28 მარტი 2024 წელი

№ას-481-2023 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ზ.ჯ–ძე, ა.გ–ი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ.ჯ–ძე, ა.ჯ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ზ.ჯ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილება, ნ.ჯ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობის და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა, საზიარო უფლების ნატურით გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2019 წლის 1-ელ აპრილს ბოლნისის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა მოსარჩელე ნ.ჯ–ძემ მოპასუხე - ა.გ–ის მიმართ, ქ. ბოლნისში, ...... (ს/კ .......) მდებარე უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმებისა და ქონების ნატურით გაყოფის შესახებ.

2. მოპასუხე ა.გ–მა სარჩელი არ ცნო.

3. 2019 წლის 17 მაისს ბოლნისის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა მოსარჩელე ზ.ჯ–ძემ მოპასუხეების: ნ.ჯ–ძისა და ა.ჯ–ძის მიმართ და მოითხოვა:

3.1. ნოტარიუს ხ.ბ–ის მიერ 2017 წლის 26 აგვისტოს ა.ჯ–ძის სასარგებლოდ გაცემული №170977848 სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა;

3.2. ნ.ჯ–ძესა და ა.ჯ–ძეს შორის 2017 წლის 29 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

3.3. უძრავი ქონების (ს/კ .......) ½ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ მოსარჩელე ზ.ჯ–ძის ცნობა.

4. ნ. და ა.ჯ–ძეებმა წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს.

5. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 17 ივლისის განჩინებით ზემოაღნიშნული საქმეები ერთ წარმოებად გაერთიანდა.

6. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით - სარჩელები არ დაკმაყოფილდა.

7. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. ნ.ჯ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სადავო უძრავი ნივთის ნატურით გაყოფის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ზ.ჯ–ძემ - სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ასევე, სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილება.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილებით - ზ.ჯ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ნ.ჯ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება ნ.ჯ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში; ნ.ჯ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ნ.ჯ–ძისა და ა.გ–ის საზიარო უფლება უძრავ ნივთზე, რომლის მისამართია: ქ. ბოლნისი, ...... (ს/კ ........) ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 12 ივნისის N004018019 დასკვნისა და მისი N2 და N3 დანართების შესაბამისად. ნ.ჯ–ძეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის 506 კვ.მ. ფართიდან, როგორც ½ წილის მესაკუთრეს, გამოეყო კუთვნილი წილის შესაბამისი 253 კვ.მ. ფართი (N3 დანართზე ყვითლად ნაჩვენები); ა.გ–ს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის 506 კვ.მ. ფართიდან, როგორც ½ წილის მესაკუთრეს, გამოეყო კუთვნილი წილის შესაბამისი 253 კვ.მ. (N3 დანართზე ლურჯად ნაჩვენები); ნ.ჯ–ძეს N1 შენობის საერთო 74,8 კვ.მ. ფართიდან, როგორც ½ წილის მესაკუთრეს, გამოეყო კუთვნილი წილის შესაბამისი 36,47 კვ.მ, რომელიც 0,93 კვ.მ.-ით ნაკლებია მისი იდეალური ½ წილის შესაბამისი ფართისგან (N2 დანართზე ყვითლად აღნიშნული); ა.გ–ს N1 შენობის საერთო 74,8 კვ.მ. ფართიდან, როგორც ½ წილის მესაკუთრეს, გამოეყო კუთვნილი წილის შესაბამისი 38,33 კვ.მ, რომელიც 0,93 კვ.მ.-ით მეტია მისი იდეალური ½ წილის შესაბამისი ფართისგან (N2 დანართზე ლურჯად აღნიშნული). დაევალა ნ.ჯ–ძეს ზემოთ მითითებული წესით უძრავი ნივთის (ს/კ N........) გაყოფისათვის საჭირო ექსპერტიზის დასკვნაში N004018019 მითითებული კარის ღიობისა და ტიხრის მოწყობა-ამოშენება (როგორც ეს N2 დანართზეა ნაჩვენები) და, ასევე, ყვითლად გამიჯნულ ფართ(ებ)თან დამოუკიდებელი ასასვლელი კიბის მოწყობა. ს.ს.ი.პ. „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2019 წლის 12 ივნისის N004018019 დასკვნა ამ გადაწყვეტილების შემადგენელ ნაწილად განისაზღვრა. გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივსამართლებრივ დასაბუთებას:

8.1. 2018 წლის 31 აგვისტოს ნოტარიუსმა ლ.გ–მა მოსარჩელე, ზ.ჯ–ძის სასარგებლოდ გასცა №181046136 სამკვიდრო მოწმობა, რომლის საფუძველზე იგი აღირიცხა ქ. ბოლნისში, ....... მდებარე სადავო ქონების ½ ნაწილის თანამესაკუთრედ. დანარჩენი წილის მესაკუთრე იყო ა.ჯ–ძე. თავდაპირველად, აღნიშნული ქონება (იმჟამინდელი მისამართი: ..... (....... ქ. N12)) ეკუთვნოდა მოსარჩელის ბებიას (დედის დედას), რომელიც იყო მოპასუხე ა.ჯ–ძის ბებიაც (დედის დედა) და მოპასუხე ნ.ჯ–ძის დიდი ბებია (მამის ა.ჯ–ძის დედის დედა).

8.2. ზემოხსენებული უძრავი ქონების კუთვნილი წილი მოსარჩელე ზ.ჯ–ძემ 2019 წლის 06 მარტს აჩუქა შვილს, ა.გ–ს, ხოლო 2017 წლის 29 სექტემბერს ა.ჯ–ძემაც კუთვნილი წილი აჩუქა შვილს - ნ.ჯ–ძეს.

8.3. ა.ჯ–ძემ კუთვნილ წილზე საკუთრების უფლება შეიძინა 2017 წლის 26 აგვისტოს №170977848 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე (მოწმობის გამცემი ნოტარიუსი ხ.ბ–ი).

8.4. ზ.ჯ–ძე და ა.ჯ–ძე არიან დეიდაშვილები (მათი დედები: ვ.ჯ–ძე და ო.ჯ–ძე იყვნენ დები).

8.5. ქ. ბოლნისში, .....ქ. №16-ში მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ ......) თანამესაკუთრეები არიან ნ.ჯ–ძე (მის საკუთრებაში არსებული წილი შეადგენს ½ იდეალურ ნაწილს) და მოპასუხე ა.გ–ი (მის საკუთრებაში არსებული წილიც შეადგენს ½ იდეალურ ნაწილს).

8.6. ზ.ჯ–ძის სარჩელი ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ ა.ჯ–ძეს და მის დედას, ო.ჯ–ძეს, არ მიუღიათ ფაქტობრივი ფლობით ა.ჯ–ძის სამკვიდრო ქონება. ა.ჯ–ძის მემკვიდრეები არიან ვ.ჯ–ძე, ს.ჯ–ძე და ზ.ჯ–ძე. ა.ჯ–ძემ დოკუმენტების გაყალბების გზით, მოატყუა ნოტარიუსი და მიიღო სამკვიდრო მოწმობა, ხოლო შემდეგ შვილს, ნ.ჯ–ძეს გადაუფორმა ქონება, რათა თავი აერიდებინა პასუხისმგებლობისგან.

8.7. მოპასუხე ა.ჯ–ძე არის ო.ჯ–ძის შვილი, ხოლო ო.ჯ–ძე იყო ა.ჯ–ძის შვილი, რომელიც სადავო ქონებაზე თავდაპირველი მამკვიდრებელი იყო. შესაბამისად, ო.ჯ–ძე იყო ა.ჯ–ძის, ხოლო ა.ჯ–ძე არის ო.ჯ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრე.

8.8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, ო.ჯ–ძეს, დედის - ა.ჯ–ძის ან ა.ჯ–ძეს დედის - ო.ჯ–ძის სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა.

8.9. საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებისა და მოწმეთა ჩვენებების ერთობლივად შეფასების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელე ზ.ჯ–ძის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია. პალატამ აღნიშნა, რომ ბოლნისის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2017 წლის 07 აგვისტოს პასუხით №11/4461, დასტურდებოდა, რომ ო.ჯ–ძე გარდაცვალებამდე - 2008 წლის 28 ოქტომბრამდე ფლობდა და სარგებლობდა 1987 წლის 10 აგვისტოს გარდაცვლილი დედის - ა.ჯ–ძის დანატოვარი ქონებით, მისი გარდაცვალების დღიდან. საქმეში წარმოდგენილია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ 05.12.2019 წლის განჩინებით ბოლნისის რაიონის პროკურატურიდან გამოთხოვილი საქმის მასალები, სადაც განთავსებულია ე.ნ–ის, მ.შ–ძის, ლ.ტ–ძის, დ.მ–ძისა და ე.ფ–ის გამოკითხვის ოქმები. გარდა ამისა, 23.12.2020 წლის სხდომაზე დაიკითხა მოწმე ე.ნ–ი, 28.01.2021 წლის სხდომაზე - მოწმეები: ლ.ტ–ძე, მ.შ–ძე, ი.გ–ი, ხოლო 19.02.2021 წლის სხდომაზე - მოწმეები: ნ.ბ–ძე, დ.მ–ძე, ე.ფ–ი. მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა, რომ ო.ჯ–ძე სამკვიდრო ქონებით სარგებლობდა გარდაცვალებამდე. ამდენად, ცალსახა იყო ფაქტი, რომ ო.ჯ–ძეს დედის დანაშთ ქონებაზე სწორედ ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მემკვიდრეობა მიღებული.

8.10. ა.ჯ–ძის 2017 წლის 26 აგვისტოს ნოტარიუსის სახელზე სამკვიდრო მოწმობის მიღების თაობაზე დაწერილი განცხადებით, დასტურდებოდა, რომ მას 2016 წლის 13 აპრილს მიღებული აქვს დედის - ო.ჯ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე №160374345 სამკვიდო მოწმობა. ის, რომ ა.ჯ–ძეს, დედის - ო.ჯ–ძის სამკვიდრო მიღებული ჰქონდა, დასტურდება შემდგომში ნოტარიუს ხ.ბ–ის გამოკითხვის ოქმით და, ასევე, მისივე გაცემული სადავო სამკვიდრო მოწმობით.

8.11. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმეზე ზ.ჯ–ძე ა.ჯ–ძის მიერ ...... მდებარე ო.ჯ–ძის სამკვიდროს (მთელი ქონების ½ იდეალური წილის) მიღების ფაქტს ხდიდა სადავოდ, თუმცა შედავებული არ ყოფილა 2016 წლის 13 აპრილის №160374345 სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ა.ჯ–ძეს, დედის - ო.ჯ–ძის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრეობა მიღებული აქვს. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ ა.ჯ–ძემ მიიღო დედის, ო.ჯ–ძის დანაშთი ქონება.

8.12. რაც შეეხება, დოკუმენტების სიყალბის თაობაზე აპელანტის მიერ მითითებულ არგუმენტს, პალატის მითითებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით აღნიშნული არ დასტურდებოდა. აპელანტმა მხოლოდ ზოგადად მიუთითა დოკუმენტების გაყალბებაზე, თუმცა არც კონკრეტული დოკუმენტი არ დაუსახელებია და არც სათანადო მტკიცებულება არ წარმოუდგენია აღნიშნულის დასადასტურებლად. დოკუმენტების სიყალბეზე მითითებული არგუმენტი საქმისთვის არარელევანტურია იმის გამოც, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ მოპასუხე ა.ჯ–ძის მიერ დედის, ო.ჯ–ძის, სამკვიდროს მიღების ფაქტი დაადგინა ფაქტობრივი ფლობით, სამკვიდრო თავად ო.ჯ–ძესაც ფაქტობრივი ფლობითვე ჰქონდა მიღებული დედის - ა.ჯ–ძისგან. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულია, რომ ო.ჯ–ძეს, როგორც თანამემკვიდრეს (დასთან - ვ.ჯ–ძესთან ერთად) მიღებული აქვს დედის მემკვიდრეობა (1/2 იდეალური წილი) ქონებაზე, რომელიც მდებარეობს ქ. ბოლნისში, ...... №16-ში (ს/კ ........); იმავე მასალებით დასტურდებოდა, რომ, თავის მხრივ, ა.ჯ–ძესაც მიღებული ჰქონდა დედის სამკვიდრო, მათ შორის, იყო ½ იდეალური წილი ზემოაღნიშნული ქონებიდან.

8.13. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ნოტარიუს ხ.ბ–ის მიერ 2017 წლის 28 აგვისტოს გაცემული სადავო სამკვიდრო მოწმობა №170977848 იყო ერთგვარი გაგრძელება მანამდე - 2016 წლის 13 აპრილს იმავე ნოტარიუსის მიერ გაცემული №160374345 სამკვიდრო მოწმობისა. სადავო მოწმობით უბრალოდ დადგინდა, რომ ო.ჯ–ძეს მიღებული ჰქონდა დედის, ა.ჯ–ძის, დანაშთი ქონების წილი; ამდენად, ორივე სამკვიდრო მოწმობა ადასტურებდა ა.ჯ–ძის მემკვიდრეობის უფლებას და წარმოადგენს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციისათვის საკმარის დოკუმენტებს.

8.14. ს.ჯ–ძის საკითხთან დაკავშირებით, პალატამ მიიჩნია, რომ იმ ფაქტის დადგენა, რომ ო.ჯ–ძემ მიიღო დედის, ა.ჯ–ძის, სამკვიდროს ½ წილი, როგორც მისმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, დასთან, ვ.ჯ–ძესთან, ერთად ფაქტობრივი ფლობით, თავისთავად გამორიცხავდა იმ ფაქტს, რომ ა.ჯ–ძის მემკვიდრეები არიან ვ.ჯ–ძე, ს.ჯ–ძე და ზ.ჯ–ძე და არა - ო.ჯ–ძე.

2018 წლის 31 აგვისტოს ნოტარიუსმა ლ. გ–მა მოსარჩელე ზ.ჯ–ძის სასარგებლოდ გასცა სამკვიდრო მოწმობა №181046136, რითაც ის აღირიცხა ქ. ბოლნისში, ....... №16-ში მდებარე სადავო ქონების თანამესაკუთრედ ½ ნაწილზე. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობით დგინდებოდა, რომ ზ.ჯ–ძემ მიიღო ძმის - ს.ჯ–ძის სამკვიდრო, რომელსაც, თავის მხრივ, ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მიღებული დედის, ვ.ჯ–ძის, სამკვიდრო ქონება, ანუ ქ. ბოლნისში, ......... №16-ში მდებარე სადავო ქონების ½ წილი. ამავე სამკვიდრო მოწმობით დგინდებოდა, რომ ვ.ჯ–ძეს, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს, ფაქტობრივი დაუფლებით ჰქონდა დედის, ა.ჯ–ძის სამკვიდროს ½ წილი მიღებული.

8.15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, არ არსებობდა ზ.ჯ–ძის პირველი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების კანონისმიერი წინაპირობა, რაც თავისთავად გამორიცხავდა მომდევნო სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას. ამდენად, ზ.ჯ–ძის სააპელაციო საჩივარს არ ჰქონდა რა - წარმატების პერსპექტივა, მის სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩნილიყო.

8.16. სააპელაციო პალატის დასკვნით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უსაფუძვლო იყო ნ.ჯ–ძის სარჩელის უარყოფის ნაწილში. პალატამ ყურადღება მიაქცია ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დაკვნებს, რომლებიც თანამესაკუთრეთა კუთვნილი იდეალური წილების შესაბამისად, საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნას შესაძლებლად მიიჩნევს.

8.17. მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, როდესაც მოსარჩელე საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობის თაობაზე მიუთითებს, მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა, რომ რეალურად სადავო უძრავი ქონების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა არსებობს. მოცემულ საქმეზე, ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 25 აპრილის განჩინებით დაინიშნა საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა. ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 12 ივნისის დასკვნის №004018019 თანახმად: „ქ. ბოლნისში, .... №16-ში მდებარე №........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების გამიჯვნა ორ თანაბარ ნაწილად (½ და ½ წილების შესაბამისად) ტექნიკური თავლსაზრისით, სამშენებლო ნორმებისა და წესების დაცვით, მოქმედი ნორმატიული აქტების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ისე რომ არ შემცირდეს უძრავი ქონების ფუნქციური დანიშნულება შესაძლებელია ისე, როგორც ეს №2 და №3 დანართებზეა ნაჩვენები; ასეთი გაყოფის შემთხვევაში, განაშენიანებისაგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთის 506 კვ.მ. ფართიდან (№1 შენობის განაშენიანების ფართი დარჩება საერთო საკუთრებაში) ½ წილის მესაკუთრეს შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 253 კვ.მ. ფართი (იხ. №3 დანართზე ყვითლად ნაჩვენები), ხოლო მეორე ½ წილის მესაკუთრეს ასევე შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 253 კვ.მ. (იხ. №3 დანართზე ლურჯად ნაჩვენები). №1 შენობის საერთო 74.8 კვ.მ. ფართიდან ½ წილის მფლობელს შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 36.47 კვ.მ. ფართი, რომელიც 0.93 კვ.მ.-ით ნაკლებია მისი იდეალური ½ წილის შესაბამისი ფართისგან (იხ. №2 დანართზე ყვითლად აღნიშნული), ხოლო მეორე ½ წილის მფლობელს შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 38.33 კვ.მ. ფართი, რომელიც 0.93 კვ.მ.-ი მეტია მისი იდეალური ½ წილის შესაბამისი ფართისგან (იხ. №2 დანართზე ლურჯად აღნიშნული). ასეთი გაყოფის შემთხვევაში, საჭირო იქნება კარის ღიობისა და ტიხრის მოწყობა ამოშენება, როგორც ეს №2 დანართზეა ნაჩვენები და ასევე საჭირო იქნება ყვითლად გამიჯნულ ფართ(ებ)თან დამოუკიდებელი ასასვლელი კიბის მოწყობა“. სააპელაციო სასამართლოს მიითითებით, დგინდებოდა, რომ უძრავი ქონების ამ დასკვნის შესაბამისად გაყოფის შემთხვევაში, ქონების ფუნქციური დანიშნულება არ იცვლება.

8.18. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, როდესაც შესაძლებელია ქონების ერთგვაროვან (და არა ზუსტ) ნაწილებად გაყოფა, თითოეული ნაწილის ღირებულების შემცირების გარეშე, თუნდაც, გარკვეული მოდიფიცირების გათვალისწინებით, ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხული არ არის საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის შესაძლებლობა, რაც ნიშნავს იმას, რომ არ არის სახეზე ის ერთადერთი წინაპირობა (ნატურით გაყოფის შეუძლებლობა), რომელიც ქონების რეალიზაციის გზით თანასაკუთრების უფლების გაუქმებისთვისაა დადგენილი (საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით არ წარმოადგენს მესაკუთრის უპირობო უფლებას. აღნიშნულ უფლებას მესაკუთრე იძენს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სარწმუნოდ დაადასტურებს ნივთის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობას).

8.19. პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ განახორციელა თავის მტკიცების ტვირთში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, ხოლო, მოპასუხემ კუთვნილ მტკიცების ტვირთს წარმატებით ვერ გაართვა თავი. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ არსებობს სადავო უძრავ ქონებაზე, ღირებულების შემცირების გარეშე, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა.

8.20. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის ნების (რომელიც მან პირველი ინსტანციის სსამართლოს სხდომაზეც გამოხატა და სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზეც მიუთითა) გამოკვლევის შედეგად დადგენილი იყო, რომ მისთვის მისაღებია, მიეკუთვნოს 2019 წლის 12 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული უძრავი ქონების ის ნაწილი, რომელიც ნაკლებია მის იდეალურ წილთან შედარებით და, ასევე, საჭიროებს გარკვეულ მოდიფიცირებას (იგი გამოხატავს ასევე მზაობას ამ მოდიფიცირების თაობაზე) სამშენებლო წესების დაცვით. მოსარჩელემ მზაობა განაცხადა თავად უზრუნველყოს ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული შესაბამისი ასასვლელი კიბის მოწყობა და ტიხრის ამოშენება. გარდა იმისა, რომ მოპასუხისთვის მისი უძრავი ქონების კუთვნილი წილის ღირებულება/საგნობრივ-ფუნქციური დანიშნულება არც იცვლება და არც მცირდება, პირიქით მიეკუთვნება მის იდეალურ წილზე მეტი ფართი. ასევე, უნარჩუნდება ასასვლელი კიბეც. რაც შეეხება სველ წერტილს, მხარეთა განმარტებების შესაბამისად, დგინდებოდა, რომ უძრავ ნივთს ცალკე იზოლირებულად, ეზოში ისედაც ჰქონდა სველი წერტილი, რისი მოწყობაც, საჭიროების შემთხვევაში, თითოეულ მხარეს დამოუკიდებლად კუთვნილ მიწის ნაკვეთებში შეუძლიათ. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, ვლინდებოდა ნ.ჯ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველი.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ.ჯ–ძემ და ა.გ–მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, მათი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ნ.ჯ–ძის სარჩელის უარყოფა. საკასაციო საჩივრის ძირითადი პრეტენზიები დაეფუძნა შემდეგს:

9.1. სააპელაციო სასამართლომ ისე გააუქმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება საზიარო უფლების ნაწილში და ერთ-ერთ მესაკუთრეს, ა.გ–ს საქმეში არსებული ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის საექსპერტო ბიუროს საინჟინრო ტექნიკური ექსპერტიზის 2019 წლის 12 ივნისის საექსპერტო დასკვნის საფუძველზე, ისე მიაკუთვნა ქონების ნაწილი, რომ სათანადოდ არ შეისწავლა თავად აღნიშნული ექსპერტიზის გამცემი პირის, ლ.კ–ის პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2021 წლის 16 აპრილის სხდომაზე გაკეთებული განმარტებები, რომელიც აშკარად ადასტურებს ამგვარი გაყოფის შეუძლებლობას, ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე.

9.2. ექსპერტმა პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა, რომ ლურჯად მონიშნულ ნაწილში შესაყვანია საკომუნიკაციო სისტემები, კერძოდ, ბუნებრივი აირი და წყალი. შესაბამისად, გასარკვევია პრაქტიკულად შესაძლებელია თუ არა წყლისა და ბუნებრივი აირის სისტემების შეყვანა ლურჯად მონიშნულ ნაწილში. ექსპერტმა ასევე დაადასტურა, რომ ლურჯად დაფარულ ნაკვეთზე შემოსასვლელი გზა არის მოუწესრიგებელი ტრანსპორტისათვის, რაც ცხადია, დამატებით ხარჯებთანაა დაკავშირებული. შესაბამისად, უნდა განხორციელდეს ნაკვეთის როგორც ფუნქციური დანიშნულების შესწავლა, ასევე დადგინდეს თუ რამდენად არის შესაძლებელი ამ გზის ფუნქციური დანიშნულებით რეგისტრაცია. უნდა გაირკვეს ისიც, არსებობს თუ არა ლურჯად მონიშნული გზის კეთილმოწყობის ტექნიკური შესაძლებლობა და დადგინდეს საჭიროა თუ არა დამატებითი ნებართვები, პროექტი და რა ხარჯებთანაა ყოველივე ეს დაკავშირებული.

9.3. კასატორთა მიერ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი იქნა დეტალური წერილობითი სახის მითითება საზიარო უფლების გაუქმებასთან დაკავშირებით, სადაც ასახულია ექსპერტის განმარტებები, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული არ შეუფასებია.

9.4. იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო არ უგულებელყოფდა დასკვნის გამცემი პირის, ლ.კ–ის, განმარტებას 2021 წლის 16 აპრილის სხდომაზე და მიიჩნევდა, რომ წარმოდგენილი დასკვნა თავად გამცემი პირის, პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე ექსპერტის განმარტებიდან გამომდინარე, საჭიროებდა შევსებას სპეციალური ცოდნის მქონე პირების მიერ, მას უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლით მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილება და დაენიშნა დამატებითი კვლევა, რაც შეავსებდა არსებულ დასკვნას და მის ირგვლივ არსებულ კითხვებს.

9.5. სააპელაციო სასამართლომ მშრალად იხელმძღვანელა არსებული დასკვნის წერილობითი შინაარსით და უსაფუძვლოდ მიუთითა მოწინააღმდეგე მხარის განცხადებაზე, რომ იგი მზად იყო, მიეღო 0.93 კვ.მ. ფართით ნაკლები. პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ წილების ამგვარი გაყოფის შემთხვევაში, ლურჯად განსაზღვრული ფართის მიმღები, ა.გ–ი ფორმალურად იღებდა, მართალია, 0.93 კვ.მ.-ით მეტ ფართს, თუმცა ამ ფართის ფუნქციური ღირებულება იმდენად მცირდებოდა, რომ ზედმეტობა ნაკლს ვერ დააკომპენსირებდა. შესაბამისად, თუკი სააპელაციო სასამართლო ობიექტურად გამოიკვლევდა პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე ექსპერტის განმარტებებს, იგი ამგვარ გადაწყვეტილებას ვერ მიიღებდა, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პირდაპირი და აშკარა საფუძველია.

9.6. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარს ზ.ჯ–ძის მოთხოვნის ნაწილში, სააპელაციო სასამართლო მიღებული გადაწყვეტილება ამ შემთხვევაშიც დააფუძნა იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ ა.ჯ–ძის შვილი, ო.ჯ–ძე, ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა დედის დანაშთ ქონებას, მაშინ, როდესაც, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში კასატორებმა წარმოადგინეს კონკრეტული მითითებები, რაც საქმის სათანადოდ შესწავლის შემთხვევაში, სრულად გამორიცხავდა ამგვარი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას.

9.7. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, განსაკუთრებით კი, საზიარო უფლების გაუქმების ნაწილში ქმნის არასასურველ პრეცენდენტს, ვინაიდან სასამართლოს შეუძლია, ისე შელახოს მესაკუთრის უფლება, რომ არ შეისწავლოს საქმის დეტალები და მიაკუთვნოს მას ისეთი ქონება, რომელიც ფუნქციური ღირებულებით მნიშვნელოვანი ნაკლის მქონეა. სააპელაციო სასამართლო თავად აფუძნებს გადაწყვეტილებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე, 963-ე და 964-ე მუხლებს, სადაც მიუთითებს, რომ სამართლებრივი თვალსაზრისით ერთადერთი წინაპირობა, რომელიც ქონების რეალიზაციის გზით თანასაკუთრების უფლების გაუქმებისათვის არის დადგენილი, მისი ნატურით გაყოფის შეუძლებლობაა და ამავდროულად არ ისმენს, არ განმარტავს და არ იკვლევს ექსპერტის შემავსებელ განმარტებებს ჩატარებულ კვლევასთან დაკავშირებით.

9.8. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით გათვალისწინებულ საკუთრების უფლებას და ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის 31.1 გარანტირებულ საქმის სამართლიანი განხილვის უფლებასაც.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

11. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ ზ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ა.გ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების ნაწილში უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მხარეებს სურთ, სახელდობრ: სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ასევე, სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ ზ.ჯ–ძის მოთხოვნები შესაძლოა დაეფუძნოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421.2 (მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო) 1421.3 (თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი), 524-ე (ჩუქების ხელშეკრულებით მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონებას საკუთრებად მისი თანხმობით), 525.1 (მოძრავ ნივთზე ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ქონების გადაცემის მომენტიდან) 170.1 (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას) და 54-ე (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს) მუხლებს. საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების შესახებ ნ.ჯ–ძის სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი კი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961.1. (თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება) და 963-ე (საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

14. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების ფარგლებში პალატის შეფასების საგანია: ზ.ჯ–ძის სარჩელთან მიმართებით, მიღებული აქვს თუ არა ო.ჯ–ძეს ფაქტობრივი ფლობით დედის - ა.ჯ–ძის სამკვიდრო და ამ საფუძვლით ვლინდება თუ არა სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სადავო ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ ზ.ჯ–ძის ცნობის ფაქტობრივსამართლებრივი წინამძღვრები; ნ.ჯ–ძის სარჩელზე კი, შესაფასებელია, უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების წინაპირობების არსებობა.

15. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ზ.ჯ–ძის სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია და არ ვლინდება მისი გაუქმების ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

15.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან: პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები). შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილებისა და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1424-ე მუხლებით, გარდაცვლილი პირის დანაშთ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობისათვის სავალდებულოა, მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნიდან (სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე მუხლი) 6-თვიან ვადაში განახორციელოს ერთ-ერთი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედება: დაეუფლოს სამკვიდროს ან მიმართოს ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თხოვნით. სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდეს მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც, თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას (ს.უ.ს.გ. №ას-1092-2020, 22.01.2021წ., პუნ. 95). ამასთან, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (სამოქალაქო კოდექსის 1421 (3) მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის საფუძველზე, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

15.2. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუფლებისათვის მემკვიდრის ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. სამკვიდროს უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური მოქმედებით, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე (ს.უ.ს.გ. №ას-1198-2019, 25.06.2021წ.). ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (ს.უ.ს.გ. №ას-600-600-2018, 26.07.2019წ; №ას-1756-2018, 12.02.2019წ; №ას-207-2019, 24.12.2020წ.). 15.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდას, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მიღების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება (ს.უ.ს.გ. №ას-1493-2020, 15.04.2021წ., პუნ. 58; №ას-186-2019, 24.02.2021წ., პუნ. 20; №ას-1182-2019, 19.10.2021წ., პუნ.90).

16. განსახილველ შემთხვევაში, ზ.ჯ–ძის სარჩელთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც საკასაციო საჩივრით არის სადავოდ გამხდარი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

16.1. ქ. ბოლნისში, .......ქ. №16-ში მდებარე სადავო ქონების თავდაპირველ მესაკუთრეს და მამკვიდრებელს წარმოადგენდა ა.ჯ–ძე, რომელიც გარდაიცვალა 1987 წლის 10 აგვისტოს. ა.ჯ–ძეს დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები: ვ.ჯ–ძე და ო.ჯ–ძე.

16.2. ზ.ჯ–ძე და ს.ჯ–ძე არიან ვ.ჯ–ძის შვილები, ხოლო ა.ჯ–ძე - ო.ჯ–ძის შვილი.

16.3. 2018 წლის 31 აგვისტოს ნოტარიუსის მიერ გაცემული №181046136 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ზ.ჯ–ძე აღირიცხა ქ. ბოლნისში, .......ქ. №16-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ.

16.4. ზ.ჯ–ძემ მის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი 2019 წლის 06 მარტს აჩუქა შვილს - ა.გ–ს.

16.5. 2016 წლის 13 აპრილს ნოტარიუსის მიერ გაცემული №160374345 სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, ა.ჯ–ძემ ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო დედის - ო.ჯ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება.

16.6. ა.ჯ–ძის სახელზე ნოტარიუსის მიერ 2017 წლის 26 აგვისტოს გაცემული სადავო №170977848 სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, ა.ჯ–ძეს ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვს დედის - ო.ჯ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება; ა.ჯ–ძის დედამ - ო.ჯ–ძემ კი, ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო გარდაცვლილი დედის - ა.ჯ–ძის სამკვიდრო, შესაბამისად, ა.ჯ–ძემ სრულად მიიღო ო.ჯ–ძის სამკვიდრო, მათ შორის - ა.ჯ–ძის სამკვიდრო მასაში შემავალი სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილი.

16.7. ა.ჯ–ძემ სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტში აღირიცხა 2017 წლის 26 აგვისტოს №170977848 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე. 2017 წლის 29 სექტემბერს ა.ჯ–ძემ სადავო უძრავი ქონების კუთვნილი წილი აჩუქა შვილს - ნ.ჯ–ძეს.

16.8. ამჟამად, ქ. ბოლნისში, ....... ქ. №16-ში მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ ......) თანამესაკუთრეები არიან ნ.ჯ–ძე (მის საკუთრებაში არსებული წილი შეადგენს ½ იდეალურ ნაწილს) და მოპასუხე ა.გ–ი (მის საკუთრებაში არსებული წილიც შეადგენს ½ იდეალურ ნაწილს).

17. საკასაციო პალატა, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე: ბოლნისის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2017 წლის 07 აგვისტოს №11/4461 წერილზე (პასუხი), ე.ნ–ის, მ.შ–ძის, ლ.ტ–ძის, დ.მ–ძის და ე.ფ–ის გამოკითხვის ოქმებზე (სისხლის სამართლის საქმეზე), ასევე, სასამართლო სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა: ე.ნ–ის, ლ.ტ–ძის, მ.შ–ძის, ი.გ–ის, ნ.ბ–ძის, დ.მ–ძის, ე.ფ–ის ჩვენებებზე დაყრდნობით, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ო.ჯ–ძე, დედის - ა.ჯ–ძის გარდაცვალების დღიდან - 1987 წლის 10 აგვისტოდან, გარდაცვალებამდე - 2008 წლის 28 ოქტომბრამდე ფლობდა და სარგებლობდა სადავო უძრავი ქონებით, შესაბამისად, აწ გარდაცვლილმა ო.ჯ–ძემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის - ა.ჯ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება.

18. იმ პირობებში, როდესაც, ზ.ჯ–ძეს სარჩელით სადავოდ არ გაუხდია 2016 წლის 13 აპრილის №160374345 სამკვიდო მოწმობა, რომლითაც ა.ჯ–ძემ ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო დედის - ო.ჯ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, საკასაციო პალატას მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად დაადგინეს ფაქტობრივი გარემოება, რომ ა.ჯ–ძემ მიიღო დედის, ო.ჯ–ძის დანაშთი სამკვიდრო.

ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს იმ მსჯელობასაც, რომ ნოტარიუსის მიერ 2017 წლის 28 აგვისტოს გაცემული სადავო სამკვიდრო მოწმობა ერთგვარი გაგრძელება იყო 2016 წლის 13 აპრილს იმავე ნოტარიუსის მიერ ა.ჯ–ძის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობისა, რომლითაც დამატებით განისაზღვრა, რომ ა.ჯ–ძის მამკვიდრებელს - ო.ჯ–ძეს ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა დედის ა.ჯ–ძის სამკვიდრო და შესაბამისად, მის სამკვიდროში შედიოდა ა.ჯ–ძის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, რაც ასევე მიიღო ა.ჯ–ძემ.

19. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, ვინაიდან ო.ჯ–ძემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის - ა.ჯ–ძის სამკვიდრო, ხოლო ა.ჯ–ძემ თავის მხრივ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის - ო.ჯ–ძის სამკვიდრო, საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ასევე, სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ კასატორ ზ.ჯ–ძის სასარჩელო მოთხოვნები.

20. საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს ა.გ–ის საკასაციო საჩივრის პრეტენზიებს, შესაბამისად, მიაჩნია, რომ ნ.ჯ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, სახელდობრ:

20.1. საზიარო უფლება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, განეკუთვნება კანონისმიერ ვალდებულებათა ურთიერთობების კატეგორიას. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება. მოცემულ შემთხვევაში, მოდავე მხარეები არიან თანამესაკუთრეები უძრავი ქონებისა, რომელიც საზიარო უფლების ობიექტია და მხარეები ერთმანეთთან კანონისმიერ ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებიან (ს.უ.ს.გ. №ას-1148-1094-2014, 19.03.2015წ.).

20.2. მოძრავი ან უძრავი ნივთი შეიძლება იყოს ერთი ან რამდენიმე პირის საერთო საკუთრება. საკუთრების წილი თვითონ არის საკუთრება, სამართლებრივი გაგებით. როგორც წესი, წილად თანასაკუთრებაზე გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი საკუთრების წესები. თანასაკუთრება არის სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული ერთადერთი შესაძლებლობა, დაყოფილ იქნეს საკუთრების განკარგვის უფლებამოსილება ერთ ნივთზე (ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, თბილისი, 2018წ., მუხ.173, ველი 1).

20.3. სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის 953-968-ე მუხლები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.

20.4. სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის საფუძველზე, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. ამდენად, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფისათვის აუცილებელი წინაპირობა არის ის, რომ საგანი უნდა იყოფოდეს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. დასახელებული ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე (ს.უ.ს.გ. №ას-1217-2018, 13.12.2018წ; №ას-1389-1309-2017, 30.04.2018წ.). ამდენად, საზიარო უფლება შეიძლება გაუქმდეს წილების შესაბამისად ნატურით გაყოფით, თუ შესაძლებელია მისი გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. წილთა ერთგვაროვნება გულისხმობს მათ სამეურნეო დანიშნულებას (იხ. Sprau, in Palandt BGB Komm, 72. Aufl., 2013, §752, Rn. 1,2,3).

20.5. საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე - საერთო საკუთრება (ს.უ.ს.გ. №ას-1080-1000-2017, 27.10.2017წ. ).

20.6. საზიარო საგნის ღირებულების შემცირების გარეშე ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფის რეალურ შესაძლებლობაზე მსჯელობისას სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით უნდა დაასაბუთოს ასეთი წინაპირობის არსებობა და გამორიცხოს ნივთის ღირებულების შემცირების საეჭვოობა (ს.უ.ს.გ. №ას-1125-1389-09, 26.03.2010წ.).

20.7. ს.ს.ი.პ. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 12 ივნისის №004018019 დასკვნის თანახმად, რომელსაც ეფუძნება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ქ. ბოლნისში, ...... №16-ში მდებარე №........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების გამიჯვნა ორ თანაბარ ნაწილად (½ და ½ წილების შესაბამისად) ტექნიკური თავლსაზრისით, სამშენებლო ნორმებისა და წესების დაცვით, მოქმედი ნორმატიული აქტების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ისე რომ არ შემცირდეს უძრავი ქონების ფუნქციური დანიშნულება შესაძლებელია ისე, როგორც ეს №2 და №3 დანართებზეა ნაჩვენები. ასეთი გაყოფის შემთხვევაში, განაშენიანებისაგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთის 506 კვ.მ. ფართიდან (№1 შენობის განაშენიანების ფართი დარჩება საერთო საკუთრებაში) ½ წილის მესაკუთრეს შესაძლებელია გამოეყოს მისი კუთვნილი წილის შესაბამისი 253 კვ.მ. ფართი (იხ. №3 დანართზე ყვითლად ნაჩვენები), ხოლო მეორე ½ წილის მესაკუთრეს ასევე შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 253 კვ.მ. (იხ. №3 დანართზე ლურჯად აღნიშნული). №1 შენობის საერთო 74.8 კვ.მ. ფართიდან ½ წილის მფლობელს შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 36.47 კვ.მ. ფართი, რომელიც 0.93 კვ.მ.-ით ნაკლებია მისი იდეალური ½ წილის შესაბამისი ფართისგან (იხ. №2 დანართზე ყვითლად აღნიშნული), ხოლო მეორე ½ წილის მფლობელს შესაძლებელია გამოეყოს კუთვნილი წილის შესაბამისი 38.33 კვ.მ. ფართი, რომელიც 0.93 კვ.მ.-ი მეტია მისი იდეალური ½ წილის შესაბამისი ფართისგან (იხ. №2 დანართზე ლურჯად აღნიშნული). ასეთი გაყოფის შემთხვევაში, საჭირო იქნება კარის ღიობისა და ტიხრის მოწყობა ამოშენება, როგორც ეს №2 დანართზეა ნაჩვენები და, ასევე, საჭირო იქნება ყვითელი ფერით გამიჯნულ ფართ(ებ)თან დამოუკიდებელი ასასვლელი კიბის მოწყობა.

20.8. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაიკითხა ზემოხსენებული ექსპერტიზის დასკვნის ავტორი, ექსპერტი - ლ.კ–ი, რომელმაც განმარტა, რომ მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გამიჯნულ ლურჯად მონიშნულ ნაწილში შესაყვანია საკომუნიკაციო სისტემები, კერძოდ კი, ბუნებრივი აირი და წყალი. გარდა ამისა, ლურჯად დაფარულ ნაკვეთზე შესასვლელი სამანქანო გზა არის მოუწესრიგებელი. მისივე განმარტებით, გამიჯვნის შემდეგ, მიწის ნაკვეთის გარკვეული ნაწილი კვლავ რჩება მესაკუთრეთა თანასაკუთრებაში.

20.9. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორ ა.გ–ის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლოს, მხარეთა შორის საზიარო უფლების ნატურით გაუქმებისას ექსპერტის ზეპირი განმარტება არ გამოუკვლევია და გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ შეუფასებია. ამასთან, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია ექსპერტიზის დასკვნის ჩანაწერზე, რომ გამიჯვნის შემდეგ საზიარო უფლების ნატურით გაუქმება სრულად არ ხდება და საზიარო უფლების მონაწილეებს თანასაკუთრებაში რჩებათ №1 შენობის განაშენიანების ფართი.

20.10. ამრიგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მითითებული მტკიცებულებები საჭიროებს დამატებით კვლევას, რაც საკასაციო განხილვის სტადიაზე შეუძლებელია.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორ ა.გ–ის მიერ წარმოდგენილია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. შესაბამისად, ა.გ–ის საკასაციო საჩივრის ნაწილში არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობა, რა დროსაც, დამატებით უნდა იქნეს გამოკვლეული ზემოთ მითითებული მტკიცებულებები. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებაში მოცემული მსჯელობების შესაბამისად, თავიდან უნდა შეაფასოს შესაძლებელია თუ არა საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, ზ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მისი მოთხოვნების ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

23. რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის, ნ.ჯ–ძის შუამგომლობას საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად (საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს), საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ - მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. საკასაციო სასამართლო აქვე მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (ს.უ.ს.გ-ები:№ას-807-2020, 12.11.2020წ.; №ას-1150-2020, 29.11.2021წ.; Nას-1558-2022 1.03.2023წ.; Nას-654-2022, 2.03.2023წ.). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრების საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვას საჭიროდ არ მიიჩნევს, რის გამოც, ნ.ჯ–ძის შუამდგომლობას უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

24. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით ა.გ–ის ნაწილში საქმის წარმოება არ დასრულებულა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადებიდან გამომდინარე, ვინაიდან, არ დაკმაყოფილდა ზ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი არ ანაზღაურდება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 412-ე მუხლებით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 იანვრის №2ბ/4529-21 გადაწყვეტილება ზ.ჯ–ძის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

3. ა.გ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

4. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 იანვრის №2ბ/4529-21 გადაწყვეტილება უძრავ ქონებაზე (ს/კ № ........) საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

5. ზ.ჯ–ძის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი არ ანაზღაურდება.

6. ნ.ჯ–ძის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

7. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი