საქმე №ას-876-2022 20 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ხ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ხ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ.ხ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე”) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ.ხ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე” ან „კასატორი”) სარჩელი მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის სახელზე 2017 წლის 27 დეკემბერს გაცემული N171501207 სამკვიდრო მოწმობა ქ. ქუთაისში, …….. (ყოფილი ……) ქუჩა ……… მდებარე უძრავი ქონების (ს.კ. ………) (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება”, „სადავო ქონება” ან „სადავო ბინა”) 1/3 ნაწილის მოპასუხის მიერ მემკვიდრეობით მიღების ნაწილში და აღნიშნული უძრავი ქონების 1/3 ნაწილი აღირიცხა მოსარჩელის საკუთრებად.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელე და მოპასუხე არიან დები - ა.ხ–ძისა (შემდგომში - „მხარეთა მამა“ ან „მამკვიდრებელი“) და თ.ხ–ძის (შემდგომში - „მხარეთა დედა“) შვილები (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 28). მხარეთა დედ-მამა იმყოფებოდნენ ქორწინებაში.

2.2. მხარეთა მამა გარდაიცვალა 11.07.2013 წელს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 27), ხოლო დედა 30.04.2015 წელს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 32).

2.3. გარდაცვალებამდე მხარეთა მამის საკუთრებაში ირიცხებოდა სადავო უძრავი ქონება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 17). უძრავი ქონების ამ უკანასკნელის საკუთრებაში აღრიცხვის საფუძველს წარმოადგენდა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 01 თებერვლის N107 დადგენილების საფუძველზე, 20.01.1993 წელს გაფორმებული N126 ხელშეკრულება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 17, 117-118).

2.4. მოპასუხის მიერ სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე წარდგენილი წერილობითი მასალების, მათ შორის, საცხოვრებელი პირობების შემოწმების შესახებ ცნობისა და სანოტარო წესით დამოწმებული მხარეთა დედის და მოპასუხის წერილობითი თანხმობების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ პრივატიზაციის დროისათვის (1993 წელი) სადავო ბინაში დამქირავებელთან - მხარეთა მამასთან ერთად ჩაწერილები იყვნენ/ცხოვრობდნენ მისი მეუღლე - მხარეთა დედა და შვილი - მოპასუხე. მხარეთა დედამ და მოპასუხემ წერილობითი თანხმობები გასცეს მხარეთა მამაზე, რომ მას სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში მიეღო. საქმეში წარდგენილი არ არის მითითებული გარემოების საწინააღმდეგო რაიმე მტკიცებულება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 119-122).

2.5. 27.12.2017წ. N171501207 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, 11.07.2013წ. გარდაცვლილი მამკვიდრებლის დანაშთი სრული სამკვიდრო ქონება, მათ შორის, სადავო უძრავი ქონება, მიიღო მისმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, შვილმა - მოპასუხემ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 36-39).

2.6. 27.12.2017წ. N171501207 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება 03.01.2018 წელს მოპასუხის საკუთრებაში აღირიცხა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 16).

2.7. მოწმე ს.ხ–ძემ განმარტა, რომ იგი არის მოსარჩელის შვილი; მამის გარდაცვალების შემდეგ, 2010 წელს გაყიდეს თავიანთი სახლი; ვინაიდან ძალიან ბევრი ნივთი ჰქონდათ, ძმის მეგობრის სახლში, სოფელ …… განათავსეს ეს ნივთები და დაახლოებით ორი თვე ალაგებდნენ, რა დროსაც ეხმარებოდა ბებიაც, შემდეგ კი გადავიდნენ ბაბუას ბინაში, რომელიც მდებარეობს მისამართზე: ქ. ქუთაისი, …….; ამდენად, ბაბუის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც ცხოვრობდნენ ბებიისა და ბაბუის სახლში, ზაფხულში მიდიოდნენ სოფელ ......., სექტემბერ-ოქტომბერში კი ბრუნდებოდნენ ბებიასთან და ბაბუასთან, სადაც ჰქონდათ თავიანთი საძინებელიც; თავად 2015 წლამდე ცხოვრობდა ამ მისამართზე, შემდეგ კი გათხოვდა; დედა მშობლების სახლში ცხოვრობდა 2017 წლამდე, თუმცა მხარეთა შორის დაიწყო კონფლიქტი, რის გამოც გადავიდა ნაქირავებ ბინაში მეორე შვილთან ერთად; როდესაც ბაბუა გარდაიცვალა, იყო ზაფხული და იმყოფებოდნენ სოფელში; შემოდგომაზე დაბრუნდნენ სადავო სახლში, სადაც კომუნალურ გადასახადებსაც თავად იხდიდა (სს „თიბისი ბანკის“ ამონაწერის თანახმად, მოსარჩელის შვილი, ს.ხ–ძე 2013 წლიდან იხდიდა ქ. ქუთაისში, ……. მდებარე ბინის კომუნალურ გადასახადებს).

2.8. მოწმე ზ.ბ–ძის განმარტებით, როცა მოსარჩელემ გაყიდა სახლი, იძულებული გახდა მშობლების სახლში გადასულიყო ბავშვებთან ერთად; ამავე დროს, ......., შვილის მეგობრის მიერ ნათხოვარ სახლში ჰქონდათ ავეჯი დატოვებული; ზაფხულობით იქ ცხოვრობდნენ, ზამთარში კი ქუთაისში ……. ქუჩაზე; სოფელ ....... მათთან ხშირად იყო მოსარჩელის დედაც, რომელიც ....... გახდა ცუდად და იქედან გადაიყვანა სასწრაფომ საავადმყოფოში, სადაც გარდაიცვალა.

2.9. მოწმე ვ.ჩ–ძის განმარტებით, მოსარჩელე გაიცნო დაახლოებით 2010 წელს, რა დროსაც მან გაყიდა ბინა და სოფელ ....... ჩავიდნენ შვილის მეგობრის სახლში, თან ჩაიტანეს ავეჯი; ისინი ამ სახლში ცხოვრობდნენ ზაფხულში, შემოდგომაზე კი მიდიოდნენ ქუთაისში მოსარჩელის მამის სახლში, რომელიც იყო ….. ქუჩაზე; მათთან ზაფხულობით ჩადიოდა დედაც, რომელიც ამ სახლში გახდა ცუდად, წაიყვანეს საავადმყოფოში და იქ გარდაიცვალა.

3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის განმარტებით, იგი წარმოადგენს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეს, რომელმაც თავის დასთან - მოპასუხესთან ერთად ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის სამკვიდრო ქონება, რაც გამოიხატა მამის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრებითა და მისი კუთვნილი მოძრავი ნივთების დაუფლებით. შესაბამისად, სადავო საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი მამის გარდაცვალების შემდეგ მისი საკუთრებაა; მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს არ დაუფლებია, რაც გამორიცხავს სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების არსებობას და სარჩელის დაკმაყოფილებას. გარდა ამისა, მოპასუხის მტკიცებით, სადავო ქონება სრულად არ წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას, არამედ მოპასუხე მშობლებთან ერთად აღნიშნული უძრავი ქონების თანამესაკუთრე იყო.

4. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ მოსარჩელეს სადავო სამკვიდრო ქონებაზე განაცხადი სანოტარო ორგანოში არ შეუტანია და არც სამკვიდრო მოწმობა მიუღია. აღნიშნული ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების დასადასტურებლად მოსარჩელემ წარადგინა მოწმეები, რომლებმაც პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაადასტურეს ის გარემოება, რომ მოსარჩელე პერიოდულად ცხოვრობდა მამისეულ სახლში, როგორც მშობლების სიცოცხლეში, ისე მშობლების გარდაცვალების შემდგომ, სამკვიდროს გახსნიდან 2017 წლამდე, რაც მიუთითებს მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივ ფლობაზე. მოპასუხეს აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარუდგენია და შემოიფარგლა მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მოწმეთა ჩვენებები სარწმუნო არ არის, ვინაიდან ისინი მოსარჩელესთან დაახლოებული პირები არიან. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პრეტენზია და განმარტა, რომ მოცემული დავის არსიდან და სპეციფიკიდან გამომდინარე, სამკვიდრო ქონების დაუფლების შესახებ ინფორმაციას შესაძლოა ფლობდნენ სწორედ ოჯახთან დაახლოებული პირები, რის გამოც მხოლოდ ამ გარემოებაზე მითითება არ ქმნის მოწმეთა ჩვენებების გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველს.

5. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1, 102.2 მუხლებით და საწინააღმდეგო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელე დასთან, მოპასუხესთან ერთად ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა სადავო უძრავ ქონებას, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1433-ე მუხლების შესაბამისად, სადავო სამკვიდრო ქონების ნაწილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია.

6. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის თაობაზე და განმარტა, რომ მოცემული დავის განხილვისას დასადგენი იყო ის გარემოება, თუ რას მოიცავდა სადავო სამკვიდრო უძრავი ქონება, რომელზეც უნდა გავრცელებულიყო მოსარჩელის კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლება.

7. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 01.02.1992წ. N107-ე დადგენილების პირველი, მე-5 პუნქტებით, საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის (1983 წლის რედაქცია) 62-ე მუხლით და მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარდგენილი ორდერით ირკვევა, რომ პრივატიზაციის დროისათვის (1993 წელი) სადავო ბინაში დამქირავებელთან, მხარეთა მამასთან ერთად ჩაწერილები იყვნენ და ცხოვრობდნენ მეუღლე - მხარეთა დედა და შვილი - მოპასუხე. ამდენად, ზემოთ დასახელებული დადგენილების საფუძველზე, დადასტურებულად უნდა ჩაითვალოს, რომ ამ ბინის მიმართ უფლებამოპოვებულ პირს ასევე წარმოადგენდნენ მოპასუხე და მხარეთა დედა, რომლებსაც მხარეთა მამასთან ერთად თანაბარი უფლებრივი მდგომარეობა გააჩნდათ. ამ უკანასკნელს, როგორც დამქირავებელს, რაიმე უპირატესობა არ ენიჭებოდა და პრივატიზაციის ხელშეკრულებით მოპასუხესთან და მხარეთა დედასთან ერთად წარმოეშვა საკუთრების უფლება დასახელებული ბინის მიმართ.

8. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხისა და მისი დედის, როგორც პრივატიზაციის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლებამოპოვებული პირების, წილი სადავო უძრავი ქონებიდან 1/3–1/3 წარმოადგენდა და უძრავი ქონება მხარეთა მამის საკუთრება არ იყო.

9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დადგენილია, რომ მხარეთა მამა გარდაიცვალა 11.07.2013 წელს, ხოლო დედა 30.04.2015 წელს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მათ გარდაცვალებამდე მოპასუხის კუთვნილი წილი სადავო უძრავი ქონების 1/3 ნაწილს წარმოადგენდა, მშობლების დანაშთი სამკვიდრო მასა გაიხსნა ჯამში სადავო უძრავი ქონების 2/3 ნაწილზე. შესაბამისად, მოსარჩელე მოპასუხესთან ერთად ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა დედ-მამის დანაშთ სამკვიდრო უძრავ ქონებას, რაც მთლიანი საცხოვრებელი ბინის 2/3 ნაწილს წარმოადგენდა. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, უდავოა, რომ მოსარჩელის კუთვნილი წილი შეადგენს სამკვიდრო ქონების ნახევარს, ანუ მთლიანი საცხოვრებელი ბინის 2/3 ნაწილის 1/2-ს, რაც სადავო უძრავი ქონების 1/3 ნაწილია.

10. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო სადავო სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის მოსარჩელის საკუთრებად ცნობის საფუძელი.

11. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორმა ასევე მოითხოვა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

17. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

18. საკასაციო საჩივრით კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას პრივატიზაციის საფუძველზე სადავო უძრავი ქონების ნაწილზე მოპასუხის საკუთრების უფლების წარმოშობასთან დაკავშირებით; ამასთან, მისი მტკიცებით, სასამართლომ დაარღვია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი, ვინაიდან მოპასუხეს არც შესაგებელში მიუთითებია სარჩელში აღნიშნული დავის ფაქტობრივი გარემოებებისა და სასარჩელო მოთხოვნის საწინააღმდეგო არგუმენტები და ამ მიმართებით არც სააპელაციო საჩივრით გაუსაჩივრებია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

19. „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 01 თებერვლის N107 დადგენილების პირველი მუხლის თანახმად, ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეებისათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი, შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. იმავე დადგენილების მე-5 მუხლის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

20. დასახელებული ნორმების შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, რომლებიც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არცერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში (იხ. სუსგ საქმე Nას-1108-1028-2017, 31 ივლისი, 2018 წელი).

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსი, ასევე, საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი, ვინაიდან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე.

22. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი. იმავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის შესაბამისად, ორდერი მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენდა.

23. საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადებით განსაზღვრულია იმ პირთა უფლება-მოვალეობები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. იმავე მუხლის მე-2 წინადადების შესაბამისად, ოჯახის წევრებს მიეკუთვნებიან მასთან მუდმივად მცხოვრები დამქირავებლის მეუღლე, მათი შვილები და მშობლები, ასევე, სხვა ნათესავები თუ ისინი მუდმივად ცხოვრობენ დამქირავებელთან და ეწევიან საერთო მეურნეობას მასთან ერთად.

24. ამდენად, 107-ე დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი. ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, სხვა შემთხვევაში, დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს გააჩნდათ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობდა დამქირავებელი. შესაბამისად, 107-ე დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და საერთო უფლებებთან ერთად, მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება. ამასთან, პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება საკუთრების ინსტიტუტი განიმარტოს მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ ვითარებაში ის სოციალური დანიშნულებისაა, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება 107-ე დადგენილების პირველ აბზაცში (იხ. სუსგ საქმე Nას-934-877-2012, 24 დეკემბერი, 2012 წელი; Nას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი; Nას-471-471-2018, 28 თებერვალი, 2019 წელი; Nას-1173-2018, 14 იანვარი, 2020 წელი).

25. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია განვითარებული მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემა ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (იხ. სუსგ საქმე Nას-516-838-05, 14 ნოემბერი, 2005 წელი; Nას-284-610-05, 26 ივლისი, 2004 წელი). სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ბინის პრივატიზაციის უფლების რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი.

26. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონების პრივატიზაციის დროისათვის (1993 წელი) აღნიშნულ ბინაში დამქირავებელთან - მხარეთა მამასთან ერთად ჩაწერილები იყვნენ და ცხოვრობდნენ მისი მეუღლე და შვილი - მოპასუხე, შესაბამისად, ისინი 107-ე დადგენილების მიზნებისათვის, დამქირავებლის ოჯახის წევრებს წარმოადგენდნენ; ამასთან, მხარეთა დედამ და მოპასუხემ წერილობითი თანხმობები გასცეს დამქირავებელზე, საკუთრებაში მიეღო სადავო უძრავი ქონება, რაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, გულისხმობდა საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება მხოლოდ მხარეთა მამაზე დარეგისტრირდა. კასატორს აღნიშნული მსჯელობის საწინააღმდეგო დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხემ, როგორც პრივატიზაციის განხორციელების მომენტისათვის სადავო ბინაში მცხოვრებმა და რეგისტრირებულმა პირმა (ოჯახის წევრმა), აღნიშნული ბინის 1/3 ნაწილზე საკუთრების უფლება მოიპოვა.

28. შესაბამისად, ვინაიდან მხარეთა მშობლების სამკვიდრო ქონება სადავო უძრავი ქონების 2/3-ს წარმოადგენდა, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელე, როგორც მისი მშობლების პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, მართებულად მიიჩნია აღნიშნული ქონების მხოლოდ 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ.

29. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მოპასუხის წარმომადგენელმა წინამდებარე საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე სასამართლოს წარუდგინა სადავო ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება, ასევე, საცხოვრებელი პირობების შემოწმების შესახებ ცნობა, სანოტარო წესით დამოწმებული მხარეთა დედისა და მოპასუხის თანხმობები და განმარტა, რომ სწორედ აღნიშნული დოკუმენტების საფუძველზე მოხდა მოპასუხის სადავო ბინაში შესახლება (იხ. 22.09.2020წ. სხდომის ოქმი, ასევე, ტ. 1, ს.ფ. 117-120, 123-124).

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

31. კასატორმა იშუამდგომლა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 05 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ იქნა წარმოებაში და დადგინდა დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს.

32. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია აღნიშნული საკითხი ზეპირი განხილვის გარეშე გადაწყვიტოს. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში კი, სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, ვერ დაკმაყოფილდება კასატორის შუამდგომლობა მისი ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

35. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 304 ლარის 70% – 212,8 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. ნ.ხ–ძეს (პ.ნ. .........) დაუბრუნდეს ს.ხ–ძის (პ.ნ. .......) მიერ 2022 წლის 01 აგვისტოს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 304 (სამას ოთხი) ლარის 70% – 212,8 (ორას თორმეტი ლარი და ოთხმოცი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი