან პერიოდში 60 დღეზე მეტი ვადით შრომისუუნარობის მიზეზით დასაქმებულის მოცდენა წარმოადგენს შრომითი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ისეთ ხანგრძლივ მონაკვეთს, რომელიც არღვევს შრომის ორგანიზაციულ მოწესრიგებას და პრაქტიკულად უმართავს ხდის შრომის პროცესს, რადგან როგორც ზედიზედ 40 დღეზე მეტი ვადით, ისე ნახევარი წლის ფარგლებში 60 დღეზე მეტი ვადით პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობით მოცდენა, არ შეიძლება ამართლებდეს დამსაქმებლის უფლებათა შეზღუდვას.

3. სასამართლომ არასწორად დააკისრა მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯის გადახდაც და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მხარეს (მოსარჩელეს) მსგავსი მოთხოვნა ძირითად სარჩელში არ დაუყენებია. შესაბამისად, არ არსებობდა მისი დაკმაყოფილდების წინაპირობა.

4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

4.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 აპრილის განჩინებით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

8.1. მოსარჩელე 2003 წლიდან დასაქმებული იყო მოპასუხე ორგანიზაციაში;

8.2. ბიუროს უფროსის 2021 წლის 1 მარტის #20§6 ბრძანებით მოსარჩელე დაინიშნა ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დეპარტამენტის სპეციალისტის (II კატეგორია) პოზიციაზე. ამავე ბრძანებით დასაქმებულის თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა თვეში 1100 (ათას ასი) ლარით. მხარეთა შორის არსებობდა უვადო შრომითი ხელშეკრულება;

8.3. ბიუროს შინაგანაწესით განისაზღვრა ანაზღაურებადი შვებულება წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღით, ხოლო ანაზღაურების გარეშე შვებულება - წელიწადში სულ მცირე 15 კალენდარული დღით; ანაზღაურების გარეშე შვებულების აღებისას დასაქმებული ვალდებული იყო 2 კვირით ადრე წარედგინა მოთხოვნა შვებულების შესახებ ადმინისტრაციის ადამიანური რესურსების მართვის სამმართველოში, ხოლო გადაუდებელი სამედიცინო ან ოჯახური პირობების გამო მოეთხოვა იგი შინაგანაწესით გათვალისწინებული ვადის დაცვის გარეშე;

8.4. შინაგანაწესის 22¹ მუხლი ადგენდა შრომითი ხელშეკრულების პირობების შეცვლის წესს - შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობები შეიძლება შეიცვალოს მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით. თუ შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავს რომელიმე არსებით პირობას, ასეთი პირობის განსაზღვრა შესაძლებელია დასაქმებულის თანხმობით;

8.5. დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის 2019 წლის 21 მაისის შეთანხმებით, ცვლილება შევიდა მხარეთა შორის 2013 წლის 5 ივლისს გაფორმებულ შრომით ხელშეკრულების მე-14 მუხლის მე-8 პუნქტში და იგი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „დასაქმებულს შეუძლია ისარგებლოს ანაზღაურების გარეშე შვებულებით, წელიწადში 6 თვემდე ვადით. ამასთან, ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული შვებულების სარგებლობის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 180 კალენდარულ დღეს. მხარეთა შეთანხმებით შესაძლებელია დასაქმებულმა ერთჯერადად ისარგებლოს ამავე პუნქტში მითითებული ვადით ანაზღაურების გარეშე შვებულებით უფრო ხანგრძლივი ვადით, მაგრამ არა უმეტეს 195 კალენდარული დღისა“;

8.6. 2020 წლის 24 ნოემბერს დასაქმებულმა განცხადებით მიმართა დამსაქმებელს და ითხოვა, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან და ქვეყანაში არსებული ეპიდსიტუაციიდან გამომდინარე, დართოდა სახლში დარჩენის ნება და გაცდენილი სამუშაო საათები ჩათვლოდა საპატიოდ, ასევე შესაძლებლობის შემთხვევაში, გადაეყვანათ იგი დისტანციურ რეჟიმზე;

8.7. 2020 წლის 27 ნოემბერს ბიურომ დასაქმებულს გაუგზავნა შეტყობინება და აცნობა, რომ მას სრულად ჰქონდა გამოყენებული 2020 წლის ანაზღაურებადი შვებულება, 24 სამუშაო დღე. ამავე პერიოდში შრომისუუნარობის გამო შეჩერებული ჰქონდა შრომითი ურთიერთობები 185 სამუშაო დღე. შესაბამისად, დროებითი შრომისუუნარობა ბოლო 6 თვის განმავლობაში აღემატებოდა 60 კალენდარულ დღეს და შეადგენდა 136 დღეს. ამავე შეტყობინებით დასაქმებულს განემარტა შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკიდან გამომდინარე საქმიანობის არა დისტანციურად, არამედ დამსაქმებელთან შესრულების ვალდებულება და შემდგომში მასთან შრომითი ურთიერთობების გაგრძელების თაობაზე კანონიერი საფუძვლის არსებობისთვის მიეცა წინადადება: ა) „იზოლაციისა და კარანტინის წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 23 მაისის N322 დადგენილების მე-7 მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ბიუროს ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დეპარტამენტში დადგენილი გრაფიკის შესაბამისად სამსახურეობრივი მოვალეობების შესრულებისა, ან გ) ბიუროსა და მას შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების მე-14 მუხლის მე-8 პუნქტის საფუძველზე 6 თვემდე ვადით ანაზღაურების გარეშე შვებულებით სარგებლობის შესახებ;

8.8. ამავე შეტყობინებით დასაქმებულს განემარტა, რომ ალტერნატიულ ღონისძიებათაგან რომელიმე ქმედების განუხორციელებლობის შემთხვევაში ბიუროს ჰქონდა უფლება დაუყოვნებლივ ემსჯელა მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ;

8.9. 2020 წლის 7 დეკემბრიდან 2021 წლის 7 ივნისის ჩათვლით, ასევე 2021 წლის 9 ნოემბერს და 12 ნოემბერს ე.კ–ძე იმყოფებოდა ანაზღაურებისგარეშე შვებულებაში;

8.10. 2021 წლის 9 ივლისს, 12-13 ივლისს, 16 ივლისს, 6 სექტემბრიდან 17 სექტემბრის ჩათვლით, 20 სექტემბერს და 4 ოქტომბრიდან 14 ოქტომბრის ჩათვლით, მოსარჩელე იმყოფებოდა ანაზღაურებად შვებულებაში;

8.11. 2021 წლის 17 ივნისიდან 19 ივნისის ჩათვლით, 21 ივნისიდან 25 ივნისის ჩათვლით და 2021 წლის 15 ნოემბრიდან 2021 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით დასაქმებულს შეჩერებული ჰქონდა შრომითი ურთიერთობა დროებითი შრომისუუნარობის გამო;

8.12. დამსაქმებლის 2021 წლის 28 დეკემბრის წერილით მოპასუხემ მოსარჩელეს აცნობა, რომ მიმდინარე და გასული წლის განმავლობაში, დაფიქსირდა დასაქმებულის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შეუსრულებლობა, შრომითი ურთიერთობის შეჩერება არაერთგზის, რამაც გამოიწვია ბიუროს ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დეპარტმენტის საქმისწარმოების ფუნქციათა დროულად და ეფექტურად შესრულების შეფერხება. ამასთან, ამ მიზეზით დეპარტამენტში დასაქმებულ ამავე ფუნქციის განმახორციელებელ თანამშრომელს სისტემატურად ეკისრებოდა დამატებითი ფუნქციების შესრულება. ხანგრძლივი შრომისუუნარობა, თუ მისი ვადა აღემატება ზედიზედ 40 კალენდარულ დღეს, საქართველოს შრომის კოდესის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტით ითვალისწინებდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას. აღნიშნული დანაწესის შესაბამისად, მოსარჩელე გათავისუფლდა სამსახურიდან;

8.13. 2022 წლის 13 იანვარს ბიუროს ადამიანური რესურსების მართვის სამმართველოს უფროსსა და მოსარჩელეს შორის შედგა მიმოწერა ელექტრონული ფორმით. სამმართველოს უფროსი დაინტერესდა ბიუროს უფროსთან შეხვედრისას შეთავაზებულ პირობებზე (შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება ჯანმრთელობის მდგომარეობის და ოჯახური პირობების გათვალისწინებით განსხვავებული სამუშაო რეჟიმით) ყოფილი დასაქმებულის გადაწყვეტილებით. აღნიშნული გზავნილის პასუხად მოსარჩელემ ითხოვა განმარტება, რა პოზიციაზე, როგორი განრიგითა და ანაზღაურებით იყო შეთავაზება. მას გაეგზავნა საპასუხო ელექტრონული წერილი, სადაც მითითებულია შემდეგი: „თქვენი ჯანმრთელობის და ოჯახური პირობების გათვალისწინებით, ხელმძღვანელი ამაზე უკვე გესაუბრათ“.

8.14. ბიუროს 2022 წლის 26 აგვისტოს #128/6-პ ბრძანების მიხედვით, მოსარჩელის მიერ მითითებული ტოლფასი თანამდებობა - ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დეპარტამენტის სპეციალისტის (III კატეგორია) პოზიცია ვაკანტური არ არის.

9. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანია ხანგრძლივი შრომისუუნარობის მოტივით დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის ცალმხრივად მოშლის კანონიერება.

10. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში დაადგინა, რომ დამსაქმებლისთვის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით მინიჭებული უფლება (ხელშეკრულებიდან გასვლა) უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად (სსკ-ის 115-ე მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1155-1086-2015, 2016 წლის 2 თებერვლის განჩინება; საქმე №ას-545-513-2012, 2012 წლის 5 ოქტომბრის განჩინება; საქმე № ას-549-517-2010, 2010 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, საქმე № ას-545-513-2012, 2012 წლის 5 ოქტომბრის განჩინება).

11. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია საქართველოს სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებით, რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის საკანონმდებლო იმპერატივს, რომლის მიხედვითაც, აკრძალულია უფლების ბოროტად გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. აღნიშნული ნორმაცია სშკ-ის შესაბამის ნორმებთან ერთად ქმნის საკანონმდებლო რეგულირების იმ ბადეს, რომელიც, ერთის მხრივ, იცავს დასაქმებულს - გაუმართლებლად არ მოხდეს მისი გათავისუფლება და, მეორე მხრივ, დამსაქმებელს - შრომითი ურთიერთობის დარღვევისათვის დაითხოვოს თანამშრომელი. ასე რომ, აღნიშნული ნორმები ქმნიან მოქმედების იმ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც, შესაძლებელია გამართლებული იყოს, როგორც პირის სამსახურიდან დათხოვნა, ისე სამსახურში აღდგენა, თუმცა აღნიშნული შედეგების რეალიზებისთვის აუცილებელია ყურადღება გამახვილდეს მტკიცების ტვირთზე, რადგან სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში მიმართულია ერთგვარად „სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ, თუმცა, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან.

12. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძველია შრომის კოდექსის 47.1 მუხლის „ი“ ქვეპუნქტი (შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული − ხანგრძლივი შრომისუუნარობა, თუ მისი ვადა აღემატება ზედიზედ 40 კალენდარულ დღეს ან 6 თვის განმავლობაში საერთო ვადა აღემატება 60 კალენდარულ დღეს, ამასთანავე, დასაქმებულს გამოყენებული აქვს ამ კანონის 31-ე მუხლით გათვალისწინებული შვებულება);

13. მითითებული ნორმა ადგენს სამართლებრივი ურთიერთობის მოშლის ორ დამოუკიდებელ წინაპირობას: ა) როდესაც დასაქმებულის შრომისუუნარობის ვადა ზედიზედ აღემატება 40 კალენდარულ დღეს; ბ) როდესაც 6-თვიანი პერიოდის განმავლობაში შრომისუუნარობის საერთო ვადა ჯამში აღემატება 60 კალენდარულ დღეს, ამასთანავე, დასაქმებულს გამოყენებული აქვს შვებულება.

14. წინამდებარე დავაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 2021 წლის განმავლობაში დროებითი შრომისუუნარობის საფუძვლით, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეჩერებული იყო ზედიზედ 43 კალენდარული დღით (2021 წლის 17 ივნისიდან 19 ივნისის ჩათვლით, 21 ივნისიდან 25 ივნისის ჩათვლით და 2021 წლის 15 ნოემბრიდან 2021 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით). დადგენილია ასევე, რომ იმავე წელს შრომითი ურთიერთობა მოსარჩელესთან შეჩერდა ანაზღაურებად შვებულებაში ყოფნის საფუძვლითაც - 24 სამუშაო დღით, ხოლო ანაზღაურების გარეშე შვებულებით - 160 დღით (იანვარში - 31 დღით, თებერვალში - 28 დღით, მარტში - 31 დღით, აპრილში - 30 დღით, მაისში - 31 დღით, ივნისში - 7 დღით, ნოემბერში - 2 დღით (9 და 12 ნოემბერი)).

15. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს შრომის კოდექსის მე-14 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობაა სამუშაო დრო და დასვენების დრო. ამავე კოდექსის 31-ე მუხლის მე-2 ნაწილი კი ადგენს დასაქმებულის უფლებას ისარგებლოს ანაზღაურებისგარეშე შვებულებით წელიწადში სულ მცირე 15 კალენდარული დღით, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება შეიცვალოს ისე, რომ იგი არ აუარესებდეს დასაქმებულის მდგომარეობას (შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც კასატორი ხდის სადავოდ, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2013 წლის 5 ივლისს გაფორმებულ შრომით ხელშეკრულებაში 2019 წლის 21 მაისს შევიდა ცვლილება და მხარეებმა ახლებურად დაარეგულირეს ანაზღაურების გარეშე შვებულების გამოყენების პირობა. კერძოდ, შრომითი ხელშეკრულების მე-14 მუხლის მე-8 პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „დასაქმებულს შეუძლია ისარგებლოს ანაზღაურების გარეშე შვებულებით, წელიწადში 6 თვემდე ვადით. ამასთან, ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული შვებულების სარგებლობის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 180 კალენდარულ დღეს. მხარეთა შეთანხმებით შესაძლებელია დასაქმებულმა ერთჯერადად ისარგებლოს ამავე პუნქტში მითითებული ვადით ანაზღაურების გარეშე შვებულებით უფრო ხანგრძლივი ვადით, მაგრამ არა უმეტეს 195 კალენდარული დღისა“. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხე ორგანიზაციის შინაგანაწესის მიხედვით (შინაგანაწესის 22¹ მუხლი), შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების ცვლილება შესაძლებელი იყო მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით.

17. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ 2019 წლის 21 მაისს შრომითი ხელშეკრულების არსებით პირობებში მხარეთა მიერ შეტანილი ცვლილებით განისაზღვრა ანაზღაურებისგარეშე შვებულების, წელიწადში 6 თვემდე ვადით, ჯამურად, არაუმეტეს 180 კალენდარული დღის გამოყენების შესაძლებლობა, რაც მსგავსი შეთანხმებითვე აღარ შეცვლილა, ხოლო დასაქმებულმა მითითებული 180 დღიდან 2021 წლის განმავლობაში ისარგებლა 160 კალენდარული დღით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ დროებითი შრომისუუნარობის საფუძვლით კანონით დადგენილი ზედიზედ 40 დღის ნაცვლად 43 დღით სარგებლობა მაშინ, როდესაც მოსარჩელეს დარჩენილი ჰქონდა ანაზღაურებისგარეშე შვებულების შეთანხმებით განსაზღვრული დღეებიდან (180 დღიდან) 20 კალენდარული დღე, მოცემულ შემთხვევაში არ შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნას. მითუფრო, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ როგორც საქმის მასალებითაა დადგენილი, 2020 წლის განმავლობაში მოსარჩელემ ანაზღაურებისგარეშე შვებულებით ისარგებლა თავად დამსაქმებლის შეთავაზების ფარგლებში, ხოლო 2021 წელს კი, დამსაქმებელმა არცკი გააფრთხილა იგი წინასწარ მოსალოდნელი უკიდურესი ღონისძიების - სამუშაოდან დათხოვნის - გამოყენების შესახებ, რაც შეთანხმებით განსაზღვრული ანაზღაურებისგარეშე შვებულების დარჩენილი დღეების გამოყენების შესაძლებლობას მისცემდა მას. ამასთან, უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ დამსაქმებელმა მოსარჩელეს გათავისუფლებამდე მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესაბამისი ალტერნატიული სამუშაოც არ შესთავაზა (დამსაქმებელმა მსგავსი შეთავაზება გააკეთა მოგვიანებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ), რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მართებულად შეფასდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ სამოქალაქო წესრიგისთვის დამახასიათებელი კეთილსინდისიერების პრინციპის დარღვევად.

18. რაც შეეხება იურიდიული მომსახურების ხარჯის მოპასუხისთვის დაკისრების კანონიერებას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილშიც მართებულად იმსჯელა და შეაფასა მოსარჩელის პრეტენზია და უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად (მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა“ (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი). საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან... ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს” (შდრ: სუსგ №ას-1053-2019, 31 იანვარი, 2020 წელი; №ას-1773-2019, 06 ივნისი, 2019 წელი; №ას-353-331-2017, 23 ივნისი, 2017 წელი; №ას-734-702-2016, 20 იანვარი, 2017 წელი) მიიღო გადაწყვეტილება, კასატორს კი ამ ნაწილშიც არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

19. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტი, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (ს.კ. ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1365 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა: 01967; გადახდის თარიღი 14.02.2024;) 70% – 955,5 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე