საქმე №ას-1058-2023 30 აპრილი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - თ.მ–ი, ნ.მ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „გ–ი“

II კასატორი - შპს „გ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.მ–ი, ნ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 მაისის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად უარყოფა

დავის საგანი - მორალური ზიანის ანაზღაურება, ყოველთვიური სარჩოს დანიშვნა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.მ–მა (შემდგომ - პირველი მოსარჩელე, გარდაცვლილის მეუღლე) და ნ.მ–მა (შემდგომ - მეორე მოსარჩელე, გარდაცვლილის შვილი, არასრულწლოვანი, ასევე – ერთობლივად მოსარჩელეები, კასატორები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „გ–ის“ (შემდგომ - სამედიცინო დაწესებულება, მოპასუხე, კასატორი) მიმართ მორალური ზიანის ანაზღაურებისა და ყოველთვიური სარჩოს დანიშვნის მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები

2. 2016 წლის 17 სექტემბერს, 00:15 სთ-ზე, სასწრაფო სამედიცინო დახმარების მიერ, მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულებაში მოთავსდა პაციენტი ვ.მ–ი (შემდგომ - პაციენტი, გარდაცვლილი), რომელიც სიმაღლიდან ვარდნის გამო უჩიოდა თავის ტკივილსა და გულისრევას. პაციენტის CT კვლევა სამედიცინო დაწესებულებაში მოთავსებიდან 7 საათით დაგვიანდა. იგი ქირურგიული ოპერაციის შემდეგ გადაიყვანეს რეანიმაციულ განყოფილებაში, სადაც გონზე მოუსვლელად გარდაიცვალა 2016 წლის 23 სექტემბერს.

3. გარდაცვალების ფაქტთან დაკავშირებით დაწყებული გამოძიების ფარგლებში, 2016 წლის 23 სექტემბრის სასამართლო სამედიცინო ექსპერტის დასკვნით (შემდგომ - ექსპერტის დასკვნა) დადგენილია, რომ „სიკვდილის მიზეზია თავის ტვინის არეში ტრავმული სისხლის ჩაქცევის შედეგად განვითარებული თავის ტვინის შეშუპება“. სსიპ თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტისა და ააიპ საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების რეცენზენტთა დასკვნების (შემდგომ - რეცენზენტთა დასკვნები) თანახმად, CT კვლევა 6-7 საათით დაგვიანდა.

4. გარდაცვალების ფაქტზე დაწყებულია გამოძიება და პირველი მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულის უფლებამონაცვლედ. შსს გორის რაიონული სამმართველოს I განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის მიერ 2017 წლის 6 თებერვალს გამოტანილია დადგენილება კომისიური წესით სამედიცინო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ გარდაცვალების მიზეზის დასადგენად, რომელიც დღემდე არ შესრულებულა.

5. პირველ მოსარჩელესა და გარდაცვლილს ქორწინების განმავლობაში შეეძინათ შვილი - 2014 წლის 18 თებერვალს დაბადებული მეორე მოსარჩელე, რომელმაც მამის გარდაცვალებით დაკარგა მარჩენალი. ორივე მოსარჩელემ მამისა და მეუღლის გარდაცვალებით მიიღო მძიმე მორალური ზიანი, რაც დასტურდება საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით.

6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეს ორივე მოსარჩელის სასარგებლოდ, ერთობლივად უნდა დაეკისროს მორალური ზიანის - 500 000 ლარის გადახდა; აგრეთვე, არასრულწლოვნის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდა, ყოველთვიურად - 600 ლარი (საშემოსავლოს გადასახადის გარეშე), სულ – 103 800 ლარი (600X173), რომელიც უნდა გაიზარდოს საარსებო მინიმუმის კალათის გაზრდასთან ერთად ბავშვის სრულწლოვნების მიღწევამდე.

მოპასუხის შესაგებელი

7. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო. იგი არ ეთანხმება ფაქტობრივ გარემოებას, რომ პაციენტს CT კვლევა გაუკეთდა 6-7 საათის დაგვიანებით, ვინაიდან საქართველოში ამ ეტაპზე არ არსებობს თავის ტვინის მწვავე ტრავმის მართვის გზამკვლევი და პროტოკოლი. CT კვლევის საჭიროებასა და დროს განსაზღვრავს ექიმ-სპეციალისტი. შესაბამისად, CT კვლევა გაკეთდა მაშინ, როდესაც ექიმ-სპეციალისტმა მიიჩნია საჭიროდ.

8. სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნაში (16.12.2016წ.) მითითებულია, რომ სიკვდილის მიზეზია თავის ტვინის არეში ტრავმული სისხლის ჩაქცევის შედეგად განვითარებული თავის ტვინის შეშუპება, მაგრამ იმის გასარკვევად, გარდაცვალება ხომ არ გამოიწვია არასწორად წარმართულმა მკურნალობამ, საჭიროა კომისიური ექსპერტიზა სათანადო სპეციალისტების მონაწილეობით. პროფესიული განვითარების საბჭოს 2018 წლის 31 ოქტომბრის №6 სხდომის ოქმი კი, დაეფუძნა რეცენზენტთა დასკვნებს და სწორედ ამ დასკვნებში უთითებენ შესაბამისი ექიმი-სპეციალისტები, რომ რეანიმაციული და ანესთეზიოლოგიური კუთხით დიაგნოსტიკურ ნაწილში მკურნალობა/ღონისძიებები მართებულია, რაიმე მნიშვნელოვანი ხარვეზი არ იკვეთება. აქტში არსებული ჩანაწერი, რომ სასურველი იქნებოდა CT კვლევა უფრო ადრეულ ეტაპზე, არ ნიშნავს კვლევის დაგვიანებას. ამასთან, რევიზიის აქტში იყო ფაქტობრივი უზუსტობები, რაც სასამართლომ არ უნდა გაიზიაროს.

9. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სამედიცინო დოკუმენტაციით არ დგინდება ბავშვის ჯანმრთელობის გაუარესება, მისი კავშირი მამის გარდაცვალების ფაქტთან. ასევე არ დგინდება, რომ პირველმა მოსარჩელემ რაიმე სახის მორალური ზიანი განიცადა მეუღლის გარდაცვალებით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

10. გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება, მოსარჩელეების სასარგებლოდ თითოეულისთვის 50 000 ლარი (ჯამურად - 100 000 ლარი). მოპასუხეს არასრულწლოვანი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩოს გადახდა - თვეში 400 ლარი (კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინების გარეშე), 23.09.2016 წლიდან - ამ უკანასკნელის სრულწლოვანებამდე ან მდგომარეობის სხვაგვარად შეცვლამდე.

11. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მხარემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

13. სააპელაციო პალატა, მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და მოწმეთა ჩვენების საფუძველზე, დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელის მიმართ სამედიცინო დაწესებულებამ დაარღვია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2015 წლის 12 იანვრის №01-4 ბრძანებით დამტკიცებული პროტოკოლის („ქალა-ტვინის ტრავმების შეფასება და მართვა პირველადი ჯანდაცვის რგოლში“) პუნქტი R11, რომელიც თავის ტვინის გამოსახვით კვლევასთან მიმართებით ადგენს, რომ „დაუყოვნებლივ კომპიუტერული ტომოგრაფია უნდა ჩაუტარდეს მოზრდილ პაციენტებს თავის ტრავმით, რომელთაც აღენიშნებათ ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშნებიდან ერთ-ერთი: შენარჩუნებული ცნობიერების დონე (GCS 15/15) მოტეხილობის გარეშე, მაგრამ სხვა ნიშნების თანაარსებობა, მაგალითად: გამუდმებული ძლიერი თავის ტკივილი; ღებინების ორი თანმიმდევრული ეპიზოდი“. საქმეში წარმოდგენილია რეცენზიები, რომლებიც ადასტურებს, რომ CT კვლევა 6-7 საათით დაგვიანდა, კერძოდ, აღნიშნულია, რომ: 1. „სიმაღლიდან ვარდნა განეკუთვნება მაღალი აჩქარებით გამოწვეული ტრავმული დაზიანებას, სასურველი იქნებოდა კტ კვლევის ჩატარება უფრო ადრეულ ეტაპზე” (ნეიროქირურგები ლ.წ–ი და მ. ხ–ძე). 2. რეანიმაციული და ანესთეზიოლოგიური კუთხით დიაგნოსტიკური ნაწილი და მკურნალობა წარმართულია სწორად. რაიმე მნიშვნელოვანი ხარვეზი არ იკვეთება. აღსანიშნავია, რომ CT კვლევა ჩატარებულია 6-7 საათის დაგვიანებით (რეანიმატოლოგ-ანესთეზიოლოგები: გ. შ–ი და გ. გ–ია).

14. მოპასუხე მხარე აპელირებდა იმაზე, რომ არ არსებობს თავის ტვინის მწვავე ტრავმის მართვის გზამკვლევი და პროტოკოლი, რაც, მათი განმარტებით, ნიშნავს, ექიმებმა CT კვლევა დანიშნეს მაშინ, როცა მისი საჭიროება დაინახეს. აღნიშნული მსჯელობის საპირწონედ მოსარჩელე მხარემ წარმოადგინა პროტოკოლი. ამასთან, სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს 04.10.2017 წლის რევიზიის აქტითაც დადგენილია, რომ სწორედ სარეცენზიო დასკვნების გათვალისწინებით (რომ CT კვლევა 6-7 საათით დაგვიანდა), საწარმო დაჯარიმდა. დაჯარიმების აქტის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს მთავრობის 21.02.2013წ. №36-ე დადგენილების №1 დანართის მე-19 მუხლის მე-9 პუნქტი (რომლის თანახმად, „იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებელმა პროგრამით გათვალისწინებულ მომსახურებაზე უარი განუცხადა პროგრამის მოსარგებლეს ან მომსახურება გაუწია დაგვიანებით (მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გარდა), ან არასრულად, ან არაჯეროვნად, მიმწოდებელი იხდის ჯარიმას გასაწევი/გაწეული მომსახურებისთვის განმახორციელებლის მიერ პროგრამით ასანაზღაურებელი/ ანაზღაურებული თანხის ღირებულების სამმაგი ოდენობის სახით)“. ამასთან, უდავოა, სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს მიერ პაციენტისათვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხის შესწავლის ფარგლებში, პროფესიული განვითარების საბჭოს 31.10.2018 წლის №6 სხდომაზე საბჭომ დაადგინა, რომ ექიმებს - გ.მ–ს (ზოგად ქირურგად) და კ.ფ–ს (ნეიროქირურგად) ერთი თვით შეუჩერდა სახელმწიფო სერტიფიკატის მოქმედება, ხოლო ექიმ ა.ხ–ს (ზოგადი ქირურგია) მიეცა წერილობითი გაფრთხილება. ასევე: 2016 წლის 23 სექტემბრის 194/05/6-1 სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო სამედიცინო ექსპერტის დასკვნით დადგენილია, რომ „დაზიანებები მიყენებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით სიცოცხლის პერიოდში, ერთად აღებული მიეკუთვნება სიცოცხლისთვის სახიფათო მძიმე ხარისხს. მიღებული დაზიანება პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.“

15. ის, თუ რამ გამოიწვია 6-7 საათის დაგვიანებით კომპიუტერული ტომოგრაფიის გადაღება, რატომ არ გაუკეთეს დაუყოვნებლივ ან გონივრული ვადის შესაბამისად, როცა ეს უკანასკნელი მიყვანისთანავე უჩიოდა ძლიერ თავის ტკივილს, რატომ გადაუხვია სამედიცინო დაწესებულებამ პროტოკოლით დადგენილ სტანდარტს და რა ობიექტური, მისგან დამოუკიდებელი გარემოება ან სხვა, პაციენტისთვის სამედიცინო უკუჩვენება არსებობდა სტანდარტიდან გადახვევის გამართლებისთვის, მოპასუხეს/აპელანტს (გარდა სიტყვიერი ახსნა-განმარტებისა) არ მიუთითებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ გამოვლინდა მოპასუხე ორგანიზაციის მცდარი სამედიცინო ქმედება, რამაც პაციენტისთვის ფატალური შედეგი გამოიწვია.

16. რაც შეეხება მოსარჩელეებისთვის მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, საქმეზე მოწმედ დაიკითხა ბაღის დირექტორი, რომელმაც განმარტა, რომ მეორე მოსარჩელე მისი ბაღის აღსაზრდელი იყო 2015-დან 2018 წლამდე. ბავშვს განსაკუთრებული მიჯაჭვულობა ჰქონდა მამაზე, მამის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ჩაკეტილი, ხშირად ითხოვდა მამის საფლავზე წაყვანას, რასაც დედის თანხმობით აკეთებდა. კვირაში ერთხელ მაინც, მას და პედაგოგს მიჰყავდა ბავშვი სასაფლაოზე, რომელიც ბაღთან ახლოსაა. ერთხანს ბავშვი არ დადიოდა ბაღში, რადგან ჰქონდა ენურეზი. ნ–ს ნახატები იყო ემოციურად დატვირთული, მუქი ფერებით. წერილებს წერდა მამის სახელზე, რომელსაც შემდეგ ბუშტს აბამდა და სჯეროდა, რომ მამასთან, ცაში მიდიოდა წერილები. საქმეში წარმოდგენილი 16.02.2022 და 18.02.2022 წლის სამედიცინო ფორმა 100-ის თანახმად, არასრულწლოვნის დიაგნოზია ვეგეტოვისცერალური დისფუნქციის სინდრომი. საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს სსიპ საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის სამსახურის ფსიქოლოგიური მომსახურების ცენტრის 23.02.2021 წლის წერილის თანახმად, არასრულწლოვანს ცენტრის ფსიქოლოგი ეხმარებოდა 2020 წლის იანვარ-თებერვალში, როდესაც გაიმართა 6 შეხვედრა. ამ დროს იკვეთებოდა ემოციური პრობლემები (ლაბილურობა), ძილთან დაკავშირებული სირთულე, ფსიქოსომატური დარღვევა, ყურადღების დეფიციტი, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს დანაკარგის ტრავმით და გახანგრძლივებული გლოვით. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მართებული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა, რომ მეუღლისა და მშობლის გარდაცვალებით მოსარჩელეებმა განიცადეს მნიშვნელოვანი მორალური ტკივილი, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებსა და სტრესთან. შესაბამისად, გამოვლინდა მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი.

17. გარდაცვლილის ასაკის, მოსარჩელეთა ასაკის, გარდაცვლილთან მათი ნათესაურ-ემოციური კავშირის, ზიანიდან გამომდინარე განგრძობადი ემოციური განცდების ინტენსივობის, მოპასუხე ორგანიზაციის ფინანსური (მოპასუხის დაგროვებული გაუნაწილებელი მოგება შეადგენდა 2020 წლის 31 დეკემბრისთვის 25 827 372 ლარს) მდგომარეობის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხისთვის თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ 50 000 ლარის დაკისრება პალატამ მართებულად მიიჩნია. სააპელაციო პალატამ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის მიზნებისთვის არ გაიზიარა არცერთი აპელანტის პოზიცია და მიიჩნია, რომ დაკისრებული თანხა იცავს მხარეთა შორის სამართლიან ბალანსს, აკომპენსირებს მოსარჩელეთათვის მიყენებულ მორალურ ზიანს.

18. რაც შეეხება არასრულწლოვნის სასარგებლოდ ყოველთვიურად, მამის გარდაცვალებიდან მოსარჩელის სრულწლოვანებამდე სარჩოს დაკისრებას, პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ გარდაცვლილი ვერ ახერხებდა, გამოემუშავებინა ის თანხა, რომელიც შვილის სარჩენად იქნებოდა საკმარისი და, შესაბამისად, მოკლებული იყო შესაძლებლობას, შეესრულებინა მშობლის მოვალეობა. პალატამ მიიჩნია, რომ ეს არგუმენტი ვერ იქნება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, რადგან, მართალია, გარდაცვალების დროისთვის მამა დასაქმებული არ იყო, თუმცა მას არასრულწლოვანი შვილის რჩენის ვალდებულება ეკისრა. სარჩოს ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ გაითვალისწინა ბავშვის ასაკი, ჯანმრთელობა, მისი ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელი, მინიმალური მოთხოვნილებები, საარსებო მინიმუმი, რომელიც 2022 წლის ოქტომბრის მონაცემების თანახმად, შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცისათვის 253.90 ლარია. ამ ფაქტორების გათვალისწინებით, მოპასუხისთვის დასაკისრებელი სარჩოს გონივრულ და სამართლიან ოდენობად სასამართლომ მიიჩნია ყოველთვიურად 400 ლარი, მოსარჩელის სრულწლოვანებამდე ან მდგომარეობის სხვაგვარად შეცვლამდე.

19. მოპასუხემ გაასაჩივრა გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 10 ნოემბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსამართლის აცილების თაობაზე შუამდგომლობა. პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის მოთხოვნა აღნიშნული საოქმო განჩინების თაობაზე უსაფუძვლო იყო და არ ვლინდებოდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 31-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული მოსამართლის აცილების არცერთი საფუძველი. აპელანტმა გაასაჩივრა გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 10 ნოემბრის საოქმო განჩინებაც, რომლითაც უარი ეთქვა საქმისწარმოების მოსამზადებელ სხდომაზე დაბრუნების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. დგინდებოდა, რომ გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 11 ივლისის მოსამზადებელი სხდომა გადაიზარდა მთავარ სხდომაში. პალატის მითითებით, მთავარი სხდომას დანიშნავს სასამართლო, თუ იგი მიიჩნევს, რომ საქმე მომზადებულია განსახილველად. აღნიშნული სასამართლოს კომპეტენციაა. მხარეებს შესაძლებლობა აქვთ, დამატებითი მტკიცებულებები წარადგინონ მოსამზადებელ სხდომაზე, ასევე – მთავარ სხდომაზეც, თუ არსებობს საპატიო მიზეზი. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტის პრეტენზია, რომ 2022 წლის 10 ნოემბრის სხდომაზე სასამართლო უნდა დაბრუნებულიყო მოსამზადებელ სხდომაზე, დაუსაბუთებელი იყო და საფუძვლად არ ედო არსებითი არგუმენტები. აპელანტი ასაჩივრებს 2022 წლის 11 ივლისის საოქმო განჩინებასაც, რომლითაც დაკმაყოფილდა „ქალა-ტვინის ტრავმების შეფასება და მართვა პირველადი ჯანდაცვის რგოლში“ პროტოკოლის საქმეზე დართვის თაობაზე მოსარჩელის შუამდგომლობა. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო მტკიცებულება მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილია მოსამზადებელ სხდომაზე, ხოლო სსსკ-ის 103-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, მოსამზადებელ სხდომაზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები პირდაპირ დაერთვება საქმეს. პალატამ განმარტა, რომ მხარე უფლებამოსილია, თავად განსაზღვროს, რა მტკიცებულებებით დაადასტუროს მითითებული გარემოებები. აღნიშნული მის დისპოზიციურ უფლებას წარმოადგენს, რასაც სასამართლო ვერ შეზღუდავს. შესაბამისად, მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია უსაფუძვლო იყო.

მოპასუხის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

20. ზემოაღნიშნული განჩინება მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად უარყოფა მოითხოვა.

21. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა პაციენტის გარდაცვალების მოპასუხის ქმედებასთან მიზეზობრივი კავშირი, სასამართლომ დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა მოთხოვნა.

22. პროკურატურის დაკვეთით გაცემული სამხარაულის ექსპერტიზის დასკვნით, დაუდგენელია სიკვდილის მიზეზი, ხოლო ის გარემოება, რომ პაციენტს მრავალგვარი დაზიანებები აღენიშნებოდა, რომლებიც დამოუკიდებლად მოითხოვდა ყურადღებას, შესაძლოა, ცალკეც და ერთობლივადაც გამხდარიყო სიკვდილის მიზეზი.

23. სასამართლომ მოპასუხეს უარი უთხრა რევიზიის აქტის გამოკვლევასა და შეფასებაზე იმ საფუძვლით, რომ დაჯარიმების შესახებ ადმინისტრაციული აქტი გასაჩივრებული არ ყოფილა.

24. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა პროტოკოლი „ქალა-ტვინის ტრავმების შეფასება და მართვა პირველადი ჯანდაცვის რგოლში“. დოკუმენტის სათაურიდანაც კი აშკარაა, რომ გარდა პირველადი რგოლისა, ის არ გამოიყენება სხვა ტიპის სამედიცინო დაწესებულებაში.

25. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ გარდაცვლილის მეუღლემ განიცადა მორალური ზიანი. მხარეს არ მიეცა საპირისპიროს მტკიცების საშუალება, რადგან არ მიეცათ საშუალება დაეკითხათ მოწმე. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ დაირღვა მხარეთა შეეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები, რომლებიც, საბოლოოდ, კონვენციის მე-6 მუხლით გამყარებულ საქმის სამართლიანი განხილვის პრინციპს ეწინააღმდეგება. სასამართლომ ხელი შეუშალა მტკიცებულების მოპოვების პროცესს, კერძოდ, არ დაკითხა მოწმე იმ საფუძვლით, რომ მიმდინარეობდა მთავარი სხდომა. რაკი მტკიცებულების ფაქტობრივად მოპოვების საშუალება მთავარ სხდომაზე გაჩნდა, მით უფრო იმ მტკიცებულების, რომელსაც შესაგებელი ეყრდნობოდა, სასამართლოს უნდა დაეკითხა მოპასუხის თანამშრომელი ექთანი, რომლისთვისაც შესაძლოა, ცნობილი ყოფილიყო პაციენტის იმ დაზიანებების შესახებ ინფორმაცია, რაც ვერ იქნებოდა ვარდნით გამოწვეული.

26. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 1212-ე მუხლი. მშობლის მოვალეობა, არჩინოს საკუთარი შვილი, არ ნიშნავს იმას, რომ გარდაცვლილს შეეძლო შვილის რჩენა. სამწუხაროდ, გარდაცვლილი ვერ ახერხებდა, გამოემუშავებინა ის თანხა, რომელიც შვილის სარჩენად იქნებოდა საკმარისი და, შესაბამისად, მოკლებული იყო შესაძლებლობას, შეესრულებინა მასზე, როგორც მშობელზე, დაკისრებული მოვალეობა. ამასთან, ნორმით გათვალისწინებული ვალდებულება ორივე მშობელს ეკისრება. შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაჰკისრებოდა იმ თანხის ნახევარი, რაც შვილის რჩენის მოვალეობის მინიმალური სტანდარტის დასაკმაყოფილებლად იყო საჭირო. გაუგებარია, რა მეთოდით დაიანგარიშა სასამართლომ 400 ლარი.

27. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად უთხრა უარი როგორც გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 10 ნოემბრის განჩინების გაუქმებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა მოსამართლის აცილების თაობაზე, ისე – გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 10 ნოემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებაზე, რომლითაც მხარეს უარი ეთქვა საქმისწარმოების მოსამზადებელ სხდომაზე დაბრუნების შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.

28. კასატორი ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 22 მარტის საოქმო განჩინებას, რომლითაც საქმეზე დოკუმენტის მტკიცებულებად დართვის თაობაზე უარი ეთქვა.

მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

29. ზემოაღნიშნული განჩინება მოსარჩელეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

30. სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის დაკისრებული მორალური ზიანი არ შეესაბამება, ერთი მხრივ, არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესს, მეორე მხრივ, კლინიკის მედპერსონალის ბრალეულობასა და მოსარჩელეთა მორალური ზიანის ხარისხს.

31. გარდაცვლილი სამართალმცოდნეობის ბაკალავრის სტუდენტი იყო და დასაქმებული იყო სხვადასხვა კერძო სამუშაოზე, მისდევდა სოფლის მეურნეობას, რომლითაც არჩენდა ოჯახს. მისი გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელეებს შეექმნათ ფინანსური პრობლემები. ოჯახს ბავშვის რჩენისათვის, მისი ფსიქოსოციალური რეაბილიტაციისთვის მოუწია მნიშვნელოვანი ფინანსური და ადამიანური რესურსის გაღება. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მიერ დაკისრებული მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ არის მიყენებული მორალური ზიანის საპირწონე, მით უფრო, რომ მეორე მოსარჩელეს არასრულწლოვანი წარმოადგენს და სასამართლომ ზიანის ოდენობის განსაზღვის ნაწილში არ გაითვალისწინა მისი არასრულწლოვნება.

32. რაც შეეხება სარჩოს, რაკი არასრულწლოვნის ერთადერთი შემოსავალია მარჩენლის დაკარგვის გამო სახელმწიფოს მიერ დანიშნული გასაცემელი - 100 ლარი, ხოლო სხვა შემოსავალი მოსარჩელეს არ აქვს, არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესის გათვალისწინებით, მიზანშეწონილია ყოველთვიური სარჩოს 600 ლარით განსაზღვრა.

33. კასატორი ასაჩივრებს განჩინებას ადვოკატის ხარჯის - 2 000 ლარის დაკისრების ნაწილშიც და მოითხოვს სამედიცინო დაწესებულებისათვის იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 4 000 ლარის დაკისრებას.

34. კასატორი/მოწინააღმდეგე მხარე მოითხოვს საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 3 000 ლარის ანაზღაურებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

35. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

36. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

37. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

38. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორებმა ვერ მიუთითეს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

39. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მეექვსე მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

40. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

41. მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნა სსკ-ის 1007-ე (სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას (ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგი და სხვ.) პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით. ზიანის მიმყენებელი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის დადგომაშიმას ბრალი არ მიუძღვის), 997-ე (პირი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე) და 413-ე (არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც) მუხლებს ეფუძნება.

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 1007-ე მუხლით გათვალისწინებული სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება სსკ-ის 992-ე მუხლით განსაზღვრული ოთხი წინაპირობის არსებობას მოითხოვს: უნდა დადგინდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიიჩნევა სამედიცინო დაწესებულების მიერ არასწორი დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, რამაც გამოიწვია ზიანი (იხ.: საქმე №ას-1124-1044-2017, 30.07.2018 წელი).

43. პაციენტს აქვს უფლება, მიიღოს ხარისხიანი მომსახურება და ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში მომსახურება მისთვის ხელმისაწვდომი იყოს (უფლება ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვაზე). „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, საქართველოს თითოეულ მოქალაქეს უფლება აქვს, სამედიცინო მომსახურების ყველა გამწევისაგან მიიღოს ქვეყანაში აღიარებული და დანერგილი პროფესიული და სამომსახურეო სტანდარტების შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება, ხოლო პაციენტის უსაფრთხოების უფლება პრაქტიკულად მოიცავს ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვასა და პრევენციულ ღონისძიებებზე უფლებებს. ყველას აქვს უფლება, გათავისუფლდეს იმ საფრთხეებისაგან, რომლებიც განპირობებულია ჯანდაცვის სამსახურების ცუდი მუშაობით, საექიმო გულგრილობით, სამედიცინო შეცდომებით და ხელი მიუწვდებოდეს სამედიცინო მომსახურებასა და მკურნალობაზე, რომელიც აკმაყოფილებს უსაფრთხოების მაღალ სტანდარტებს (ნ. კვანტალიანი, პაციენტის უფლებები და ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები, სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად წარდგენილი დისერტაცია, თბილისი, 2012 წელი, გვ.94-96).

44. „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის „ა.ა“ და „ა.ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს, მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს: კომპენსაცია ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანისა, რომლებიც გამოწვეულია: პაციენტის უფლებების დარღვევით; მცდარი სამედიცინო ქმედებით. სამედიცინო პერსონალის ქმედებით ან უმოქმედობით გამოწვეული პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობის გაუარესების ან სიკვდილის შემთხვევაში, პაციენტს, მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს პაციენტისათვის მიყენებული როგორც მორალური, ასევე – მატერიალური ზიანის ანაზღაურება (საქმე №ას-1124-1044-2017, 30.07.2018წ.).

45. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ, უმოქმედობასაც. პაციენტისათვის მიყენებული ზიანისას, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ იკვეთება. ასეთ შემთხვევებში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. გულისხმიერება და ყურადღებიანობა გამოიხატება ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების ზედმიწევნით ხარისხიანად, აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შესრულებაში.

46. აღნიშნული კატეგორიის დავებში პაციენტს (მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს) ეკისრება, როგორც ფაქტების სრულყოფილად და დამაჯერებლად წარდგენისა და გაცხადების ვალდებულება, აგრეთვე, მტკიცების ტვირთი იმის დასადასტურებლად, რომ მკურნალობისას შეცდომა დაუშვეს. თუ მისი განმარტებები არ დადასტურდება, მაშინ სამკურნალო შეცდომა მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ არ დამტკიცდება. ასევე, პაციენტმა უნდა წარმოადგინოს და დაამტკიცოს, რომ ზიანი ეფუძნება სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულების დარღვევას (იხ.: სუსგ საქმე №ას-111-111-2018, 11.05.2018წ.; №ას-1169-2022 17.11.2022წ.).

47. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალების საფუძველზე, დადგენილია ზიანის ანაზღაურების ყველა წინაპირობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე, რომელთა საპირწონე საპირისპირო მტკიცებულებები, მოპასუხეს არ წარუდგენია, ამასთან, არც დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი ამ მტკიცებულებათა საწინააღმდეგოდ:

ა) საქმეში წარმოდგენილია ააიპ „საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების“ რეანიმატოლოგ-ანესთეზიოლოგებისა და ააიპ „საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების“ რეცენზიები, რომლებიც ადასტურებს, რომ CT კვლევა დაგვიანებულია 6-7 საათით, კერძოდ, აღნიშნულია, რომ: 1. „სიმაღლიდან ვარდნა განეკუთვნება მაღალი აჩქარებით გამოწვეული ტრავმული დაზიანებას, სასურველი იქნებოდა კტ კვლევის ჩატარება უფრო ადრეულ ეტაპზე” (ნეიროქირურგები ლ.წ–ი და მ. ხ–ძე); 2. რეანიმაციული და ანესთეზიოლოგიური კუთხით დიაგნოსტიკური ნაწილი და ჩატარებული მკურნალობა ღონისძიებები ნაწარმოებია სწორად. რაიმე მნიშვნელოვანი ხარვეზი არ იკვეთება. ასევე, აღსანიშნავია, რომ CT კვლევა ჩატარებულია 6-7 საათის დაგვიანებით” (რეანიმატოლოგ-ანესთეზიოლოგები: გ. შ–ი და გ. გ–ია);

ბ) სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს 04.10.2017 წლის რევიზიის აქტით დადგენილია, რომ სწორედ სსიპ თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის და ააიპ „საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების” მიერ გაცემული სარეცენზიო დასკვნების გათვალისწინებით (CT კვლევა დაგვიანებულია 6-7 საათით), შპს „გ–ი“ დაჯარიმდა. დაჯარიმების აქტის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს მთავრობის 21.02. 2013წ. №36-ე დადგენილების №1 დანართის მე-19 მუხლის მე-9 პუნქტი (რომლის თანახმად, „იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებელმა პროგრამით გათვალისწინებულ მომსახურებაზე უარი განუცხადა პროგრამის მოსარგებლეს ან მომსახურება გაუწია დაგვიანებით (მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გარდა), ან არასრულად, ან არაჯეროვნად, მიმწოდებელი იხდის ჯარიმას გასაწევი/გაწეული მომსახურებისთვის განმახორციელებლის მიერ პროგრამით ასანაზღაურებელი/ ანაზღაურებული თანხის ღირებულების სამმაგი ოდენობის სახით“);

გ) სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს მიერ პაციენტისათვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხის შესწავლის ფარგლებში, პროფესიული განვითარების საბჭოს 31.10.2018 წლის №6 სხდომაზე საბჭომ დაადგინა, რომ ექიმებს - გ.მ–სა (ზოგადი ქირურგია) და კ.ფ–ს (ნეიროქირურგია) ერთი თვის ვადით შეუჩერდა სახელმწიფო სერტიფიკატის მოქმედება, ხოლო ექიმ ა.ხ–ს (ზოგადი ქირურგია), მიეცა წერილობითი გაფრთხილება;

დ) 2016 წლის 23 სექტემბრის 194/05/6-1 სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო სამედიცინო ექსპერტის დასკვნით დადგენილია, რომ, „დაზიანებები მიყენებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით სიცოცხლის პერიოდში, ერთად აღებული მიეკუთვნება სიცოცხლისთვის სახიფათო მძიმე ხარისხს. მიღებული დაზიანება პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირშია დამდგარ შედეგთან“;

ე) სამედიცინო ბარათში მორიგე ექიმ ა.ხ–ის ჩანაწერის მიხედვით, 00:15 წთ-ზე პაციენტი უჩიოდა თავის ტკივილს და ტკივილს კეფის არეში. ასევე, ერთჯერად ღებინებას... პაციენტი რომ თავის ტკივილის უჩიოდა, ექიმ ქირურგის - გ.მ–ის მიერ ასახულია პროკურატურისთვის მიცემულ გამოკითხვის ოქმში, აგრეთვე, პაციენტის სტაციონარული სამედიცინო ბარათის №13720 თანახმადაც (იხ. №13: ავადმყოფობის ისტორია) ნათქვამია, შემოსვლისას პაციენტი უჩიოდა თავის ტკივილსა და ერთჯერად ღებინებას. ამავეს ადასტურებს მოწმეთა ჩვენებები: მოწმე შ.პ–მა (ექთანმა, რომელიც მოპასუხის შუამდგომლობით იქნა დაკითხული), განაცხადა, რომ „პაციენტი უჩიოდა ძლიერ თავის ტკივილს და უთხრა, რომ გადმოვარდა მეორე სართულის აივნიდან და თავი კიბეს დაარტყა. მას გაუკეთეს ტკივილგამაყუჩებელი, რომ დასძინებოდა. ექიმი მ–მ–ი ოთხჯერ მაინც შემოვიდა პაციენტის დასახედად. ექთნების მხრიდან ადგილი არ ჰქონია უყურადღებობას“... ასევე, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილმა მოწმემ - ტ.გ–მაც (ექთანმა) დაადასტურა, რომ „პაციენტი უჩიოდა თავის ძლიერ ტკივილს და ძლიერი ტკივილებისგან ორივე ხელს იჭდობდა თავზე. არ ახსოვს, რამდენჯერ მისცა მას ტკივილგამაყუჩებელი, თუმცა, ახსოვს რომ ნამდვილად მისცა. ექიმებისა და ექთნების მხრიდან ადგილი არ ჰქონია გულგრილობას“. მოწმე ე.ზ–მა გაიხსენა, რომ ის იმავე ოთახში იყო მოთავსებული არასრუწლოვან შვილთან ერთად, სადაც პაციენტი შემოიყვანეს, დაახლოებით ღამის 12 საათი იქნებოდა, როცა შემოიყვანეს და ვ. მ–ის საოპერაციოდ გაყვანამდე ერთ ოთახში იყვნენ. პაციენტი მოსვლისთანავე ყვიროდა, თავი მტკივაო, ხოლო ღამის 4 საათი იქნებოდა დაახლოებით, როცა ძლიერი ყვირილი დაიწყო, ტკივილისგან თავი მისკდებაო. მისი ყვირილი, ალბათ, მთელ სართულზე ისმოდა, თავზეც ჰქონდა ხელები შემოხვეული და ისე გაჰყვიროდა. გამთენიისას, როცა გაიყვანეს, ხმას არ იღებდა.

48. ამ უკანასკნელ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ მოსარჩელის მიმართ სამედიცინო დაწესებულებამ დაარღვია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის მინისტრის 2015 წლის 12 იანვრის №01-4 ბრძანებით დამტკიცებული პროტოკოლიც, კერძოდ, „ქალა-ტვინის ტრავმების შეფასება და მართვა პირველადი ჯანდაცვის რგოლში“, რომლის R11 პუნქტი თავის ტვინის გამოსახვით კვლევასთან მიმართებით ადგენს, რომ „დაუყოვნებლივ კომპიუტერული ტომოგრაფია უნდა ჩაუტარდეს მოზრდილ პაციენტებს თავის ტრავმით, რომელთაც აღენიშნებათ ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშნებიდან ერთ-ერთი: შენარჩუნებული ცნობიერების დონე (GCS 15/15) მოტეხილობის გარეშე მაგრამ სხვა ნიშნების თანაარსებობა, მაგალითად: გამუდმებული ძლიერი თავის ტკივილი; ღებინების ორი თანმიმდევრული ეპიზოდი“.

49. სსსკ-ის მე-4 მუხლით მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე - მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებმა დაამტკიცეს მოთხოვნის წარმოშობის ყველა წინაპირობა, ხოლო ზიანის მიმყენებელმა ვერ დაამტკიცა, რომ ზიანის წარმოშობაში ბრალი არ მიუძღვის.

50. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვედა ინსტაციების სასამართლოთა დასკვნას, რომ სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელმა მოპასუხე ორგანიზაციამ სამედიცინო მომსახურება (CT კვლევა) უსაფუძვლოდ დააგვიანა, შესაბამისად - დაგვიანდა ადეკვატური მკურნალობაც (ოპერაციული ჩარევა) და პაციენტი გარდაიცვალა.

51. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. საექიმო შეცდომით პირისათვის მიყენებული ზიანი, შესაძლოა, იყოს როგორც ქონებრივი, ისე - არაქონებრივი. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა, გამოიხატოს ჯანმრთელობის დაზიანებით, დამატებითი ხარჯების გაწევით და სხვა, ხოლო მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე შეაფასა შვილის გარდაცვალებით მშობლისათვის მიყენებული მორალური ზიანი და განმარტა: უდავოა, რომ ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალებით მშობელი განიცდის მნიშვნელოვან მორალურ ტკივილს, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებსა და სტრესულ მდგომრეობასთან... მორალური ტანჯვით მიყენებული ზიანის (არაქონებრივი ზიანის) ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება (იხ.: საქმე №ბს-327-309 (2კ-07), 16.05.2019წ.).

52. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე „ს-ბ–ძე საქართველოს წინააღმდეგ“ სამედიცინო შეცდომის გამო გარდაცვლილი პირის ცოცხლად დარჩენილი ახლო ნათესავის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიიჩნია სამართლებრივი დაცვის ერთ-ერთ ფორმად, მისი განხორციელების მექანიზმის არარსებობა კი შეაფასა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ნაწილის დარღვევად სამოქალაქოსამართლებრივ დაცვის საშუალებებთან მიმართებით. მისი განმარტებით, კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების დარღვევის შედეგად არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება, პრინციპში, შესაძლებელი უნდა იყოს, როგორც სამართლიანი დაცვის საშუალებების ერთ-ერთი ფორმა (იხ. ,,პოლ და ოდრი ედვარდსები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ ((Paul and Audrey Edwards v. the United Kingdom), №46477/99, §§ 97 და 101, ECHR 2002-II; ბაბინსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Bubbins v. the United Kingdom), №50196/99, § 171, ECHR 2005-II (ამონარიდები); რეინოლდსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Reynolds v. the United Kingdom), №2694/08, §§ 65-68, 13.03.2012 და მოვსესიანი სომხეთის წინააღმდეგ (Movsesyan v. Armenia), №27524/09, § 73, 16.11.2017). შედეგად, უზენაესი სასამართლოს მიერ იმის დადასტურების ფონზე, რომ მომჩივანმა „უდავოდ“ განიცადა ფსიქოლოგიური სტრესი ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალების გამო, უპირობო საკანონმდებლო შეზღუდვით მომჩივანს გაუმართლებლად წაერთვა შესაძლებლობა, სასამართლოს გზით მოეთხოვა კომპენსაციის მიღება არაქონებრივი ზიანის სანაცვლოდ, როგორც მისთვის ხელმისაწვდომი სამოქალაქოსამართლებრივი დაცვის საშუალება (საქმე სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ/CASE OF SARISHVILI-BOLKVADZE v. GEORGIA, საჩივარი N 58240/08, 19.07.2018წ. გადაწყვეტილება, 96-98; იხ.: http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/sarishvili-bolkvadze-saqartvelos-winaagmdeg.pdf). ამდენად, ოცემულ დავაში მოსარჩელეებს აქვთ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

53. მეუღლისა და მამის გარდაცვალებით მოსარჩელეებმა განიცადეს მნიშვნელოვანი მორალური ტკივილი, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებსა და სტრესთან. ზიანის სიმძიმის, მოსარჩელეთა მიერ მოვლენის აღქმის სუბიექტური დამოკიდებულებითა და განცდების ინტენსივობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით დაკისრებული თანხის ოდენობა, 50 000-50 000 ლარი, არის გონივრული და სამართლიანი.

54. მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს გარდაცვლილი მარჩენლის შვილის სასარგებლოდ, სამედიცინო დაწესებულებისათვის სარჩოს დაკისრების მართებულობა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში, სსკ-ის 1006.1 მუხლის (დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში, ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა) საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვთ იმ პირებს, რომლებმაც, დაზარალებულის გარდაცვალებით, დაკარგეს მარჩენალი. აღნიშნულ პირთა ჩამონათვალი მოცემულია სამოქალაქო კოდექსში და ასეთებად მიიჩნევიან: დაზარალებულის არასრულწლოვანი შვილები, რომლებიც გარდაცვალების მომენტისათვის იმყოფებოდნენ გარდაცვლილი პირის კმაყოფაზე, ანდა ჰქონდათ მისგან სარჩოს მიღების უფლება; ბავშვი, რომელიც დაიბადა დაზარალებულის გარდაცვალების შემდეგ; ერთ-ერთი მშობელი, მეუღლე ან ოჯახის სხვა წევრი, რომელიც არ მუშაობს და დაკავებულია საოჯახო მეურნეობით, გარდაცვლილის შვილიშვილები, და-ძმები, რომლებსაც არ მიუღწევიათ სრულწლოვანებისათვის, ანდა მიაღწიეს აღნიშნულ ასაკს, მაგრამ ჯანმრთელობის პრობლემების გამო საჭიროებენ მოვლას. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა, ეხადა სარჩო.

55. მშობლის მიერ არასრულწლოვანი შვილის რჩენის ვალდებულება სსკ-ის 1212-ე მუხლიდან გამომდინარეობს, რომლის თანახმად, მშობლები მოვალენი არიან, არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე, შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ. სსკ-ის 1006-ე მუხლით გათვალისწინებული რეგულაცია კი, ეხება პირის გარდაცვალების შემთხვევაში, მის კმაყოფაზე მყოფ პირთათვის სარჩოს დაწესებას. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სარჩენმა მოპასუხე საწარმოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად დაკარგა მარჩენალი, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორი ვალდებულია, სარჩოს დაწესებით აუნაზღაუროს მარჩენლის შვილს ის ზიანი, რაც მოპასუხის ქმედების შედეგად წარმოიშვა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად იხელმძღვანელეს სსკ-ის 1006-ე მუხლით და სწორად დააკისრეს მოპასუხეს სარჩო არასრულწლოვნის სასარგებლოდ.

56. რაც შეეხება სარჩოს ოდენობას, საკასაციო პალატა არ იზიარებს არცერთი კასატორის პრეტენზიას და მიუთითებს, როდესაც გარდაცვლილი პაციენტის შრომითი საქმიანობის შესახებ ცნობა საქმეში არ მოიპოვებოდა და, შესაბამისად, ზიანი პაციენტის ხელფასის მიხედვით ვერ გაანგარიშდებოდა, ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა სწორად გაითვალისწინეს „სააარსებო მინიმუმის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად დადგენილი შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცის საარსებო მინიმუმი, ასევე, გაითვალისწინეს ბავშვის ასაკის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, მისი ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელი, მინიმალური მოთხოვნილებები, ხოლო მოპასუხე ვერ ასაბუთებს, თუ რატომ არ უნდა ეხელმძღვანელა სასამართლოს ბავშვის აღზრდისათვის საჭირო თანხის მინიმალური ოდენობით, მაშინ, როდესაც მოპასუხის ბრალეული მოქმედებით არასრულწლოვანი დარჩა მარჩენლის გარეშე. ამასთან, არც მოსარჩელის პრეტენზია არაა გასათვალისწინებელი, რომ სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა მეორე მოსარჩელის არასრულწლოვნება. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სწორედ ამიტომ დაეკისრა მოპასუხეს ყოველთვიურად 400 ლარი, მოსარჩელის სრულწლოვანებამდე ან მდგომარეობის სხვაგვარად შეცვლამდე, ნაცვლად შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცის საარსებო მინიმუმის - 253.90 ლარისა.

57. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გასაჩივრებულია ადვოკატის ხარჯის - 2 000 ლარის დაკისრების ნაწილშიც, კერძოდ, მოსარჩელე მოითხოვს სამედიცინო დაწესებულებისათვის იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 4 000 ლარის დაკისრებას. ამასთან, მოწინააღმეგე მხარე (მოსარჩელე) შუამდგომლობს, კასატორს (მოპასუხეს) დაეკისროს მის მიერ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 3 000 ლარის ანაზღაურება. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. მითითებული ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურების ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაღებული ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება (იხ: სუსგ №ას-1054-2019, 30.09.2019წ.; №ას-316-316-2018, 7.05.2018წ.; №ას-1289-2023 7.02.2024წ.). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა: ადვოკატმა კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები შეასრულა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა და ასკვნის, რომ, გასაჩივრებული განჩინებით დაკისრებული 2 000 ლარი ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურების გონივრული ოდენობაა, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის პირობებში კი, მოპასუხეს მოსარჩელეთა სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო ინსტანციაში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯი - 300 ლარის ოდენობით.

58. რაც შეეხება კასატორთა პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო განჩინებათა გაუქმების თაობაზე მათი მოთხოვნა, პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულზე კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია. პალატა იზიარებს ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს (იხ. პუნქტი 19) და მიაჩნია, რომ მოთხოვნის დაკმაყოფილების სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული რაიმე საფუძველი არ არსებობს.

59. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

60. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

61. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

62. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

63. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 284-ე, 285-ე, მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.მ–ისა და ნ.მ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „გ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. თ.მ–ისა და ნ.მ–ის შუამდგომლობა სასამართლოს გარეშე ხარჯების კასატორისთვის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შპს „გ–ს“ დაეკისროს იურიდიული მომსახურების ხარჯის სახით 300 ლარის გადახდა თ.მ–ისა და ნ.მ–ის სასარგებლოდ;

4. შპს „გ–ს“ (ს/კ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 5 720 ლარის (3 532.80 ლარი - საგადახდო დავალება №17752345620, გადახდის თარიღი 07.07.2023; 2 187.20 - საგადახდო დავალება №18733592308, გადახდის თარიღი 27.09.2023), 70% - 4 004 ლარი;

5. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე