საქმე №ას-404-2022

13 ოქტომბერი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - თ.ს–ძე (მოსარჩელე)

II კასატორი - სს „ს.ბ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. თ.ს–ძემ (შემდეგში წოდებული: „მოსარჩელე“, „პირველ კასატორ“ მხარედ) საჩხერის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა სს „ს.ბ–ის“ (შემდეგში წოდებული: „მოპასუხე“, „მეორე კასატორ“ მხარედ) მიმართ, რომლითაც შემდეგი სახის მოთხოვნები დააყენა: სს „ს.ბ–ის“ საბანკო საცალო მომსახურების დეპარტამენტის დირექტორის, ნ.ხ–ის 2020 წლის 11 თებერვლის N136-კ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა; მოსარჩელის აღდგენა გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე - სს „ს.ბ–ის“ ჭიათურის N47 სერვისცენტრის (ფილიალის) მოლარის თანამდებობაზე; სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან (12.02.2020) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიური ხელფასის - 704.8 ლარის (ხელზე ასაღები) ნამრავლი იძულებითი მოცდენის შესაბამის პერიოდზე და გადასახდელი ხელფასის (იძულებითი მოცდენის მთელი პერიოდისათვის) დაყოვნების ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის 0.07% პროცენტის გადახდა.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელის განმარტებით, 2016 წლის 29 თებერვლიდან, 2020 წლის 12 თებერვლამდე, მუშაობდა სს „ს.ბ–ის“ საცალო საბანკო მომსახურების დეპარტამენტის N47 (ჭიათურის) სერვის ცენტრის მოლარის პოზიციაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე სამუშაოს ყოველთვის კეთილსინდისიერად ასრულებდა, მოპასუხემ, 2020 წლის 11 თებერვლის N136-კ ბრძანებით, მასთან შეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება, „შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

2.2. მოსარჩელემ, ასევე, განმარტა, რომ 2020 წლის 6 თებერვალს, სს „ს.ბ–ის“ შიდა კონტროლის დეპარტამენტის თანამშრომლის სატელეფონო ზარის საფუძველზე, გამოცხადდა სათავო ოფისში (თბილისში, ........ ქუჩა N29ა-ში). მისვლისას გაარკვია, რომ მის წინააღმდეგ დაწყებული იყო მოკვლევა. შიდა კონტროლის დეპარტამენტის თანამშრომელმა ლ.ს–ძემ დაუწყო საუბარი მის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე, გამოძიებაზე, პროკურატურაზე, რამაც მოსარჩელე ჩააყენა სტრესულ მდგომარეობაში, საბოლოოდ მოსარჩელემ ახსნა-განმარტებას მოტყუებით მოაწერა ხელი და სარჩელით სადავოდ ხდის ხელწერილში აღიარებულ ქმედებებს.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელე არასწორად იყენებდა ბანკის მიერ დაწესებულ საშეღავათო კურსს, ისეთ კლიენტებზე, რომლებსაც საშეღავათო კურსით სარგებლობა არ ეკუთვნოდათ, ამ ოპერაციის შედეგად დარჩენილ თანხას კი, პირადი სარგებლობისთვის მოიხმარდა.

3.3. მოპასუხემ ასევე უარყო მოსარჩელის მტკიცება, მუქარის შედეგად ახსნა-განმარტების ჩამორთმევის შესახებ და განმარტა, რომ ახსნა-განმარტება ჩაწერილი იქნა მოსარჩელის კარნახით, რაც დასტურდება მისივე ხელმოწერით.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით, თ.ს–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4.2. საჩხერის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა თ.ს–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება, გაუქმდა. თ.ს–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი სს „ს.ბ–ის“ საცალო საბანკო მომსახურების დეპარტამენტის დირექტორის 2020 წლის 11 თებერვლის N136-კ ბრძანება, თ.ს–ძესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ და სს „ს.ბ–ს“ თ.ს–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება - 8445.60 ლარის ოდენობით. დანარჩენ ნაწილში თ.ს–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5.2. სააპელაციო პალატამ ფაქტობრივი გარემოებების კვლევის საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის უხეშ დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. კერძოდ, პალატამ განმარტა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალებით, უტყუარად არ დასტურდებოდა კონვერტაციის ოპერაციის შესრულებისას, მოსარჩელის მიერ, შეღავათიანი კურსის ნაცვლად უცხოური ვალუტის სტანდარტული კურსით კონვერტირებისა და თანხის მითვისების ფაქტები, მაგრამ უდავოდ დგინდებოდა, რომ 500 ლარზე ზევით თანხის კონვერტაცია (30.12.2019 წელს) დასაქმებულის მიერ განხორციელდა შესაბამისი პროცედურის დაცვის გარეშე. კერძოდ, საქმეში წარდგენილი „ნაღდი კონვერტაციის პროცედურის“ მიხედვით (სადაც განსაზღვრულია წესები, რაც უნდა შესრულდეს ნაღდი ვალუტის გაცვლითი ოპერაციის შესრულებისას), დასტურდებოდა, რომ თუ ვალუტის გაცვლითი ოპერაციის თანხაა 500 - დან 3000 ლარამდე, (ეკვივალენტი ვალუტაში), აღნიშნული ოპერაციის საბანკო პროგრამაში დარეგისტრირებისას მიეთითება მომხმარებლის სახელი და გვარი, დაბადების თარიღი (მარტივი იდენტიფიკაცია). ამ შემთხვევაში, ასევე სავალდებულოა დაიბეჭდოს კონვერტაციის საბუთი და გაფორმდეს ის ბანკის თანამშრომლის ხელმოწერითა და შტამპით. სააპელაციო პაატამ დაადგინა, რომ 2019 წლის 30 დეკემბერს, 12:19 სთ-ზე, 200 აშშ დოლარის კონვერტაციისას, ეს პროცედურა თ.ს–ძის მიერ დაცული არ იყო (იხ. ვიდეო მასალა), თუმცა ვინაიდან სხვა სადავო შემთხვევებში, არ დადასტურდა მოსარჩელის მიერ დაკისრებული უფლება-მოვალეობების დარღვევა, ამიტომ, პალატამ დაასკვნა, რომ მხოლოდ ხსენებული დარღვევა ვერ იქნებოდა მიჩნეული უხეშ დარღვევად.

5.3. სააპელაციო პალატამ, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, განმარტა, რომ არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, ისეთ პირობებში, როდესაც არ არსებობდა თ.ს–ძის პირვანდელი ან ტოლფასი თანამდებობის ვაკანსია, პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია მოსარჩელის უფლების აღდგენა შესაბამისი კომპენსაციის დაკისრების გზით (ერთი წლის ასაღები ხელფასი - 8445.6 ლარი).

5.4. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით, როგორც თ.ს–ძემ, ასევე სს „ს.ბ–მა“ გაასაჩივრეს.

6. I კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. I კასატორი - თ.ს–ძე, მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

6.2. I კასატორის აზრით, უმართებულოა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა ვაკანტური აღარ არის. ამ ფაქტის დასადასტურებლად საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი სათანადო წესით შედგენილი მტკიცებულება, შესაბამისად, სასამართლო დაკავებული პოზიციის ვაკანტურობასთან მიმართებით არასწორად დაეყრდნო სასამართლო სხდომის ბოლოს, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაჟღერებულ ზეპირ ახსნა-განმარტებას. ამავდროულად, მხარეს არ მისცემია შესაძლებლობა შედავებოდა მოწინააღმდეგე მხარის ხსენებულ განმარტებას.

6.3. აგრეთვე, თ.ს–ძე ამტკიცებს, რომ საქმის მასალებში არსებობს პირველი ინსტანციის სასამართლოში ბანკის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, სადაც მითითებულია, რომ დაკავებული თანამდებობა ვაკანტურია. I კასატორის აზრით, თუ პირველი ინსტანციის სასამართლოში პოზიცია ვაკანტური იყო და სასამართლოში საქმის განხილვის დასრულებამდე იგი სხვამ დაიკავა, ეს ფაქტი მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ზეპირი ახსნა-განმარტებით ვერ დადასტურდებოდა, არამედ უნდა წარმოდგენილიყო სულ მცირე, ამ პირთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება და საშტატო ნუსხა.

6.4. თ.ს–ძე აცხადებს, რომ მისთვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა არაგონივრულია და არ უზრუნველყოფს მისი შელახული უფლების გონივრულ ფარგლებში აღდგენას.

7. II კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

7.1. II კასატორი - სს „ს.ბ–ი“, მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

7.2. II კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ, შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამოკვლეული ისეთი მტკიცებულებების სადავოდ ქცევას (ხელახლა გამოკვლევა და სხვაგვარად დადგენა), რომლებიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოკვლეული იყო და აპელანტს სათანადო წესით, არ ჰქონდა სადავოდ გამხდარი. კერძოდ, კასატორის მტკიცებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელე სადავოდ არ ხდიდა იმ ფაქტს, რომ ვიდეო ჩანაწერში კლიენტისთვის დაბრუნებული კუპიურების ნომინალები არ ჩანდა, ასევე სადავო არ იყო კლიენტისთვის უკან დაბრუნებული თანხის ოდენობაც. კასატორის აზრით, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ არასწორად და არასათანადოდ გამოიკვლია მტკიცებულებები და არასწორი შეფასება მისცა მათ. კერძოდ, სასამართლომ განცალკევებულად შეაფასა ვიდეო-ჩანაწერი და ბანკის მიერ წარდგენილი ცნობა, ხოლო ისეთი მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები, როგორებიცაა მოწმის ჩვენება და თავად დასაქმებულის ახსნა-განმარტება, საერთოდ შეფასების მიღმა დატოვა. გარდა აღნიშნულისა, II კასატორის მტკიცებით, სარჩელი მთლიანად ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ იგი სამსახურიდან გაათავისუფლეს მენეჯერთან პირადი კონფლიქტისა და მივლინებაში წასვლაზე უარის თქმის გამო, აღნიშნული მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, სასამართლოს არ უმსჯელია სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ არგუმენტაციაზე, თუმცა სასარჩელო მოთხოვნა მაინც დაკმაყოფილდა.

7.3. II კასატორის მტკიცებით, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოიწევია შინაგანაწესისა და დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობების უხეშმა დარღვევამ, რაც აისახა კიდეც სადავო ბრძანებაში. გადაცდომის უხეშ დარღვევად დაკვალიფიცირება გამომდინარეობდა მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკიდან კერძოდ, კასატორი უთითებს, რომ თ.ს–ძე, იყო ბანკის მოლარე, რომელსაც ევალდებოდა ფიზიკური და იურიდიული პირების მომსახურება, შემოსავალ-გასავლის ოპერაციების წარმოება, კონვერტაციის წარმოება და ა.შ. იმის მიხედვით კლიენტი ბანკში განახორციელებდა თანხის კონვერტაციას, თუ არა, შეთავაზებული იყო სხვადასხვაგვარი კურსი (შეღავათიანი და სტანდარტული). მოსარჩელე პროგრამის არასწორი (არასათანადო) გამოყენებით, დროულად არ ახორციელებდა შეღავათიანი კურსით მოსარგებლე კლიენტების ოპერაციის დასრულებას, რის გამოც, სხვა კლიენტის მომსახურებისას პროგრამა კვლავ აჩვენებდა შეღავათიანი კურსის მაჩვენებელს, სინამდვილეში მოსარჩელე კლიენტს თანხას უბრუნებდა სტანდარტული კურსის შესაბამისად, არსებულ სხვაობას კი, იყენებდა პირადი დანიშნულებით. კასატორის აზრით, ასევე ვერ იქნებოდა გაზიარებული სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გამოთქმული მოსაზრება, მასზედ, რომ შესაძლებელია მოსარჩელეს კურსი შეშლოდა, რადგან ასეთ შემთხვევაში, დღის ბოლოს მოლარეს სალაროში უნდა დაფიქსირებოდა ან თანხის მეტობა, ან ნაკლებობა, რომელიც დოკუმენტურად არ დასტურდება, ასევე შემთხვევითობა გამოირიცხება პროგრამის ტექნიკური ხასიათიდანაც, ვინაიდან სხვადასხვა პირების გზავნილების ერთმანეთთან დასაკავშირებლად საჭიროა მოლარის აქტიური ქმედება.

7.4. II კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობას მასზედ, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილ ვიდეო მასალაში არ ჩანს ის თუ მოლარე რა თანხას (კუპიურებს) უბრუნებს კლიენტს, რის გამოც დადგენილად არ მიიჩნია მოლარის მიერ თანხის არასწორი კურსით კონვერტაციის ფაქტი. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში ვიდეოს ხარისხი და ის ფაქტი, რომ კუპიურები/თანხის ოდენობა არ ჩანდა, სადავოდ არ გაუხდია, არამედ აცხადებდა რომ ვიდეო არ ასახავდა სამართალდარღვევას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კანონმდებლობა და არასწორად დაადგინა მოლარის მიერ განხორციელებულ სამ საბანკო ოპერაციასთან დაკავშირებით ფაქტობრივი გარემოება. კასატორის აზრით, იმ შემთხვევაში თუ სასამართლომ ვერ გაარჩია ვიდეოში გამოსახულება, მას საკუთარი ინიციატივით უნდა დაენიშნა ექსპერტიზა, რომელიც გააუმჯობესებდა ვიდეოს ხარისხს და მხოლოდ აღნიშნული საპროცესო მოქმედების განხორციელების შემდეგ, უნდა დაედგინა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები. კასატორი ამტკიცებს, რომ მოლარის პოზიციაზე მყოფი დასაქმებულის მიერ თანხების არასწორი კონვერტაცია და მითვისება, წარმოადგენს სწორედ ვალდებულების უხეშ დარღვევას, რომელიც დასაქმებულში იწვევს ნდობის დაკარგვას და სამსახურიდან ლეგიტიმურად გათავისუფლების საფუძველია.

7.5. II კასატორს მოხმობილი აქვს გერმანიის სასამართლოს ვრცელი პრაქტიკა, ასევე სამართლის თეორიული მასალა, რომელიც შეეხება შრომით ურთიერთობაში დასაქმებულის მიერ ვალდებულების უხეშ დარღვევას, რის შესაბამისადაც აცხადებს, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული დარღვევები წარმოადგენს სს „ს.ბ–ის“ თანამშრომელთა კორპორატიული სახელმძღვანელოს 2.1.11. (არ დაუშვას ფაქტების განზრახ დამახინჯება და ტყული განცდხადებებსა და მოქმედებებში), 2.1.12. (გაუფრთხილდეს ბანკის ნივთებს და არ მიაყენოს დამსაქმებელს ქონებრივი ზიანი ან არ შექმნას ასეთი ზიანის წარმოშობის საფუძველი) და 2.1.14. (ბრალეული ქმედებით არ მიაყენოს დამსაქმებელს ქონებრივი ზიანი ან არ შექმნას ასეთი ზიანის წარმოშობის საფუძველი) პუნქტებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევას. შესაბამისად, ბანკი მოკლებული იყო შესაძლებლობას გამოეყენებინა უფრო მსუბუქი ფორმის დისციპლინარული სახდელი.

7.6. II კასატორი აცხადებს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ადგილი ექნებოდა მხოლოდ იმ ერთ გადაცდომას, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ 2019 წლის 19 დეკემბერს, 1:12:48 საათზე მოლარემ დააბრუნა 285 ლარი (2 ლარით ნაკლები, ვიდრე უნდა დაებრუნებინა), დამსაქმებელს მაინც ექნებოდა დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების ლეგიტიმური საფუძველი, ვინაიდან მსგავსი ქმედება შეუფერებელია მოლარედ დასაქმებული პირისთვის.

7.7. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, თითქოს იმთავითვე მხარემ (მოსარჩელემ) სადავოდ გახადა მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოება, რომლის თანახმადაც, თ.ს–ძე პირად სარგებელს იღებდა კონვერტაციის პროცედურის დარღევით. კასატორი ამტკიცებს, რომ სააპელაციო პალატამ არ განასხვავა ფაქტებსა და გარემოებებზე შედავება მტკიცებულებების შედავებისგან. ასევე სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კანონმდებლობა, როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, შესაბამისი შედავების არარსებობის პირობებში, ხელახლა გამოიკვლია და მთლიანი გადაწყვეტილება დააფუძნა მის განსხვავებულ შეფასებას. ამასთანავე, II კასატორის აზრით, უსამართლოდ არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები. მიუხედავად იმისა, რომ საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე, სასამართლოებს, კანონით დადგენილი წესით, არ დაუდგენიათ, რომ თ.ს–ძეს ახსნა-განმარტება, რომელიც საქმეშია წარმოდგენილი წერილობითი დოკუმენტაციის სახით, იძულებისა და დაშინების რეჟიმში ჩამოერთვა, სასამართლომ ბანკის მიერ წარდგენილი ს–ძის ახსნა-განმარტება არაგანკუთვნად მტკიცებულებად მიიჩნია, რაც ეფუძნება თ.ს–ძის მტკიცებას მასზედ, რომ გასაუბრებრება მიმდინარეობდა დაშინების ფონზე. კასატორის უთითებს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ, ბანკის მიერ წარდგენილი ცნობა (მტკიცებულება) ფაქტობრივად, მხოლოდ მოსარჩელის სიტყვიერი შედავების საფუძველზე მიიჩნია არასათანადო მტკიცებულებად, რადგან ფიზიკურად შეუძლებელი იყო ბანკს სასამართლოში წარედგინა ამ ფაქტის გამომრიცხველი სხვა სახის დოკუმენტი. გარდა ამისა, კასატორი ამტკიცებს, რომ ბანკისთვის შეუძლებელი იყო სასამართლოში წარმოედგინა დასაქმებულის სამუშაო პროგრამა, როგორც მტკიცებულება, ამის მაგივრად ბანკმა წარმოადგინა ამონაწერი პროგრამიდან, ცნობის სახით, რომელიც დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა სასამართლომ. გარდა ამისა, ბანკმა წარმოადგინა მოწმე, რომელმაც პროცესზე დაწვრილებით განიხილა და ახსნა მოწინააღმდეგე მხარის დარღვევის არსი, ასევე განმარტა ბანკში მოქმედი მოკვლევის მიმდინარეობის პროცედურა და დამცავი სისტემების მოქმედების სქემა, რომელიც აგენერირებს საეჭვო ოპერაციებს (სააპელაციო სასამართლომ მხედველობის მიღმა დატოვა მოწმის მიერ მიცემული ის ჩვენება, რომლის თანახმად, ს–ძის მიერ გამოყენებული სქემა, არ იყო ერთჯერადი ხასიათის, ამავე სქემით მოქმედებდა სხვა 25-30 მოლარე), ასევე კასატორი მიუთითებს, რომ ბანკმა სასამართლოში წარმოადგინა წერილობითი ცნობა ე.წ. „ლოგები“ რომელიც ამოღებულ იქნა თ.ს–ძის სამუშაო პროგრამიდან (ცნობაში ნათლად ჩანს, რა დროს რა კონვერტაციის ოპერაციები განახორციელა, რა თანხა უნდა გაეცა და რა თანხა გასცა მოსარჩელემ, ასევე დგინდება კონვერტაციის დრო), რომელშიც ნათლად ჩანს მოსარჩელის მიერ კონვერტაციის წესის დარღვევა. შესაბამისად, II კასატორის აზრით, შეუძლებელია და არ არსებობს სხვა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც ბანკს შეეძლო წარმოედგინა თ.ს–ძის მიერ ჩადენილი უხეში გადაცდომების დასადასტურებლად.

7.8. II კასატორი ასევე უთითებს, რომ მოსარჩელემ საქმისწარმოების დროს, გააჟღერა არაერთი მცდარი ინფორმაცია, კერძოდ, იგი აპელირებდა, რომ სამსახურში მადლობა ჰქონდა გამოცხადებული, რაც საქმის მასალებით არ დადასტურდა, აცხადებდა, რომ არ ჰქონია საყვედური მიღებული, აღნიშულის საწინააღმდეგოდ დადასტურდა, რომ მას 2019 წლის 26 ოქტომბერს, საყვედური გამოეცხადა, უთითებდა, რომ თითქოს მენეჯერთან კონფლიქტისა და მივლინებაში წასვლაზე უარის თქმის გამო გათავისუფლდა სამსახურიდან, რაც ასევე არ დადასტურდა. გარდა ამისა, თ.ს–ძეს დაზუსტებულ სარჩელში სადავოდ არ გაუხდია შესაგებელში წარმოდგენილი დამატებითი ფაქტობრივი გარემოებები.

8. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

8.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 აპრილის განჩინებით, სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2022 წლის 13 მაისის განჩინებით, თ.ს–ძის საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება

9.1. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

9.2. თავდაპირველად საკასაციო პალატა იმსჯელებს მეორე საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხზე (ვინაიდან მეორე საკასაციო საჩივრის დასაბუთებულობა საფუძველს აცლის პირველ საკასაციო საჩივარს) და ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ მეორე კასატორი - დამსაქმებელი, სადავოდ ხდის გადაწყვეტილების კანონიერებას მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნების ნაწილში.

9.3. განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი. საკასაციო სასამართლო საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე (იხ. მოქმედი რედაქციის 47-ე მუხლი) მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტზე მითითებით: „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებია: დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა“ განმარტავს, რომ ვალდებულების „უხეში“ დარღვევა საქართველოს შრომის კანონმდებლობის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების დარღვევას გულისხმობს, რაც შეიძლება გამოიხატოს თანამდებობრივი ინსტრუქციისა და/ან ნორმატიული აქტების დანაწესის შეუსრულებლობაში. ამასთან, მუშაკის სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ #ას-416-399-16, 29.06.16, Nას-812-779-2016, 19 ოქტომბერი, 2016 წ.; Nას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წ.; სუსგ Nას-483-457-2015, 7 ოქტომბერი, 2015წ.).

9.4. მეორე კასატორის (დამსაქმებელი) ძირითადი პრეტენზია ეფუძნება სადავო ბრძანების გამოცემისათვის საკმარისი წინაპირობების არსებობას, რაც მისივე მოსაზრებით, არასწორად გამოიკვლია სააპელაციო სასამართლომ. აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ სტაბილური სასამართლო პრაქტიკით განმარტებულია დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციური პრინციპი, რომლის შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში „Ultima Ratio“-ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას, შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის (შდრ: სუსგ-ები №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; სუსგ №ას-602-577-2016, 02 სექტემბერი, 2016 წელი და ა.შ). დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს და სასამართლოს აუხსნას, რამ განაპირობა დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნა და რატომ არ გამოიყენა სხვა ზომა დასაქმებულის „გამოსასწორებლად“ (იხ. სუსგ. საქმე №ას-862-862-2018, 2019 წლის 15 მარტი). ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის.

9.5. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილი შედავება არსებითად შეეხება ფაქტობრივი გარემოებების ხელახლა დადგენის სურვილს, რომლის საფუძველზეც კასატორის მოსაზრებით, შეიძლება შეიცვალოს სამართლებრივი შედეგი. კერძოდ, მეორე კასატორი დარწმუნებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავისი ინიციატივით, სადავოდ გახადა ისეთი ფაქტები, რომლებზეც მოსარჩელე არ დავობდა და არასწორად გამოიკვლია საქმის მასალებში წარმოდგენილი ვიდეო მტკიცებულება, რის შედეგადაც დაასკვნა, რომ არ ჩანდა თუ რა ოდენობის კუპიურებს აბრუნებდა მოლარე.

9.6. ამ არგუმენტთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. აღსანიშნავია, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში მიმართულია ერთგვარად „სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ, თუმცა, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან (იხ, სუსგ საქმე № ას-475-2022, 2022 წლის 05 ივლისი). შრომით დავებში, დასაქმებული უთითებს სამუშაოდან მისი გათავისუფლებისათვის აუცილებელი შრომის კოდექსის შესაბამისი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობების არარსებობაზე, ხოლო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მნიშვნელოვანი საფუძვლის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება (Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 7).

9.7. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ).

9.8. მოხმობილი მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე კასატორის არგუმენტაციას, თითქოს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ თავისი ინიციატივით გამოიკვლია ის მტკიცებულება(ვიდეოჩანაწერი), რომელსაც დასაქმებული სადავოდ არ ხდიდა და შედავების არარსებობის პირობებში, არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დამსაქმებლის კასატორის მითითებების არარელევანტურობა პირველ რიგში, თავად დავის არსიდან გამომდინარეობს, რადგან მოსარჩელე დავობს სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლების შესახებ, შესაბამისად აცხადებს, რომ მას არანაირი დარღვევა, მით უფრო უხეში დარღვევა, არ ჩაუდენია. ის ვიდეო მასალა, რომელზეც მეორე კასატორი ვრცლად მსჯელობს, სწორედ მოსარჩელეზე დაკისრებული ვალდებულების სავარაუდო დარღვევის ფაქტს ასახავს, რაც იმთავითვე ცხადყოფს, რომ ეს გარემოება მხარეთა შორის სადავო იყო და სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან, თვითნებობასა და შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევას, ადგილი არ ჰქონია. დამატებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მოსამზადებელ ეტაპზე, მოსარჩელე მხარე ითხოვდა მოპასუხისაგან იმ მტკიცებულებების (ვიდეოჩანაწერიდან გამომდინარე) წარმოდგენას, თუ კონკრეტულად რომელი კონვერტაციისას დაუშვა შეცდომები მოსარჩელემ (იხ. ს.ფ.212 ტომი პირველი). ნათელია, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა ვიდეოჩანაწერში ასახული ქმედებების გადაცდომად დაკვალიფიცირებას. საკასაციო პალატა მხარეს კვლავაც განუმარტავს, რომ საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებების სამართლებრივი შეფასება, სასამართლოს პრეროგატივაა, ამიტომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა მასზედ, რომ არ ჩანს თუ რა კუპიურებს უბრუნებს დასაქმებული კლიენტებს, წარმოადგენს არა ფაქტების თვითნებურად დადგენას, არამედ საქმის მასალებში არსებული სადავო მტკიცებულებების გამოკვლევის შედეგად განხორციელებულ სამართლებრივ შეფასებას. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელე მხარე სადავოდ არ გახდიდა კონკრეტულად იმ ფაქტს, ვიდეოში კუპიურები ჩანდა თუ არა, მისი აპელირება, რომ არ მომხდარა მასზე დაკისრებული შრომითი ვალდებულებების დარღვევა, სასამართლოს იმთავითვე აძლევდა შესაძლებლობას საკუთარი სამართლებრივი შეფასება განეხორციელებინა და შეეფასებინა ვიდეოზე აღიბეჭდა თუ არა რაიმე სახის დარღვევა (და არსებობის შემთხვევაში რა სახის დარღვევას ჰქონდა ადგილი).

9.9. რაც შეეხება სააპელაციო პალატის მიერ, მტკიცებულებების გამოკვლევის შედეგად გაკეთებულ შინაარსობრივ დასკვნებს, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს მათი გაზიარების საფუძველი. ეს დასკვნა უპირველესად ემყარება იმ გარემოებას, რომ მართალია ვიდეომასალაში, რიგ შემთხვევებში, ჩანს კუპიურები, თუმცა არ ჩანს მარცხენა მხარეს მდებარე კომპიუტერში განხორციელებული მოქმედებები. ამიტომ, მხოლოდ კუპიურების გარჩევადობა სამართლებრივ შედეგს ვერ შეცვლის, რადგან კასატორის მტკიცება, მასზედ, რომ დასაქმებული პროგრამაში არ ხურავდა წინა კლიენტისთვის განსაზღვრულ ფანჯარას, რაც შესაძლებლობას აძლევდა შემდგომი კლიენტისთვისაც საშეღავათო კურსით დაეხურდავებინა თანხა, ვიდეო მასალიდან არ დატურდება. მეტიც, თუ გაზიარებული იქნება მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვიდეო ხარისხიანია და მასში ყველა დეტალი ვიზუალირდება, მაშინ სასამართლოსთვის გაურკვეველი რჩება, რატომ არ ჩანს დასაქმებულის მიერ კურსთა შორის არსებული სხვაობის (თანხის) მითვისების ფაქტი. ნათელია, რომ სამუშაო ადგილს თ.ს–ძე ვიდეო კამერის მიღმა ვერ დატოვებდა, შესაბამისად, არსებული თანხის სხვაობაც, მას უნდა წაეღო ვიდეო მეთვალყურეობის ქვეშ, რაც კასატორს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ მიუთითებია/დაუდასტურებია. ამასთან, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს ის დასკვნაც, რომ 2019 წლის 30 დეკემბერს, თ.ს–ძის მიერ 200 აშშ დოლარის დახურდავება „ნაღდი კონვერტაციის პროცედურის“ დარღვევით (დარღვევა გამოიხატა კონვერტაციის საბუთის (ქვითარის) არ დაბეჭდვაში) არ წარმოადგენს სამსახურებრივი მოვალეობის ისეთ დარღვევას, რომელიც „უხეში დარღვევის“ ზღვარს მიაღწევდა და ისეთ მკაცრ სანქციას, როგორიც სამსახურიდან გათავისუფლებაა, გადაცდომის თანაზომიერს გახდიდა.

9.10. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ასევე ვერ იქნება გაზიარებული მეორე კასატორის ის აპელირებაც, რომ საქმის მასალებში წერილობითი მტკიცებულების სახით, დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი, თ.ს–ძის ახსნა-განმარტება სასამართლომ უმართებულოდ არ გაიზიარა. სააპელაციო პალატა ხსენებულ მტკიცებულებასთან მიმართებით აღნიშნავს, რომ ვინაიდან დასაქმებული უარყოფდა ახსნა-განმარტებაში მითითებულ გარემოებებს, (იმ შემთხვევაშიც თუ ახსნა-განმარტება დასაქმებულს ჩამოერთვა რაიმე ფორმით ძალადობის გარეშე) ამ უკანასკნელის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის ფაქტის მტკიცება დამსაქმებელს ევალებოდა გაცილებით მაღალი სტანდარტით, ახსნა-განმარტებაში ზოგადად მითითებული ფაქტების დამადასტურებელი უტყუარი და სარწმუნო მტკიცებულებების წარმოდგენით, რაც ვერ განახორციელა. მოხმობილი მსჯელობა ცხადყოფს, რომ სააპელაციო პალატას, არც ამ მტკიცებულების გაზიარებაზე უთქვამს უარი და არც მისი ძალადობის შედეგად გაფორმების ფაქტი დაუდგენია, არამედ სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეს ახსნა-განმარტება, იმ შემთხვევაშიც კი ვერ უზრუნველყოფდა უხეში დარღვევის ფაქტის დადასტურებას, თუ გაზიარებული იქნებოდა მისი მოსარჩელის ნებით შედგენის ფაქტი. ამიტომ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაშიც ადგილი აქვს სასამართლოს მიერ საქმეში არსებული მტკიცებულების სამართლებრივ შეფასებას, რაც სრულ შესაბამისობაშია შრომის სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტთან (შდრ. სუსგ-ები N ას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება).

9.11. რაც შეეხება კასატორის ვრცელ მსჯელობას დასაქმებულის მიმართ ნდობის დაკარგვისა და შრომითი ურთერთობის გაგრძელების შეუძლებლობაზე, საკასაციო პალატა ამ მიმართებითაც მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის გაზიარების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ვალდებულების დარღვევის ჩადენის სიმძიმის გარდა, არანაკლებ მნიშვნელოვანია მისი შეფასება შედეგობრივი თვალსაზრისით, რათა დადგინდეს, თანაზომიერი იყო თუ არა დამსაქმებლის მიერ, დასაქმებულის მხრიდან დარღვევის გამო, ხელშეკრულების შეწყვეტა. თუმცა, დარღვევა, რომლის შედეგი ნდობის დაკარგვაა, არანაკლები მნიშვნელობისაა, ვიდრე მატერიალური ზიანი (იხ. სუსგ. საქმე №ას-557-2021, 2022 წლის 24 მარტი). განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ვიდეო მასალაში არც მოსარჩელის მიერ ელექტრონულ პროგრამაში მუშაობის სტანდარტის დარღვევა დგინდება (კომპიუტერში განხორციელებული მოქმედებები ვიდეო მასალაში არ ჩანს) და არც სადავო თანხის მითვისების ფაქტია აღბეჭდილი, შესაბამისად არ დგინდება მოსარჩელის გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. გარდა ამისა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შრომით ურთიერთობებში დამსაქმებელს არ შეიძლება გააჩნდეს გონივრული მოლოდინი იმისა, რომ დასაქმებულები მათზე დაკისრებულ ყველა მოვალეობასა თუ ვალდებულებას შეუცდომლად განახორციელებენ. სწორედ ასეთი შემთხვევების პრევენციისთვის არსებობს შრომის კოდექსით გათვალისწინებული სხვადასხვა სახის დისციპლინური სახდელის (ლოიალური სახდელიდან მკაცრი სახდელის ჩათვლით) დაკისრების წინაპირობებიც. შესაბამისად, პირველივე გადაცდომის შემთხვევაში, ნდობის დაკარგვაზე მითითება და გადაცდომის უხეშ დარღვევად კვალიფიკაცია, როდესაც კანონი ითვალისწინებს სხვაგვარი (უფრო მსუბუქი) დისციპლინური გადაცდომის სახეებს, არ შეესაბამება შრომით სამართალში არსებულ „Ultima Ratio“-ს პრინციპს და შესაბამისად, სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას ვერ დაედება საფუძვლად.

9.12. რაც შეეხება პირველი კასატორის (დასაქმებული, მოსარჩელე) საკასაციო საჩივარს, იგი გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას სადავოდ ხდის სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევი შედეგების განსაზღვრის ნაწილში, კერძოდ აცხადებს, რომ ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის ფაქტი არამართებულად იქნა დადგენილი და არსებობდა მისთვის იძულებითი განაცდურის დაკისრების საფუძვლები, რაც არ განხორციელდა.

9.13. პირველი კასატორის არგუმენტებთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გათავისუფლების უკანონობის დადასტურების შემთხვევაში „დამსაქმებლის ინიციატივით უკანონოდ გათავისუფლების სამართლებრივ შედეგებს შორის დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილას აღდგენა დასაქმებულის უპირატესი უფლებაა, თუმცა მისი დაკმაყოფილება გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობას უკავშირდება, კერძოდ, დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილას აღდგენის მიზნებისათვის აუცილებელია, კანონით გათავისუფლების საფუძვლის უკანონოდ ცნობა და პირვანდელი სამუშაო ადგილის ვაკანტურად არსებობა“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-57-2022, 2022 წლის 13 აპრილი). საკასაციო პალატა აქვე განმარტავს, რომ უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება, რომელმაც უნდა წარმოადგინოს რელევანტური მტკიცებულებები, რომ ადგილი ვაკანტური არ არის (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 თებერვლის №ას-1135-2021 და 2021 წლის 18 ივნისის №ას-235-2021 განჩინებები).

9.14. საკასაციო პალატა მიუთითებს მოპასუხის შესაგებელზე, სადაც მხარემ მიუთითა რომ სადავო თანამდებობა ვაკანტური არ არის, თუმცა საქმეში წარმოდგენილია 2020 წლის 29 ივნისით დათარიღებული ცნობა, რომ №47 ჭიათურის სერვისცენტრის მოლარის ადგილი ვაკანტურია (ს.ფ222 ტომი პირველი). საქმის მასალებით ასევე დასტურდება, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე, რომელიც 2021 წლის 26 მარტს გაიმართა, ახსნა-განმარტებების ეტაპის დასრულებისას, თავად თ.ს–ძემ აღნიშნა, რომ ჭიათურის 47 სერვისცენტრი უკვე აღარ არსებობს, (სადაც იგი იყო დასაქმებული). ორი სერვისცენტრი გაერთიანდა, რის შესახებაც მან წინასწარ იცოდა, რადგან შესთავაზეს როტაციით, საჩხერის სერვისცენტრში გადასვლა, რაზედაც ის არ დათანხმდა, რის შემდეგაც მისივე განმარტებით, სწორედ ამ პერიოდს დაემთხვა მისი გათავისუფლებაც (იხ.26.03.2021წ სასამართლო სხდომის ოქმი 13:17:19 საათიდან შემდგომი პერიოდი, ტომი II, ს.ფ. 81-92).

9.15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

9.16. საკასაციო პალატა, აქვე, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 131-ე და 132-ე მუხლებზე, რომლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას. საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის აღიარება მხარეს შეუძლია როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების ან ამ საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის დროს. თუ აღიარება წარმოდგენილია წერილობითი ფორმით, იგი დაერთვის საქმეს. ზეპირად გაკეთებული აღიარება შეიტანება სასამართლო სხდომის ოქმში.

9.17. საპროცესო სამართლის თეორიაში აღიარების განსაკუთრებული მნიშვნელობა განმარტებულია იმგვარად, რომ ფაქტს, რომელსაც უნდა ადასტურებდეს დავის სუბიექტი, ადასტურებს მისი მოწინააღმდეგე მხარე. ფაქტის აღიარების დროს მხარე ცნობს დავის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც სასამართლომ შეიძლება საკმარის საფუძვლად მიიჩნიოს გადაწყვეტილების გამოტანისას და დაეყრდნოს ამ აღიარებას.

9.18. საკასაციო პალატა კვლავ მიუთითებს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელის მიერ დაფიქსირებულ განმარტებაზე, რომლის თანახმად, ჭიათურის #47 სერვისცენტრი უკვე აღარ არსებობს. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული ახსნა-განმარტებით, მოსარჩელემ აღიარა და იგი დაეთანხმა მოპასუხის პოზიციას ვაკანტური თანამდებობის არ არსებობის შესახებ. დამატებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს ასევე იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე, მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპზე, თ.ს–ძის მიერ დაკავებული თანამდებობის ვაკანსიის არსებობა-არარსებობის შესახებ მტკიცებულებები მოსარჩელე მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. პალატა მიიჩნევს, რომ ამ მიმართებით საკასაციო საჩივარიც არ შეიცავს დასაბუთებულ შედავებას. ამგვარად, გაზიარებული ვერ იქნება პირველი კასატორის მოსაზრება მასზედ, რომ სააპელაციო პალატამ ვაკანტური ადგილის არარსებობის თაობაზე გაიზიარა მხოლოდ დამსაქმებლის ზეპირი ახსნა-განმარტება.

9.19. პალატა აქვე განმარტავს, რომ დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს დამსაქმებლის დაცვის ღირს რაიმე ინტერესს. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზეც, რომ არცერთი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელეს ტოლფასი თანამდებობის არსებობაზე არ მიუთითებია (შდრ. საქმე №ას-1327-2018, 2019 წლის 3 ივნისი, საქმე №ას-1230-2021, 2022 წელი 28 ივნისი). ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის კომპენსაციით განსაზღვრის თაობაზე კანონიერად იმსჯელა.

9.20. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს. იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა (შდრ. სუსგ №ას-632-2019, 21.06.2019წ.). კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ. სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ; №ას-361-2022, 10.06.2022წ.).

9.21. კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ არაგონივრულია კომპენსაციის ოდენობა, ის არ აკომპენსირებს უკანონო გათავისუფლებით მიყენებულ მატერიალურ და მორალურ ზიანს და არ ადგენს სამართლიან ბალანსს მხარეებს შორის. საკასაციო სასამართლო, მოსარჩელის ასაკის, დასაქმების პერსპექტივისა და საკასაციო პალატის მიერ მსგავს საქმეებზე დამკვიდრებულ პრაქტიკის გათვალისწინებით, ვერ გაიზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით და მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაციის ოდენობა - 8445,60 ლარი (ერთი წლის ხელფასის ოდენობა), გონივრულია (იხ. სუსგ Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ, 2020 წელი; №ას-1074-2021, 24 მაისი 2022 წელი, ას-979-2021 28 აპრილი, 2022 წელი).

9.22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი მსჯელობს მხოლოდ საკასაციო საჩივარში მოყვანილ იმ არგუმეტებსა და პოზიციებზე, რომელთაც მნიშვნელობა გააჩნიათ საქმის არსებითად გადაწყვეტის მიმართ. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად(იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

9.23. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ასევე, არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორებმა ვერ გააქარწყლეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

10. პროცესის ხარჯები

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორ თ.ს–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით, 2022 წლის 02 მაისს, №13203109700 საგადახდო დავალებით, გადახდილი 300 ლარის 70 % - 210 ლარი. ხოლო, კასატორ სს „ს.ბ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 24 მარტს, №39164 საგადახდო დავალებით, გადახდილი 422,28 ლარის 70 % - 295,59 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.ს–ძის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნეს ცნობილი;

2. სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნეს ცნობილი;

3. კასატორ თ.ს–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 02 მაისს №13203109700 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70 % - 210 ლარი.

4. კასატორ სს „ს.ბ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 24 მარტს №39164 საგადახდო დავალებით გადახდილი 422,28 ლარის 70 % - 295,59 ლარი.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე