საქმე №ას-615-2023 27 ივლისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – მ.კ–ძე, თ.ჯ–ძე (მოსარჩელეები)

თავდაპირველი მოპასუხეები - თ.ლ–ძე, თ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 მარტის განჩინებით მ.ფ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 06 აპრილის გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.კ–ძისა (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე”) და თ.ჯ–ძის (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“) სარჩელები დაკმაყოფილდა და პირველ მოპასუხეს, თ.ლ–ძესა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე”) და თ.მ–ს (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე”) პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 3 800 აშშ დოლარისა და 28 650 ლარის გადახდა, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ 1 360 აშშ დოლარისა და 2 360 ევროს გადახდა.

2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. პირველ მოსარჩელესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომში - „კომპანია”) შორის 05.02.2016 წელს გაფორმდა N8863 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 6 350 ლარით, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 33%-ით განისაზღვრა. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.2. პირველ მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 05.02.2016 წელს გაფორმდა N8862 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 1 800 აშშ დოლარით, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 33%-ით განისაზღვრა. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.3. პირველ მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 15.02.2016 წელს გაფორმდა N9012 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 20 000 ლარით, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 33%-ით განისაზღვრა. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.4. პირველ მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 22.09.2016 წელს გაფორმდა N11951 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 2 000 აშშ დოლარით, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 35%-ით განისაზღვრა. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.5. პირველ მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 22.09.2016 წელს გაფორმდა N11950 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 2 300 ლარით, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 35%-ით განისაზღვრა. პირველმა მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.6. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 25.12.2015 წელს გაფორმდა N8122 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 1 000 ევროთი, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 33%-ით განისაზღვრა. მეორე მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.7. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 27.10.2015 წელს გაფორმდა N7211 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 1 000 ევროთი, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 36%-ით განისაზღვრა. მეორე მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.8. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 27.10.2016 წელს დადებული შეთანხმების მიხედვით, 27.10.2015წ. N7211 სესხის ხელშეკრულებით გადაცემულ თანხას დაემატა დანამატი 360 ევროს ოდენობით და გაერთიანებულ თანხაზე - 1 360 ევროზე შეთანხმდნენ, რომ სესხის ხელშეკრულების ვადა კიდევ 3 თვე გაგრძელდებოდა თვეში 1,67% სარგებლის გადახდის პირობით.

2.9. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 27.10.2015 წელს გაფორმდა N7210 სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის ოდენობა 1 000 აშშ დოლარით, ხელშეკრულების ვადა 12 თვით, ხოლო სარგებლის ოდენობა წლიური 36%-ით განისაზღვრა. მეორე მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა იმავე დღეს გადასცა კომპანიას.

2.10. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 27.10.2016 წელს დადებული შეთანხმების მიხედვით, 27.10.215წ. N7210 სესხის ხელშეკრულებით გადაცემულ თანხას დაემატა დანამატი 360 აშშ დოლარის ოდენობით და გაერთიანებულ თანხაზე - 1 360 აშშ დოლარზე შეთანხმდნენ, რომ სესხის ხელშეკრულების ვადა კიდევ 3 თვე გაგრძელდებოდა თვეში 1,67% სარგებლის გადახდის პირობით.

2.11. საქართველოს მთავარი პროკურატურის ფინანსთა სამინისტროში გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობის დეპარტამენტის უფროსი პროკურორის მიერ N0921010160002 სისხლის სამართლის საქმეზე 14.12.2016 წელს მიღებული დადგენილებით მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ დაზარალებულად

2.12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. განაჩენის მიხედვით:

მეორე მოპასუხემ ჩაიდინა - სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვა, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის;

პირველმა მოპასუხემ ჩაიდინა - სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვის წაქეზება, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის;

მესამე მოპასუხემ ჩაიდინა - დახმარება სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვაში, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის.

განაჩენი კანონიერ ძალაშია შესული.

2.13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. განაჩენის მიხედვით, პირველი მოსარჩელე (განაჩენი პ. 2.60, გვ. 20, სიითი ნომერი 806) და მეორე მოსარჩელე (განაჩენი პ. 2.60, გვ. 18, სიითი ნომერი 468) დაზარალებულ პირებს წარმოადგენენ.

2.14. კომპანიას მოსარჩელეთა მიმართ სესხის ხელშეკრულებებით მიღებული ძირი თანხის დაბრუნების ვალდებულება შესრულებული არ აქვს.

2.15. მოპასუხეთა ბრალეული, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით პირველ მოსარჩელეზე მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობამ 3 800 აშშ დოლარი და 28 650 ლარი, ხოლო მეორე მოსარჩელეზე მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობამ 1 360 აშშ დოლარი და 2 360 ევრო შეადგინა.

3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებში წარდგენილი 31.07.2017წ. განაჩენით დასტურდება, რომ პირველმა მოპასუხემ ჩაიდინა სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვის წაქეზება, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. კერძოდ, ბრალდებულების მიერ კომპანია დარეგისტრირდა 14.08.2013 წელს. საზოგადოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნული დამფუძნებელი იყო მესამე მოპასუხე, ხოლო დირექტორი მეორე მოპასუხე. კომპანიის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად მესამე მოპასუხის მეუღლე -პირველი მოპასუხე წარმართავდა. კომპანიის დირექტორმა, მეორე მოპასუხემ, რომელიც პასუხისმგებელი იყო საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებითა და მესამე მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლის გარეშე, გასცა სესხები, როგორც თავად პირველი მოპასუხის, ასევე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული, არამომგებიანი საწარმოების სასარგებლოდ. ჯამურად სესხის სახით პირველ მოპასუხეზე გაიცა მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „გ–ზე“ გაიცა 38 324 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხის უკან დაბრუნება არ მომხდარა. მიღებული თანხების ბრალდებულთა მიერ არამიზნობრივად ხარჯვიდან გამომდინარე, კომპანიამ მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება ვეღარ უზრუნველყო და 2 343 მოქალაქეს დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი მიადგა.

4. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სააქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთათვის მიყენებული ფინანსური ზიანი პირველი მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედებით იყო გამოწვეული.

5. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან განაჩენით ბრალდებულის მიერ ჩადენილმა ქმედებამ კომპანიისათვის სესხად გადაცემული თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის მოსარჩელეთათვის უკან დაბრუნება გამორიცხა, ზიანის ოდენობად სწორედ განაჩენში მითითებული თანხა უნდა ყოფილიყო მიჩნეული.

6. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 412-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. განაჩენით დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეებს ქონებრივი ზიანი მიადგათ. კერძოდ, პირველი მოსარჩელისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობამ შეადგინა 3 800 აშშ დოლარი და 28 650 ლარი, ხოლო მეორე მოსარჩელისათვის მიყენებულმა მატერიალურმა ზიანმა კი -1 360 აშშ დოლარი და 2 360 ევრო.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

9. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით პრეტენზია (შედავება) არ განუხორციელებია.

14. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

14.1. მოსარჩელემ თანხა ასესხა კომპანიას. კასატორს მისთვის არასახელშეკრულებო ზიანი არ მიუყენებია;

14.2. მოსარჩელე არ ითხოვს დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, არამედ ის ითხოვს სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე კომპანიისათვის გადაცემული თანხის დაბრუნებას;

14.3. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სასესხო და დელიქტური ურთიერთობა ერთ ცნებაში მოაქცია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე საქმე დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, ვინაიდან წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ ოთხ კომპონენტს, კერძოდ, პირველი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივ კავშირს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში კი, დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეს ძირითად მტკიცებულებად წარდგენილი აქვს სესხის ხელშეკრულება, რომელიც თავისი შინაარსით წარმოადგენს მხოლოდ მხარეთა ნების გამოხატვის პირველად წერილობით დოკუმენტს. სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობას და ზიანის ოდენობას;

14.4. სასამართლოს საქმის განხილვისას უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, თანაც ისე, რომ არ გამოიკვლია პირველი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი;

14.5. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ არასწორად გადადგმული ნაბიჯების გამო მოხდა კომპანიიდან ფულადი თანხების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. პირველი მოპასუხის მიერ კომპანიისგან თანხის სესხება არ იყო კომპანიის გაკოტრების მიზეზი. აღნიშნული დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, კერძოდ, აღწერილია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ პირველი მოპასუხე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ ფულად თანხებს, კომპანია მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აშკარაა, რომ პირველი მოპასუხის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელის ზარალთან, რომელიც მას მიადგა კომპანიაში თანხის შეტანით;

14.6. სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ კომპანიის დირექტორი, მეორე მოპასუხე სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი პირველ მოპასუხეზე. პირველი მოპასუხე მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ, ხოლო კომპანიის ხელმძღვანელს უნდა მიეღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც გამიზნული იქნებოდა კომპანიის ინტერესების სწორად წარმართვისაკენ. სწორედ ამ მიმართულებით უნდა ემსჯელა სააპელაციო სასამართლოს და კასატორი ამორიცხულიყო მოპასუხეთა სიიდან, ვინაიდან მისი ბრალეული ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელისაკენ. კომპანიის ხელმძღვანელობას ჰქონდა აღებული კონპანიის სწორად წარმართვის ვალდებულება და მათ ეკისრებათ კრედიტორისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა;

14.7. სახეზე არ არის მიზეზობრივი კავშირი, რადგან კასატორმა ფული კომპანიისგან 2016 წლის 01 იანვრამდე ისესხა, ხოლო მოსარჩელემ ამის შემდგომ ასესხა კომპანიას თანხა;

14.8. გარდა ამისა, მოსარჩელეს არ წარუდგენია მიყენებული ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი ექსპერტიზის დასკვნა;

14.9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ეყრდნობა არცერთ საერთაშორისო პრაქტიკას. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს განმარტება მოცემული კატეგორიის დავებისათვის.

15. საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება Nას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, §187).

16. ამდენად, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

17. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას სწორედ დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს. კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი], 998-ე მუხლი [თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით] და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება].

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დელიქტური ვალდებულება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. იგი არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; Nას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).

19. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქმეში არსებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი (მესამე მოპასუხე), დირექტორი (მეორე მოპასუხე) და ფაქტობრივი მმართველი (პირველი მოპასუხე/კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როდესაც საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით, შემჭიდროვებულ ვადებში მოსარჩელის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. ამასთან, ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის განხილვისას მხარეები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ სასამართლოს, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე, ზიანის მიყენების ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, რომელთაც სასამართლო იმავე კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

23. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ საქმეში წარდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნა, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

24. ამასთან, ზემოაღნიშნულ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი, სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

25. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. იმავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

26. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 23 მაისის განჩინებით კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი