საქმე №ას-550-2020 07 მარტი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ჟ-კ.მ.მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ.მ–ი, ვ.მ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 11.03.2020 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მიკუთვნება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 14.11.2018 წლის გადაწყვეტილებით - ჟ-კ.მ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელი კ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“, „მჩუქებელი“) და ვ.მ–ის (შემდეგში - „მეორე მოპასუხე“, „დასაჩუქრებული“) მიმართ გარიგების ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების მიკუთვნების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 11.03.2020 წლის განჩინებით - სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე 2007 წლიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში.

3.2. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 14.06.2007 წელს გაფორმდა საქორწინო ხელშეკრულება.

3.3. 12.02.2013 წელს ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ა.პ–ს“ და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო ხელშეკრულება Nაპ 1449 საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა თბილისში, ....... მრავალფუნქციური საცხოვრებელი სახლის აშენების და სახლის ექსპლუატაციაში შესვლის შემდეგ ამხანაგობის წევრებს შორის წილების განაწილება. ხელშეკრულების თანახმად, წევრს საკუთრების უფლება ფართზე, რომელიც მასზე გამოიყოფოდა უძრავ ქონებაში წილის სახით, წარმოეშობოდა საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან.

3.4. 30.03.2016 წელს იმა ,,ა.პ–ს“ და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, Nაპ 1449 საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხეს გადაეცა თბილისში, ........, მე-13 სადარბაზოში, მე-13 სართულზე მდებარე შემდეგი ბინები: N13-41- საკადასტრო კოდი:.......; N13-39 - საკადასტრო კოდი: ........; N13-40 - საკადასტრო კოდი: .........; N13-38 - საკადასტრო კოდი: ..........

3.5. „ა.პ–ის“ 07.04.2016 წლის კრების ოქმის თანახმად, აღნიშნული ოთხი ბინა გაერთიანდა და დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ორ ბინად: თბილისში, ........, მე-13 სადარბაზოში, მე-13 სართულზე, VIII ბლოკში არსებული ბინა N13-38 (საკადასტრო კოდი: ........) და ამავე მისამართზე მდებარე ბინა N13-39 (საკადასტრო კოდი: .......) (შემდეგში „სადავო უძრავი ნივთები“).

3.6. 21.02.2018 წელს მჩუქებელს და დასაჩუქრებულს შორის დაიდო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ,,საჩუქარს“ წარმოადგენს სადავო უძრავი ნივთები. უძრავი ნივთები დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში დასაჩუქრებულის სახელზე. მჩუქებელი და დასაჩუქრებული დედა და შვილია.

3.7. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული საქორწინო ხელშეკრულების თანახმად, უძრავი ქონება და კაპიტალი ითვლება იმ მეუღლის საკუთრებად, რომლის სახელზეც განხორციელდა შეძენა.

3.8. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა დავის გადასაწყვეტად საქართველოს კანონმდებლობის გამოყენების თაობაზე. პალატამ მიუთითა „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლზე (ეს კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელი სამართლებრივი წესრიგი გამოიყენება უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას, აგრეთვე საპროცესო სამართლის იმ ნორმებს, რომლებიც გამოიყენება ასეთი საქმის წარმოებისას), ასევე ამავე კანონის 22.1 მუხლსა (თუ პირი რამდენიმე ქვეყნის მოქალაქეა, მის მიმართ გამოიყენება იმ ქვეყნის სამართალი, რომელთანაც იგი ყველაზე მჭიდროდაა დაკავშირებული, აქვს ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი ან ეწევა ძირითად საქმიანობას) და 32.1 მუხლზე (ნივთზე უფლების წარმოშობა, შეცვლა, გადაცემა და შეწყვეტა წესრიგდება იმ ქვეყნის სამართლით, სადაც ეს ნივთი იმყოფება. ამ ქვეყნის სანივთო-სამართლებრივი ნორმები გამოიყენება იმ შემთხვევაშიც, როცა ამ კანონის მითითებითი (კოლიზიური) ნორმის მიხედვით სხვა ქვეყნის სამართალი უნდა იქნეს გამოყენებული) და განმარტა, რომ მართალია საქორწინო ხელშეკრულება უთითებს საფრანგეთის სამოქალაქო კოდექსის 1536-1543-ე მუხლებზე, თუმცა „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველ პუნქტზე დაყრდნობით დავის გადასაწყვეტად გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს კანონმდებლობა, ვინაიდან სადავო ქონება იმყოფება საქართველოში. მნიშვნელოვანია, აღნიშნული საკითხის ამავე კანონის 22-ე მუხლის კონტექსტში განხილვა, ვინაიდან წინამდებარე დავის მხარეები რამდენიმე ქვეყნის მოქალაქეები არიან, ხოლო მოპასუხეებს ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი აქვთ საქართველოში. მოსარჩელის მითითება, რომ არცერთი მოპასუხე მუდმივად არ ცხოვრობს საქართველოში, არ არის სათანადო მტკიცებულებებით გამყარებული და ამასთან, არ წარმოადგენს მითითებული ნორმის გამოყენების გამაბათილებელ გარემოებას.

3.9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ის, რომ საფრანგეთში დადებული საქორწინო ხელშეკრულება მოწესრიგებულია საფრანგეთის სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი მუხლებით, არ ნიშნავს, რომ ქართული სასამართლო შებოჭილია ამ ჩანაწერით, შესაბამისად, ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის პოზიციას, რომ მხარეთა შორის საქართველოში არსებული დავა, საქართველოში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით უნდა გადაწყდეს საფრანგეთის სამოქალაქო კოდექსით. ასეთ შემთხვევაში, თუ რომელი ქვეყნის კანონმდებლობა უნდა იქნეს გამოყენებული განსაზღვრავს არა მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება, არამედ კანონი, რომლის თანახმად, როგორც დადგინდა, მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს კანონმდებლობა.

3.10. სასარჩელო მოთხოვნაა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ქონების მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვა. სარჩელი დასაბუთებულია იმ გარემოებით, რომ ქონება შეძენილია მოსარჩელის მიერ და საქორწინო ხელშეკრულების „საკუთრების დამადასტურებელი სამხილების და პრეზუმფციის“ თავის მე-4 პუნქტის თანახმად, ის წარმოადგენს მის საკუთრებას. ანუ სარჩელის საბოლოო მიზანია მოსარჩელის სახელზე იმ ქონების აღრიცხვა, რომელიც ამჟამად აღრიცხულია პირველი მოპასუხის დედის - მეორე მოპასუხის სახელზე.

3.11. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ სადავო უძრავი ნივთების მესაკუთრე 21.02.2018 წლის ჩუქების ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის იყო პირველი მოპასუხე და მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სარჩელის წარდგენისას, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ ქონება მას ეკუთვნოდა საქორწინო ხელშეკრულების „საკუთრების დამადასტურებელი სამხილების და პრეზუმფციის“ თავის მე-4 პუნქტიდან გამომდინარე, რადგან ის უთითებდა, რომ აღნიშნული პუნქტი ჩამოყალიბებული იყო შემდეგი სახით: „საწინააღმდეგო მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, უძრავი ქონება და კომერციული კაპიტალი ჩაითვლება იმ მეუღლის კუთვნილებად, რომლის მიერაც არის განხორციელებული შეძენა, ან ორივე მეუღლის სახელზე თუ შეძენა ორივეს მიერ არის განხორციელებული“. ხელშეკრულების აღნიშნული პუნქტის ქართული თარგმანი მხარეთა მიერ სადავო გახდა და საბოლოოდ სასამართლოში კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ აღნიშნული პუნქტი ითარგმნებოდა შემდეგი სახით: „მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების თანახმად, უძრავი ქონება და კაპიტალი ითვლება იმ მეუღლის საკუთრებად, რომლის სახელზეც განხორციელდა შეძენა“ (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.2 პუნქტი). პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას ამ პუნქტთან მიმართებით ეთანხმება მოსარჩელე სააპელაციო საჩივარში, თუმცა იქვე უთითებს, რომ: „დიახ, ქონება მას ეკუთვნის, ვის სახელზეცაა აღრიცხული, თუმცა ამის საწინააღმდეგოს მტკიცება მოსარჩელეს შეუძლია ნებისმიერი კანონიერი მტკიცებულებით“. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მიმოწერები, ნასყიდობის ფასის გადარიცხვის დოკუმენტები და სხვა, არის ის მტკიცებულებები, რომელიც საწინააღმდეგოს ამტკიცებს.

3.12. საქორწინო ხელშეკრულების სადავო პუნქტის ზუსტი თარგმანი, რომლის მიხედვითაც ქონება ეკუთვნის იმას, ვის სახელზეც განხორციელდა შეძენა, მიუთითებს, რომ მოსარჩელისთვის აღნიშნული პუნქტის შინაარსის თაობაზე ცნობილი იყო საქორწინო ხელშეკრულების დადებისას და ამის მიუხედავად, მან მისი თანხით შეძენილი უძრავი ქონება დაარეგისტრირა პირველი მოპასუხის სახელზე. ანუ მოსარჩელემ გამოავლინა ნება, რომ მისი თანხით შეძენილი უძრავი ქონება ყოფილიყო პირველი მოპასუხის საკუთრება. პალატა აღნიშნავს, რომ უძრავი ქონების მოსარჩელის თანხით შეძენა დადასტურებულია მოსარჩელის მიერ მითითებული დოკუმენტებით, რასაც სადავოდ მოპასუხე მხარეც არ ხდის. თუმცა ეს ფაქტი არ ადასტურებს იმას, რომ ამ საქორწინო ხელშეკრულების პირობებში, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს 21.02.2018 წლის ჩუქების ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის არ წარმოადგენდა პირველი მოპასუხე, რადგან ხელშეკრულებით პირდაპირ და ერთმნიშვნელოვნად არის მითითებული, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება იმის საკუთრებაა, ვისზეც არის რეგისტრირებული, ხოლო თუ ვისი თანხით არის შეძენილი, ამაზე რაიმე დათქმას ხელშეკრულების მითითებული პუნქტი არ აკეთებს. შესაბამისად, ხელშეკრულების ამ პუნქტის მიზნებისათვის თუ ვისი თანხით არის შეძენილი ქონება, არ გააჩნია რაიმე მნიშვნელობა. ამდენად, ის ფაქტი, რომ ქონება შეძენილია მოსარჩელის თანხით, ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მითითებული ხელშეკრულების პირობებში სადავო ქონება არ ეკუთვნოდა პირველ მოპასუხეს, რადგან სწორედ მოსარჩელის ნებით მოხდა ქონების რეგისტრაცია პირველი მოპასუხის სახელზე, მიუხედავად იმისა, რომ მან იცოდა ხელშეკრულების ამ პუნქტის არსებობაზე.

3.13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ შემთხვევაში, თუ მოხდება მოსარჩელის პოზიციის გათვალისწინება და მის მიერ მითითებული საფუძვლით ქონების მესაკუთრედ იმ მეუღლის მიჩნევა, ვისი თანხითაც მოხდა მისი შეძენა, პრაქტიკულად აზრს მოკლებულია საქორწინო ხელშეკრულების არსებობა, რადგან აღნიშნული საქორწინო ხელშეკრულება, მოცემულ შემთხვევაში კონკრეტული პუნქტი, ვერ დაიცავს ამ პუნქტის რეგულაციის ქვეშ მოქცეული მეუღლის ინტერესებს და ამ პუნქტის ჩანაწერის არსებობა გამოდის სამართლებრივი შედეგის არმქონე. ამდენად, პალატას მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სწორად იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო უძრავი ნივთების მესაკუთრე 21.02.2018 წლის ჩუქების ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის იყო პირველი მოპასუხე.

3.14. პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას მასზე, რომ ვინაიდან სადავო უძრავი ნივთების მესაკუთრე ჩუქების მომენტისათვის იყო პირველი მოპასუხე, დამოუკიდებლად ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა არ წარმოადგენს იურიდიული შედეგის მომტან მოთხოვნას მოსარჩელისათვის და თუ არა უძრავი ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნება, მხოლოდ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი მას არ გააჩნია.

3.15. სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელი წინაპირობაა ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობა. ამგვარი სარჩელის დაკმაყოფილების შედეგად მოსარჩელემ უნდა მოიპოვოს კონკრეტული უფლება ან აღიკვეთოს მის უფლების რეალიზაციაში ხელშეშლა. ამ უფლების განხორციელება დაკავშირებული უნდა იყოს უშუალოდ აღიარებითი სარჩელით მოთხოვნილი უფლების (სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის ან არარსებობის ფაქტის) აღიარებასთან. საქართველოს სამოქალაქო საპროცეო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 180-ე მუხლის მიხედვით, აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესი განისაზღვრება შემდეგი კრიტერიუმებით: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა მიიღებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა.

3.16. მოსარჩელე სააპელაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ აქვს ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი, მიუხედავად იმისა, უძრავი ნივთები მიეკუთვნება თუ არა, რადგან თუ გაბათილდა ხელშეკრულება, უძრავი ნივთები დაუბრუნდება პირველი მოპასუხეს, გაიზრდება მისი ქონება და მოსარჩელეს საფრანგეთის სასამართლო დააკისრებს ნაკლებ ალიმენტს. მოსარჩელე ასევე მიუთითებს, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში საფრანგეთის სასამართლოს ჩამოუყალიბდება კონკრეტული დასკვნები პირველი მოპასუხის მოქმედებებთან დაკავშირებით, რაც გააუმჯობესებს მოსარჩელის პოზიციას ხსენებულ დავაში. პალატა განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელი წინაპირობაა ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობა და მოსარჩელის მიერ მითითებული იურიდიული ინტერესი არ ემსახურება წარმოდგენილი სარჩელის მიზანს. განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და უძრავი ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნება. მოსარჩელისათვის სადავო უძრავი ნივთების მიკუთვნების მოთხოვნა არის უსაფუძვლო, რადგან მათ კანონიერად ფლობდა პირველი მოპასუხე ჩუქების დადების მომენტისთვის. ანუ, ამ შემთხვევაში სარჩელში მითითებული იურიდიული ინტერესი არ არის სახეზე. რაც შეეხება მოსარჩელის პოზიციას, რომ იგი გარიგების ბათილობით სამართლებრივ სარგებელს მიიღებს საფრანგეთის სასამართლოში, პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტული იურიდიული ინტერესი უნდა არსებობდეს ამ კონკრეტული სარჩელის მიზნებისათვის, ანუ აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებამ უნდა გამოიწვიოს ამავე სარჩელით განსაზღვრული კონკრეტული შედეგის (უფლების) მიღება მოსარჩელისათვის. მოსარჩელის მითითება საფრანგეთის სასამართლოში არსებულ დავებზე მისაღებ სარგებელთან დაკავშირებით აბსტრაქტულია და არ წარმოადგენს მის მიერ აღძრული სარჩელით მისაღებ შედეგს. ამდენად, პალატა ასკვნის, რომ არ იკვეთება მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისადმი, რაც კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას წარმოადგენს.

3.17. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გარემოება სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის თაობაზე.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დადგენილია და დასაბუთებული პრეტენზია წამოყენებული არ არის, რომ:

8.1. მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე 2007 წლიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში;

8.2. მათ შორის 14.06.2007 წელს საფრანგეთში გაფორმდა საქორწინო ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ „უძრავი ქონება და კაპიტალი ითვლება იმ მეუღლის საკუთრებად, რომლის სახელზეც განხორციელდა შეძენა“ (ტ.1, ს.ფ.315-332; 426-434);

8.3. სადავო უძრავი ნივთები პირველი მოპასუხის სახელზე აღირიცხა საქორწინო ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, მასსა და ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ა.პ–ს“ შორის დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე (იხ. იმა ,,ა.პ–სა“ და პირველ მოპასუხეს შორის 12.02.2013 წელს დადებული ხელშეკრულება Nაპ 1449 საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ, (ტ.1, ს.ფ.228-239); იმა ,,ა.პ–სა“ და პირველ მოპასუხეს შორის 30.03.2016 წელს დადებული ხელშეკრულება Nაპ 1449 საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე ბინების გადაცემის შესახებ, (ტ.1, ს.ფ.71-72); იმა ,,ა.პ–ის“ 07.04.2016 წლის კრების ოქმი გადაცემული ფართების აზომვითი ნახაზის შესაბამისად რეგისტრაციის შესახებ (ტ.1, ს.ფ.73-74));

8.4. სადავო უძრავი ნივთები პირველმა მოპასუხემ, როგორც ერთპიროვნულმა მესაკუთრემ, 21.02.2018 წლის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე აჩუქა მეორე მოპასუხეს.

9. ამდენად, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს, როგორც მეუღლეთა შორის ქონებრივი ურთიერთობის წესი, მათი ნების ავტონომიის შესაბამისად დადგინდა კანონით განსაზღვრული რეჟიმისაგან განსხვავებულად. სწორედ ეს არის საქორწინო კონტრაქტის არსი. უძრავი ქონების მიმართ განისაზღვრა სპეციალური რეგულაცია, რომელიც მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო და მას სადავოდ არ გაუხდია, კერძოდ, უძრავი ქონება ითვლება იმ მეუღლის საკუთრებად, რომლის სახელზეც აღირიცხება შეძენისას და - ორივეს საკუთრებად, თუ ორივეს სახელზე დარეგისტრირდება. ასეთ პირობებში არარელევანტურია საკითხი, ძირითადად ვისი სახსრები იყო დახარჯული სადავო უძრავი ნივთების პირველი მოპასუხის მიერ შეძენისას.

10. კონკრეტულ პირთათვის სამართლით მინიჭებულ და უზრუნველყოფილ შესაძლებლობას, ერთმანეთს შორის ურთიერთობა განსაზღვრულ ფარგლებში მოაწესრიგონ გარიგებების, განსაკუთრებით ხელშეკრულებების მეშვეობით, კერძო ავტონომია ეწოდება (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 90). კერძო ავტონომიის განხორციელების ყველაზე გავრცელებული საშუალებაა გარიგება, რომლის პირობებითაც ხდება მხარეთა თვითბოჭვა. ნების გამოვლენა (ბუნებრივია, იგულისხმება ნამდვილი ნება) გარიგების ფუნდამენტია.

11. სარჩელის საგანია საქართველოში არსებული სადავო უძრავი ნივთების ჩუქების თაობაზე საქართველოში 21.02.2018 წელს დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავი ნივთების მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემა (მესაკუთრედ აღიარება, ფაქტობრივ ფლობაში გადაცემა, განკარგვის უფლებამოსილების მინიჭება). საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გარიგების ან მისი ცალკეული დებულების ძალაში შესვლა და ნამდვილობა განისაზღვრება იმ ქვეყნის სამართლით, რომელიც გამოყნებული უნდა ყოფილიყო გარიგების ან მისი რომელიმე დებულების ნამდვილობისათვის. 32-ე მუხლის პირველი პუნქტით კი, ნივთზე უფლების წარმოშობა, შეცვლა, გადაცემა და შეწყვეტა წესრიგდება იმ ქვეყნის სამართლით, სადაც ეს ნივთი იმყოფება. ამ ქვეყნის სანივთო-სამართლებრივი ნორმები გამოიყენება იმ შემთხვევაშიც, როცა ამ კანონის მითითებითი (კოლიზიური) ნორმის მიხედვით სხვა ქვეყნის სამართალი უნდა იქნეს გამოყენებული.

12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. შესაბამისად, პირველი მოპასუხე, როგორც სადავო ნივთების ერთპიროვნული მესაკუთრე, უფლებამოსილი იყო განეკარგა კუთვნილი ქონება ნებისმიერ პირზე, მათ შორის, დედაზე. საკუთრების არსებითი შინაარსი მის ექსკლუზიურობაშია - გამორიცხოს ყველა ადამიანი სხვა პირის საკუთრებაში არსებული ქონებით სარგებლობისა და მისი განკარგვისაგან (თოთლაძე ლევან, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, ჭანტურია (რედ.), 2018, მუხლი 170, ველი 5). ამდენად, მოსარჩელემ, როგორც გასხვისებაზე უფლებამოსილმა პირმა, განკარგა სადავო უძრავი ნივთები. ნების ნამდვილობის დამაბრკოლებელი რაიმე გარემოების არარსებობის პირობებში ვერ იქნება გაზიარებული მოსარჩელის განმარტება მასზე, რომ პირველი მოპასუხის სახელზე ქონების აღრიცხვა ატარებდა ფორმალურ ხასიათს. პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში მოცემულ დასკვნას, რომ სადავო უძრავი ნივთების განკარგვაზე უფლებამოსილ პირად პირველი მოპასუხის მიჩნევა გამორიცხავს მოსარჩელის მიკუთვნებითი მოთხოვნის განხორციელებადობას და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ მისი იურიდიული ინტერესის არსებობას (შდრ. სუსგ-ებები: №ას-1508-2019, 25.11.2020წ; №ას-1525-2019, 16.12.2019წ; №ას-196-185-2017, 05.05.2017წ.). იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენისათვის უპირატესად უნდა გაირკვეს, გაუმჯობესდება თუ არა მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა მისი აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 17.03.2016წ. განჩინება საქმეზე №ას-121-117-2016).

13. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე, სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი (სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით) საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობას ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევაში, როდესაც დავის გადაწყვეტას სამართლებრივად აფერხებს სხვა სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით განსახილველი საქმის გადაწყვეტა. მითითებული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების ვალდებულება პირდაპირ კავშირშია ისეთ საპროცესო ინსტიტუტთან, როგორიცაა მტკიცების ტვირთი და ემსახურება ფაქტების დამტკიცების ვალდებულებისაგან მხარეთა გათავისუფლების მიზანს, სამართალწარმოების ერთ-ერთი პრინციპის – პროცესის ეკონომიის პრინციპის რეალიზაციის უზრუნველყოფას, რაც, თავის მხრივ, ეფექტიანი მართლმსაჯულების განხორციელების წინაპირობაა (შდრ. სუსგ №ას-415-415-2018, 04.05.2018წ.). ზემოაღნიშნული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდის სასამართლოს წარმოებაში არსებული საქმის განხილვას (სუსგ Nას-1719-2019, 22.01.2020წ.). მოცემულ შემთხვევაში, შუამდგომლობის ავტორმა ვერ დაასაბუთა წინამდებარე საქმის განხილვის შეჩერების აუცილებლობა.

14. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

16. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, საერთო ჯამში 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ჟან-კ.მ.მ–ის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

2. ჟან-კ.მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. ჟან-კ.მ.მ–ს (პ/ნ: ........) უკან დაუბრუნდეს ს.ს–ის (პ/ნ: ........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, საერთო ჯამში 6000 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი 19.08.2020წ., გადახდილი თანხა 300 ლარი; საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი 03.09.2020წ., გადახდილი თანხა 5700 ლარი) 70% – 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი

მირანდა ერემაძე