საქმე №ას-104-2024 22 მაისი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები - ბ.პ–ძე, ს.პ–ძე (აპელანტები, მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–ი“, შპს „დ.ა–ა“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 08 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – აღნაგობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ბ.პ–ძისა და ს.პ–ძის (შემდეგში მოსარჩელეები, კასატორები ან საკასაციო საჩივრის ავტორები) საკასაციო პრეტენზიით დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 ნოემბრის განჩინება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების შესახებ, რომლითაც, მოსარჩელეთა სარჩელი სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–ისა“ და შპს „დ.ა–ას“ (შემდგომში მოპასუხეები) მიმართ 2002 წლის 5 თებერვალს გაფორმებული მიწის ნაკვეთის ქვეიჯარის ხელშეკრულების აღნაგობის ხელშეკრულებად აღიარების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორების განცხადებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და არასწორად დასკვნა, რომ მოსარჩელეებსა და მოპასუხეებს შორის არ არსებობდა აღნაგობის სახელშეკრულებო ურთიერთობა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ 2006 წლამდე არცერთი სახის ხელშეკრულების რეგისტრაცია არ იყო შესაძლებელი მარეგისტრირებელ ორგანოში, შესაბამისად, 2002 წელს მხარეები ვერ შეძლებდნენ სადავო ურთიერთობის დარეგისტრირებას. საქმეზე დართული მტკიცებულებებით კი დგინდება, რომ ქ. თბილისის მერიისა და არქიტექტურის სამსახურის თანხმობით, მოსარჩელეებს გადაეცათ სადავო ტერიტორიის ნაწილი და მიეცათ ამ ტერიტორიაზე პავილიონების განთავსების შესაძლებლობა, რაც ქმნიდა სადავო ურთიერთობის აღნაგობის ურთიერთობად აღიარების შესაძლებლობას.

3. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

3.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

6. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი და სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

7.1. 1998 წლის 12 ნოემბერს ქ. თბილისის მერიამ სს „ბ.პ. ს.ე.ს–ს“ 59 წლიანი იჯარით გადასცა ქ. თბილისში, ......... მდებარე 80 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. მოგვიანებით „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი სს „ბ.პ.ს.ე.ს–ს“ გადაეცა საკუთრებაში;

7.2. 2001 წლის 21 აპრილს სს „ბ.პ.ს.ე.ს–ის“ სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს წერილით მიმართა რ.პ–ძემ და ითხოვა, წ–ს გამზირის გასწვრივ №47 პავილიონის მოპირდაპირე მხარეს განთავსებული მიწის ნაკვეთის გამოყოფა შემდგომში მაღაზიის მოსაწყობად და კომერციული საქმიანობის საწარმოებლად;

7.3. 2001 წლის 1 მაისს სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–მა“ №29/1-კ წერილით მიმართა ქალაქ თბილისის მერს და სთხოვა გამონაკლისის სახით წერეთლის გამზირის გასწვრივ, სტადიონის ტერიტორიაზე შემოსასვლელსა და ადრეულ უკანონოდ აშენებულ საზოგადოებრივი კვების ობიექტს შორის თავისუფალი ადგილის რ.პ–ძის ოჯახისათვის გამოყოფა კომერციული ობიექტების მოწყობის მიზნით;

7.4. ქ. თბილისის არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების სამსახურის 2001 წლის 11 ივნისის №1122 წერილით სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–ის“ დირექტორს ეცნობა, რომ თბილისის მერიის ხელმძღვანელობასთან შეთანხმებით, არქიტექტურის საქალაქო სამსახურს შესაძლებლად მიაჩნდა გამონაკლისის სახით, მხოლოდ რ.პ–ძის თხოვნის დაკმაყოფილება და ეროვნულ სტადიონზე, წერეთლის პროსპექტის გასწვრივ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ შესასვლელთან უნებართვოდ მოწყობილი საზოგადოებრივი კვების ობიექტსა და აღმოსავლეთის შესასვლელს შორის მსუბუქი კონსტრუქციით დამზადებული კომერციული პავილიონების მოწყობა. თბილისის მთავარი არქიტექტორის 2001 წლის №295 ბრძანებით შეთანხმდა მსუბუქი კონსტრუქციებით დამზადებული 5 კომერციული პავილიონის კორექტირებული პროექტი. ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურულ-სამშენებლო ინსპექციამ 2001 წლის 29 ნოემბერს გასცა მშენებლობის დაწყების ნებართვა #336, რომლის საფუძველზეც რ.პ–ძეს მიეცა კომერციული პავილიონების მშენებლობის დაწყების უფლება;

7.5. 2001-2002 წლებში, წ–ის გამზირზე, №2-ში მდებარე სტადიონის შესასვლელთან აშენდა 5 სავაჭრო პავილიონი. მშენებლობა განახორციელა შპს „ი–მ“. ხარჯთაღრიცხვის თანახმად, პავილიონების მშენებლობისთვის გაწეული იქნა 52950 ლარი;

7.6. 2002 წლის 5 თებერვალს, ერთი მხრივ, სს „ბ.პ.ს.ე.ს–სა“ და მეორე მხრივ, ბ. და მ. პ–ებს შორის დაიდო მიწის ნაკვეთის ქვეიჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა ქ. თბილისის მერიასა და სს „ბ.პ.ს.ე.ს–ს“ შორის 1998 წლის 12 ნოემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა 60 კვ.მ ფართის N4 მიწის ნაკვეთი, რომელიც განლაგებული იყო აღმოსავლეთ შესასვლელის მარცხენა მხარეს და რომელსაც მოიჯარე იჯარით გადასცემდა ქვემოიჯარეს. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 50 წელი. მიწის ქვემოიჯარე მოიჯარეს გადაუხდიდა თვეში 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს შესაბამისი კურსით;

7.7. 2002 წლის 5 თებერვალს, ერთი მხრივ, სს „ბ.პ. ს.ე.ს–სა“ და, მეორე მხრივ, რ.პ–ძესა და ლ.პ–ს შორის დაიდო მიწის ნაკვეთის ქვეიჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ხელშეკრულება დაიდო მიწის ნაკვეთის იჯარით აღების საფუძველზე (გაფორმებული ქ. თბილისის მერიასა და სს „ბ.პ.ს.ე.ს–ის“ მიერ 1998 წლის 12 ნოემბერს). ქვემოიჯარეებს გადაეცათ 120 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი №2 და №3, რომელიც განლაგებული იყო აღმოსავლეთის შესასვლელის მარცხენა მხარეს (წერეთლის პროსპექტის მხრიდან). მიწის ნაკვეთი ქვეიჯარით გაიცა 50 წლის ვადით. მიწის ქვემოიჯარე მოიჯარეს გადაუხდიდა თვეში 200 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს შესაბამისი კურსით;

7.8. 2002 წლის 5 თებერვალს, ერთი მხრივ, სს „ბ.პ.ს.ე.ს–სა“ და, მეორე მხრივ, ს.პ–ძეს შორის დაიდო მიწის ნაკვეთის ქვეიჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ხელშეკრულება დაიდო მიწის ნაკვეთის იჯარით აღების საფუძველზე (გაფორმებული ქ. თბილისის მერიასა და სს „ბ.პ.ს.ე.ს–ის“ მიერ 1998 წლის 12 ნოემბერს). ქვემოიჯარეს გადაეცა 60 კვ.მ მიწის ნაკვეთი №1, რომელიც განლაგებული იყო აღმოსავლეთის შესასვლელის მარცხენა მხარეს (წერეთლის პროსპექტის მხრიდან). მიწის ნაკვეთი ქვეიჯარით გაიცა 50 წლის ვადით. მიწის ქვემოიჯარე მოიჯარეს გადაუხდიდა თვეში 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს შესაბამისი კურსით;

7.9. სახელმწიფო მიმღები კომისიის 2002 წლის 10 ოქტომბრის №266 აქტის თანახმად, დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონში, წერეთლის გამზირის გასწვრივ, სტადიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ შესასვლელთან უნებართვოდ მოწყობილი საზკვების ობიექტსა და აღმოსავლეთის შესასვლელს შორის მსუბუქი კონსტრუქციებით მოწყობილი 5 კომერციული პავილიონი (დამკვეთი რ. პ.), განაშენიანების ფართი 239,7 კვ.მ., საერთო ფართი 219,4 კვ.მ., მიღებული იქნა ექსპლუატაციაში. აღნიშნული ობიექტების ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ 10.10.02 მიმღები კომისიის აქტი დამტკიცდა თბილისის მერიის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგებლის 2002 წლის 31 ოქტომბრის №12/13-162 დადგენილებით;

7.10. უდავოა, რომ 2002 წლიდან მოყოლებული, მოსარჩელეები სარგებლობენ პავილიონებით. მათ სარგებლობაში არსებული ფართები ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ჰქონდათ მესამე პირებს, სადაც მოწყობილი იყო სავაჭრო მაღაზიები;

7.11. ქ. თბილისის მთავრობის 2011 წლის 24 აგვისტოს №23.10.946 დადგენილების საფუძველზე, სს „ბ.პ.ს.ე.ს–ს“ ნება დაერთო ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესების მიზნით გაეფორმებინა ბ. პ. ს.ე.ს–ის გრძელვადიანი სარგებლობის უფლებით (უზუფრუქტი, აღნაგობა) გადაცემის თაობაზე ხელშეკრულება შპს „დ.ა–ასთან“. 2011 წლის 30 აგვისტოს სს „ბ.პ.ს.ე.ს–სა“ და შპს „დ.ა–ას“ შორის დაიდო უზუფრუქტისა და აღნაგობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შპს „დ.ა–ას“ 49 წლის ვადით, დროებით სარგებლობაში გადაეცა სტადიონის მთელი ტერიტორია, მისი შემოგარენით, საკადასტრო კოდებით: ...... და .......... სადავო უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდით ........) მესაკუთრეები არიან შპს „დ.ა–ა“ და სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–ი“;

7.12. 2006 წლის 25 აგვისტოს გაიმართა სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–ის“ აქციონერთა კრება, რომელზეც ერთ-ერთ საკითხად განხილული იქნა მაღაზიების, სხვა კომერციული ობიექტების და სპორტული დარბაზების ხელშეკრულებების საკითხები. კრებამ ერთხმად მიიღო გადაწყვეტილება გაუქმებულიყო სტადიონსა და მოიჯარეებს შორის 2006 წლამდე გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებები;

7.13. „ბ.პ.ს.ე.ს–ის“ დირექტორმა ს.პ–ძეს, რ.პ–ძეს, ბ.პ–ძეს წერილობით აცნობა მათთან დადებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. მოგვიანებით სტადიონის გენერალურმა დირექტორმა ისევ მიმართა აღნიშნულ პირებს წერილობით და განუმარტა, რომ სტადიონის ბალანსზე არსებული, წერეთლის გამზირის მხრიდან მდებარე ობიექტი იყო მათ სარგებლობაში ისე, რომ აღნიშნულ ფართთან დაკავშირებით არ იყო გაფორმებული მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული რაიმე ხელშეკრულება ან შეთანხმება და ისინი არ იხდიდნენ ეროვნული სტადიონის საკუთრებაში არსებული ფართით სარგებლობის საფასურს;

7.14. ლ. პ–ძის, ს.პ–ძის და ბ.პ–ძის მიერ სხვადასხვა თანამდებობის პირებისათვის და ქ. თბილისის „დინამოს“ ადმინისტრაციისადმი 2016 წლის 14 ივლისს მიწერილი წერილით დასტურდება, რომ ისინი ინფორმირებულები იყვნენ ქვეიჯარის ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესახებ და წაეყენათ მოთხოვნა 2016 წლის 15 ივლისამდე უძრავი ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემასთან დაკავშირებით;

7.15. 2013 წლის 31 დეკემბრიდან მოყოლებული სხვადასხვა პერიოდში ბ.პ–ძესთან, ლ. პ–სთან და ს.პ–ძესთან შპს „დ.ა–ას“ მიერ გაფორმდა ხელშეკრულებები ქ. თბილისში, ...... მდებარე ფართის (საკადასტრო კოდი №..... №04/01) ქირავნობის შესახებ;

8. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეები ითხოვენ 2002 წლის 5 თებერვალს გაფორმებული ქვეიჯარის ხელშეკრულების სასყიდლიანი აღნაგობის ხელშეკრულებად აღიარებას და მიიჩნევენ, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად შეაფასეს სადავო ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება.

9. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

10. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ [სსსკ-ის მე-3 მუხლი], რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში. ამდენად, როგორც სასამართლოში დავის დაწყება, ისე მოთხოვნის ჩამოყალიბება თუ დავის საგნის განსაზღვრა მხოლოდ მხარის პრეროგატივაა. სასამართლოს როლი განისაზღვრება მხარეთა მიერ განსაზღვრული მოთხოვნის საფუძვლიანობის მათ მიერვე წარდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში გამოკვლევასა და სამართლებრივ შეფასებაში.

11. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

12. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 233-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის თანახმად, მიწის ნაკვეთი შეიძლება სხვა პირს გადაეცეს ვადიან სარგებლობაში ისე, რომ მას ჰქონდეს ამ ნაკვეთზე ან მის ქვეშ რაიმე ნაგებობის აღმართვის უფლება, ასევე ამ უფლების გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემის, თხოვების, გაქირავების უფლება (აღნაგობის უფლება). ამდენად, აღნაგობის უფლება სხვისი საკუთრებით, კერძოდ კი, მიწის ნაკვეთით შეზღუდული სარგებლობის უფლებაა. აღნაგობა, თავის მხრივ, გულისხმობს მიწის ნაკვეთის გადაცემას ვადიან სარგებლობაში ამ ნაკვეთზე ან მის ქვეშ რაიმე ნაგებობის აღმართვის უფლებით. ასევე, ამ უფლების გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემის, თხოვების, გაქირავების უფლებას. აღნაგობის ხელშეკრულების მხარეები არიან მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე და მეაღნაგე.

13. ამავე კოდექსის 234-ე მუხლის მიხედვით, აღნაგობის უფლების წარმოშობისა და შეძენის მიმართ შესაბამისად გამოიყენება უძრავი ნივთის შეძენის წესები. აღნაგობის უფლების საფუძველზე აშენებული ნაგებობა ითვლება აღნაგობის უფლების არსებით შემადგენელ ნაწილად და რეგისტრირდება აღნაგობის უფლების მქონე პირის საკუთრებად. აღნაგობის უფლების შეწყვეტისას აღნაგობის უფლების საფუძველზე აშენებული ნაგებობა ხდება მიწის ნაკვეთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი.

14. აღნიშნული მუხლის შინაარსის თანახმად, აღნაგობის უფლების წარმოშობისათვის საჭიროა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრესა და მეაღნაგეს შორის: აღნაგობის ხელშეკრულების დადება წერილობითი ფორმით; აღნაგობის ხელშეკრულების დამოწმება; აღნაგობის უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.

15. წერილობით დადებული აღნაგობის ხელშეკრულება მოწმდება მარეგისტრირებელ ორგანოში ან ნოტარიალურად. აღნაგობის უფლება საჯარო რეესტრში შეიტანება მიწის ნაკვეთზე არამესაკუთრეთა სანივთო უფლებებს შორის მხოლოდ პირველი რიგის უფლებად. ეს რიგი არ შეიძლება შეიცვალოს (237-ე მუხლი). მეაღნაგეს უფლება აქვს განკარგოს აღნაგობის უფლება, რაც გამოიხატება როგორც უშუალოდ ამ უფლების გადაცემაში სხვა პირზე, ასევე ამ უფლების საფუძველზე აშენებული ნაგებობის უფლებრივ დატვირთვაში. მეაღნაგეს შეუძლია აშენებული ნაგებობის გაქირავება, იჯარით გაცემა და იპოთეკით დატვირთვაც კი. სამოქალაქო კოდექსის 235-ე მუხლით, თუ მხარეთა შეთანხმებით აღნაგობის უფლების გასასხვისებლად ან გასაქირავებლად საჭიროა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის თანხმობა, მესაკუთრეს შეუძლია უარი თქვას ამ თანხმობის გაცემაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საამისოდ არსებობს მნიშვნელოვანი საფუძველი. ამდენად, კანონი იმპერატიულად არ უთითებს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის თანხმობის აუცილებლობაზე და მხარეებს აძლევს აღნიშნულზე შეთანხმების უფლებას, თუმცა ობიექტური საფუძვლების არარსებობის პირობებში მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს უკრძალავს აღნაგობიდან წარმოშობილი უფლებების განკარგვაზე მეაღნაგისათვის უარის თქმას (აღნაგობის უფლება შეიძლება იყოს როგორც სასყიდლიანი, ასევე უსასყიდლო. სასყიდლიანი აღნაგობის უფლების შემთხვევაში მხარეებმა აღნაგობის ხელშეკრულებით უნდა გაითვალისწინონ საზღაური, რომელსაც იხდის მეაღნაგე აღნაგობის უფლების სარგებლობისათვის. მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ეს უფლება განუყოფელია ნაკვეთზე საკუთრების უფლებისაგან. აღნაგობის უფლება მესაკუთრის მხრიდან ცალმხრივად შეიძლება შეწყდეს მხოლოდ ორი წლის გადასახადის გადაუხდელობის გამო (236.1 და 236.2 მუხლები)).

16. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული სადავო ხელშეკრულების აღნაგობის ხელშეკრულებად მიჩნევას, პირველ რიგში, გამორიცხავს ხელშეკრულების სუბიექტები, ვინაიდან სს „ბ. პ. ს.ე.ს–ი“ გარიგების გაფორმებისას იყო არა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, არამედ მოიჯარე (ქ. თბილისის მერიასთან 1998 წლის 12 ნოემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე). ამასთან, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელეებს მიეცათ მიწის ნაკვეთზე არა მყარი ნაგებობის (რაც, ასევე, აუცილებელი პირობაა აღნაგობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის წარმოშობისთვის), არამედ მსუბუქი კონსტრუქციის აგების უფლება, აღნიშნული კი, კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს აღნაგობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი არსებითი ფაქტობრივი გარემოებების არარსებობას. აღსანიშნავია ისიც და არც კასატორები ხდიან სადვოდ, რომ სტადიონის დირექტორის წერილით მოსარჩელეები ინფორმირებული იყვნენ მათთან გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ამავე დროს, დადგენილია ისიც, რომ 2013 წლიდან მოყოლებული მოსარჩელეებმა არაერთი ქირავნობის ხელშეკრულება გააფორმეს სადავო ფართზე (შპს „დ.ა–ასთან“), რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ასევე, ალოგიკურს ხდის მათივე მოთხოვნას მოსარჩელეებსა და სს „ბ.პ–ძის ს.ე.ს–ს“ შორის 2002 წლის 5 თებერვალს გაფორმებული ქვეიჯარის ხელშეკრულების სასყიდლიანი აღნაგობის ურთიერთობად შეფასების შესახებ. კასატორთა აპელირება იმ გარემოებაზე, რომ სადავო გარიგების დადებისას მისი რეესტრში რეგისტრირება შეუძლებელი იყო იმ დროისათვის მარეგისტრირებელი ორგანოს არარსებობის გამო, ვერ მიიჩნევა იმგვარ დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

17. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

18. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

20. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ.პ–ძისა და ს.პ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ბ.პ–ძესა (პ.ნ ......) და ს.პ–ძეს (პ.ნ. ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე დ.ა–ძის (პ.ნ. .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2649.5 ლარის (საგადახდო დავალება: N38613224; გადახდის თარიღი 21.02.2024;) 70% – 1854.65 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე