საქმე №ას-351-2024 26 ივნისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – თ.ჭ–ა (მოსარჩელე)

მეორე კასატორი – შპს ,,ბ.ს.ნ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების ბათილად ცნობა, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის დაკისრება, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, დისკრიმინაციის განხორციელების ფაქტის დადგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.ჭ–ამ (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან მოპასუხე კომპანია) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: 1) ბათილად იქნეს ცნობილი, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმება; 2) ბათილად იქნეს ცნობილი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2020 წლის 29 მაისის ბრძანება N57/5; 3) აღდგენილ იქნეს მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიაში მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე შეწყვეტილი შრომითი ხელშეკრულების პირობებით ან ტოლფას თანამდებობაზე; 4) დაეკისროს მოპასუხეს განაცდურის ანაზღაურება, 2020 წლის 29 მაისიდან-თანამდებობაზე აღდგენამდე, ყოველთვიური სახელფასო ანაზღაურების 4000 ლარის ოდენობით (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით), ხოლო ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის, ყოველ დაყოვნებულ დღეზე, ხელფასის (4000 ლარი საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) 0,07 პროცენტის გადახდა; 5) დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელეს აუნაზღაუროს შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანის და უკვე გაწეული მკურნალობის ხარჯის 5000 ლარის, ხოლო დაგეგემილი ოპერაციებისა და მკურნალობისთვის 10 000 ლარის გადახდა; 6) დადგენილ იქნეს დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი, დამსაქმებელი კომპანიის ხელმძღვანელი პირის მიერ მოსარჩელის მიმართ გამოხატული ეროვნული და სხვა ნიშანთა ერთობლიობით, რაც ასევე გამოხატული იქნა შრომის ხელშეკრულების შეთანხმების საფუძველზე იძულებით შეწყვეტაში; 7) განხორციელებული დისკრიმინაციისა და იძულების საფუძველზე უკანონოდ გათავისუფლების გამო, დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, მიყენებული მორალური ზიანის 50000 ლარის ანაზღაურება, ხოლო ჯანმრთელობის დაზიანების გამო გამოწვეული მატერიალური ზიანისთვის 20 000 ლარის ანაზღაურება (იხ. სარჩელი; პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.3. ს.ფ. 197).

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1995 წლიდან მუშაობა დაიწყო მოპასუხე კომპანაში ელექტროძრავების შემკეთებლად. 2019 წლის 03 იანვარს დაინიშნა მექანიზაციის განყოფილების უფროსად 3-თვიანი გამოსაცდელი ვადით, რაც წარმატებით გაიარა. მისი თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა 4000 ლარით, საგადასახადო ვალდებულებების ჩათვლით. ამ თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში, გენერალური დირექტორის მხრიდან განიცდიდა მუდმივ წნეხსა და ზეწოლას, თუმცა იმ მიზეზით, რომ მისი პროფესიონალიზმიდან გამომდინარე, შემცვლელი არ ჰყავდათ, ამიტომ ხელშეკრულება გაუგრძელეს. 2019 წლის 5 ნოემბერს, სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს, ამწეს გაუმართაობის შემოწმების მიზნით, მოსარჩელეს მოუწია ძრავის განყოფილებაზე ასვლა, რა დროსაც, ჩამოსვლისას, შემთხვევით დააბიჯა ფეხი ძრავის გვერდითა გაღებულ კარს და ჩამოვარდა, რის შედეგადაც მიიღო მრავალჯერადი მოტეხლობები და სხეულის მძიმე დაზიანებები. აღნიშნული შემთხვევა გამოწვეული იყო იმით, რომ არ იყო უზრუნველყოფილი შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები, მათ შორის არ იყო მოწყობილი უსაფრთხოების ჯებირი, რაც მსგავსი უბედური შემთხვევისგან მას ან ამწეზე მომუშავე სხვა პირის დაცვას უზრუნველყოფდა. აღნიშნული ფაქტი საწარმოს მხრიდან ცალსახად წარმოადგენდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შრომითი უსაფრთხოების წესების უხეშ დარღვევას, რაც ასევე ითვალისწინებს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას. მიუხედავად იმისა, რომ ამწეზე მუშაობისას შრომის უსაფრთხოება სრულად არ იყო დაცული, უბედური შემთხვევის გამოძიების აქტში, საწარმოს მიერ მითითებული იქნა, რომ შრომის უსაფრთხოების პირობები დაცული იყო და უსფრთხოების რომელიმე ნორმა დარღვეული არ ყოფილა. უბედური შემთხვევის გამომწვევ მიზეზად კი, მიეთითა მოსარჩელის მხრიდან სამუშაო ადგილთან დაკავშირებული რისკების არაიდენტიფიცირება და მისი გაუფრთხილებლობა. მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოში მკურნალობის ხარჯები სადაზღვევო კომპანიამ დაფარა, მაგრამ ეს საკმარისი და ეფექტური არ იყო, რის გამოც, თავად გაიღო ხარჯის ნაწილი 5000 ლარის ოდენობით. გარდა ამისა, მოუწია სამკურნალოდ საზღვარგარეთ-თურქეთში წასვლა. ამ მიზნით მკურნალობის ხარჯების გაღება მოპასუხისგან მოითხოვა, რაზედაც იმ მომენტში შეთანხმდნენ და ჩაურიცხეს მკურნალობის თანხა 10 000 ლარის ოდენობით. შემდგომში აღმოჩნდა, რომ ეს თანხა ჩაურიცხეს ხელფასის ავანსის სახით და ამის გამო, ყოველ თვეში ხელფასის ანგარიშიდან გარკვეულ ნაწილს უქვითავდნენ. თურქეთში მკურნალობისას გაუხარჯავი თანხა-5500 ლარი კომპანიისთვის უკან იქნა დაბრუნებული. დღეისათვის მოსარჩელეს ესაჭიროება მინიმუმ 2 ოპერაცია და სხვა სახის დამატებითი მკურნალობა, რითვისაც საჭიროა - 10000 ლარი. 2020 წლის მაისის თვეში, გენერალური დირექტორის მხრიდან მოსარჩელეზე ზეწოლა გაძლიერდა. ითხოვდნენ, რომ გადასულიყო ოსტატის თანამდებობაზე, რაც მისთვის მიუღებელი იყო, მითუმეტეს, რომ საწარმოში მუშაობის 25 წლის განმავლობაში საყვედურიც არ მიუღია, რაიმე სახის დისციპლინური სახდელი არ დადებია. ამის გამო, მის მიმართ განხორციელდა აშკარა მუქარა, ფსიქოლოგიური ძალადობა და ზეწოლა. აშკარა, ღია კონფლიქტების გამო, ჩავარდა გამოუვალ მდგომარეობაში, იძულებული გახდა ხელი მოეწერა შეთანხმებაზე, მასსა და დამსაქმებელს შორის შრომითი ურთიერთობები შეწყვეტის თაობაზე. შეთანხმება, რომელიც ვითომდა მოსარჩელის თავისუფალ ნებას გამოხატავდა, ითვალისწინებდა 3 თვის სახელფასო კომპენსაციის გადახდას, რომელიც ასევე არ იქნა სრულად ანაზღაურებული, რადგან გამოუქვითეს თურქეთში მკურნალობის დარჩენილი თანხიდან. შპს ,,ბ.ს.ნ–ის" ხელმძღვანელი, შრომითი ურთიერთობის მოქმედების პერიოდში მოსარჩელის მიმართ ცალსახად იჩენდა დისკრიმინაციულ დამოკიდებულებას, აშკარად, არაორაზროვნად გამოხატავდა დამამცირებელ დამოკიდებულებს, რაც შესაძლებელია გამოწვეული იყო ეროვნული ან დისკრიმინიციის სხვა ნიშანთა ერთობლიობით, რომელთა შრომით გარემოში გამოხატვა მოსარჩელეს აყენებდა არაკეთილსაიმედო და არათანაბარ პირობებში.

3. მოპასუხე კომპანიამ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ კომპანიის გენერალურ დირექტორს მოსარჩელის მიმართ პიროვნული უარყოფითი განწყობა არ ჰქონია. ეს იმითაც დასტურდებოდა, რომ კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა ორჯერ დადო შეთანხმება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებაზე. მოსარჩელე შრომითი ხელშეკრულებითა და თანამდებობრივი ინსტრუქციით ვალდებული იყო: ა) უზრუნველეყო გადამტვირთავი მანქანების და მოწყობილობების უსაფრთხო ექსპლუატაცია, სათანადო ტექნიკურ მდგომარეობაში შენახვა და რემონტი; ბ) განეხორციელებინა მანქანებისა და ტვირთდამჭერი მოწყობილობების ტექნიკური მდგომარეობის ზედამხედველობა; გ) უზრუნველეყო გადამტვირთავი ტექნიკის უსაფრთხო ექსპლუატაცია და მკაცრად გაეკონტროლებინა ნავსადგურის მექანიზაციის მართვასა და მომსახურებასთან პირთა დაშვება; დ) მონაწილეობა მიეღო ნავსადგურის რისკების მართვის ღონისძიებებში, დადგენილი პროცედურების თანახმად; ე) უზრუნველეყო სტრუქტური ქვეგანყოფილების დასაქმებულთათვის, დამტკიცებული შიდა დოკუმენტების გაცნობა-შესწავლა; უზრუნველეყო შრომის ჯანსაღი და უსაფრთხო პირობების შექმნა და საწარმოო ტრავმატიზმის გამომწვევი მიზეზების ლიკვიდაცია; ზ) განყოფილების მუშაკებისათვის, დადგენილი პერიოდულობით ჩაეტარებინა შრომის დაცვისა და უსაფრთხოების ტექნიკის ინსტრუქტაჟი; თ) პირადად დაეცვა შრომის დისციპლინა, შრომის შინაგანაწესი უსაფრთხოების ტექნიკის, შრომის და გარემოს დაცვის წესები, სახანძრო უსაფრთხოების წესები და მოეთხოვა პერსონალისგან მათი უპირობო შესრულება; ი) თანამდებობრივი ინსტრუქციით, როგორც მექანიზაციის განყოფილების უფროსს, უფლება ჰქონდა შეეწყვიტა მტვირთავი მანქანების მუშაობა შეუსაბამობების გამოვლენისას და არ დაეშვა გადამტვირთავი მანქანების სამართავად მუშაკები, რომლებიც არღვევდნენ ტექნიკური ექსპლუატაციის, უსაფრთხოების ტექნიკურ წესებს; კ) მოსარჩელე ვალდებული იყო, ამწე ,,სენებოგენის" სამუშაოების დაწყებამდე, მოემზადებინა სამუშაო ადგილი, მათ შორის შრომის დაცვის საშუალებებით; ლ) სამუშაოების დაწყებამდე, საჭიროების შემთხვევაში, დასაქმებულთათვის ჩაეტარებინა ინსტრუქტაჟი, შეემოწმებინა თითოეული დასაქმებული, რამდენად იყო აღჭურვილი დაცვის საშუალებებით, რამდენად იყო დაცული სიმაღლეზე მუშაობისათვის აუცილებელ უსაფრთხოების მოთხოვნები. მოსარჩელე წარმოადგენდა კომპანიის წარმოების პროცესში შრომის უსაფრთხოების პირობების დაცვაზე პასუხისმგებელ პირს. იგი ვალდებული იყო ხელმძღვანელობა და კოორდინაცია გაეწია ამ პროცესისთვის და არ იყო ვალდებული, უშუალოდ ასულიყო ამწეზე და განეხორციელებინა რემონტი. ამწეზე ასვლისას, გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო სიმაღლე, ხოლო ვარდნის თავიდან ასაცილებლად უნდა გამოეყენებინა დამცავი ქამრები და ჯებირები. უბედური შემთხვევის მოკვლევის აქტის მე-12 გრაფაში წერია, რომ ,,საწარმოო გარემოს პირობები უბედური შემთხვევის დროს იყო ნორმის ფარგლებში, ნორმატიული მოთხოვნის დარღვევებს ადგილი არ ჰქონია". აღნიშნული ჩანაწერი გულისხმობს ფიზიკურ, ქიმიურ და ბიოლოგიურ ფაქტორებს, რომლებსაც შეიძლება ზიანი მიეყენებინათ ადამიანის სიცოცხლეზე ან/და ჯანმრთელობაზე და გამოეწვია შრომისუუნარობის დროებითი ან მუდმივი დაკარგავა. სწორედ ამას გულისხმობს ეს ჩანაწერი და მოსარჩელე მას შინაარსობრივად არასწორად წარმოადგენს. ამდენად, ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენება მისივე არასწორი მოქმედებით იქნა გამოწვეული, რაც გამორიცხავს ამ მოტივით მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას. მოპასუხის განმარტებით, ბუნდოვანია მოსარჩელის მითითება საქართველოში ჩატარებული მკურნალობის არაეფექტურობაზე. წარმოდგენილი სამედიცინო ცნობით (13.11.2019წ) ირკვევა, რომ მას დასმული დიაგნოზის შესაბამისად ჩაუტარდა ყველა საჭირო გამოკვლევა, მკურნალობა და სტაციონარიდან გაწერისას მისი ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობა იყო დამაკმაყოფილებელი. საზღვარგარეთ მკურნალობისთვის წასვლა რამდენად საჭირო იყო, ამას მოსარჩელე ვერ ამტკიცებს, თუმცა მოპასუხემ გაითვალისწინა და ხელი შეუწყო მოსარჩელეს საზღვარგარეთ წასვლასა და მკურნალობის ჩატარებაში, კერძოდ, მოსარჩელეს მოთხოვნით კომპანიის ხელმძღვანელობამ თურქეთში სამედიცინო კვლევების ჩასატარებლად წინასწარ, ავანსის სახით ჩაურიცხა 10000 ლარი, რომლის ნაწილიც ხელფასიდან იქნა დაქვითული. გაურკვეველია და არც საქმის მასალებით არ დგინდება, მოსარჩელეს ესაჭიროება, თუ არა ამჟამად ორი ოპერაცია და მკურნალობა. შესაბამისად, ოპერაციის ხარჯების თაობაზე მოთხოვნა დაუსაბუთებელია. არასწორია მოსარჩელის მითითება, რომ იძულებით მოაწერინეს ხელი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებაზე, რადგან რაიმე მტკიცებულებით აღნიშნული არ დასტურდება.

4. მოპასუხემ უარყო დისკრიმინაციის განხორციელების ფაქტიც და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს რაიმე მტკიცებულებით ან რაიმე ფაქტით არ დაუდასტურებია მის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობა, რაც გამორიცავს ამ საფუძვლით მორალური ზიანის ანაზღაურებასაც.

5. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისათვის მიყენებულ ზიანზე გაწეული მკურნალობისათვის ხარჯების ანაზღაურება 5000 ლარის ოდენობით, ხოლო შემდგომი დაგეგმილი ოპერაციებისა და მკურნალობის ღირებულების სახით 10000 ლარის, ჯამში 15000 ლარის გადახდა. ასევე, ჯანმრთელობის დაზიანების გამო, მორალური ზიანის ანაზღაურება 20000 ლარის ოდენობით. სარჩელის სხვა მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.

6. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ.

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილება შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანისათვის გაწეული მკურნალობის ხარჯების 5000 ლარისა და შემდგომი დაგეგმილი ოპერაციებისა და მკურნალობის ღირებულების სახით 10000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების, ასევე მოპასუხისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახ. ბაჟის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანისთვის გაწეული მკურნალობის ხარჯების-3630 ლარის ანაზღაურება; სარჩელი, შემდგომი დაგეგმილი ოპერაციებისა და მკურნალობის ღირებულების სახით 10000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; სხვა ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად (იხ.ტ.4.ს.ფ.188).

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. მოსარჩელემ ბ.ს.ნ–ში მუშაობა დაიწყო 1995 წლიდან ელექტროძრავების შემკეთებლად. 2019 წლის 03 იანვარს, გენერალური დირექტორის მიერ დაინიშნა მექანიზაციის განყოფილების უფროსად 3-თვიანი გამოსაცდელი ვადით (2019 წლის 03 აპრილამდე).

10. მოსარჩელემ წარმატებით გაიარა გამოსაცდელი ვადა, რის შემდეგაც ბ.ს.ნ–ის ახალი გენერალური დირექტორის მიერ გაფორმებული შრომითი ხელშკრულებით გააგრძელა მუშაობა მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე, სადაც მისი თანადებობრივი სარგო განისაზღვა 4000 ლარით საშემოსავლო გადასახადების ჩათვლით, ხოლო 2020 წლის 01 იანვრის შეთანხმებით, შრომით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2021 წლის 01 იანვრამდე.

11. 2019 წლის 05 ნოემბერს, სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას, ამწეს გაუმართაობის მიზეზების შემოწმების მიზნით, მოსარჩელე ავიდა ძრავის განყოფილებაზე, ჩამოსვლის დროს შემთხვევით დააბიჯა ფეხი ძრავის გვერდითა გაღებულ კარს და ჩამოვარდა, რის შედეგადაც მიიღო სხეულის მრავალჯერადი მოტეხილობები და სხვა დაზიანებები.

12. მოპასუხის მიერ შედგენილი უბედური შემთხვევის გამოძიების აქტში დაფიქსირებულია, რომ 2019 წლის 05 ნოემბერს ნავსადგურის ტერიტორიაზე მომხდარი უბედური შემთხვევის დროს, მექანიზაციის განყოფილების უფროსმა - მოსარჩელემ, მიიღო შემდეგი სახის დაზიანებები: მარჯვენა ლავიწის მოტეხილობა, ნეკნების მრავლობითი მოტეხილობა, ქალა-ტვინის ტრამვა, მარცხენა ხელის მტევნის დაჟეჟილობა.

13. ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ფორმა N100-ით დადგენილია, რომ 2019 წლის 05 ნოემბერს, მოსარჩელე მოთავსებული იქნა სტაციონარში შემდეგი დაზიანებებით: ნეკნების მრავლობითი მოტეხილობა, ტრამვული სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა, ტრამვული სუბდურული სისხლჩაქცევა, ქალასარქვლის მოტეხილობა, მრავლობითი ტრამვები დაუზუსტებელი, მაჯის სახსრის და იოგების დაჭიმულობა და გადაძაბვა, ლავიწის მოტეხილობა, თავის ტვინის კეროვანი ტრამვა. სტაციონარში ჩაუტარდა შესაბამისი მკურნალობა და მიეცა სამკურნალო და შრომითი რეკომენდაციები: მედიკამენტებით მკურნალობა, ნევროლოგის მეთვალყურეობა ამბულატორიულად, ტრამვატოლოგის მეთვალყურეობა ამბოლატორიულად, საკონტროლო თავის ტვინის კომპიუტერული ტომოგტაფია 20 დღეში, ფიზიკური დატვირთვის შეზღუდვა 1 თვე.

14. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ შემთხვევის დროს, რა დროსაც მიიღო სხეულის დაზიანებები, მოსარჩელეს არ ჰქონდა დამცავი ღვედი, მისაბმელი ბაგირი, ასევე ამწეზე არ იყო მოწყობილი დამცავი ჯებირი, რაც უზრუნველყოფდა მის უსაფრთხოებას და დაცულობას.

15. პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე სპეციალისტის სახით დაკითხულმა ზ.ჩ–ძემ განმარტა, რომ აუცილებელია, რისკები იყოს გაწერილი, რაც არ არსებობდა. ამწე ,,სენებოგენის" სამუშაოების ტერიტორიაზე არ იყო ელექტროდაცულობა, სიმაღლე 3 მეტრი იყო, 2 მეტრზე მეტი სიმაღლისას აუცილებელია დამცავი ჯებირი. მოსარჩელე არ იყო დაცული ჩამოვარდნის რისკისგან მისაბმელით. გარდა ამისა, დამსაქმებელს უნდა მიეწოდებინა საშუალებები. შრომის უსაფრთხოებაზე ტექნიკური მხარდაჭერა არ არსებობდა. აღნიშნული უსაფრთხოების წესების დაცვისა და შესაბამისი უზრუნველყოფის გარეშე სამუშაოები არ უნდა დაწყებულიყო.

16. მოწმე ი.ც–ძის განმარტებით, 23 წელი მუშაობდა ნავსადგურში- პორტში. საწარმოო შემთხვევის დროს აღარ მუშაობდა. კომპანიის მხრიდან ქართველი, ადგილობრივი კადრების მიმართ იყო დისკრიმინაციული მიდგომა. მის მიმართაც დისკრიმინაცია განახორციელეს და გაათავისუფლეს. თვითონ თვითმხილველი არაა, მაგრამ კარგად იცნობს თ.ჭ–ას, როგორც პატიოსან და პროფესიონალ ადამიანს. დარწმუნებულია, რომ ნავსადგურის ხელმძღვანელობა მასაც ასე მოექცა. (იხ. პირველი ინსტანციის 2022 წლის 23 მარტის სხდომის ოქმი, 12:28:00- 12:36:18).

17. მოწმე გ.შ–ის განმარტებით, 2001 წლიდან მუშაობს ნავსადგურში, არის ერთ-ერთი განყოფილების უფროსის მოადგილე. საწარმოო შემთხვევის დროს სამსახურში იმყოფებოდა. ობიექტზე არ იქნა გამოყენებული უსაფრთხოების ქამრები და ბაგირები, არც დამცავი ჯებირი იყო მოწყობილი. ეს საშუალებები ნავსადგურს გააჩნია, თუმცა არ გამოიყენება. ინციდენტამდე, კომპანიის ხელმძღვანელობას გულგრილი დამოკიდებულება ჰქონდა ადგილობრივი კადრების მიმართ, ასევე უსაფრთხოების ნორმების დაცვას არ უზრუნველყოფდა. კომპანიამ არ აპატია თ.ჭ–ას ის, რომ მას ევალებოდა უსაფრთხოების ნორმების უზრუნველყოფა, იყო განყოფილების უფროსი და ჰყავდა 100 თანამშრომელი. თ.ჭ–ას ევალებოდა კონტროლის განხორციელება, რომ უზრუნველეყო შრომის უსაფრთხოება, ამ დროს კი არ იყო უსაფრთხოების ღვედები, ბაგირები (იხ. პირველი ინსტანციის 2022 წლის 23 მარტის სხდომის ოქმი, 12:38:27-12:348:54).

18. მოწმე დ.ჩ–ძემ განმარტა, რომ მუშაობს შპს ,,ბ.ს.ნ–ის" შრომის დაცვის საწარმოო უსაფრთხოების, ეკოლოგიისა და ჯანმრთელობის დაცვის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე. საწარმოო შემთხვევის დროს სამსახურში იმყოფებოდა. როცა შეატყობინეს მივიდა, ნახა რომ მოსარჩელეს მიყენებული ჰქონდა დაზიანებები. კომისია შეიქმნა, რომელმაც გამოიტანა დასკვნა, რომ თ.ჭ–ას, როგორც მექანიზაციის განყოფილების უფროსს, ინსტრუქციით ევალებოდა შრომის დაცვის ორგანიზება. ნავსადგურის ინჟინერ-ტექნიკური პერსონალი გადის პერიოდულ სწავლებებს, უტარდებათ შესაბამისი ინსტრუქტაჟი. ამ კომისიის წევრი იყო თავად თ.ჭ–ა. სამუშაოების შეფასების რისკებთან დაკავშირებით მოწმემ განმარტა, რომ ეს 2020 წელს იქნა შემოღებული კანონით, შემთხვევა კი 2019 წელს მოხდა. თ.ჭ–ას ევალებოდა უშუალოდ, დამცველი ქამრების გამოყენება, დამცავი ჯებირის მოწყობა. ნავსადგურს გააჩნია ეს ტექნიკური საშუალებები, თუმცა თ.ჭ–ას მიერ არ იქნა გამოყენებული (იხ. პირველი ინსტანციის 2022 წლის 07 ნოემბრის სხდომის ოქმი, 15:51:21-16:12:52).

19. მხარეთა მიერ დადასტურებულია, რომ 2019 წლის 03 დეკემბერს, შპს ,,ბ.ს.ნ–ს" წერილობითი განცხადებით მიმართა თ.ჭ–ამ, სადაც დააფიქსირა, რომ თურქეთის რესპუბლიკაში გამოკვლევების (მკურნალობის) ჩატარების მიზნით ითხოვდა 10000 ლარის ოდენობით გრძელვადიანი ავანსის გაცემას და რომ ამ თანხას, სადაზღვევო კომპანიის მიერ ანაზღაურებული თანხების გამოკლებით დააბრუნებდა კომპანიის ანგარიშზე, ხოლო ნაწილი დაქვითვოდა ყოველთვიურად ხელფასის სახით ჩარიცხული თანხიდან (ტ.1.ს.ფ.148, 237-239).

20. საგადახდო დავალებებით დადგენილია, რომ 2019 წლის 04 დეკემბერს, შპს ,,ბ.ს.ნ–მა თ.ჭ–ას ავანსის სახით ჩაურიცხა 10000 ლარი, ხოლო 2019 წლის 13 დეკემბერს, თ.ჭ–ამ კომპანიის ანგარიშზე უკანვე დააბრუნა ავანსის სახით მიღებული თანხის ნაწილი 5500 ლარი (ტ.1. ს.ფ. 148-150).

21. საქმეზე წარმოდგენილ, სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ სახელზე, შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2019 წლის 24 დეკემბრის წერილში აღნიშნულია, რომ ,,თ.ჭ–ამ ჩაიტარა გამოკვლევები თურქეთში, ქალაქ ტრაპზონში. ვინაიდან, შპს ,,ბ.ს.ნ–სა და სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ს“ შორის მოქმედი დაზღვევის ხელშეკრულების თანახმად, საზღვარგარეთ ჩატარებული კვლევები ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, თ.ჭ–ას მიერ გაწეული ხარჯები 1070 ლარის ოდენობით, ნოტარიალურად დამოწმებული სამედიცინო დოკუმენტაციის საფუძველზე ანაზღაურებული ყოფილიყო ,,დამატებითი სადაზღვევო ფონდიდან“ (ტ.1.ს.ფ.151). სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ 2022 წლის 7 აპრილის წერილითა და საგადახდო დავალებით ირკვევა, რომ შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ მოთხოვნის საფუძველზე, თ.ჭ–ას ჩაერიცხა დაზღვევით გაუთვალისწინებელი შემთხვევის ფონდიდან 1045 ლარი (ს.ფ.133, 137).

22. საქმეში წარმოდგენილია 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, სადაც აღნიშნულია, რომ მხარეები, ერთის მხრივ, შპს ,,ბ.ს.ნ–ი“ მისი გენერალური დირექტორის, თ.ა–ვის სახით და მეორეს მხრივ დასაქმებული თ.ჭ–ა, საქართველოს შრომის კოდექსისი 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე“ პუნქტის შესაბამისად თანხმდებიან, ნებაყოფლობით, 2020 წლის 01 ივნისიდან შეწყდეს მათ შორის დადებული 2019 წლის 03 აპრილის შრომითი ხელშეკრულება (ტ.1.ს.ფ.51-52). მხარეები ადასტურებენ, რომ შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2020 წლის 29 მაისის ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე“ პუნქტის შესაბამისად, მხარეთა წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე, 2020 წლის 01 ივნისიდან, მექანიზაციის განყოფილების უფროს თ.ჭ–ასთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება.

23. თ.ჭ–ას განთავისუფლების შემდეგ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსად დაინიშნა, სარემონტო უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი ზ.ც–ძე და მასვე დაევალა, მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე, თ.ჭ–ას სახელზე რიცხული მატერიალური ფასეულობების მიღება (ტ.1.ს.ფ. 50).

24. სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ თ. ჭ–ას შრომისუნარიანობა სრულად აღდგენილია.

25. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა შემდეგ საკითხებზე: 1) ნამდვილია, თუ არა, 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმებაში დასაქმებულის-თ.ჭ–ას მიერ გამოვლენილი ნება, 2020 წლის 01 ივნისიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ; 2) მართლზომიერია, თუ არა, შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2020 წლის 29 მაისის ბრძანება თ.ჭ–ასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ; 3) არსებობს, თუ არა, თ. ჭ–ას პირვანდელ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე ან ტოლფას სამუშაოზე აღდგენის, ასევე იძულებითი განაცდურისა და ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის, დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის ანაზღაურების საფუძველი; 4) არსებობს, თუ არა, 2019 წლის 5 ნოემბერს, სამუშაოს შესრულების დროს ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის გამო, მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები.

26. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეს (დამსაქმებელს) დააკისრა საქართველოს შრომის კოდექის (შემდეგში - სშკ) 47- ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გათავისუფლების მართლზომიერება. მოპასუხემ, მოსარჩელის გათავისუფლების მართლზომიერების დასადასტურებლად მიუთითა, თავად მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილ შეთანხმებაზე, სადაც ნათლად არის დაფიქსირებული მოსარჩელის ნება სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა რაიმე სახის სათანადო მტკიცებულება, რომლითაც დაადასტურებდა, 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმებაში, მის მიერ ნების გამოვლენისას იძულების ფაქტს.

27. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნები შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმებისა და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2020 წლის 29 მაისის №57/5 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე, დასაბუთებულია და არ არსებობს ამ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების და სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძვლები. ხოლო ვინაიდან, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ შედეგს, რომელიც არ დაკმაყოფილდა, ასევე მიჩნეული იქნა, რომ არ არსებობს, შპს ,,ბ.ს.ნ–ის" მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე შეწყვეტილი შრომითი ხელშეკრულების პირობებით ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის, 2020 წლის 29 მაისიდან-თანამდებობაზე აღდგენამდე ყოველთვიური სახელფასო ანაზღაურებისა და ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის ყოველ დაყოვნებულ დღეზე, ხელფასის (4000 ლარი საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) 0,07 პროცენტის გადახდის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები.

28. მოსარჩელის მოთხოვნაზე, რომელიც შეეხება შპს ,,ბ.ს.ნ–ის" ხელმძღვანელი პირის მიერ, დასაქმებულის მიმართ, ეროვნული და სხვა ნიშანთა ერთობლიობით დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენას, რაც გამოხატული იქნა შრომის ხელშეკრულების შეთანხმების საფუძველზე იძულებით შეწყვეტაში და აღნიშნული მოტივით, მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ მორალური ზიანის 50000 ლარის ანაზღაურებას, პალატამ განმარტა:

29. სშკ-ის მე-2-ე მე-4 და 47-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომით ურთიერთობებში დაუშვებელია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია, მათ შორის, ეროვნების ან სხვა ნიშნის გამო, ასევე დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დისკრიმინაციის საფუძვლით. ამავე კოდექსის მე-7 მუხლის თანახმად, დისკრიმინაციის აკრძალვასთან დაკავშირებული დავის შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება, თუ კანდიდატი ან დასაქმებული მიუთითებს იმ ფაქტებზე ან/და გარემოებებზე, რომლებიც ქმნის საფუძველს გონივრული ვარაუდისთვის, რომ დამსაქმებელმა დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ მოთხოვნა დაარღვია.

30. აღნიშნული მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის აღძვრის შემთხვევაში, მოსარჩელის პროცესუალური ვალდებულებაა მიუთითოს კონკრეტული ფაქტები, ხოლო მოპასუხე-დამსაქმებელი ვალდებულია, უარყოს მოსარჩელეების მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, ამტკიცოს, რომ დისკრიმინაციის ფაქტს ადგილი არ ჰქონია და, რომ ამ საფუძვლით მოსარჩელის განთავისუფლება არ მომხდარა.

31. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ დამსაქმებლის ქმედების დისკრიმინაციად დაკვალიფიცირებისათვის აუცილებელია დისკრიმინაციული მოპყრობის საფუძველი იყოს კანონმდებლობით აკრძალული ნიშანი. სშკ-ი მე-4 მუხლი განსაზღვრავს შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის სფეროში დისკრიმინაციის არსს. ხსენებული ნორმის თანახმად, დისკრიმინაცია არის განზრახ ან გაუფრთხილებლობით პირის განსხვავება ან გამორიცხვა ან მისთვის უპირატესობის მინიჭება რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, შრომითი ხელშეკრულების სტატუსის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი (მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი) კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში თანაბარი შესაძლებლობის ან მოპყრობის უარყოფას ან ხელყოფას სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ დისკრიმინაციის ფაქტის დასადგენად აუცილებელია ,,დაცული ნიშნის“ დადგენა. ანუ, იმ მატერიალურ- სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის განსაზღვრა, რომლის დარღვევამ გამოიწვია პირის მიმართ განსხვავებული მოპყრობა. ესაა, კანონით დაცული უფლება, სამართლებრივი სფერო, რომელიც ირღვევა არათანაბარი ან პირიქით თანაბარი მოპყრობის გამო.

32. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი სარჩელით მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მის მიმართ განხორციელდა დისკრიმინაცია ეროვნული ნიშნით, ასევე იმის გამო, რომ იგი მითითებულ თანამდებობაზე დასაქმებული იყო წინამორბედი დირექტორის მიერ. ამ ფაქტის დასამტკიცებლად და ამ საფუძვლით უკანონო გათავისუფლების დასადასტურებლად, მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე.

33. პალატა არ დაეთანხმა მოსარჩელის მსჯელობას დისკრიმინაციის ფაქტთან დაკავშირებით შემდეგ გარემოებათა გამო: როგორც მოპასუხემ აღნიშნა და არც მოსარჩელეს უარყვია, რომ შპს ,,ბ.ს.ნ–ში" ძირითადად დასაქმებულია ეროვნებით ქართველი, საქართველოს მოქალაქეები. გარდა ამისა, წინამორბედი დირექტორის მიერ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე თ. ჭ. მიღებული იქნა 3 თვის გამოსაცდელი ვადით, ხოლო ამჟამინდელმა დირექტორმა მოსარჩელეს გაუფორმდა შრომით ხელშეკრულება 1 წლის ვადით, რომლის ამოწურვის შემდეგ, კვლავ იქნა ვადა 1 წლით გაგრძელებული. ასევე, არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელეს მითითება მასზედ, რომ ამჟამინდელი დირექტორის მიერ, მასთან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება და შემდეგში ვადის გაგრძელება განპირობებული იყო, მხოლოდ მისი კვალიფიკაციიდან გამომდინარე აუცილებლობით (სხვა შემცვლელის არ არსებობით) ვინაიდან, სადავო არ გამხდარა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შემდეგ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე დაინიშნა ასევე, წინამორბედი დირექტორის მიერ სამუშაოზე მიღებული, ეროვნებით ქართველი ზ.ც–ძე, რომელიც ამ თანამდებობაზე მოსარჩელის დანიშვნამდეც მუშაობდა.

34. ამდენად, საქმის მასალებით არ დადასტურდა დამსაქმებლის მხრიდან ეროვნული ან სხვა ნიშნით დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი, რაც გამორიცხავს დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენას და მისი შედეგების აღმოფხვრის მიზნით, მორალური ზიანის 50000 ლარის დაკისრების თაობაზე სარჩელისა და თ.ჭ–ას სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას.

35. შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის გამო, უკვე გაწეული მკურნალობის ხარჯების ნაწილის-5000 ლარის, სამომავლოდ დაგეგმილი ოპერაციებისა და მკურნალობისათვის 10000 ლარის, ასევე ჯანმრთელობის დაზიანების გამო გამოწვეული მორალური ზიანისათვის 20000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე პალატამ განმარტა:

36. სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მხრიდან მკურნალობისათვის 5000 ლარი გაწეული იყო საქართველოში სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ფორმა 100ა-ს დანიშნულების (ტ.1.ს.ფ.34- 36) შესაბამისად. გარდა ამისა, თურქეთის რესპუბლიკის სამედიცინო დაწესებულებაში კვლევების ჩატარების მიზნით მოსარჩელემ გასწია ხარჯი 4500 ლარი (სულ 9500 ლარი). რაც შეეხება 10000 ლარს, სამომავლოდ დაგეგმილი ოპერაციების და მკურნალობისათვის აუცილებელი ხარჯია. მოპასუხეს სადავო არ გაუხდია თურქეთის რესპუბლიკაში სამედიცინო მომსახურებისათვის მოსარჩელის მიერ 4500 ლარის ხარჯის ფაქტი. ამასთან, საქმეში განთავსებული მტკიცებულებებით-სადაზღვევო კომპანიისადმი შპს ,,ბ.ს.ნ–ის წერილითა და საგადახდო დავალებით ირკვევა, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების თანახმად, საზღვარგარეთ ჩატარებული კვლევები ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, თუმცა შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ მოთხოვნის საფუძველზე, მოსარჩელეს თურქეთში გაწეული სამედიცინო მომსახურებისათვის სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ მიერ ჩაერიცხა დაზღვევით გაუთვალისწინებელი შემთხვევის ფონდიდან 1045 ლარი. ამდენად, საქმეში განთავსებული წერილობით მტკიცებულებების შეფასების, სარჩელსა და შესაგებელში დაფიქსირებული მხარეთა პოზიციების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2019 წლის 5 ნოემბერს მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო, სტაციონარში ჩატარებული მოსარჩელის მკურნალობის ხარჯები სრულად იქნა ანაზღაურებული სადაზღვევო კომპანიის მიერ, სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთლობის მდგომარეობის შესახებ ცნობა N100ა-ს საფუძველზე დანიშნული სამკურნალო რეკომენდაციების შესაბამისად, მათ შორის მედიკამენტების შეძენაზე ხარჯებმა შეადგინა-5000 ლარი, ხოლო თურქეთის რესპუბლიკაში კვლევების ჩატარების მიზნით, მოსარჩელის მიერ გაწეული იქნა 4500 ლარის ოდენობით ხარჯი (სულ 9500 ლარი).

37. ვინაიდან, მოპასუხეს სასამართლოში არ წარმოუდგენია იმის მტკიცებულება, რომ მოსარჩელის სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ფორმა 100ა-ს სამკურნალო დანიშნულებაში მითითებული კვლევების და მედიკამენტების თანხა ანაზღაურებული აქვს, ამასთან სადავო არ გაუხდია თურქეთის რესპუბლიკაში ჩატარებული კვლევებისათვის გაწეული ხარჯის-4500 ლარის ოდენობა, პირიქით სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ მეშვეობით მოსარჩელისათვის ჩარიცხული აქვს ამ თანხიდან 1045 ლარი, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთელობაზე მიყენებული ზიანისათვის ფაქტობრივად გაწეული აქვს ხარჯი 9500 ლარი, საიდანაც ანაზღაურებულია, მხოლოდ 1045 ლარი. საქართველოს შრომის კოდექსის 45-ე და 58-ე მუხლების თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი... დასაქმებულს უფლება აქვს, უარი განაცხადოს იმ სამუშაოს, დავალების ან მითითების შესრულებაზე, რომელიც ეწინააღმდეგება კანონს ან შრომის უსაფრთხოების პირობების დაუცველობის გამო, აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის მის ან მესამე პირის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, საკუთრებას ან ბუნებრივი გარემოს უსაფრთხოებას. დასაქმებული ვალდებულია დამსაქმებელს დაუყოვნებლივ შეატყობინოს იმ გარემოების შესახებ, რომლის გამოც იგი უარს ამბობს შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე... დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები.

38. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

39. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელის დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამავე კოდექსის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯები მოითხოვოს წინასწარ... ( სკ 408-ე მუხლი). ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს (სკ 412-ე მუხლი).

40. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე სპეციალისტის სახით დაკითხული ზ.ჩ–ძის ასევე, მოწმის სახით დაკითხული, მოპასუხე საწარმოში დასაქმებული გ.შ–ის (ნავსადგურში, არის ერთ-ერთი განყოფილების უფროსის მოადგილე) განმარტებით ირკვევა, რომ 2020 წლამდე, შრომის უსაფრთხოებაზე ტექნიკური მხარდაჭერა არ არსებობდა, გაწერილი არ იყო სამუშაოთა წარმოებისას აუცილებელი რისკები, შემთხვევის ადგილზე არ იყო მოწყობილი სიმაღლის დამცავი ჯებირი, ობიექტზე არ იყო გამოყენებული უსაფრთხოების ქამრები და ბაგირები, მოსარჩელე არ იყო დაცული ჩამოვარდნის რისკისგან მისაბმელით. მართალია ეს საშუალებები ნავსადგურს გააჩნდა, თუმცა არ გამოიყენებოდა. უსაფრთხოების წესების დაცვისა და შესაბამისი უზრუნველყოფის გარეშე კი, სამუშაოები არ უნდა დაწყებულიყო. მითითებული ჩვენებების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2019 წლის 5 ნოემბერს, უბედური შემთხვევის დროს, ადგილი ჰქონდა დამსაქმებლის უმოქმედობას კერძოდ არ განახორციელა ეფექტური კონტროლი მის საწარმოში სამუშაოს შესრულებისას დასაქმებულთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოს შექმნასთან მიმართებაში, რამაც ხელი შეუწყო მოსარჩელისათვის ზიანის წარმოშობას. ასევე, ადგილი ჰქონდა, თავად დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვან შესრულებას, რაც გამოიხატა უსაფრთხოების ქამრის გარეშე, ამწე მოწყობილობაზე სამუშაოს შესრულების მიზნით ასვლას.

41. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პრეტენზია, რომ იგი ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს არ წამოადგენს გამომდინარე იქიდან, თითქოს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი მისი ბრალეული ქმედებით არ ყოფილა გამოწვეული.

42. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლზომიერი ქმედება კი, არა მარტო სამართლის ნორმათა მოთხოვნების დაცვას გულისხმობს, არამედ ზოგად მოვალეობას, რომ პირმა თავისი ქმედება/ურთიერთობა ადამიანებისა და საგნების მიმართ ისე წარმართოს, რომ არავინ და არაფერი დააზიანოს.

43. ამდენად, თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს), მართლწინააღმდეგობა იმთავითვე ვლინდება.

44. ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო სშკ-ის 45-ე მუხლის შესაბამისად, დასაქმებულის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოს შექმნა, შრომის უსაფრთხოების უზრუნველმყოფი პრევენციული სისტემის დანერგვა და შრომის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების აღმოფხვრა, აგრეთვე საფრთხის შემცველ მექნიზმებთან (ამწე) მოპყრობის წესების მიხედვით, აუცილებლობის შემთხვევაში დასაქმებულის პერსონალური დამცავი აღჭურვილობით უზრუნველყოფა, დასაქმებულის უსაფრთხოებისათვის ყველა სხვა გონივრული ზომის მიღება და მისი ჯანმრთელობის დასაცავად ვალდებულებების შესრულება, არ გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურებაზე მის პასუხისმგებლობას.

45. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.

46. როგორც საქმის მასალებით დადასტურდა, 2019 წლის 5 ნოემბერს, უბედური შემთხვევის დროს, ადგილი როგორც ჰქონდა დამსაქმებლის უმოქმედობას, ასევე თავად დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვან შესრულებას, რაც გამოიხატა უსაფრთხოების ქამრის გარეშე, ამწე მოწყობილობაზე სამუშაოს შესრულების მიზნით ასვლას.

47. ამდენად, საქართველოს შრომის კოდექსის 45-ე და 58-ე მუხლების და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408-ე, 412-ე და 415-ე მუხლების შესაბამისად, შპს ,,ბ.ს.ნ–ს, მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს, მკურნალობაზე ფაქტობრივად გაწეული ხარჯიდან (9500 ლარი), სარჩელით მოთხოვნილი 5000 ლარის ნაწილი, უკვე ჩარიცხული 1045 ლარის გამოკლებით - 3630 ლარი.

48. მიუხედავად იმისა, რომ განსახილველ შემთვევაში სახეზეა ზიანის ანაზღაურებაზე დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის საფუძველი, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მოსარჩელის სასარგებლოდ სამომავლოდ დაგეგმილი ოპერაციების და სამომავლო მკურნალობისათვის 10000 ლარის მოპასუხეზე დაკისრების წინაპირობა, ვინაიდან რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ასეთი ხარჯის საჭიროებას მოსარჩელეს, გარდა თავისი ახსნა-განმარტებისა არ წარმოუდგენია, რაც არ წარმოადგენს საკმარისს, მისი მსჯელობის გაზიარებისათვის. ერთ-ერთი მხარის ახსნა-განმარტება, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუ მას ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე და იგი დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს და რაც ადასტურებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს ,,ბ.ს.ნ–ს“, თ.ჭ–ას სასარგებლოდ დაეკისრა, სამომავლოდ დაგეგმილი ოპერაციების და მკურნალობისათვის 10000 ლარის ანაზღაურება ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, რაც ამ ნაწილში მისი გაუქმებისა და სასარჩელო მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძვლია. ჯანმრთელობის დაზიანების გამო, მორალური ზიანის 20000 ლარის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 413-ე მუხლიდან, რომელთა მიხედვითაც პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. „სამოქალაქო კანონმდებლობაში არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საფუძველს მორალური ზიანის არსებობა წარმოადგენს. იგი ნიშნავს ადამიანის ფსიქიკის სფეროში ნეგატიური ცვლილებების საფუძველს მორალური ზიანის არსებობას, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 19 მარტის განჩინება საქმეზე Nას-912-874- 2014); მორალური ტანჯვის ხასიათი უნდა შეფასდეს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოებების, ასევე დაზარალებულის ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით (მაგ. ასაკი, ფიზიკური მდგომარეობა, ჯანმრთელობა და ა. შ.), აგრეთვე იმ სხვა გარემოებათა მხედველობაში მიღებით, რომლებიც ადასტურებს, თუ რა სიმძიმის ტანჯვა გადაიტანა დაზარალებულმა. კომპენსაციის მოცულობა კი უნდა განისაზღვროს ტრავმის, ჯანმრთელობის სხვა დაზიანების სიმძიმის ხარისხიდან და სხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, რომლებიც დაზარალებულის მიერ გადატანილ მორალურ ტანჯვას ადასტურებენ. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას. მორალური ზიანის ანაზღაურებისას შეუძლებელია იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც ზიანის წარმომშობი გარემოების (შედეგის) დარღვევამდე არსებულ პირობებში ჩააყენებდა პირს. ამ ტიპის ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის შემსუბუქების და ემოციური ბალანსის აღდგენის მიზანს ემსახურება. მორალური ზიანის სრულფასოვანი ანაზღაურებისთვის შესაფერისი კომპენსაცია არ არსებობს. ფულადი ანაზღაურება მხოლოდ სუროგატია და არა პირდაპირი სარეპარაციო საშუალება. უკეთესი სანქციის უქონლობის გამო, სამართალი ფულადი თანხის გადახდევინებით იცავს იმ უფლებებს, რომელთა შელახვასაც მოსდევს მორალური ზიანი. ამდენად, მორალურ ზიანის ანაზღაურებას არ აქვს ტრადიციული საკომპენსაციო ხასიათი, პასუხისმგებლობის ზომა ამ შემთხვევაში ვერ იქნება ზიანის პროპორციული. მორალური ზიანის ოდენობა დამოკიდებულია პირის ფსიქიკურ სფეროში ნეგატიური შედეგების ხარისხსა და ხასიათზე, რასაც თავისმხრივ კონკრეტული პირის სუბიექტური თავისებურებები განაპირობებს. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა, მოპასუხის მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის ცხოვრებისეული პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ქონებრივი მდგომარეობა, მკურნალობის ხანგრძლივობა, შრომის უნარის დაკარგვა და სხვა.

49. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილია ის გარემოება, რომ 2019 წლის 05 ნოემბერს, მოსარჩელემ მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება: ნეკნების მრავლობითი მოტეხილობა, ტრამვული სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა, ტრამვული სუბდურული სისხლჩაქცევა, ქალასარქვლის მოტეხილობა, მრავლობითი ტრამვები დაუზუსტებელი, მაჯის სახსრის და იოგების დაჭიმულობა და გადაძაბვა, ლავიწის მოტეხილობა, თავის ტვინის კეროვანი ტრამვა, რითაც მის ჯანმრთლობას მიადგა ზიანი. ასევე, დადგენილია, რომ ზიანი გამოიწვია მოპასუხის მფლობელობაში არსებულმა ამწის გაუმართაობამ, ასევე ამწეზე დამცავი ჯებირის არარსებობამ, უსაფრთხოების და დაცულობის გარანტიების არარსებობამ. მიღებული ტრამვის შედეგად მოსარჩელემ მიიღო მრავლობითი დაზიანებები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სახეზე იყო ჯანმრთელობის ისეთი დაზიანება, რამაც მოსარჩელეში მძიმე ტკივილის შეგრძნება გამოიწვია. ამაზე მეტყველებს საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო ბარათი, უბედური შემთხვევის ოქმი და სხვა მტკიცებულებები, რომლებშიც გადმოცემულია სხეულის დაზიანებით გამოწვეული მოსარჩელის მდგომარეობა. ასეთი ზიანი ნებისმიერ ადამიანში აღძრავდა ტკივილის შეგრძნებას. რაც უფრო მძიმეა მიყენებული დაზიანება, მით უფრო მძიმეა დაზარალებულის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა, რასაც ტკივილის შეგრძნება ეწოდებოდა. ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებით გამოწვეული ტანჯვა კი, უფრო დიდხანს გრძელდება და ზოგ შემთხვევაში მისგან სრულად გათავისუფლება შეუძლებელიცაა. ამდენად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მოსარჩელისთვის ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მძიმე მორალური ტანჯვის მიყენების ფაქტი დასტურდება.

50. ვინაიდან, მორალური ზიანის სრულფასოვანი ანაზღაურებისთვის შესაფერისი კომპენსაცია არ არსებობს, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მძიმე მორალური ტანჯვის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას, საბოლოო ჯამში, გონივრულად მიიჩნია მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 20000 ლარის ოდენობით. ამ ოდენობით განსაზღვრული მორალური ზიანის ოდენობა დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის შემსუბუქებისა და ემოციური ბალანსის აღდგენის მიზნით ადეკვატურია და მისი შეცვლის საფუძველი არ არსებობს.

51. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ორივე მხარემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი. მოსარჩელემ ( პირველი კასატორი) მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ (მეორე კასატორი) - სარჩელის სრულად უარყოფა.

52. პირველი კასატორი ( მოსარჩელე) აღნიშნავს, რომ მის მიმართ მოპასუხის მხრიდან ადგილი ჰქონდა იძულებას, ფსიქოლოგიურ ზეწოლას და დისკრიმინაციას. მოსარჩელე აიძულეს გაეფორმებინა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შეთანხმება. კომპანიის გენერალური დირექტორი ვერ ეგუებოდა, რომ მოსარჩელე წინა გენერალური დირექტორის მიერ იყო დანიშნული. ამასთან, მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას ეროვნული და პიროვნული ნიშნით. აღნიშნული ფაქტები დასტურდება მოწმეთა ჩვენებითაც, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. მოსარჩელე დამსაქმებელს ათვალწუნებული ყავდა გარკვეული პიროვნული ნიშნით, რის გამოც, მის მიმართ იჩენდა ღირსების დამაკნინებლ და უხეშ დამოკიდებულებას, ხოლო, საწარმოო შემთხვევის შემდეგ კი ის განსაკუთრებით ცდილობდა მის ჩამოშორებას დაკავებული თანამდებობიდან. ქვემდგომმა სასამართლოებმა ასევე განმარტეს, რომ „მოპასუხემ თავისი არგუმენტაციის გასამყარებლად მიუთითა, რომ მოსარჩელის განთავისუფლების შემდეგ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსად დაინიშნა ზ.ც–ძე, რაც გამორიცხავს დისკრიმინაციას ეროვნული ნიშნით", თუმცა, სარჩელის არგუმენტაცია და ფაქტები ეფუძნება არა მხოლოდ დისკრიმინაციას ეროვნული ნიშნით, არამედ აქცენტია სხვა ნიშნებზეც, მათ შორის პიროვნულ დისკრიმინაციაზე, რაც კონკრეტულად გამოიხატებოდა პირის მიმართ დამამცირებელ და ღირსების შემლახავ მოპყრობაში შრომითი მოვალეობების შესრულებისას. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოები დაეყრდნენ მოწინააღმდეგე მხარის სამართლებრივ არგუმენატაციას, მაშინ, როდესაც მას დაზუსტებულ სარჩელზე ვადაში არ წარმოუდგენია შესაგებელი და შესაბამისად არ ჰქონდა უფლება პროცესუალურად შედავება მოეხდინა დაზუსტებულ სარჩელში წამოჭრილ ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მოთხოვნაზე. სასამართლოებმა ფაქტი ისე დაადგინეს, რომ ბოლომდე არ გამოეკვლევიათ სარჩელში ასახული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები და შედეგად მოხდა ფაქტის მცდარი სამართლებრივი კვალიფიკაცია.

53. მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ სასამართლომ სწორად დაადგინა ფაქტი მოსარჩელის საწარმოო ტრავმის მიღებაში დამსაქმებლის მიერ არასათანადო უსაფრთხოების პირობების შექმნის თაობაზე, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ეს გარემოება, რომ ხელმძღვანელი პირების მიერ ისედაც ათვალწუნებული დასაქმებული, სწარმოო ტრავმის შემდეგ დამატებით „სირთულედ" ესახებოდა დამსაქმებლ კომპანიას და აბსოლუტურ შეცდომაში შემყვანი გარიგებით არაჯანმრთელ მდგომარეობაში მყოფი პირი აიძულა თითქოსდა „შეთანხმებით" მიეტოვებინა სამუშაო გარემო. აღნიშნული, არ წარმოადგენდა მოსარჩელის ნამდვილ ნებას, არ შეესაბამებოდა მის არც ფინანსურ და არც იურიდიულ ინტერესებს და მასზე განხორციელდა ფსქილოგიური და სხვა სახის ზეწოლა დამსაქმებლის მხრიდან. საწარმოს ქმედება პირდაპირ და უშუალოდ წარმოადგენს დისკრიმინაციულ ქცევას, შრომითი უფლებების უხეშ დარღვევას და დისკრიმინაციისა და იძულების საფუძველზე განთავისუფლებას, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება შრომის კოდექსის მე-2 და 37-ე მუხლის შესაბამის დანაწესებს. საწარმომ მსგავსი სახის დისკრიმინაციული და ძალადობრივი მეთოდებით მოახდინა თანამშრომლის იძულება დაეტოვებინა სამსახური, რაც წარმოადგენს შრომის კოდექსის უხეშ დარღვევას.

54. პირველი კასატორი მიუთითებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ნავსადგურში მსგავსი სამუშაოები სისტემატურად ხორციელდებოდა შრომის უსაფრთხოების ტექნიკური ნორმების დარღვევით, არ გამოიყენებოდა დამცავი ღვედები, ბაგირები, დამცავი ჯებირები 2 მეტრზე მეტი სიმაღლის დროს. რისკების არიდების, ასევე შრომის უსაფრთხოების ტექნიკური ნორმების დაცვისათვის ტექნიკური საშუალებების ქონა, მათი საწყობში განთავსება, არ ნიშნავს შრომის უსაფრთხოების ტექნიკური ნორმების დაცვას. მხოლოდ უბედური შემთხვევის ფაქტმა გამოიტანა ეს დარღვევები საჯაროზე. სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ საწარმოო ტრამვის დადგომაში ბრალეულობა მიუძღვის კომპანიასაც მისი ხელმძღვანელობის სახით. მექანიზაციის განყოფილების უფროსისადმი არსებული ვალდებულება, მასზე იმ უფლებამოსილების დელეგირება, რომ იგი იყო პასუხისმგებელი პირი შრომის უსაფრთხოების ტექნიკური ნორმების დაცვასა და მის უზრუნველყოფაში, არ ათავისუფლებს კომპანიის გენერალურ დირექტორს და დირექტორებს პასუხისმგებლობისაგან. სასამართლომ სწორად დაადგინა ზემოაღწერილი ფაქტები, თუმცა, სამართლიანად არ განსაზღვრა მისგან გამომიდნარე ზიანის მოთხოვნის ფაქტობრივი არეალი. დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და ასეთი მოქმედებისთვის, შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. უდავოა ფაქტი, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობას ზიანი მიადგა სწორედ სამსახურებრივი ვალდებულებების შესრულებისას, კერძოდ კი ამწე-მანქანის სარემონტო სამუშაოების შესრულებისას. უბედური შემთხვევა გამოწვეულ იყო მხოლოდ და მხოლოდ საწარმოს ბრალეული მოქმედებით - შრომის კანონმდებლობის, შრომის დაცვის წესების, ნორმებისა და სხვა ნორმატიული აქტების მოთხოვნათა უგულვებელყოფით და არასათანადო შესრულებით. ამწე-მანქანა, რომლის შეკეთებაც მოსარჩელეს დაავალა მოპასუხე საწარმოს დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელმა, არ იყო უზრუნველყოფილი ჯებირებით ან/და რაიმე სახის ზღუდარებით, რომელიც ჩამოვარდნისაგან დაიცავდა დასაქმებულს. შესაბამისად, აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანებაში სრულად და უდაოდ იკვეთება დამსაქმებლის ბრალი. ასევე, გარდა იმისა რომ უბედური შემთხვევა დამსაქმებელი საწარმოს მიერ შრომის უსაფრთხოების ნორმების სრული უგულებელყოფის შედეგად მოხდა, მათ მიერ არ მომხდარა მოსარჩელის მკურნალობისა და მასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურება. ის ფაქტი, რომ მოწინააღმდეგე მხარის დაწესებულებაში არ იყო დაცული სამუშაო უსაფრთხოება, ასევე დასტურდება საქმეში წარმოდგენილ სპეციალისტთა ჩვენებებითაც (იხ. პირველი საკასაციო საჩივარი)

55. მეორე კასატორის ( მოპასუხე) საკასაციო საჩივრის საფუძვლები: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ნავსადგურის შერეული ბრალი შრომითი მოვალეობების შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებულ ზიანში და არასწორად განსაზღვრა შრომითი მოვალეობების შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანისთვის გაწეული მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება 3630 ლარის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ სული მკურნალობის მიზნით გასწია ხარჯი 9500 ლარის ოდენობით (იხ. გადაწყვეტილების 8.8. პუნქტი), რასაც ადგენს მხოლოდ იმის საფუძველზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა ამის შესახებ აღნიშნა. მითითებული ხარჯი არ მტკიცდება არცერთი მტკიცებულებით. მოსარჩელემ ვერ შეძლო ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარმოდგენა იმის გამო, რომ ასეთი ხარჯები საერთოდ არ არსებობდა. მოსარჩელე მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტების საშუალებით ცდილობს დაადასტუროს ხარჯების გაწევის ფაქტი. ნავსადგურმა როგორც პირველი ინსტანციის ისე, სააპელაციო სასამართლოში სადავოდ გახადა ყველა ის ხარჯი, რომელიც არ იყო დასაბუთებული და მტკიცებულებებით გამყარებული. ნავსადგურმა ირიბად სადაზღვევო კომპანიის საშუალებით აუნაზღაურა მოსარჩელეს ყველა ის დადასტურებული ხარჯი, რაც მან მკურნალობისთვის გასწია, ხოლო ის ზიანი, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით მას მიადგა და არ აუნაზღაურდა, არ არის სათანადოდ დამტკიცებული და დასაბუთებული. სააპელაციო სასამართლო უდავოდ მიიჩნევს მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებას და სრულიად უგულებელყოფს მოწინააღმდეგე მხარის შედავებას ხარჯების არარსებობის თაობაზე. მოსარჩელეს არ გაუწევია რაიმე ისეთი ხარჯი მკურნალობისას, რომელიც არ ანაზღაურებულა. სასამართლო საქმის მასალებიდანაც ჩანს და ამას არც მოსარჩელე უარყოფს, რომ იგი, მისი სხეულის დაზიანების დროს იყო დაზღვეული. შესაბამისად, მისი მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურებას ახორციელებდა სადაზღვევო კომპანია და არა თავად ის ან ნავსადგური. გარდა ამისა, მას აუნაზღაურდა თურქეთში მკურნალობის ხარჯებიც, რასაც არ ითვალისწინებდა დაზღვევის პირობები.

56. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ დააკისრა მოპასუხეს მორალური ზიანის ანაზღაურება 20 000 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის გაუფრთხილებელ მოქმედებას მოჰყვა სხეულის დაზიანება, თუმცა აღნიშნულს არ მოჰყოლია მისი შრომისუუნაროდ ქცევა ან არასრულფასოვნება. სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს მორალური ზიანის ანაზღაურების ნორმატიულ საფუძვლებს. მოსარჩელის საპროცესო ვალდებულებაა ასეთი ტანჯვის არსებობაზე მითითება და ამ ტანჯვის ფიზიკური გამოხატულების დამადასტურებელ მტკიცებულებათა სასამართლოსთვის წარდგენა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია შესაბამისი მტკიცებულებები იმის დასადასტურებლად, რომ სხეულის დაზიანებამ ხელი შეუშალა მას პროფესიული საქმიანობის გაგრძელებაში. მოსარჩელემ საწარმოო ტრამვა მიიღო თავისი გაუფრთხილებელი ქმედების შედეგად, რასაც მოჰყვა შედეგად სხეულის დაზიანება და ფიზიკური ტკივილები. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება ნავსადგურის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ამასთან, მოსარჩელეს შრომის უნარი სრულად აღუდგა, არ დასტურდება ასევე მორალური ზიანის ანაზღაურების სხვა სავალდებულო წინაპირობები. შესაბამისად არ გვაქვს კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები, რომლის ხელყოფის გამო, შესაძლებელია მოთხოვნილ იქნეს ანაზღაურება მორალური ზიანის მიყენებისთვის.

57. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა, ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის ცხოვრებისეული პირობები. სააპელაციო სასამართლო თვითონვე მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრა ხდება ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობის, დაზარალებულის ბრალის ხარისხის და სხვა კონკრეტულ გარემოებათა გათვალისწინებით. მორალური ზიანისათვის ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უაზროდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასრულფასოვნად იქნა გამოკვლეული საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ფაქტობრივი გარემოებები, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, დაუსაბუთებლად და უსამართლოდ დააკისრა მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 20 000 ლარის გადახდა (იხ. მეორე საკასაციო საჩივარი)

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

58. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 მარტის განჩინებით პირველი საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2024 წლის 28 მარტის განჩინებით მეორე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

59. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ორივე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგ - სსსკ-ი) 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა ფაქტობრივ გარემოებებს, ხოლო გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

61. სსსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული;

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

63. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენის, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების და ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის, ყოველ დაყოვნებულ დღეზე ხელფასის 0,07% ის გადახდის თაობაზე მოთხოვნა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ი) 48.8-9 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ამ მუხლის პირველი ან მე-2 პუნქტის შესაბამისად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მიცემული კომპენსაცია), 58-ე (ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), 41.4 (დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურებისა თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დასაქმებულს გადაუხადოს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. ეს წესი არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებულ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების მუხლებიდან გამომდინარეობს.

64. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

65. საკასაციო პალატა მოიხმობს საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველ ნაწილს, რომლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. ამდენად, ის ურთიერთობები, რომლებიც განსხვავებულად არ არის მოწესრიგებული სპეციალური სამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი კანონით, ექცევა სშკ-ის მოქმედების სფეროში (იხ. დამატებით: ლეონიდე ადეიშვილი, დავით კერესელიძე, საქართველოს შრომის კოდექსის პროექტი და კონტინენტური ევროპის ქვეყნების შრომის სამართლის ზოგიერთი ძირითადი პრინციპი, ქართული სამართლის მიმოხილვა 6/2003-1, გვ.10; ზაქარია შველიძე, საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, 2017, გვ.25,26).

66. სშკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დავის წარმოშობის პერიოდში მოქმედი რედაქციით), შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ.

67. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს შრომითი ურთიერთობის ის სახელმძღვანელო პრინციპები, რაც ამ სამართლებრივ ურთიერთობას ნებისმიერი სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისაგან განასხვავებს. შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან დამსაქმებელი და დასაქმებული (სშკ-ის მე-3 მუხლი), ამასთან, დასაქმებული ეწევა დაქვემდებარებულ საქმიანობას, ასრულებს დამსაქმებლის მითითებას სათანადო ანაზღაურების პირობით. ამ შემთხვევაში, გადამწყვეტია სამუშაო პროცესი, რომელიც ორგანიზებულად წარიმართება დამსაქმებლის მიერ დადგენილი წესებითა და პირობებით (შრომითი ხელშეკრულება, შინაგანაწესი, საკანონმდებლო რეგულაცია და სხვა) (იხ. სუსგ №ას-934-2018, 05.06.2020წ.; №ას-1432-1352-2017, 16.03.2018წ.; №ას-1132-1088-2016, 17.02.2017წ.).

68. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითი ურთიერთობის სწორი სამართლებრივი რეგულაცია წარმოადგენს შრომის უფლების დაცვის გარანტს. შესაბამისად, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის უფლებათა წონასწორობას ემსახურება შრომითი ხელშეკრულების შეჩერების თუ შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების არსებობა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონისმიერ რეგულირებას აქვს შემაკავებელი ეფექტი, რომელიც ამ ურთიერთობის მონაწილეებს იცავს თვითნებობისა და სოციალური უსამართლობისაგან (იხ. სუსგ №ას-252-2023, 08 ივნისი, 2023 წ.).

69. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (შდრ. სუსგ-ები: №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წ; №ას-1502-1422-2017, 20 თებერვალი, 2018 წელი, პ-14.4).

70. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფალება. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით ,„იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესა თუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცვას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არა მარტო უფლება, აირჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ., საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე გადაწყვეტილება საქმეზე N2/2-389).

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21.).

72. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია განმარტებული, „შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (იხ. სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი). თუმცა, შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას“ (იხ. სუსგ Nას-98-94-2016, 26.07.2016წ.; სუსგ №ას-368-2019, 31 ივლისი, 2019წ. პ.16). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება (იხ., სუსგ №ას-780-2020, 20 იანვარი, 2022 წელი). .

73. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია საქართველოს სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებით (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 37-ე და 38-ე მუხლები), რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო, მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ კანონიერი გზებით, ხოლო, ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე; ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი „შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის (იხ. სუსგ №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014წ.).

74. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლის კვლევის ნაწილში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მიერ დადგენილია, რომ არსებობს მოდავე მხარეთა შორის 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, სადაც აღნიშნულია, რომ მხარეები, ერთის მხრივ, შპს ,,ბ.ს.ნ–ი“ მისი გენერალური დირექტორის, თ.ა–ვის სახით და მეორეს მხრივ დასაქმებული თ.ჭ–ა, საქართველოს შრომის კოდექსისი 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე“ პუნქტის შესაბამისად თანხმდებიან, ნებაყოფლობით, 2020 წლის 01 ივნისიდან შეწყდეს მათ შორის დადებული 2019 წლის 03 აპრილის შრომითი ხელშეკრულება (ტ.1.ს.ფ.51-52). მხარეები ადასტურებენ, რომ შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2020 წლის 29 მაისის ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე“ პუნქტის შესაბამისად, მხარეთა წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე, 2020 წლის 01 ივნისიდან, მექანიზაციის განყოფილების უფროს თ.ჭ–ასთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება.

75. მოსარჩელე (პირველი კასატორი) სადავოდ ხდის სამუშაოს საკუთარი ნებით დატოვების ფაქტს და აცხადებს, რომ ზემოაღნიშნული განცხადება დაწერილია მასზე განხორციელებული მუქარისა და ზეწოლის შედეგად და მას სამუშაოდან წასვლის რეალური განზრახვა არ ჰქონია.

76. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომლის შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლში, ხოლო ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

77. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს, მაგალითად, პირის იძულება, მოტყუება, და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. ეს ის შემთხვევებია, როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ). ასეთ შემთხვევებში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანმდევი შედეგებისაგან (იხ. სუსგ-ები: №ას-649-616-2014, 5 ნოემბერი, 2014 წელი; №ას-780-2020, 20 იანვარი, 2022 წელი).

78. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ 2020 წლის მაისის თვეში, გენერალური დირექტორის მხრიდან მოსარჩელეზე ზეწოლა გაძლიერდა. ითხოვდნენ, რომ გადასულიყო ოსტატის თანამდებობაზე, რაც მისთვის მიუღებელი იყო, მითუმეტეს, რომ საწარმოში მუშაობის 25 წლის განმავლობაში საყვედურიც არ მიუღია, რაიმე სახის დისციპლინური სახდელი არ დადებია. ამის გამო, მის მიმართ განხორციელდა აშკარა მუქარა, ფსიქოლოგიური ძალადობა და ზეწოლა. აშკარა, ღია კონფლიქტების გამო, ჩავარდა გამოუვალ მდგომარეობაში, იძულებული გახდა ხელი მოეწერა შეთანხმებაზე, მასსა და დამსაქმებელს შორის შრომითი ურთიერთობები შეწყვეტის თაობაზე (იხ., ამ განჩინების პ.2).

79. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების ტვირთი [სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი] ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

80. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

81. კასატორის მითითება, რომ 2020 წლის მაისის თვეში, გენერალური დირექტორის მხრიდან მოსარჩელეზე ზეწოლა გაძლიერდა. ითხოვდნენ, რომ გადასულიყო ოსტატის თანამდებობაზე, რაც მისთვის მიუღებელი იყო, ამის გამო, მის მიმართ განხორციელდა აშკარა მუქარა, ფსიქოლოგიური ძალადობა და ზეწოლა. აშკარა, ღია კონფლიქტების გამო, ჩავარდა გამოუვალ მდგომარეობაში, იძულებული გახდა ხელი მოეწერა შეთანხმებაზე, მასსა და დამსაქმებელს შორის შრომითი ურთიერთობები შეწყვეტის თაობაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, რაიმე მტკიცებულებით გამყარებული არ არის. აღნიშნული გარემოებების მხედველობაში მიღებით და იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს გარდა საკუთარი განმარტებისა, სასამართლოსთვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც მის მიერ გამოვლენილი ნების ფორმირებაზე მოპასუხის მხრიდან გავლენის მოხდენას დაადასტურებდა, საკასაციო სასამართლო უარყოფს საკასაციო საჩივარში მითითებულ პრეტენზიებს და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიკვლია შემდეგი საკითხები: 1) ნამდვილია, თუ არა, 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმებაში დასაქმებულის-თ.ჭ–ას მიერ გამოვლენილი ნება, 2020 წლის 01 ივნისიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ; 2) მართლზომიერია, თუ არა, შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2020 წლის 29 მაისის ბრძანება თ.ჭ–ასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ; 3) არსებობს, თუ არა, თ. ჭ–ას პირვანდელ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე ან ტოლფას სამუშაოზე აღდგენის, ასევე იძულებითი განაცდურისა და ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის, დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის ანაზღაურების საფუძველი.

82. მოპასუხემ (დამსაქმებელი)საქართველოს შრომის კოდექის (შემდეგში - სშკ) 47- ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გათავისუფლების მართლზომიერების დასადასტურებლად თავად მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილ შეთანხმებაზე მიუთითა, სადაც ნათლად არის დაფიქსირებული მოსარჩელის ნება სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე. შესაბამისად, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა სათანადო მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმებაში, მის მიერ ნების გამოვლენისას იძულების ფაქტი.

83. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს და მიაჩნია, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2020 წლის 28 მაისის შეთანხმების, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ გენერალური დირექტორის 2020 წლის 29 მაისის №57/5 ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში, სარჩელი დაუსაბუთებელია და სწორად იქნა უარყოფილი, არ არსებობს ამ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების და სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძვლები. ხოლო ვინაიდან, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ შედეგს, რომელიც არ დაკმაყოფილდა, ასევე, სწორად იქნა მიჩნეული იქნა, რომ არ არსებობს, შპს ,,ბ.ს.ნ–ის" მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე შეწყვეტილი შრომითი ხელშეკრულების პირობებით ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის, 2020 წლის 29 მაისიდან-თანამდებობაზე აღდგენამდე ყოველთვიური სახელფასო ანაზღაურებისა და ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის ყოველ დაყოვნებულ დღეზე, ხელფასის (4000 ლარი საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) 0,07 პროცენტის გადახდის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები.

84. რაც შეეება პირველი კასატორის პრეტენზიას დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისა და ამ ნაწილში მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლითაც სარჩელი ამ ნაწილშიც სწორად იქნა უარყოფილი, შემდეგ გარემოებათა გამო:

85. უწინარესად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შრომითი ურთიერთობების სუბორდინაციული ბუნება დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტობრივ შესაძლებლობას ანიჭებს ურთიერთობის ძლიერ მხარეს _ დამსაქმებელს, სწორედ ამიტომ, შრომის კოდექსი შრომითი ურთიერთობის სპეციფიკის გათვალისწინებით, შეიცავს ანტიდისკრიმინაციულ დებულებებს, რომლებიც შეესაბამება (დასაქმებასა და საქმიანობაში) დისკრიმინაციის შესახებ შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) 111-ე კონვენციის პრინციპებს.

86. საგულისხმოა, რომ მხარეთა შრომითი ურთიერთობის დასრულების შემდგომ, 2020 წლის 29 სექტემბერს, შრომითი დისკრიმინაციის მომწესრიგებელმა ნორმებმა მნიშვნელოვანი სახეცვლილება განიცადეს შრომის კოდექსში, თუმცა ახლებური მოწესრიგების გავრცელება უკვე დასრულებულ სამართალურთიერთობაზე ეწინააღმდეგება რა კანონის დროში მოქმედების წესს, წინამდებარე საქმის მიმართ გამოყენებული უნდა იქნეს ნორმები ცვლილებამდელი რედაქციით.

87. დისკრიმინაციის ამკრძალავ გენერალურ დათქმას შეიცავს ძირითადი კანონი _ საქართველოს კონსტიტუცია, რომლის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი აღიარებს რა ყველა ადამიანი სამართლის წინაშე თანასწორობას, კრძალავს დისკრიმინაციას რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნის მიხედვით.

88. დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებით საკასაციო შედავებაზე სასამართლო განმარტავს, რომ სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში, მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით. ამავე მუხლის მეოთხე პუნქტის თანახმად, დისკრიმინაციად (მათ შორის, სექსუალურ შევიწროებად) მიიჩნევა პირის პირდაპირ ან არაპირდაპირ შევიწროება, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს პირის ღირსების შელახვას და მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას, ანდა პირისთვის ისეთი პირობების შექმნა, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ აუარესებს მის მდგომარეობას ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირთან შედარებით. 37-ე მუხლის მესამე პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით კი, დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ამ კანონის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული დისკრიმინაციის საფუძვლით.

89. „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქმედებები არ წესრიგდება სხვა სამართლებრივი აქტით, რომელიც შეესაბამება ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებს. ამავე კანონის მე-10.1 მუხლის თანახმად კი ნებისმიერ პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, უფლება აქვს, სასამართლოში შეიტანოს სარჩელი იმ პირის/დაწესებულების წინააღმდეგ, რომელმაც, მისი ვარაუდით, მის მიმართ დისკრიმინაცია განახორციელა, და მოითხოვოს მორალური ან/და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

90. სსსკ-ის 363² მუხლის მე-2¹ და მე-3 ნაწილების თანახმად, პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, უფლება აქვს, სარჩელით მიმართოს სასამართლოს მაშინაც, თუ შრომითი ურთიერთობა, რომლის დროსაც მის მიმართ დისკრიმინაციული ქმედება განხორციელდა, დასრულებულია. 3. პირს უფლება აქვს, ამ მუხლით გათვალისწინებული სარჩელით მოითხოვოს: ა) დისკრიმინაციული ქმედების შეწყვეტა ან/და მისი შედეგების აღმოფხვრა; ბ) მორალური ან/და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 363³ მუხლის თანახმად, სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. ამდენად, დისკრიმინაციის ფაქტების დასახელებისა და იმ მასშტაბით მტკიცების ვალდებულება, რათა ,,prima facie" დისკრიმინაციის ფაქტის არსებობის პრეზუმფცია შეიქმნას, დისკრიმინაციის სავარაუდო მსხვერპლის მოვალეობას წარმოადგენს. სწორედ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე დაძლევს „ერთი შეხედვით“ დისკრიმინაციული მოპყრობის დადასტურების ვალდებულებას, მტკიცების ტვირთი გადაინაცვლებს მოპასუხის მხარეს, რათა მან დაადასტუროს, რომ განსხვავებულ მოპყრობას მოსარჩელის მიერ მითითებული ნიშნით ადგილი არ ჰქონია, ან განსხვავება გამართლებული იყო ობიექტური და აუცილებელი ფაქტორებით.

91. დისკრიმინაციული საფუძვლით გათავისუფლების ამსახველი ფაქტების წარდგენაზე ვალდებული სუბიექტი მოსარჩელეა. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ არა მხოლოდ უნდა განსაზღვროს შესადარებელ პირთა წრე, არამედ ასევე დაასაბუთოს აღნიშნულ პირებს შორის არსებითად თანასწორობა. კომპარატორის განსაზღვრაც და კომპარატორის სათანადოობის დასაბუთებაც, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. უფრო მეტიც, სასამართლო მიიჩნევს, რომ შრომით ურთიერთობაში შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს განსხვავებულ მოპყრობას, თუმცა, აღნიშნული გამოწვეული იყოს სამუშაოს სპეციფიკით, დასაქმებულის უნარ-ჩვევებით, კვალიფიკაციით, შესრულებული სამუშაოს ხარისხით და ა.შ. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება №2/1/536; 04.02.2014წ). შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში დასაქმებულმა უნდა მიუთითოს ფაქტები, თუ რაში მდგომარეობდა მის მიმართ (ვისთან შედარებით) არათანაბარი მოპყრობა და რატომ იყო აღნიშნული მოპყრობა მისთვის მისთვის დისკრიმინაციული (დაცული ნიშანი) (იხ. სუსგები: №ას-1042-2018, 28 თებერვალი, 2019წ; №ას-79-2022, 13 მაისი, 2022წ).№ას-1167-2021, 15 მარტი, 2023 წ.).

92. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყოველგვარი განსხვავებული მოპყრობა არ ქმნის დისკრიმინაციის შემადგენლობას, არამედ, განსხვავებული მოპყრობა მოტივირებული უნდა იყოს აკრძალული ნიშნით. შესაბამისად, ქმედების დისკრიმინაციად კვალიფიკაციისათვის აუცილებელია არათანაბარი მოპყრობის საფუძველი იყოს აკრძალული ნიშანი (იხ. დამატებით: ზ. შველიძე, შრომითი დისკრიმინაციის აკრძალვის რეგულირება ქართული კანონმდებლობის მიხედვით, ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის „სამართლის ჟურნალი“ №2, 2012, 249).

93. ამრიგად, პირი, რომელიც თავს უთანასწორო მოპყრობის მსხვერპლად განიხილავს, სასამართლოს წარუდგენს ფაქტებს და ამავე ფაქტების დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რომლებმაც ნეიტრალურ მესამე პირს _ საქმის განმხილველ მოსამართლეს, უნდა ჩამოუყალიბოს ვარაუდი, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული განმასხვავებელი ნიშნის გამო მის მიმართ განხორციელებულია უთანასწორო მოპყრობა. ევროსასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცებულება შეიძლება, გამომდინარეობდეს ძლიერი, ნათელი და შესაბამისი დასკვნების ერთობლიობიდან ან ფაქტის მსგავსად გაუბათილებელი დაშვებიდან. ამასთანავე, კონკრეტული დასკვნის მისაღებად საჭირო დარწმუნების ხარისხი და ამ მხრივ მტკიცების ტვირთის დაკისრება ურთიერთდაკავშირებულია ფაქტების კონკრეტიკასთან, ბრალდების ბუნებასა და კონვენციით განსახილველ უფლებასთან (Salman v. Turkey [GC], no. 21986/93, § 100, ECHR 2000-VII; და Anguelova v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV).

94. მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს დისკრიმინაციული მოპყრობის კონკრეტულ გარემოებებზე, მხოლოდ ამის შემდეგ გადადის მოპასუხეზე აღნიშნულის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი. მოსარჩელე ვალდებულია მიუთითოს კონკრეტულ პირთა წრეზე, რომელთან შედარებითაც ის იმყოფება არასათანადო მოპყრობაში (იხ. სუსგ. №ას-1599-2023, 26.01.2024).

95. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი კასატორი მიუთითებს მის მიმართ დამსაქმებლის მხრიდან დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე, კერძოდ, აღნიშნავს, რომ მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას ეროვნული და პიროვნული ნიშნით. აღნიშნული ფაქტები კი დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. მოსარჩელე დამსაქმებელს ათვალწუნებული ყავდა გარკვეული პიროვნული ნიშნით, რის გამოც, მის მიმართ იჩენდა ღირსების დამაკნინებლ და უხეშ დამოკიდებულებას, ხოლო, საწარმოო შემთხვევის შემდეგ კი ის განსაკუთრებით ცდილობდა მის ჩამოშორებას დაკავებული თანამდებობიდან. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ ფაქტები ეფუძნება არა მხოლოდ დისკრიმინაციას ეროვნული ნიშნით, არამედ აქცენტია სხვა ნიშნებზეც, მათ შორის პიროვნულ დისკრიმინაციაზე, რაც კონკრეტულად გამოიხატებოდა პირის მიმართ დამამცირებელ და ღირსების შემლახავ მოპყრობაში შრომითი მოვალეობების შესრულებისას. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოები დაეყრდნენ მოწინააღმდეგე მხარის სამართლებრივ არგუმენატაციას, მაშინ, როდესაც მას დაზუსტებულ სარჩელზე ვადაში არ წარმოუდგენია შესაგებელი და შესაბამისად არ ჰქონდა უფლება პროცესუალურად შედავება მოეხდინა დაზუსტებულ სარჩელში წამოჭრილ ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მოთხოვნაზე. სასამართლოებმა ფაქტი ისე დაადგინეს, რომ ბოლომდე არ გამოუკვლევიათ.

96. პირველი კასატორის ზემოთ მითითებულ პოზიციას, საკასაციო პალატა არ იზიარებს დაუსაბუთებლობის გამო და მიუთითებს, რომ დისკრიმინაციულ ფაქტს მხოლოდ მაშინ ექნება ადგილი, თუ კი დადასტურდება, რომ ერთსა და იმავე ვითარებაში მყოფ სუბიექტებს მოექცნენ განსხვავებულად, ან პირიქით, არათანაბარ მდომარეობაში - თანასწორად. დისკრიმინაციად, თავის მხრივ, ითვლება ისეთი პირდაპირი ან არაპირდაპირი ქმედება, რომლის დროსაც ხდება ობიექტის უფლებებში გაუმართლებელი ჩარევა სხვადასხვა ხერხით, იქნება ეს დაშინება, დამცირება, პატივისა და ღირსების შელახვა ან შეუსაბამო პირობების შექმნა. ასეთი ქმედება ამავდროულად უნდა იწვევდეს ერთი პირის უფლებების შეზღუდვას, ან უპირატესობის მინიჭებას სხვა პირების მიმართ. შეხედულების ნიშნით განპირობებული განსხვავებული მოპყრობის დასადგენად აუცილებელია, გამოხატული განსხვავებული შეხედულებები აღწევდეს სიმწვავის გარკვეულ ზღვარს, რათა შეიქმნას ვარაუდი, რომ შეხედულების შინაარსსა და განსხვავებულ მოპყრობას შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, ვინაიდან ნებისმიერი აზრობრივი შეუსაბამობა დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის არ შეიძლება, გონიერი დამკვირვებლის თვალში დისკრიმინაციული მოპყრობის ვარაუდს აღძრავდეს.

97. იმისათვის, რომ დადასტურდეს დისკრიმინაციის არსებობის ფაქტი, აუცილებელია დაკმაყოფილდეს სსსკ-ის 363³ მუხლის მოთხოვნები, რომლის თანახმად, პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება დისკრიმინაციის არსებობის გაქარწყლების მტკიცების ტვირთი. ასევე, სშკ-ს მე-7 მუხლის შესაბამისად, დისკრიმინაციის აკრძალვასთან დაკავშირებული დავის შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება, თუ კანდიდატი ან დასაქმებული მიუთითებს იმ ფაქტებზე ან/და გარემოებებზე, რომლებიც ქმნის საფუძველ გონივრული ვარაუდისთვის, რომ დამსაქმებელმა დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ მოთხოვნა დაარღვია. აღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს მტკიცების ტვირთის სპეციალურ მოწესრიგებას დისკრიმინაციის დავების მიმართ, რაც ადგენს, რომ მოსარჩელემ უნდა წარადგინოს ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც სასამართლოს შეუქმნის დისკრიმინაციის არსებობის ვარაუდის საფუძველს. თუ კი ასეთი ვარაუდის შექმნის საფუძველი იარსებებს, მისი უარყოფის მტკიცების ტვირთი გადადის მოწინააღმდეგე მხარეზე, თუ კი ეს უკანასკნელი ვერ შეძლებს ვარაუდის უარყოფის მტკიცების ტვირთის დაკმაყოფილებას, სარჩელი დაკმაყოფილდება.

98. განსახილველ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ, მოპასუხემ აღნიშნა და არც მოსარჩელეს უარყვია, რომ შპს ,,ბ.ს.ნ–ში" ძირითადად დასაქმებულია ეროვნებით ქართველი, საქართველოს მოქალაქეები. გარდა ამისა, წინამორბედი დირექტორის მიერ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე მოსარჩელე მიღებული იქნა 3 თვის გამოსაცდელი ვადით, ხოლო ამჟამინდელმა დირექტორმა მოსარჩელეს გაუფორმა შრომით ხელშეკრულება 1 წლის ვადით, რომლის ამოწურვის შემდეგ, კვლავ იქნა ვადა 1 წლით გაგრძელებული. ასევე, არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის მითითება, რომ ამჟამინდელი დირექტორის მიერ, შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება და შემდეგში ვადის გაგრძელება განპირობებული იყო, მხოლოდ მოსარჩელის კვალიფიკაციიდან გამომდინარე აუცილებლობით (სხვა შემცვლელის არ არსებობით) ვინაიდან, სადავო არ გამხდარა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შემდეგ, მექანიზაციის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე დაინიშნა ასევე, წინამორბედი დირექტორის მიერ სამუშაოზე მიღებული, ეროვნებით ქართველი ზ.ც–ძე, რომელიც ამ თანამდებობაზე მოსარჩელის დანიშვნამდეც მუშაობდა.

99. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და საქმის მასალებით არ დადასტურდა დამსაქმებლის მხრიდან ეროვნული ან სხვა ნიშნით დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი, რაც გამორიცხავს დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენას და მისი შედეგების აღმოფხვრის მიზნით, მორალური ზიანის 50000 ლარის დაკისრების თაობაზე სარჩელისა და თ.ჭ–ას სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას.

100. რაც შეეხება მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას, ამ ნაწილში საკასაციო პალატა ერთობლივად იმსჯელებს ორივე კასატორის პრეტენზიაზე.

101. დადგენილია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანისთვის გაწეული მკურნალობის ხარჯების - 3630 ლარის ანაზღაურება; სარჩელი, შემდგომი დაგეგმილი ოპერაციებისა და მკურნალობის ღირებულების სახით 10000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; სხვა ნაწილში ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ჯანმრთელობის დაზიანების გამო, მორალური ზიანის სახით 20000 ლარის ნაწილში (იხ., გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პ.2.2.) .

102. პირველი კასატორი მოითხოვს, 5000 ლარს ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანის და უკვე გაწეული მკურნალობის ხარჯის სახით, ხოლო 10 000 ლარს - დაგეგემილი ოპერაციების და მკურნალობის ანაზღაურების სახით (იხ., ტ. 4 - პირველი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა), ხოლო მეორე კასატორის (მოპასუხე) პრეტენზია უმთავრესად ემყარება იმ გარემოებას, რომ არ დასტურდება მისი ბრალი ზიანის დადგომაში, ამასთან, მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ სადავოა ზიანის ოდენობაც, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოპასუხის შერეული ბრალი შრომითი მოვალეობების შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებულ ზიანში და არასწორად განსაზღვრა შრომითი მოვალეობების შესრულებისას ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანისთვის გაწეული მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება 3630 ლარის ოდენობით, ასევე, უსაფუძვლოდ დაეკისრა მოპასუხეს მორალური ზიანის ანაზღაურება 20 000 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის გაუფრთხილებელ მოქმედებას მოჰყვა სხეულის დაზიანება, თუმცა აღნიშნულს არ მოჰყოლია მისი შრომისუუნაროდ ქცევა ან არასრულფასოვნება (იხ. მეორე საკასაციო საჩივარი).

103. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 413-ე (1. არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.2. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც); სშკ-ის 45-ე და 58-ე (დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი... დასაქმებულს უფლება აქვს, უარი განაცხადოს იმ სამუშაოს, დავალების ან მითითების შესრულებაზე, რომელიც ეწინააღმდეგება კანონს ან შრომის უსაფრთხოების პირობების დაუცველობის გამო, აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის მის ან მესამე პირის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, საკუთრებას ან ბუნებრივი გარემოს უსაფრთხოებას. დასაქმებული ვალდებულია დამსაქმებელს დაუყოვნებლივ შეატყობინოს იმ გარემოების შესახებ, რომლის გამოც იგი უარს ამბობს შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე... დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

104. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

105. ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიუთითებენ მათზე. კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია. დასახელებული ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტებს წარმოადგენს ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედების უშუალო შედეგი. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებიდან გამომდინარე სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს ზემოაღნიშნული წინაპირობები (იხ. სუსგ-ები №ას-178-2023 21 აპრილი, 2023; №ას-809-776-2016, 04.04.2017წ;). მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ, საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ .სუსგ №ას-72-72-2018, 15.02.2018).

106. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე, შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

107. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი: მოსრჩელის მხრიდან მკურნალობისათვის 5000 ლარი გაწეული იყო საქართველოში სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ფორმა 100ა-ს დანიშნულების შესაბამისად (ტ.1.ს.ფ.34- 36). თურქეთის რესპუბლიკის სამედიცინო დაწესებულებაში კვლევების ჩატარების მიზნით თ. ჭ–ამ გასწია ხარჯი 4500 ლარი (სულ 9500 ლარი). რაც შეეხება 10000 ლარს, სამომავლოდ დაგეგმილი ოპერაციების და მკურნალობისათვის აუცილებელი ხარჯია. მოპასუხეს სადავო არ გაუხდია თურქეთის რესპუბლიკაში სამედიცინო მომსახურებისათვის მოსარჩელის მიერ 4500 ლარის ხარჯის ფაქტი. ამასთან, საქმეში განთავსებული მტკიცებულებებით-სადაზღვევო კომპანიისადმი შპს ,,ბ.ს.ნ–ის წერილითა და საგადახდო დავალებით ირკვევა, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების თანახმად, საზღვარგარეთ ჩატარებული კვლევები ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, თუმცა შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ მოთხოვნის საფუძველზე, მოსარჩელეს თურქეთში გაწეული სამედიცინო მომსახურებისათვის სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ მიერ ჩაერიცხა დაზღვევით გაუთვალისწინებელი შემთხვევის ფონდიდან 1045 ლარი.

108. მტკიცებულებების შეფასების, სარჩელსა და შესაგებელში დაფიქსირებული მხარეთა პოზიციების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, დადგენილი იქნა, რომ 2019 წლის 5 ნოემბერს მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო, სტაციონარში ჩატარებული მოსარჩელის მკურნალობის ხარჯები სრულად იქნა ანაზღაურებული სადაზღვევო კომპანიის მიერ, სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთლობის მდგომარეობის შესახებ ცნობა N100ა-ს საფუძველზე დანიშნული სამკურნალო რეკომენდაციების შესაბამისად, მათ შორის, მედიკამენტების შეძენაზე ხარჯებმა შეადგინა-5000 ლარი, ხოლო თურქეთის რესპუბლიკაში კვლევების ჩატარების მიზნით, მოსარჩელის მიერ გაწეული იქნა 4500 ლარის ოდენობით ხარჯი (სულ 9500 ლარი).

109. ვინაიდან, მოპასუხეს სასამართლოში არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, რომ მოსარჩელის სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ფორმა 100ა-ს სამკურნალო დანიშნულებაში მითითებული კვლევების და მედიკამენტების თანხა ანაზღაურებული აქვს, ამასთან სადავო არ გაუხდია თურქეთის რესპუბლიკაში ჩატარებული კვლევებისათვის გაწეული ხარჯის-4500 ლარის ოდენობა, პირიქით, სს ,,ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ მეშვეობით მოსარჩელისათვის ჩარიცხული აქვს ამ თანხიდან 1045 ლარი, მოსარჩელეს, სტაციონარიდან გამოწერის შემდეგ, ჯანმრთელობაზე მიყენებული ზიანისათვის ფაქტობრივად გაწეული აქვს ხარჯი 9500 ლარი, საიდანაც ანაზღაურებულია, მხოლოდ 1045 ლარი.

110. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე სპეციალისტის სახით დაკითხული ზ.ჩ–ძის ასევე, მოწმის სახით დაკითხული, მოპასუხე საწარმოში დასაქმებული გ.შ–ის (ნავსადგურში, არის ერთ-ერთი განყოფილების უფროსის მოადგილე) განმარტებით ირკვევა, რომ 2020 წლამდე, შრომის უსაფრთხოებაზე ტექნიკური მხარდაჭერა არ არსებობდა, გაწერილი არ იყო სამუშაოთა წარმოებისას აუცილებელი რისკები, შემთხვევის ადგილზე არ იყო მოწყობილი სიმაღლის დამცავი ჯებირი, ობიექტზე არ იყო გამოყენებული უსაფრთხოების ქამრები და ბაგირები, მოსარჩელე არ იყო დაცული ჩამოვარდნის რისკისგან მისაბმელით. მართალია ეს საშუალებები ნავსადგურს გააჩნდა, თუმცა არ გამოიყენებოდა. უსაფრთხოების წესების დაცვისა და შესაბამისი უზრუნველყოფის გარეშე კი, სამუშაოები არ უნდა დაწყებულიყო. მითითებული ჩვენებების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია და ამის საწინააღმდეგოდ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია, რომ რომ 2019 წლის 5 ნოემბერს, უბედური შემთხვევის დროს, ადგილი ჰქონდა დამსაქმებლის უმოქმედობას, კერძოდ არ განახორციელა ეფექტური კონტროლი მის საწარმოში სამუშაოს შესრულებისას დასაქმებულთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოს შექმნასთან მიმართებაში, რამაც ხელი შეუწყო მოსარჩელისათვის ზიანის წარმოშობას. ასევე, ადგილი ჰქონდა, თავად დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვან შესრულებას, რაც გამოიხატა უსაფრთხოების ქამრის გარეშე, ამწე მოწყობილობაზე სამუშაოს შესრულების მიზნით ასვლას.

111. შესაბამისად, გასაზიარებელი არაა დამსაქმებელის პრეტენზია, რომ იგი ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს არ წამოადგენს გამომდინარე იქიდან, მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი მისი ბრალეული ქმედებით არ ყოფილა გამოწვეული. ასევე არაა გასაზიარებელი მოსარჩელის პრეტენზია მის ბრალეულობასთან მიმართებით, რადგან, როგორც საქმის მასალებით დადასტურდა, 2019 წლის 5 ნოემბერს, უბედური შემთხვევის დროს, ადგილი როგორც ჰქონდა დამსაქმებლის უმოქმედობას, ასევე თავად დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვან შესრულებას, რაც გამოიხატა უსაფრთხოების ქამრის გარეშე, ამწე მოწყობილობაზე სამუშაოს შესრულების მიზნით ასვლას.

112. საკასაციო პალატა მიუთითებს რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 45-ე და 58-ე მუხლების თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი... დასაქმებულს უფლება აქვს, უარი განაცხადოს იმ სამუშაოს, დავალების ან მითითების შესრულებაზე, რომელიც ეწინააღმდეგება კანონს ან შრომის უსაფრთხოების პირობების დაუცველობის გამო, აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის მის ან მესამე პირის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, საკუთრებას ან ბუნებრივი გარემოს უსაფრთხოებას. დასაქმებული ვალდებულია დამსაქმებელს დაუყოვნებლივ შეატყობინოს იმ გარემოების შესახებ, რომლის გამოც იგი უარს ამბობს შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე... დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

113. სსკ-ის 992-ე, მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. როგორც ზემოთ განიმარტა აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელის დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯები მოითხოვოს წინასწარ... ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო სშკ-ის 45-ე მუხლის შესაბამისად, დასაქმებულის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოს შექმნა, შრომის უსაფრთხოების უზრუნველმყოფი პრევენციული სისტემის დანერგვა და შრომის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების აღმოფხვრა, აგრეთვე საფრთხის შემცველ მექნიზმებთან (ამწე) მოპყრობის წესების მიხედვით, აუცილებლობის შემთხვევაში დასაქმებულის პერსონალური დამცავი აღჭურვილობით უზრუნველყოფა, დასაქმებულის უსაფრთხოებისათვის ყველა სხვა გონივრული ზომის მიღება და მისი ჯანმრთელობის დასაცავად ვალდებულებების შესრულება, არ გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურებაზე მის პასუხისმგებლობას.

114. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სსკ-ის 415-ე მუხლის დანაწესზეც, რომლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.

115. „შერეული ბრალის არსებობისას დამდგარი ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურება არ დაეკისრება ზიანის მიმყენებელს, პირიქით, მისი პასუხისმგებლობა მცირდება იმ ნაწილში, რითაც დაზარალებულმა ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას. ამდენად, თუ დამდგარი ზიანი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა ერთობლივი ბრალეული ქმედების შედეგია, მაშინ პასუხისმგებლობა ორივე მხარეზე გადანაწილდება თითოეულის ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით. (იხ: ლადო ჭანტურია (რედ,), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2001, 482.).

116. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თუ რაიმე სპეციალური კანონი განსხვავებულ წესს არ ითვალისწინებს, სსკ-ის 415-ე მუხლი მოქმედებს ყველა სახელშეკრულებო და კანონისმიერი თუ დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში, მაშინაც კი, როდესაც ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას ეხება საქმე (Oetker, in MüKo BGB, 7. Aufl., 2016, § 254, Rn 7 ff) (იხ: გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 415, ველი 9). დელიქტურ ვალდებულებებთან მიმართებაში სსკ-ის 415-ე მუხლის გამოყენება ეფუძნება ამავე კოდექსის 326-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს (შდრ. სუსგ-ებები: Nას-786-735-2017, 03.11.2017წ.; Nას-150-150-2018 , 16.03.2018წ; ას-504-481-2016, 30.09.2016წ.).

117. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში კონკრეტული ზიანის დადგომაში არა მხოლოდ დამზიანებელს, არამედ ასევე დაზარალებულსაც შეაქვს თავისი „წვლილი“. სსკ-ის 415-ე მუხლი აწესრიგებს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც უნდა მოხდეს დაზარალებულის ამ „წვლილის“ გათვალისწინება, და მისგან გამომდინარე სამართლებრივ შედეგებს (იხ: გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 405, ველი 1). შერეული ბრალის არსებობისას სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გულისხმობს არა ზიანის ანაზღაურებას დაზარალებულის მიერ, არამედ ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობის შემცირებას და ზიანის შესაბამისი ნაწილის დაზარალებულზე (კრედიტორი) დაკისრებას. ამ ვითარებაში არსებული ზიანი მოვალისა და დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელი შედეგია. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით – უფრო მეტად თუ რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული (სსკ-ის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევის ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 254-ე პარაგრაფი – ,,თანაბრალეულობა” (იხ: Münch Komm BGB/Oetker §254. Bd 2a. Rn. 10. Palandt/Heinrichs, §254. Rn.15. Staudinger/Schiemann. §254. Rn.67. Bamberger/Roth., Grüneberg §254. Bd. 1. Rn.11. 19.) ( იხ: სუსგ Nას-992-2020, 29 სექტემბერი,2021წ.).

118. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 2019 წლის 5 ნოემბერს უბედური შემთხვევის დროს, ადგილი ჰქონდა მოპასუხე დამსაქმებლის უმოქმედობას, კერძოდ, მან არ განახორციელა ეფექტური კონტროლი მის საწარმოში სამუშაოს შესრულებისას დასაქმებულთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოს შექმნასთან მიმართებაში, ასევე, ადგილი ჰქონდა, თავად დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვან შესრულებას, რაც გამოიხატა უსაფრთხოების ქამრის გარეშე, ამწე მოწყობილობაზე სამუშაოს შესრულების მიზნით ასვლას.

119. ამდენად, სშკ-ის 45-ე და 58-ე მუხლების, ასევე სსკ-ის 992-ე, 408-ე, 412-ე და 415-ე მუხლების საფუძველზე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს და დასკვნებს, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს, 3630 ლარი.

120. უსაფუძვლობის გამო გასაზიარებელი არაა პირველი კასატორის პრეტენზია სამომავლოდ დაგეგმილი ოპერაციების და სამომავლო მკურნალობის ხარჯის დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან, რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ასეთი ხარჯის საჭიროებას მოსარჩელეს, გარდა თავისი ახსნა-განმარტებისა არ წარმოუდგენია. ერთ-ერთი მხარის ახსნა-განმარტება, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუ მას ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე და იგი დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.

121. რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურებას, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 992-ე და 413-ე მუხლებიდან.

122. სსკ-ის 413-ე მუხლის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით; სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებს ჩვეულებრივ, შესაძლოა, თან ახლდეს მორალური, სულიერი განცდები, მაგრამ სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ე.ი კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეუძლია დაზარალებულს, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. განსახილველი ნორმის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოფილი იქნეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი.

123. სამართლის მიერ დაცულ ერთ-ერთ სიკეთეს, რომლის ხელყოფის შედეგად დაზარალებულმა შეიძლება მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანისათვის ანაზღაურება, წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობა.სხეულის დაზიანება ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენება ადამიანის სიცოცხლის იმგვარი ხელყოფაა, რომელიც დაზარალებულს არასრულფასოვნად და ზოგ შემთხვევაში, არაშრომისუნარიანად აქცევს, სხეულის და/ან ჯანმრთელობის ხელყოფით გამოწვეული მორალური ზიანი უშუალოდ სამართალდარღვევიდან შეიძლება არც გამომდინარეობდეს, არამედ მისი თანმდევი შედეგი იყოს (როგორიცაა უშედეგო მკურნალობა, ხანგრძლივი უმწეო მდგომარეობა, აქტიური ცხოვრების შეუძლებლობა, ცხოვრების წესისა და რითმის შეცვლა, მკურნალობის უშედეგობის გამო ცხოვრების ხალისის დაქვეითება, ნერვული დაძაბულობა, რაც პირს არასრულფასოვნების კომპლექსსა თუ სხვა ნეგატიურ განცდებს უყალიბებს), თუმცა, ასეთ დროს, სავალდებულოა, დასტურდებოდეს, რომ დაზარალებულის მორალური განცდები და სულიერი ტანჯვა სხეულისა თუ ჯანმრთელობის ხელყოფის შედეგია (სუსგ №ას-182-2023, 5 ოქტომბერი, 2023 წელი).

124. მეორე კასატორის პრეტენზია უკავშირდება, დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობის არაგონივრულობას. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერც ამ ნაწილში წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, შემდეგ გარემოებათა გამო:

125. სსკ-ის 413.2 მუხლით განსაზღვრული ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მორალური ზიანის მახასიათებელი თვისება ადამიანის ფსიქიკური და სულიერი ბუნების სფეროში ნეგატიური ზემოქმედების მოხდენაა, რაც ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში გამოიხატება (იხ. სუსგ, №ას-1207-2022, 20 იანვარი, 2023 წ.). „სამოქალაქო კანონმდებლობაში არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საფუძველს მორალური ზიანის არსებობა წარმოადგენს. იგი ნიშნავს ადამიანის ფსიქიკის სფეროში ნეგატიური ცვლილებების საფუძველს მორალური ზიანის არსებობას, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში“ (იხ: სუსგ, №ას-912-874-2014, 19 მარტი, 2015 წ.).

126. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კანონმდებელობა არ ადგენს ცალკეულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობას, არამედ ეს საკითხი სასამართლოს შეფასებითი მსჯელობის საგანია და ყოველი კონკრეტულ შემთხვევაში, თავად შემთხვევის ინდივიდუალობის და თავისებურების გათვალისწინებით უნდა გადაწყდეს. მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად.

127. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანისათვის ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს პირის დარღვეული უფლებების ხასიათს, ამ დარღვევის ნეგატიურ როლს პიროვნებაზე, ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხზე და ა.შ.

128. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წინაპირობების შემოწმებასთან ერთად, მორალური ზიანის ანაზღაურებისას გასათვალისწინებელია გარკვეული თავისებურებები, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია განხორციელდეს მისი სრული კომპენსაცია. შესაბამისად, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას. მორალური ზიანის ანაზღაურებისას შეუძლებელია იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც ზიანის წარმომშობი გარემოების (შედეგის) დარღვევამდე არსებულ პირობებში ჩააყენებდა პირს. ამ ტიპის ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის შემსუბუქების და ემოციური ბალანსის აღდგენის მიზანს ემსახურება. მორალური ზიანის სრულფასოვანი ანაზღაურებისთვის შესაფერისი კომპენსაცია არ არსებობს. ფულადი ანაზღაურება მხოლოდ სუროგატია და არა პირდაპირი სარეპარაციო საშუალება. უკეთესი სანქციის უქონლობის გამო, სამართალი ფულადი თანხის გადახდევინებით იცავს იმ უფლებებს, რომელთა შელახვასაც მოსდევს მორალური ზიანი. ამდენად, მორალურ ზიანის ანაზღაურებას არ აქვს ტრადიციული საკომპენსაციო ხასიათი, პასუხისმგებლობის ზომა ამ შემთხვევაში ვერ იქნება ზიანის პროპორციული.

129. აღსანიშნავია ისიც, რომ ზიანის ოდენობაზე პრეზუმფცია არ ვრცელდება. შესაბამისად, ზიანის ოდენობა და ასევე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის ქონებრივი მდგომარეობა დაზარალებულის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. სსკ-ის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს, რომ მორალური ზიანი ანაზღაურდება სამართლიანი და გონივრული ანაზღაურების სახით, თუმცა კონკრეტულად არ არის განსაზღვრული ის კრიტერიუმები, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას.

130. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ოდენობა დამოკიდებულია პირის ფსიქიკურ სფეროში ნეგატიური შედეგების ხარისხსა და ხასიათზე, რასაც თავის მხრივ კონკრეტული პირის სუბიექტური თავისებურებები განაპირობებს. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა, მოპასუხის მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის ცხოვრებისეული პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ქონებრივი მდგომარეობა, მკურნალობის ხანგრძლივობა, შრომის უნარის დაკარგვა და სხვა. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ შეადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ფიზიკური და მორალური ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება. მორალური ზიანის ანაზღაურება სასამართლოს მიერ ფულადი ფორმით განისაზღვრება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად. მორალური ტანჯვის ხასიათი უნდა შეფასდეს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოებების, ასევე დაზარალებულის ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით (მაგ. ასაკი, ფიზიკური მდგომარეობა, ჯანმრთელობა და ა. შ.), აგრეთვე იმ სხვა გარემოებათა მხედველობაში მიღებით, რომლებიც ადასტურებს, თუ რა სიმძიმის ტანჯვა გადაიტანა დაზარალებულმა. კომპენსაციის მოცულობა კი უნდა განისაზღვროს ტრავმის, ჯანმრთელობის სხვა დაზიანების სიმძიმის ხარისხიდან და სხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, რომლებიც დაზარალებულის მიერ გადატანილ მორალურ ტანჯვას ადასტურებენ. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას.

131. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია რომ 2019 წლის 05 ნოემბერს, მოსარჩელემ მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება: ნეკნების მრავლობითი მოტეხილობა, ტრამვული სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა, ტრამვული სუბდურული სისხლჩაქცევა, ქალასარქვლის მოტეხილობა, მრავლობითი ტრამვები დაუზუსტებელი, მაჯის სახსრის და იოგების დაჭიმულობა და გადაძაბვა, ლავიწის მოტეხილობა, თავის ტვინის კეროვანი ტრამვა, რითაც მის ჯანმრთლობას მიადგა ზიანი. ასევე, დადგენილია, რომ ზიანი გამოიწვია, როგორც მოსარჩელის გაუფრთხილებელმა მოქმედებამ, ასევე მოპასუხის მფლობელობაში არსებულმა ამწის გაუმართაობამ, ამწეზე დამცავი ჯებირის არარსებობამ, უსაფრთხოების და დაცულობის გარანტიების არარსებობამ.

132. მიღებული ტრავმის შედეგად მოსარჩელემ მიიღო მრავლობითი დაზიანებები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს და დასკვნებს, რომ სახეზე იყო ჯანმრთელობის ისეთი დაზიანება, რამაც მოსარჩელეში მძიმე ტკივილის შეგრძნება გამოიწვია. ამაზე მეტყველებს საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო ბარათი, უბედური შემთხვევის ოქმი და სხვა მტკიცებულებები, რომლებშიც გადმოცემულია სხეულის დაზიანებით გამოწვეული მოსარჩელის მდგომარეობა. ასეთი ზიანი ნებისმიერ ადამიანში აღძრავდა ტკივილის შეგრძნებას. რაც უფრო მძიმეა მიყენებული დაზიანება, მით უფრო მძიმეა დაზარალებულის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა, რასაც ტკივილის შეგრძნება ეწოდებოდა. ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებით გამოწვეული ტანჯვა კი, უფრო დიდხანს გრძელდება და ზოგ შემთხვევაში მისგან სრულად გათავისუფლება შეუძლებელიცაა. ამდენად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მოსარჩელისთვის ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მძიმე მორალური ტანჯვის მიყენების ფაქტი დასტურდება.

133. საკასაციო პალატას მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი სადავო გარემოებების მტკიცების სტანდარტის დაცვით, უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურება, ხოლო მოპასუხემ კი ვერ შეძლო მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელების გამორიცხვა, შესაბამისად, მეორე კასატორმა (მოპასუხე) ვერ დარწმუნა საკასაციო პალატა, მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

134. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გონივრულია მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 20000 ლარის ოდენობით. ამ ოდენობით განსაზღვრული მორალური ზიანის ოდენობა დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის შემსუბუქებისა და ემოციური ბალანსის აღდგენის მიზნით ადეკვატურია და მისი შეცვლის საფუძველი არ არსებობს.

135. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრები - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მათი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

136. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლე„მას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

137. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

138. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

139. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 257, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.ჭ–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს ,,ბ.ს.ნ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. თ.ჭ–ას (პ.ნ: .......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 23.03.2024წ. საგადახდო დავალებით N21089788526 გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი;

4. შპს ,,ბ.ს.ნ–ს“ (ს.კ: .......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 26.12.2023წ. საგადახდო დავალებით N238248 გადახდილი 1181.50 ლარის 70% – 827.05 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი