29 თებერვალი, 2024 წელი,

საქმე №ას-42-2021 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I კასატორი - ი.ფ–ძე (მოსარჩელე)

II კასატორი - სსიპ სურსათის ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2006 წლიდან ი.ფ–ძე (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, პირველი კასატორი) საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სსიპ სურსათის ეროვნული სააგენტოს რეგიონული მართვის დეპარტამენტის მცხეთა-მთიანეთის რეგიონულ სამმართველოში (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე კასატორი, დამსაქმებელი, სააგენტო) იყო დასაქმებული, კერძოდ: 2006-დან 2015 წლამდე მოსარჩელე სურსათის სპეციალისტად, ხოლო, 2015 წლის 28 დეკემბრის ბრძანების საფუძველზე, ინსპექტორად მუშაობდა.

2. სააგენტოს შრომის შინაგანაწესის მე-6 პუნქტის თანახმად, დასაქმებული ვალდებულია: კეთილსინდისიერად შეასრულოს დაკისრებული ვალდებულებები (,,ა“ქვეპუნქტი); არ დაუშვას ისეთი ქმედების ჩადენა, რომელიც აფერხებს სააგენტოს მუშაობას და ლახავს მის საქმიან რეპუტაციას (,,დ“ქვეპუნქტი); კოლეგებთან ურთიერთობისას დასაქმებული უნდა ხელმძღვანელობდეს პროფესიული სოლიდარობის პრინციპით (7.6 პუნქტი); დაუშვებელია კოლეგასთან ურთიერთობისას ხმამაღალი საუბარი ან შეუფერებელი სიტყვებისა და ჟარგონების გამოყენება (,,თ’’ ქვეპუნქტი).

შინაგანაწესის 41-ე პუნქტის მიხედვით, დასაქმებულს დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა (დისციპლინური სახდელი) შეეფარდება, თუ იგი სამსახურეობრივი მოვალეობების შესრულებისას ჩაიდენს დისციპლინურ გადაცდომას. დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური სახდელის შერჩევისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს დისციპლინური გადაცდომის სიმძიმე, დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის მიზანი, მოტივი და გარემოებები, შედეგი, რომელიც გამოიწვია ან შეიძლება გამოეწვია დისციპლინურ გადაცდომას. შინაგანაწესის 43.1 პუნქტის შესაბამისად, დისციპლინური გადაცდომის ჩადენისთვის დასაქმებულს შეიძლება შეეფარდოს შემდეგი დისციპლინური სახდელები: ა). გაფრთხილება; ბ). არა უმეტეს 10 სამუშაო დღის ხელფასის დაკავება; გ) უფრო დაბალი თანრიგის თანამდებობრივ სარგოზე გადაყვანა - არაუმეტეს ერთი წლისა; დ). სამსახურიდან განთავისუფლება.

43.2 პუნქტის შესაბამისად, დისციპლინური გადაცდომის ერთი შემთხვევისათვის შეიძლება მხოლოდ ერთი დისციპლინური სახდელის შეფარდება.

3. სამუშაოდან განთავისუფლების დროისთვის მოსარჩელის შრომითი ანაზღაურება (ხელზე ასაღები თანხა) ყოველთვიურად 640 ლარს შეადგენდა.

4. დამსაქმებლის 2017 წლის 12 იანვრის ბრძანებით (შემდეგში - სადავო პირველი ბრძანება) დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომად მოსარჩელეს გაფრთხილება განესაზღვრა. სააგენტოს იურიდიული დეპარტამენტის დასკვნაში (2016 წლის 22 დეკემბრის ეპიზოდი) დისციპლინური სახდელის დაკისრების საფუძვლად მითითებულია შრომის შინაგანაწესის 7.6 პუნქტის ,,თ’’ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, დაუშვებელია კოლეგასთან ურთიერთობისას ხმამაღალი საუბარი ან შეუფერებელი სიტყვებისა და ჟარგონების გამოყენება.

5. მოპასუხის 2017 წლის 16 მარტის ბრძანების (სადავო მეორე ბრძანება) მიხედვით, ,,სსიპ სურსათის ეროვნული სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ’’ საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის 2011 წლის 14 იანვრის ბრძანებით დამტკიცებული დებულების 3.2 პუნქტის ,,გ’’, ,,ზ’’, ,,თ“ ქვეპუნქტებისა და საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ) 37.1 მუხლის ,,თ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელის ქმედება, რომელიც სამსახურებრივ მოვალეობათა არაჯეროვნად შესრულებაში გამოიხატა, დისციპლინურ გადაცდომად იქნა მიჩნეული.

დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის მოქმედების პერიოდში შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულებების დარღვევის გამო, დასაქმებულთან დადებული შრომითი ხელშეკრულება 2017 წლის 16 მარტიდან შეწყდა.

6. სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე/ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით დამსაქმებლის წინააღმდეგ დასაქმებულმა სასამართლოში სარჩელი შეიტანა.

7. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სადავო ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი და მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს 6 600 ლარის ოდენობით კომპენსაციის გადახდა დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

9.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის განთავისუფლების მოტივად მითითებული გარემოებები (ინსპექტირების არასწორად ჩატარება) არ წარმოადგენდა იმგვარი სახის დარღვევას, რომელსაც დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა შეიძლებოდა გამოეწვია, შესაბამისად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება არამართლზომიერი იყო.

9.2. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სშკ-ის 47.1 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, არა ნებისმიერი ხასიათის დისციპლინური გადაცდომა შეიძლება დაედოს საფუძვლად შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას, არამედ, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის ზომა; ამავდროულად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი დარღვევა, მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმისა და შედეგობრივი თვალსაზრისით უნდა შეფასდეს.

9.3. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება იმ გარემოებაზე გაამახვილა, რომ სარჩელით სასამართლოს დასაქმებულმა სშკ-ით დადგენილი გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადის დაცვით 2017 წლის 18 აპრილს მიმართა.

სარჩელის ხანდაზმულობის საფუძვლად დამსაქმებელი იმ ფაქტზე მიუთითებდა, რომ 2017 წლის 1 მაისის განჩინებით სასამართლომ სარჩელი წარმოებაში არ მიიღო და მოსარჩელემ 2017 წლის 11 მაისს სასამართლოში სარჩელი განმეორებით აღძრა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 138-ე, 140-ე მუხლებიდან გამომდინარე, 2017 წლის 11 მაისს განმეორებით აღძრული სარჩელი ხანდაზმული არ იყო.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი ორივე მხარემ შემოიტანა.

11. დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნაა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი დასაბუთებით:

- სასამართლოს არ გამოუკვლევა კასატორის პირვანდელ ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობის საკითხი, ასევე არასწორად იქნა დადგენილი მოსარჩელის დისციპლინური სახდელის დადების განმაპირობებელი გარემოებანი. შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე გასული დრო, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენის პერიოდია, შესაბამისად, კომპენსაცია აღნიშნული კალკულაციით უნდა განისაზღვროს. მოცემულ შემთხვევაში, გაურკვეველია, თუ რა კრიტერიუმზე დაყრდნობით გამოიანგარიშა სასამართლომ კომპენსაცია, რომელიც არაადექვატურად მცირე მოცულობისაა.

12. დამსაქმებელი მოითხოვს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის შემდეგი მოტივაციით უარყოფას:

- სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იმსჯელა სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხზე. სადავო მეორე ბრძანება, რომელიც 2017 წლის 16 მარტს ჩაბარდა, დასაქმებულმა სასამართლოში 1-თვიანი ვადის დაცვით, 2017 წლის 18 აპრილს გაასაჩივრა. მართალია, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ 2017 წლის 1 მაისის განჩინება საქმეზე წარმოდგენილია, რის შემდეგაც დასაქმებულმა სარჩელი სასამართლოში განმეორებით წარადგინა, მაგრამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) შესაბამისად, სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ შეწყდება. ამდენად, კანონმდებლობით გათვალისწინებული გასაჩივრების 1-თვიანი ვადა მოსარჩელემ დაარღვია.

- სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლო არაგონივრულია. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არანაირ მსჯელობას არ შეიცავს იმასთან დაკავშირებით, თუ რის საფუძველზე მოხდა კომპენსაციის გამოანგარიშება.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლისა და 5 მარტის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

14. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

16. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ამიტომ საკასაციო სასამართლოსათვის ისინი სავალდებულოა.

17. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შემდეგია: წარმატებულია თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე.

18. დადგენილი სასამართლო პრაქტიკით, აღნიშნული საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია, მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. იხ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა ბუნებრივია, რადგან, მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ყოველ კონკრეტულ გადაწყვეტილებას თავისი საფუძველი გააჩნია, რაც ასაბუთებს ან ვერ ასაბუთებს მის გამოცემას. ასეთ დროს, სასამართლოს როლი დამსაქმებლის სწორედ ამ გადაწყვეტილების საფუძვლის მართლზომიერების საკითხის გამორკვევაა, რაც დასაქმებულის სარჩელის იურიდიული ბედის განმსაზღვრელია.

19. სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ გასაჩივრებული ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას, რამდენიმე საკითხია საყურადღებო:

1). არსებობს დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კონსტიტუციური პრინციპი, რომლის თანახმად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმისა და დარღვევით გამოწვეული შედეგის თვალსაზრისით. ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტურ შრომის მოტივაციას შეუქმნის. ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად ჩაითვალოს, აუცილებელია, ვლინდებოდეს ისეთი დარღვევა, როდესაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება მიზანშეუწონელია (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-267-2021, 11.06.2021; №ას-997-2020, 10.02.2021; №ას-658-2020, 4.12.2020).

2). შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა უკიდურესი ღონისძიებაა, რომელიც გამოყენებულ უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-941-891-2015, 29.01.2016; №ას-1421-2020, 5.03.2021; №ას-512-2020, 18.02.2021).

3). სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი).

შრომითსამართლებრივ დავებში კი, მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს. ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად განთავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-151-147-2016, 19.04.2016; №ას-483-457-2015, 7.10.2015; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015).

20. განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების სამართლებრივი საფუძველი სშკ-ის 37.1 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედ რედაქციაშია (ნორმის ამჟამინდელი რედაქციით 47.1 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი. საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 - ვებგვერდი, 5.10.2020წ.) წარმოდგენილი. ამ მუხლის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია, დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებულ იქნა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა.

21. მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მოპასუხე იმ გარემოებაზე მიუთითებს, რომ, დასაქმებულმა და, მ.გ–მა, შპს ,,ე.ჯ–ის’’ სურსათის სარეალიზაციო ობიექტში ინსპექტირება არაჯეროვნად ჩატარეს, კერძოდ, შესაბამისობის აქტის მე-11 პუნქტი არ შეავსეს. გარდა ამისა, მოსარჩელემ ქცევის წესები და ეთიკის ნორმები დაარღვია, ვინაიდან კოლეგების საქმიანობაში უსაფუძლოდ ჩაერია.

ამდენად, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანებას საფუძვლად დაედო მოსარჩელის მიერ სამსახურეობრივ მოვალეობათა არაჯეროვნად შესრულება და ეთიკისა და ქცევის ნორმების დარღვევა.

დასაქმებულის ქმედება, რომელიც სამსახურებრივ მოვალეობათა არაჯეროვნად შესრულებაში გამოიხატა, დისციპლინურ გადაცდომად ჩაითვალა. დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის მოქმედების პერიოდში შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულებების დარღვევის გამო კი, 2017 წლის 16 მარტიდან მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა.

22. საკასაციო პალატის განსჯით, დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული. კონკრეტულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა სათანადოდ ვერ დაასაბუთა, რომ მოსარჩელის განთავისუფლების მოტივად მითითებული გარემოებები (ინსპექტირების არასწორად ჩატარება) წარმოადგენდა იმდენად მძაფრი ხასიათის დარღვევას, რომელსაც დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა შეიძლებოდა გამოეწვია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ჩათვალა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება იყო არამართლზომიერი.

23. ვინაიდან სამუშაოდან მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონსაწინააღმდეგობა გამოიკვეთა, ამჯერად უნდა შევეხოთ საკასაციო საჩივრებით შედავებულ მეორე საკითხს - დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის მართლზომიერებას.

„კომპენსაციის“ ცნება არაერთხელ გამხდარა საკასაციო პალატის განმარტების საგანი. შესაბამისად, ამ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მრავალი განჩინება თუ გადაწყვეტილება არსებობს. წინამდებარე დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის, საგულისხმოა, ხსენებული სასამართლო პრაქტიკიდან რამდენიმე ამონარიდი, კერძოდ:

დასახელებული საქმეებიდან ერთ-ერთზე, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ: საქართველოს შრომის კოდექსი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. სუსგ: Nას-1161-2018, 15.10.2020; Nას-267-2021, 11.06.2021).

ერთ-ერთი საქმის განხილვისას, საკასაციო პალატამ დაადგინა, რომ სხვადასხვა ქვეყნის სასამართლო პრაქტიკის განზოგადება ქმნის კომპენსაციის გამოთვლის შესაძლებლობას შემდეგი კრიტერიუმებით: კომპანიის ლიკვიდურობა; პირის შანსები შრომის ბაზარზე; პირის სოციალური მდგომარეობა; დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა; პირი სხვაგან დასაქმდა თუ არა დავის პერიოდში; სამუშაო სტაჟი; დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა; პირის მუშაობის ხანგრძლივობა დამსაქმებელთან (იხ. სუსგ, საქმე №ას-1339-1259-2017, 30.07.2018).

კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას პალატა მხედველობაში იღებს საქმეზე მთლიანობაში დადგენილ გარემოებებსა და არსებულ სასამართლო პრაქტიკას, რომელთა გათვალისწინებითაც მიაჩნია, რომ მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული კომპენსაცია - 6 000 ლარი - გონივრულია.

24. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ერთ-ერთი პრეტენზია სარჩელის ხანდაზმულობას შეეხება, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, შემდეგი გარემოებების გამო:

სშკ-ის 38.6 მუხლის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მიხედვით, დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამავე კოდექსის 1.2 მუხლის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი არ აწესრიგებს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით რეგულირდება.

სსკ-ის 138-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება.

შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები. სსკ-ის 140-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე წარმოდგენილია სარჩელის განსჯადობით გადაგზავნის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 21 აპრილის განჩინება, საიდანაც ირკვევა, რომ სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მოსარჩელემ 2017 წლის 18 აპრილს (ვინაიდან 2017 წლის 14-17 აპრილი იყო უქმე დღეები, აღდგომის დღესასწაული) მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დასახელებული ბრძანებები დასაქმებულმა კანონით დადგენილ ვადაში გახადა სადავოდ, რაც სარჩელის ხანდაზმულობაზე მოპასუხის პოზიციას უსაფუძვლოს ხდის.

25. დასაქმებულის საკაციო საჩივრის კიდევ ერთი პრეტენზია იმავე ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის საკითხს უკავშირდება. გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მოპასუხე საწარმოს საშტატო ნუსხიდან და განმარტებებიდან გამომდინარე მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის შესაძლებლობა არ გამოკვეთილა, ვინაიდან თანამდებობა, რომელზეც ეს უკანასკნელი მუშაობდა, ვაკანტური არ იყო, ხოლო მოსარჩელის მიერ მითითებულ ტოლფას თანამდებობას განსხვავებული ფუნქციები ჰქონდა და არც საწარმოში ტოლფასი თანამდებობის არსებობის ფაქტი არ დადასტურებულა. აღნიშნული მსჯელობის უარმყოფელი სათანადო არგუმენტაცია კასატორს არ წარმოუდგენია, რაც მითითებულ პრეტენზიას საფუძველს აცლის.

26. დისციპლინური სახდელის დადების შესახებ დამსაქმებლის 2017 წლის 12 იანვრის ბრძანების შეფასებისას, ყურადღება შემდეგ გარემოებაზე უნდა მიექცეს:

მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ დასაქმებულმა შრომის შინაგანაწესის 7.6 პუნქტის ,,თ’’ ქვეპუნქტის მოთხოვნა დაარღვია, კერძოდ, თანამშრომელთან ურთიერთობისას არ იყო კორექტული და მასთან ხმამაღალი საუბარისგან თავი ვერ შეიკავა.

საკასაციო პალატა იზიარებს სასამართლოს მიერ იმ გარემოებაზე მითითებას, რომ საჯარო დაწსებულებაში დასაქმებული პირი, სხვა მოქალაქესთან შედარებით, თმენის ვალდებულებით არის შებოჭილი, შრომის დისციპლინის დაცვა მას სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროსაც და სამსახურში თანამშრომლებთან ურთიერთობის მომენტშიც ევალება. შესაბამისად, სამსახურის ხელმძღვანელთან ურთიერთობაში მოსარჩელეს არაკორექტული და ხმამაღალი საუბარისგან თავი უნდა შეეკავებინა. სწორედ დასაქმებულის ასეთი ქცევა გახდა დისციპლინური პასუხისმგებლობის (გაფრთხილება) დაკისრების საფუძველი, რაც ჩადენილი ქმედების ხასიათისა და სიმძიმის პროპორციული იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, 2017 წლის 12 იანვრის ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი სწორად არ დაკმაყოფილდა.

27. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

28. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივრები დასაშვები იქნებოდა.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორებმა ვერ გააქარწყლეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

30. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ი.ფ–ძეს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადასახადო დავალება # 0, გადახდის თარიღი - 1.03.2021) 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. სსიპ სურსათის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

4. სსიპ სურსათის ეროვნული სააგენტოს (ს/ნ .......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 330 ლარის (საგადახდო დავალება # 02090, გადახდის თარიღი - 16.02.2021) 70% - 231 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე