საქმე №ას-815-2023 14 ივნისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ბ.ქ–უ“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.დ–ძე (მოპასუხე)

მოპასუხე – ნ.დ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს „ბ.ქ–უმ“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „ბანკი“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.დ–ძისა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) და ა.დ–ძის (შემდგომში -„მეორე მოპასუხე“) მიმართ თანხის დაკისრებისა და იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის თაობაზე.

2. პირველმა მოპასუხემ შესაგებელი არ წარადგინა, ხოლო მეორე მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა: 1) 39 836, 03 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც სესხის ძირი თანხა 29 080,62 აშშ დოლარი, საპროცენტო სარგებელი 4 398, 99 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო 6 356,42 აშშ დოლარი, 2) ყოველდღიური პირგასამტეხლოს გადახდა 28, 68 და 4, 33 აშშ დოლარის ოდენობით, სარჩელის წარდგენის დღიდან, 2019 წლის 25 სექტემბრიდან, ვალდებულების სრულ შესრულებამდე; 3) წლიური საპრონცეტო სარგებელი 14 %-ის ოდენობით, სარჩელის წარდგენის დღიდან, 2019 წლის 25 სექტემბრიდან, ვალდებულების სრულ შესრულებამდე, რაც დღეში შეადგენს 11.15 აშშ დოლარს.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების თანახმად, დაკისრებული თანხის ამოღება სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონებების (1) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ......, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 2489 კვმ. ს/კ ........; 2) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ......., სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 1996 კვმ. ს/კ ........; 3) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ........, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 1793კვმ. ს/კ ......; 4) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ........, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 1354 კვმ. ს/კ ........; 5) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ........, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 1992 კვმ. ს/კ .......; 6) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ........, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 1998 კვმ. ს/კ ........; 7) ხელვაჩაურის რაიონი, სოფელი ........, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 1644 კვმ. ს/კ ...... - შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონებები“) იძულებითი რეალიზაციის გზით უნდა მომხდარიყო.

5. ბათუმის საქალაქო სასამრთლოს 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ, მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც დადგინდა, რომ დაკისრებული თანხის ამოღება, სესხის უზრუნველსაყოფად, იპოთეკით დატვირთული, მეორე მოპასუხის კუთვნილი სადავო უძრავი ქონებების იძულებით რეალიზაციის გზით უნდა განხორციელებულიყო და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სასარჩელო მოთხოვნა იპოთეკით დატვირთული, მეორე მოპასუხის ქონების რეალიზაციის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. 2012 წლის 11 ივლისს ბანკსა და შპს „ი.ნ“-ს (შემდგომში - „კომპანია“, „მსესხებელი კომპანია“) შორის გაფორმდა №718 გენერალური ხელშეკრულება (შემდგომში - „გენერალური ხელშეკრულება“), რომლის თანახმად, ხელშეკრულების ლიმიტი არის 90 000 აშშ დოლარი ან მისი ეკვივალენტი ეროვნულ ან სხვა ნებისმიერ უცხოურ ვალუტაში; ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2022 წლის 11 ივლისით, ხოლო წლიური სარგებლის დარიცხვა არაუმეტეს 24%-ით განისაზღვრა;

7.2. სახელშეკრულებო ტერმინი „საკრედიტო დავალიანება“ განიმარტება, როგორც კლიენტის ან/და მესამე პირის ნებისმიერი დავალიანება, რომელიც წარმოშობილია გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში გაფორმებული ხელშეკრულებით;

7.3. გენერალური ხელშეკრულების, მიხედვით: 1) გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში კლიენტის წერილობითი განაცხადის საფუძველზე, ბანკი უფლებამოსილია ცალკე გაფორმებული ხელშეკრულებებით - ა) გასცეს კრედიტი, ან/და საბანკო გარანტია; ბ) გახსნას აკრედიტივი; გ) დაუწესოს ოვერდრაფტის ლიმიტი; 2) გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, კლიენტის წერილობითი განაცხადის საფუძველზე და ბანკის თანხმობის არსებობის შემთხვევაში, გენერალური ხელშეკრულების 1.1. პუნქტში მოხსენიებული საბანკო პროდუქტებით შეიძლება ისარგებლონ აგრეთვე მესამე პირებმა;

7.4. გენერალური ხელშეკრულებისა და მის ფარგლებში გაფორმებული ქვეკრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის 2012 წლის 11 ივლისს გაფორმდა №719 იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, იპოთეკის საგანს წარმოადგენს ხელვაჩაურის რაიონში, სოფელ ........ მდებარე სასოფლო სამეურნეო ფუნქციის 2 489 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მასზე განლაგებული 516. 6 კვ.მ შენობა-ნაგებობით (ს/კ: 01.20.01.130.023);

7.5. 2012 წლის 11 ივლისს ბანკსა და მეორე მოპასუხეს შორის ასევე გაფორმდა №720 იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, იპოთეკის საგანს წარმოადგენს ხელვაჩაურის რაიონში, ს. ........ მდებარე სასოფლო სამეურნეო ფუნქციის 10 777 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ: ........) (შემდგომში - „იპოთეკის ხელშეკრულებები“);

7.6. იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად:

7.6.1. „ამ ხელშეკრულებით მესაკუთრე იპოთეკის საგნით უზრუნველყოფს სს ბ.ქ“-ს ბათუმის ფილიალსა და შპს „ი.ნ“-ს (ს.კ ….., შემდგომში „მსესხებელი“) შორის, 2012 წლის 11 ივლისს გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულებით №718 (შემდგომში „გენერალური ხელშეკრულება“) და მის ფარგლებში გაფორმებული ხელშკრულებებით გათვალისწინებულ ყველა ვალდებულებას (ხელშეკრულების 1.1. პუნქტი);

7.6.2.ხელშეკრულების განსაკუთრებული პირობების 5.1. პუნქტის შესაბამისად, „მესაკუთრე არაორაზროვნად და უპირობოდ ადასტურებს, წინამდებარე ხელშეკრულებიდან ან მსეხებელთან გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულებიდან (მის ფარგლებში არსებული ხელშეკრულებებიდან) გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, იპოთეკარი უფლებამოსილია მოითხოვოს იპოთეკის საგნის რეალიზაცია საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ან მხარეთა ერთობლივი განცხადებით მიმართოს საჯარო რეესტრს იპოთეკის საგნის იპოთეკარის სახელზე გადმოსაფორმებლად“;

7.6.3.საჯარო რეესტრის ამონაწერებით დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონებების წინა ნომერია .......

7.7. 2015 წლის 31 დეკემბერს ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, გაფორმდა 718-C2 ქვეკრედიტის ხელშეკრულება (შემდგომში - „ქვეკრედიტის ხელშეკრულება“). კრედიტი თანხა - 31,000.00 აშშ დოლარი; კრედიტის გაცემის თარიღი 31.12.2015 წელი; კრედიტის დაფარვის თარიღი - 31.12.2020 წელი; წლიური საპროცენტო სარგებელი - 14%; პირგასამტეხლო-ვადაგადაცილებული კრედიტის ძირითადი თანხისა და ვადაგადაცილებული პროცენტის თანხის წლიური 36%;

7.8. მსესხებელს, საკრედიტო ვალდებულება უნდა შეესრულებინა გრაფიკის დაცვით, რომელიც წარმოადგენდა ქვეკრედიტის ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს;

7.9. 2015 წლის 31 დეკემბერს გენერალური ხელშეკრულებისა და მის ფარგლებში გაფორმებული ქვეკრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა №718/E1 თავდებობის ხელშეკრულება. თავდებობის ზღვრული თანხა 90 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა;

7.10. პირველმა მოპასუხემ აითვისა ქვეკრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კრედიტი/თანხა სრულად, მაგრამ დაარღვია სესხის დაფარვის გრაფიკები; სესხი ვადაგადაცილებაზე გადავიდა 21/03/2016 წელს;

7.11. სარჩელის წარდგენის დროისათვის მსესხებლის ჯამური დავალიანება 39 836, 03 აშშ დოლარს შეადგენდა, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა - 29, 080.62 აშშ დოლარი, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი - 4, 398.99 აშშ დოლარი, ხოლო დარიცხული პირგასამტეხლო - 6, 356.42 აშშ დოლარი. ასევე, დავალიანებას ერიცხება პირგასამტეხლო - 28.68 აშშ დოლარი - ვალდებულების სრულ შესრულებამდე, რაც წარმოადგენს ვადაგადაცილებული კრედიტის ძირითადი თანხის წლიურ 36%-ს. დავალიანებას ერიცხება პირგასამტეხლო - 4. 33 აშშ დოლარი, ვალდებულების სრულ შესრულებამდე, რაც წარმოადგენს ვადაგადაცილებული პროცენტის წლიურ 36%, (აღნიშნული თანხა ცვალებადია, ვინაიდან გრძელდება სესხზე პროცენტის დარიცხვა); დავალიანებას ერიცხება სარგებელი წლიური 14%-ის ოდენობით დავალიანების სრულ დაფარვამდე;

7.12. 2019 წლის 7 აგვისტოს მოპასუხეებს გაეგზავნათ გაფრთხილების წერილები, რომლითაც ეცნობათ ბანკის მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე და განესაზღვრათ ვალდებულების შესრულების ვადა, ასევე, ეცნობათ ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგები;

7.13. ბანკმა მხარეთა შორის გაფორმებული გენერალური და საკრედიტო ხელშეკრულება შეწყვიტა 2019 წლის 26 აგვისტოს.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დავის საგანია პირველ მოპასუხესთან გაფორმებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანების ძირითადი მოვალისათვის - პირველი მოპასუხისათვის დაკისრება და ამ ვალდებულების შესრულების მიზნით, მეორე მოპასუხის იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის დადგენა.

9. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატის მსჯელობის საგანი შემდეგია:

9.1. 2015 წლის 31 დეკემბერს პირველ მოპასუხესა და ბანკს შორის გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება გამომდინარეობს თუ არა 2012 წლის 11 ივლისს გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულებიდან;

9.2. უზრუნველყოფილია თუ არა პირველ მოპასუხესთან 2015 წლის 31 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულება იპოთეკის ხელშეკრულებებით.

10. სააპელაციო პალატის მითითებით, მეორე მოპასუხე, მართალია, წარმოადგენს იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრეს, რომელიც პირადი მოვალე არ არის, თუმცა სამოქალაქო კოდექსი მას აძლევს თავდაცვის შესაძლებლობას და ანიჭებს იპოთეკარის მიმართ ყველა იმ შესაგებლის გამოყენების უფლებას, რომლებიც პირად მოვალეს აქვს.

11. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, იმ პირობებში, როდესაც თავად პირველ მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია სააპელაციო წესით გადაწყვეტილება, ხოლო მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც გამორიცხავდა ძირითადი მსესხებლის - პირველი მოპასუხის - მიერ, 2015 წლის 31 დეკემბრის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულების სრულად შესრულებას, არ არსებობს სააპელაციო მოთხოვნის ამ ნაწილში დაკმაყოფილების, გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

12. სააპელაციო პალატის მითითებით, წინამდებარე განჩინების 9.2 პუნქტში მითითებული გარემოების დასადასტურებლად ბანკმა გენერალური ხელშეკრულების 1.1 და 1.2 პუნქტები და იპოთეკის ხელშეკრულების 1.1 და 5.1 პუნქტები მოიხმო, თავის მხრივ, პირველი მოპასუხე აღნიშნავს, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებებით მოპასუხის ქონება დაიტვირთა კომპანიის (შპს „ი.ნ.“-ის) მიერ გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე გასაცემი კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით და არა ფიზიკური პირის - პირველი მოპასუხის - სესხის უზრუნველყოფისათვის.

13. სააპელაციო პალატამ წინამდებარე განჩინების 9.2 პუნქტში აღნიშნულ გამოსაკვლევ საკითხთან დაკავშირებით განმარტა, რომ მხარეები ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულ ნებას სხვადასხვაგვარად განმარტავენ, შესაბამისად, ნების განმარტების საფუძველზე უნდა შეფასდეს იპოთეკა უნდა გავრცელდეს თუ არა მსესხებელი კომპანიის ნაცვლად, 31.12.2015 წელს ფიზიკურ პირზე - პირველ მოპასუხეზე- გაცემული სესხიდან წარმოშობილ ვალდებულებაზე.

14. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 203.1-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ, იმ პირობებში, როდესაც გენერალური ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის მოვალეს წარმოადგენდა კომპანია, ამ სესხის ფარგლებში, მოვალის ცვლილებისათვის, კერძოდ, მსესხებელი კომპანიის ნაცვლად ფიზიკურ პირზე 2015 წელს სესხის გაცემისათვის, საჭიროა ბანკსა და იპოთეკარს შორის ხელშეკრულების არსებობა, სადაც იქნება იდენტიფიცირებული მოვალის ცვლილება.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, როდესაც კრედიტორის მოთხოვნა უზრუნველყოფილია მესამე პირის (არა პირადი მოვალე) უძრავი ქონებით, იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართ დასაშვებია სსსკ-ის 206-ე მუხლის ანალოგიით გამოყენება.

16. სააპელაციო პალატის მითითებით, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე პირისათვის, რომელიც არ არის მსესხებელი, დიდი მნიშვნელობა გააჩნია, თუ ვინ წარმოადგენს მსესხებელ მხარეს. ქონების იპოთეკით დატვირთვისას მესაკუთრე ყოველთვის რისკის ქვეშ არის, რამდენადაც უზრუნველყოფილი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, საფრთხის ქვეშ დგება მისი ქონება, რის გამოც ყოველი პირი, ასეთი ნაბიჯის გადადგმისას აფასებს, რამდენად კეთილსინდისიერია მსესხებელი და ამასთან ერთად, მისი ფინანსური მდგომარეობა იძლევა თუ არა კრედიტის დაფარვის შესაძლებლობას.

17. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ 2012 წლის 11 ივლისს მეორე მოპასუხის მიერ იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებისას მსესხებელი კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა შეფასდა და მხოლოდ ამის შემდეგ მოხდა არაპირადი მოვალის (იპოთეკის საგნის მესაკუთრის) მიერ მსესხებლის ვალის უზრუნველყოფის მიზნით ქონების იპოთეკით დატვირთვის თაობაზე თანხმობის გაცემა.

18. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, გენერალური და იპოთეკის ხელშეკრულებებში დაფიქსირებულია, რომ იპოთეკა შესაძლოა გამოყენებულ იქნას მესამე პირის ვალდებულების უზრუნველსაყოფად, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრისათვის ყოველგვარი შეტყობინებისა და თანხმობის გარეშე, შეცვლილი მოვალის ვალდებულებისთვის იპოთეკის საგნის გამოყენების შესაძლებლობას.

19. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გენერალური საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულების უცვლელად დატოვების პირობებში და იმის გათვალისწინებით, რომ 11.07.2012წ. იპოთეკის ხელშეკრულებების არცერთ პუნქტში ცვლილება არ შესულა და არ დარეგისტრირებულა საჯარო რეესტრში, ეს ნიშნავს, რომ კრედიტორმა უარი თქვა იპოთეკაზე და გააფორმა ახალი უზრუნველყოფის საშუალება - თავდებობის ხელშეკრულება.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ნაწილობრივ, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონებების იძულებით რეალიზაციის ნაწილში, არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად შეაფასა საქმეში არსებულ მტკიცებულებები. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მართლზომიერად მიიჩნია ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც პირველი მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის ამოღება იპოთეკით დატვირთული, მეორე მოპასუხის კუთვნილი, უძრავი ქონებების იძულებითი რეალიზაციის გზით უნდა მომხდარიყო.

21. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

22. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

22.1. სასამართლომ არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა როგორც ვალის გადაკისრება, იმ პირობებში, როდესაც მოვალის ცვლილება არ მომხდარა. 2012 წლის 11 ივლისს გაფორმდა გენერალური ხელშეკრულება, თუმცა კომპანიაზე სესხი არ გაცემულა, შესაბამისად, ბანკის მიმართ ვალდებულება არ წარმოშობილა. გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის 2015 წლის 31 დეკემბერს გაფორმდა სრულიად დამოუკიდებელი სესხის ხელშეკრულება და გაიცა სესხი. აღნიშნული არსებითი გარემოებები არასწორად გამოიკვლია სასამართლომ და მას სათანადო ფაქტობრივი და სამართლებრივი შეფასება მისცა, შესაბამისად, გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანი დარღვევებითაა გამოტანილი და უნდა გაუქმდეს;

22.2. საქმე მნიშვნელოვანია სასამართლო პრაქტიკისათვის, რამდენადაც მიღებული გადაწყვეტილება გავლენას მოახდენს კომერციული ბანკების მიერ გაცემულ სესხებზე;

22.3. გენერალური ხელშეკრულების 1.1 მუხლის თანახმად, ბანკი კრედიტს სამომავლოდ გასცემდა ცალკე გაფორმებული ხელშეკრულებით, ხოლო იპოთეკის ხელშეკრულების მიხედვით, მესაკუთრე იპოთეკის საგნით უზრუნველყოფს ბანკსა და კომპანიას შორის გენერალური ხელშეკრულებითა და მის ფარგლებში გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ყველა ვალდებულებას;

22.4. გენერალური ხელშეკრულების გაფორმება კომპანიას ავტომატურად არ აქცევს ბანკის მოვალედ, კომპანიას ფულადი ვალდებულება არ წარმოშობია, შესაბამისად, არასწორია სასამართლოს შეფასება, რომ ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ქვეკრედიტის ხელშეკრულების შედეგად მოხდა ვალის ცვლილება (ვალის გადაკისრება). იმ პირობებში, როდესაც არ მომხდარა ვალის გადაკისრება არ არსებობდა იპოთეკის შეწყვეტის საფუძველი;

22.5. პრეცედენტული სამართლის განმარტებით, კასატორმა აღნიშნა, რომ დავის გადაწყვეტა არსებული პრეცედენტების გათვალისწინებით საერთო სამართლის მნიშვნელოვანი ასპექტია, თუმცა ყოველი კონკრეტული დავა სასამართლომ დამოუკიდებლად უნდა განიხილოს, საქმის სრულყოფილი შესწავლის შედეგად, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ მომხდარა. მიღებული გადაწყვეტილებით მივდივართ იმ შესაძლო შედეგამდე, რომ ბანკის მიერ გაცემული უზრუნველყოფილი სესხი გადაიქცა არაუზრუნველყოფილად. იმის გათვალისწინებით, რომ მოვალეს - პირველ მოპასუხეს - სხვა საკუთრება არ გააჩნია, ბანკის მოთხოვნა ვერ დაკმაყოფილდება და ბანკს ფინანსური ზიანი მიადგება;

22.6. იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების არ შეტანა ავტომატურად არ ნიშნავს კრედიტორის მიერ იპოთეკაზე უარის თქმას, მითუმეტეს, რომ ბანკს არ გაუცია იპოთეკის მოხსნის წერილი და დღემდე რეგისტრირებულია ბანკის იპოთეკა საჯარო რეესტრის ამონაწერში. არც დამატებით თავდებობის ხელშეკრულების გაფორმება უზღუდავს ბანკს უფლებას უკვე არსებული უზრუნველყოფის საგნებზე კვლავ ჰქონდეს მოთხოვნის უფლება;

22.7. გენერალური ხელშეკრულების 1.1 და 1.2 პუნქტები ცხადჰყოფს, რომ იპოთეკის მესაკუთრე წინასწარ იყო ინფორმირებული, რომ გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში სესხი შესაძლოა გაცემულიყო მესამე პირზე, შესაბამისად, მისთვის როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ამ რისკის თაობაზე;

22.8. კონკრეტული დავის ფარგლებში, სესხი გაიცა პირველ მოპასუხეზე, რომელიც მსესხებელი კომპანიის 100%-იან დამფუძნებელსა და ამავე დროს კომპანიის დირექტორს წარმოადგენს. ამასთან, პირველი და მეორე მოპასუხეები ნათესავები არიან, შესაბამისად, იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის ცნობილი იყო, რომ პირველმა მოპასუხემ გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში აიღო სესხი; მსესხებელი არ ყოფილა სრულიად უცნობი ადამიანი - „მესამე პირი“, რომლის ფინანსური მდგომარეობა და გადახდისუნარიანობის საკითხი უცნობი იქნებოდა მისი ნათესავისათვის; იპოთეკის საგნის მესაკუთრესთან წლების განმავლობაში ხდებოდა ბანკის წარმომადგენლების მხრიდან სატელეფონო კომუნიკაცია, ეგზავნებოდათ გაფრთხილების წერილები. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მეორე მოპასუხისათვის ცნობილი გახდა, რომ სასამართლომ განსხვავებული განმარტებები გააკეთა მსგავსი კატეგორიის საქმეზე მხარემ გადაწყვიტა აპელირება მოეხდინა სადავო საკითხზე. შესაბამისად, მხარეები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებენ;

22.9. სესხის გაცემის დროს ბანკი მოქმედებდა კანონისა და მოქმედი რეგულაციების შესაბამისად, რომელიც არ ავალდებულებდა ბანკს დამატებით ეცნობებინა იპოთეკის მესაკუთრისათვის გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში მესამე პირებზე სესხის გაცემის შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება 2019 წლის დეკემბრით თარიღდება, ხოლო ბანკის მიერ სესხი 2015 წელს გაიცა. შესაბამისად, ბანკი სესხის გაცემის დროს მოქმედებდა არსებული პრაქტიკით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

26. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

27. წინამდებარე დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, სააპელაციო სასამართლომ შესაბამისი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების გამოყენებით, რამდენად მართლზომიერად უთხრა უარი მოსარჩელეს იპოთეკის საგნების რეალიზაციაზე.

28. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, მან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა ვალის გადაკისრებად. შესაბამისად, სსსკ-ის 391-ე მუხლთან მიმართებით უნდა შეფასდეს კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა.

29. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

30. საკასაციო პალატის გამოსაკვლევ საკითხთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში, არსებობს ორი ხელშეკრულება: 1) ბანკსა და კომპანიას შორის 2012 წელს გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულება და 2) 2015 წელს ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება.

31. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების თავდაპირველი მხარეები შეიძლება შეიცვალონ სხვა პირებით. ვალდებული პირის შეცვლას ეწოდება ვალის გადაკისრება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულია ვალის გადაკისრების ორი საკანონმდებლო შემადგენლობა: 1) მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება 2) მოვალესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1178-20222, 23.12.2022).

32. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომელიც განმტკიცებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკით (იხ. სუსგ საქმე №ას-559-2019, 04.12.2019; №ას-1178-2022, 23.12.2022), რომ სასესხო ურთიერთობაში მოვალის ცვლილება, მათ შორის, ისეთ შემთხვევაში, როდესაც გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, იდება სესხის ხელშეკრულება ბანკსა და მესამე პირს შორის, უნდა შეფასდეს ვალის გადაკისრებად. ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ საკასაციო პალატის მიერ მოხმობილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, სადავო სამართალურთიერთობის ნაწილში, წინამდებარე საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მსგავსია.

33. საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების გათვალისწინებით, შემდეგი სადავო საკითხია, რამდენად უზრუნველყოფს 2012 წელს (გენერალური ხელშეკრულებასთან ერთად) გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულებები ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნას, შესაბამისად, რამდენად საჭირო იყო ახალ მოვალესთან მიმართებით იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მესაკუთის თანხმობა იპოთეკის ურთიერთობის გაგრძელებაზე და ამ შეთანხმების რეგისტრაცია რეესტრში.

34. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში - „სსკ“) 286-ე მუხლის შესაბამისად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). ამავე კოდექსის 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია, მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ იპოთეკის ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

35. იპოთეკა, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთოსამართლებრივი საშუალება, არსებითადაა დაკავშირებული უზრუნველყოფილ მოთხოვნასთან, რაც მის აქცესორულობაზე მიუთითებს. სსკ-ის 153-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აქცესორულია უფლება, რომელიც ისეა დაკავშირებული სხვა უფლებასთან, რომ მის გარეშე არც შეიძლება არსებობდეს. აქცესორულობა, როგორც სამართლებრივი ინსტრუმენტი, ქმნის კავშირს უზრუნველყოფილ მოთხოვნასა და პასუხისმგებლობის ობიექტს შორის და მისი დანიშნულებაა, განსაზღვროს პასუხისმგებლობის მოცულობა და ხანგრძლივობა. იპოთეკის აქცესორული ბუნება მოცემულია სსკ-ის 288-ე და 295-ე მუხლებში, რომელთა თანახმადაც, იპოთეკის წარმოშობა, გადაცემა და შეწყვეტა დამოკიდებულია ძირითადი მოთხოვნის არსებობაზე (თოთლაძე ლევან, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, სანივთო (ქონებრივი) სამართალი, თბილისი, 2018, მუხლი 153, ველი 2 და 4)(იხ. სუსგ საქმე №ას-505-2020; 21.06.2022).

36. სადავო საკითხთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ სსკ-ის 286-ე მუხლით გათვალისწინებულ ურთიერთობის მონაწილეებად გამოდიან, ერთი მხრივ, იპოთეკარი - ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე კრედიტორი და, მეორე მხრივ, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე, რომელიც შეიძლება იყოს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოვალე, თუ იპოთეკის საგანი ეკუთვნის უშუალოდ მოვალეს ან მესამე პირი, რომელიც მოვალის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით ტვირთავს თავის უძრავ ქონებას. საგულისხმოა, როგორც იპოთეკის საგნის, ისე იმ ვალდებულების განსაზღვრულობა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც ხორციელდება სანივთო უფლების რეალიზაცია.

37. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იპოთეკის საგნის რეალიზაციაა სწორედ მოთხოვნის დაკმაყოფილების - ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალება. იგი ხელს უწყობს კრედიტორს, წინასწარ შეაფასოს, რამდენად უზრუნველყოფს იპოთეკის საგანი მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას მოვალის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. შესაბამისად, იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას იმთავითვე ნათელი უნდა იყოს, თუ სად გადის იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრის პასუხისმგებლობის ზღვარი, რომელიც მოიცავს ძირითადი ვალდებულების ფარგლებს (ღირებულებას) ან იპოთეკის გარიგებით მხარეთა შეთანხმებულ უზრუნველყოფილ მოთხოვნის ოდენობას. გირავნობის მსგავსად, იპოთეკის ფარგლების დადგენა მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმებით (იხ. სუსგ საქმე №ას-803-752-2017, 15.09.2017წ.).

38. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მხარეებს (ბანკსა და მეორე მოპასუხეს) შორის არსებული სადავო საკითხი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ სხვა დავის ფარგლებში უკვე განხილულია და დადგენილია ერთგვაროვანი პრაქტიკა. კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო პალატის 2019 წლის 4 დეკემბრის №ას-559-2019 საქმის თანახმად, რომელსაც, ასევე, ეფუძნება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, იპოთეკა წარმოადგენს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას, შესაბამისად, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე პირისათვის, რომელიც არ არის მსესხებელი, დიდი მნიშვნელობა გააჩნია, თუ ვინ წარმოადგენს მსესხებელ მხარეს. ქონების იპოთეკით დატვირთვისას მესაკუთრე ყოველთვის რისკის ქვეშ არის, რადგან უზრუნველყოფილი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, საფრთხის ქვეშ დგება მისი ქონება, რის გამოც ყოველი პირი, ასეთი ნაბიჯის გადადგმისას აფასებს, რამდენად კეთილსინდისიერია მსესხებელი და ამასთან ერთად, მისი ფინანსური მდგომარეობა იძლევა თუ არა კრედიტის დაფარვის შესაძლებლობას. ამავე გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ მოვალის ცვლილების შემთხვევაში, საჭიროა მესაკუთრისა და კრედიტორის შეთანხმება და ამ შეთანხმების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. იპოთეკის საგნის მესაკუთრის ინფორმირება მნიშვნელოვანია, რამდენადაც მან რეალურად შეაფასოს ახალი მოვალე პირი შეძლებს თუ არა ვალდებულების შესრულებას და მესაკუთრე ეთანხმება თუ არა უზრუნველყოს ახალი მოვალის მიმართ არსებული მოთხოვნა.

39. როგორც უკვე აღინიშნა, სსკ-ის 286-ე მუხლით გათვალისწინებულ ურთიერთობის მონაწილეებად გამოდიან, ერთი მხრივ, იპოთეკარი-ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე კრედიტორი და, მეორე მხრივ, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე, რომელიც შეიძლება იყოს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოვალე, თუ იპოთეკის საგანი ეკუთვნის უშუალოდ მოვალეს ან მესამე პირი, რომელიც მოვალის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით ტვირთავს თავის უძრავ ქონებას. იმ შემთხვევაში, როდესაც იპოთეკის საგნის მესაკუთრე არ არის მოვალე, იგი სამართლებრივ ურთიერთობაში შედის როგორც კრედიტორთან, ისე მოვალესთან.

40. იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის კი მოვალის ცვლილების შემთხვევაში, საჭიროა, ინფორმაციის მიწოდება. აღნიშნულის საპირისპირო ქმედება არ გამომდინარეობს კანონიდან. სსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა და გირავნობა, თუკი თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადებს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე. ვალის გადაკისრებისას ანუ მოვალის ცვლილებისას, შეწყვეტილად ითვლება თავდებობა და გირავნობა და ამ კონტექსტში სრულიად წარმოუდგენელია არ იყოს გათვალისწინებული იპოთეკის საგნის მესაკუთრის უფლებები, მით უმეტეს ისეთ ვითარებაში, როდესაც უძრავი ქონების დაცვის უფრო მაღალ გარანტიებს აწესებს სახელმწიფო, თუნდაც საჯარო რესტრის არსებობით და კეთილსინდისიერი შემძენის ცნებებით. მართალია, დასახელებული მუხლი არ მოიცავს იპოთეკის ხელშეკრულებას, თუმცა იგი უნდა შეფასდეს სსკ-ის 286-ე მუხლის მესამე ნაწილთან ერთად, რომლის მიხედვით, ის მოთხოვნა, რომელიც უზრუნველყოფილია იპოთეკით, შეიძლება შეიცვალოს სხვა მოთხოვნით. ამისთვის, საჭიროა მესაკუთრისა და კრედიტორის (იპოთეკარის) შეთანხმება და ამ შეთანხმების რეგისტრაცია რეესტრში.

41. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესით გათვალისწინებული მოწესრიგება, სტრუქტურულად განთავსებულია არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული გირავნობის ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებში (სსკ-ის 254-ე - 285-ე მუხლები), არამედ ვალის გადაკისრების მომწესრიგებელ ზოგადი ხასიათის ნორმების თავში (სსკ-ის 203-206-ე მუხლები). თავის მხრივ, გირავნობისა და იპოთეკის მომწესრიგებელი ნორმები სტრუქტურულად განთავსებულია ერთად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მეექვსე თავში - საკუთრება, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება. ორივე უზრუნველყოფის აქცესორულ საშუალებას გააჩნია ერთი საერთო მიზანი - დატვირთული ქონებით კრედიტორის დაკმაყოფილება. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ თუ ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, დამგირავებელი ან თავდები თანხმობას არ განაცხადებს ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე, ასეთ შემთხვევაში მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული გირავნობის ან თავდებობის შეწყვეტა გათვალისწინებულია არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული გირავნობისა და თავდებობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი სპეციალური ნორმებით, არამედ სწორედ ზოგადი ხასიათის ნორმით, კერძოდ სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესით. შესაბამისად, ნორმის ფუნქციური დანიშნულებისა და სისტემური განმარტების შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესი არ წარმოადგენს სპეციალური ურთიერთობის მომწესრიგებელ (ე.წ.“ საგამონაკლისო ნორმა“) ნორმას და მისი ანალოგიით გამოყენება იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართაც, დასაშვებია (იხ. სუსგ საქმე №ას-1178-2022, 23.12.2022).

42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უზრუნველყოფის გამცემი პირისათვის, მოვალის პიროვნება მნიშვნელოვან და ამგვარი ხელშეკრულების დადების განმაპირობებელ გარემოებას წარმოადგენს, რადგან უზრუნველყოფის საშუალებების გაცემას იგი უკავშირებს მოვალის გადახდისუნარიანობას და იმ ნდობას, რომ მოვალე თავის ვალდებულებებს ჯეროვნად შეასრულებს. იმ შემთხვევაში, როცა მოთხოვნა უზრუნველყოფილია არაპირადი მოვალის (მესამე პირი) საკუთრებით (მოძრავი ან უძრავი ნივთი, აგრეთვე არამატერილური ქონებრივი სიკეთე), სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის გადაკისრებისას, შეიძლება საფრთხე დაემუქროს უზრუნველყოფილი ქონების მესაკუთრის ინტერესს.

43. კასატორი უთითებს საბანკო მომსახურების პრაქტიკაზე, გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების ბუნებაზე, რომელიც მოიცავს და არ შემოიფარგლება მხოლოდ ერთი კონკრეტული პროდუქტით, თუმცა, აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა, ძირითადად, დისპოზიციური ხასიათი, იშვიათი გამონაკლისების გარდა, მხარეებს აძლევს შესაძლებლობას, კანონით დადგენილი წესისაგან განსხვავებულ წესზე შეთანხმდნენ. იმავდროულად, კერძო სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის გადამწყვეტია ორივე მხარის ნება. იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებით არ დასტურდება ახალი მოვალის პირობებში, იპოთეკის საგნის მესაკუთრის თანხმობა იპოთეკის ურთიერთობის გაგრძელებაზე, სააპელაციო სასამართლომ შესაბამისი სამართლებრივი ნორმების გამოყენებით სწორად შეაფასა სადავო სამართალურთიერთობა.

44. საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების 22.9 პუნქტში მითითებულ კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ დავა მხარეებს შორის წარმოიშვა 2019 წლის 25 სექტემბერს (სარჩელის წარდგენის თარიღი), ხოლო პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილება დათარიღებულია 2021 წლის 25 ივნისით. დავის განხილვის პერიოდში, უკვე არსებობდა უზენაესი სასამართლო პრაქტიკა მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე, ამასთან, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ცალკეული განმარტებები 2017 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაშიც მოიპოვება (იხ. სუსგ საქმე Nას-803-752-2017). შესაბამისად, საკასაციო პლატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოსათვის პრიორიტეტულად მნიშვნელოვანია ის ვითარება, რაც გადაწყვეტილების მიღების დროს არის.

45. საკასაციო საჩივრის ავტორი უთითებს, რომ მხარეები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებენ. მეორე მოპასუხე მას შემდეგ აპელირება, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი იყო ბანკის მიერ კომპანიაზე და არა ფიზიკურ პირზე გაცემული სესხი, რაც მისთვის ცნობილი გახდა სასამართლოს განსხვავებული განმარტებების შესახებ. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს [სსკ-ის 8.3. მუხლი: სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი; სსკ-ის 361.2. მუხლი: ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას]. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას, ამასთან, კეთილსინდიერება სუბიექტური კატეგორიაა და საკუთარი უფლებებითა და მოვალეობებით ისეთ სარგებლობას გულისხმობს, რა დროსაც დაცული უნდა იყოს სხვათა უფლებებისა და მოვალეობებისადმი გულისხმიერად მოპყრობის პრინციპი. სხვათა ინტერესების გათვალისწინება საკუთარი ინტერესების უგულებელყოფას არ ნიშნავს. მხარეს არც ის მოეთხოვება, რომ სხვისი ინტერესი საკუთარ ინტერესზე მაღლა დააყენოს (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2019, გვ. 360; უშუალო წყარო: Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law, p.136) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1437-2019, 30.07.2021).

46. ყოველი ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

47. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 05.04.2023წ. №741 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 8 000 ლარის 70% – 5 600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

სს „ბ.ქ–უს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; სს „ბ.ქ–უს“ (ს/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 05.04.2023წ. №741 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 8 000 ლარის 70% – 5 600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი