საქმე №ას-525-2024 12 ივლისი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ნ.ბ–ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.ბ–ვა, ბმა „მ–ბა“ (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – კრების ოქმის ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ამხანაგობის ცნობა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.ბ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი ნ.ბ–ვას (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი ან მესაკუთრე) და ბმა „მ–ბას” (შემდეგში: ამხანაგობა) მიმართ, დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „მ–ბას“ 2009 წლის 13 ნოემბრის N4 კრების ოქმი (დამოწმების თარიღი: 13.11.2009წ., სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N090749941, ნოტარიუსი - დ.ფ–ძე) ნ.ბ–ვასთვის 17.10 კვ.მ. დამხმარე ფართის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტის დადასტურების შესახებ. ბათილად იქნა ცნობილი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „მ–ბას“ 2011 წლის 4 მარტის N6 კრების ოქმი (დამოწმების თარიღი: 04.03.2011წ., სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N110190607, ნოტარიუსი - დ.ფ–ძე) ნ.ბ–ვასთვის 2.27 კვ.მ. ფართის სათავსის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტის დადასტურების შესახებ. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „მ–ბა“ ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, …. მდებარე 17.10 კვ.მ. ფართის (ს/კ ……..) და 2.27 კვ.მ. სათავსის - შენობა N4 (ს/კ N…….) ფართის მესაკუთრედ.
2. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:
3.1. დადგენილია, რომ თბილისში, …… მდებარე უძრავი ნივთი არის მრავალბინიანი სახლი და ამ სახლში შექმნილია ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა.
3.2. მოპასუხე ამ მრავალბინიან სახლში N …… საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ბინის მესაკუთრე, ე.ი. ამხანაგობის წევრი არის 2009 წლის 4 სექტემბრიდან.
3.3. ამხანაგობის კრების 2009 წლის 13 ნოემბრის ოქმით აპელანტს საკუთრებაში ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებიდან 17,1 კვ.მ ფართი გადაეცა.
3.4. ამხანაგობის კრების 2011 წლის 4 მარტის ოქმით კი აპელანტს ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებიდან საკუთრებაში გადაეცა 2,27 კვ.მ ფართის მქონე სათავსო.
3.5. ამჟამად, აპელანტი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია სადავო ქონების მესაკუთრედ და ამ ქონების საკადასტრო კოდია - N …… და N …….
3.6. მოსარჩელე არის ვ.ქ–ის შვილი. ვ.ქ–ი გარდაიცვალა 2021 წლის 23 აგვისტოს და მისი სამკვიდრო მიიღო მოსარჩელემ.
3.7. თბილისის ოქტომბრის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის 1985 წლის 29 აგვისტოს განკარგულებით ვ.ქ–ს მრავალბინიან სახლში 19 კვ.მ. ფართის ერთი ოთახი გადაეცა, თუმცა თავად ვ.ქ–ს ამ ბინის პრივატიზაცია არ მოუხდენია. გარდა ამისა, მოსარჩელე 2002 წლამდე სადავო ქონებასაც ფლობდა.
3.8. მოსარჩელესა და მოპასუხეთაგან - ნ.ბ–ვას შორის, 2002 წლის 30 იანვარს, დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ მოპასუხეს/აპელანტს 1000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, 2004 წლამდე სადავო ქონებით სარგებლობის უფლება დაუთმო.
3.9. მოგვიანებით, მოსარჩელემ აპელანტისაგან დამატებით ისესხა თანხა და, საბოლოოდ, მის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის გადახდა იკისრა.
3.10. ძველი თბილისის რაიონის გამგეობის 2010 წლის 23 აპრილის N02/83 განკარგულების საფუძველზე მოსარჩელეს, როგორც კანონიერ მოსარგებლეს, მრავალბინიან სახლში არსებული, არაპრივატიზებული 32,18 კვ.მ ფართის საცხოვრებელი სადგომი საკუთრებაში გადაეცა. მართალია, საქმის მასალებით არ დგინდება, თუმცა, სავარაუდოდ, ამ განკარგულების ძირითადი საფუძველი თბილისის ოქტომბრის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის 1985 წლის 29 აგვისტოს განკარგულება (იხ. 3.7 ქვეპუნქტი) უნდა ყოფილიყო; თუმცა ნათელი არ არის, თუ რატომ მოხდა სადგომის პრივატიზაცია მოსარჩელის და არა ვ.ქ–ის სახელზე.
3.11. მხარეთა განმარტებით ეს ქონება, მოგვიანებით, აუქციონის წესით გაიყიდა: „ერთი ფართის 32 კვ. მეტრის ოდენობით გაფორმება მოახდინეს მევალეებმა ვ.ქ–ის სახელზე, რათა გაეყიდათ და თანხა აეღოთ, ასეც მოხდა ფართი გაიყიდა აუქციონზე. ეს გავიგეთ აუქციონის შემდეგ, ამიტომ, ჩვენ არ შეგვიყვანია ამხანაგობის წევრთა სიაში“ (ს.ფ. 192-193), თუმცა ამ ბინის საკუთრებაში რეგისტრაციის დამადასტურებელი საბუთები მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.
3.12. დადგენილია, რომ ამჟამად, მოსარჩელეს მრავალბინიან სახლში ბინა არ ეკუთვნის და იგი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი არ არის. აღნიშნული ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამ 2021 წლის 4 ნოემბრის წერილით მას პირდაპირ განუმარტა: „ზემოხსენებული სახელით აღრიცხული არც ერთი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრად არ ითვლებით“ (ს.ფ. 85). საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2023 წლის 27 ივლისის წერილით (ს.ფ. 191) დგინდება ისიც, რომ 2009 წლის დეკემბრამდე მრავალბინიან სახლში არც მოსარჩელისა და არც ვ.ქ–ის საკუთრება რეგისტრირებული არ ყოფილა.
3.13. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა მრავალბინიან სახლში მდებარე საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი, მათ შორის, კომერციული მიზნებისათვის გამოყენებული ფართობის მესაკუთრეთა გაერთიანებაა. ამავე მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მესაკუთრე არის ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ერთ-ერთი ბინის მესაკუთრე. კანონის მე-5 მუხლის 1-ელი ნაწილის შესაბამისად კი, მრავალბინიან სახლში არსებული ის ქონება, რომელიც ინდივიდუალური საკუთრება არ არის, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას (საერთო საკუთრებას) წარმოადგენს.
3.14. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილება გარიგებაა; თუმცა, იმავდროულად, დაასკვნა, რომ ზემოხსენებული ნორმის თანახმად, მისი ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება მხოლოდ უფლებადარღვეულ პირს გააჩნია.
3.15. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, 2009 წლის დეკემბრამდე მაინც არც მოსარჩელესა და არც მის უფლებრივ წინამორბედს მრავალბინიან სახლში ბინა არ ეკუთვნოდათ. საქმის მასალებით არ დგინდება არც ის, რომ მოსარჩელე ბინათმესაკუთრე 2011 წლის 4 მარტს მაინც იყო. მოსარჩელეს მრავალბინიან სახლში ბინა არც ამჟამად ეკუთვნის. ამის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არც სადავო კრების ოქმების შედგენის დროისათვის და არც ამჟამად მოსარჩელე ბინათმესაკუთრე არ ყოფილა და არ არის. ამიტომ, სადავო კრების ოქმებით მოსარჩელის უფლებები არ დარღვეულა; ქონებაზე, რომელიც ამ გარიგებებით განიკარგა, მოსარჩელეს უფლება არ გააჩნდა და ამ ქონების ამხანაგობის საკუთრებაში დაბრუნებით იგი მას ვერ მოიპოვებს.
3.16. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრები კრებაზე აფიქსირებენ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა მიერ მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსების (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) მფლობელობის ამ კანონის ძალაში შესვლის დროს არსებულ ფაქტობრივ მდგომარეობას და ხმათა 2/3-ით იღებენ გადაწყვეტილებას, რომლის თაობაზედაც დგება შესაბამისი ოქმი, თუ წესდებით არ განისაზღვრება განსხვავებული კვორუმი. მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსებზე (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დასარეგისტრირებლად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრმა უნდა წარმოადგინოს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრების მიერ შედგენილი ოქმი და ნახაზი, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია სამეურნეო სათავსის ადგილმდებარეობის დადგენა.
3.17. ზემოხსენებული კანონი ძალაში 2007 წლის 1 აგვისტოს შევიდა, ამ დროისათვის კი, როგორც აღინიშნა, არც მოსარჩელე და არც მისი უფლებრივი წინამორბედი ბინათმესაკუთრეები არ ყოფილან. ამიტომ, ისინი სადავო ქონებაზე უფლებას ვერც კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე მოიპოვებდნენ. მეტიც, თავად მოსარჩელისავე განმარტებით, 2002 წლიდან მან სადავო ქონება აპელანტს გადასცა. ამის შემდეგ, აპელანტს მისთვის ქონება არათუ აღარ დაუბრუნებია, დაბრუნებაზე უარსაც კი უცხადებდა: „არ გამოვალ ბინიდან ეს ბინა მე უნდა გავიფორმოო“ – (ს.ფ. 38-39). საქმეში არსებული არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეს ან მის უფლებრივ წინამორბედს სადავო ქონებაზე სამართლებრივად ნამდვილი უფლება 2002 წლამდე მაინც გააჩნდათ. ამიტომ, თბილისის ოქტომბრის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის 1985 წლის 29 აგვისტოს განკარგულების საფუძველზე, მოსარჩელე ან მისი უფლებრივი წინამორბედი პოტენციურ ბინათმესაკუთრედაც რომ მიჩნეულიყვნენ, მათ სადავო ქონებაზე უფლება შეეძლოთ მხოლოდ 2007 წლის 1 აგვისტოდან მოეპოვებინათ; თუმცა, დადგენილია, რომ 2007 წლის 1 აგვისტოსათვის ისინი სადავო ქონებას არ ფლობდნენ, ე.ი. მასზე სამართლებრივად ნამდვილი უფლება არც ამ დროისათვის არ ჰქონდათ და, რაც მთავარია, ასეც რომ ყოფილიყო, კანონი სამეურნეო სათავსების მოთხოვნის უფლებას ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრს, ე.ი. ბინათმესაკუთრეს ანიჭებს. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელე ბინათმესაკუთრე არ არის. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სადავო ქონებაზე უფლება მოსარჩელეს ამჯერად არ გააჩნია.
3.18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თვითონ მოპასუხემაც - ნ.ბ–ვამაც მრავალბინიან სახლში ბინა 2009 წლის 4 სექტემბერს, ე.ი. 2007 წლის 1 აგვისტოს შემდეგ შეიძინა. ამის შესაბამისად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, იგი სადავო ქონებაზე უფლებას ვერ მოიპოვებდა; თუმცა, ამის მიუხედავად, რადგან სადავო ქონებაზე უფლება არც მოსარჩელეს არ გააჩნდა და არც ამჯერად გააჩნია, მისი მოთხოვნა სამართლებრივად უსაფუძვლო იყო და საქალაქო სასამართლომ შეცდომით დააკმაყოფილა იგი.
3.19. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დასაბუთებული არ არის და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 377-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, უნდა გაუქმებულიყო. შესაბამისად, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:
5.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 მაისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად;
5.2. კასატორის პრეტენზიის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მოპასუხე ნ.ბ–ვა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი არის 2009 წლის 4 სექტემბრიდან, თუმცა არ არის მითითებული, თუ რის საფუძველზე გახდა ის მესაკუთრე დროის მითითებულ პერიოდში. ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხეს ამხანაგობის კრების 2009 წლის 13 ნოემბრის ოქმით საკუთრებაში გადაეცა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებიდან 17,1 კვ.მ ფართი, თუმცა არ არის მითითებული მტკიცებულებაზე, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით ეკუთვნოდა ფართი ამხანაგობას.
5.3. კასატორს წინააღმდეგობრივად მიაჩნია სასამართლოს მსჯელობა, სადაც აღნიშნავს, რომ ამხანაგობის კრების 2011 წლის 4 მარტის ოქმით აპელანტს - ნ.ბ–ვას ამხანაგობის საერთო ქონებიდან გადაეცა 2,27 კვ.მ ფართის სათავსო, თუმცა სასამართლომ ვერ მიუთითა მტკიცებულებაზე, თუ რის საფუძველზეც ეკუთვნოდა ამხანაგობას აღნიშნული ფართი.
5.4. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხე -ნ.ბ–ვა მესაკუთრე და ამხანაგობის წევრი გახდა 2009 წლის 4 სექტემბრიდან. საქმეში არ არის მითითებული, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით გახდა იგი ამხანაგობის წევრი 2009 წლის 4 სექტემბრიდან, როცა მითითებული ამხანაგობის წევრთა კრებები, რომლებზედააც მიიღეს უკანონო გადაწყვეტილებები უძრავი ქონების ფართების აპელანტისთვის გადაცემაზე, პირველ შემთხვევაში 2009 წლის 13 ნოემბერს (17,1 კვ.მ), ხოლო მეორე შემთხვევაში 2011 წლის 4 მარტს (2,27 კვ,მ) ჩატარდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის არგუმენტების, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებისა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში საკასაციო განაცხადის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.
6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
8. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 50-ე მუხლის თანახმად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილება გარიგებაა. აღნიშნული ნორმის საფუძველზე კი მისი ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება მხოლოდ უფლებადარღვეულ პირს შეუძლია.
9. სსსკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა სასამართლოს შეიძლება საკუთარი და არა სხვისი დარღვეული უფლების დასაცავად მიმართოს.
10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების მართვასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს არეგულირებს „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონი. შესაბამისად, წინამდებარე დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობა სწორედ აღნიშნული კანონის დებულებების ანალიზის შედეგად უნდა გადაწყდეს. აღნიშნული კანონის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონმდებელი განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმში აქცევს, ერთი მხრივ, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალურ საკუთრებასა და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ სამეურნეო სათავსებს (სარდაფები, სხვენები და ა.შ) და, მეორე მხრივ, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას. განსხვავებულია მათი განვითარების, განკარგვის პირობებიც და იმის მიხედვით, თუ როგორია საკუთრების უფლების შინაარსი, განსხვავებულია მისი განკარგვისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობებიც (იხ. სუსგ საქმე Nას-17-14-2015, 1.07.2015 წ.).
11. საკასაციო სასამართლო „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე განმარტავს, რომ მრავალბინიან სახლში არსებული ის ქონება, რომელიც ინდივიდუალური საკუთრება არ არის, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას წარმოადგენს.
12. „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალური საკუთრების საგანია ცალკეულ პირთა საკუთრებაში არსებული ბინა, აგრეთვე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრის მფლობელობაში არსებული მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსები (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.). ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრები კრებაზე აფიქსირებენ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა მიერ მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსების (სარდაფები, სხვენები და ა.შ.) მფლობელობის ამ კანონის ძალაში შესვლის დროს არსებულ ფაქტობრივ მდგომარეობას და ხმათა 2/3-ით იღებენ გადაწყვეტილებას, რომლის თაობაზედაც დგება შესაბამისი ოქმი, თუ წესდებით არ განისაზღვრება განსხვავებული კვორუმი. მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსებზე (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დასარეგისტრირებლად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრმა უნდა წარმოადგინოს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრების მიერ შედგენილი ოქმი და ნახაზი, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია სამეურნეო სათავსის ადგილმდებარეობის დადგენა.
13. ზემოხსენებული კანონის 26.1-ე მუხლის მიხედვით ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საქმიანობას უძღვება ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის თავმჯდომარე, რომელიც ამავე კანონის 27-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრებას იწვევს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის თავმჯდომარე წელიწადში ერთხელ მაინც. აღნიშნული წესი ვრცელდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრები არ მიიღებენ წესდებას ან თუ წესდებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული; ხოლო მითითებული მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, კრების მოწვევის შესახებ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრებს უნდა ეცნობოს წერილობით. ამავე კანონის 28-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრებაზე გადაწყვეტილების მიღებისას თითოეულ მესაკუთრეს აქვს ერთი ხმა. თუ ბინას რამდენიმე მესაკუთრე ჰყავს, მათ შეუძლიათ ხმის უფლება მხოლოდ ერთობლივად გამოიყენონ. თუ მესაკუთრეს აქვს რამდენიმე ბინა, მას აქვს ბინათა რაოდენობის შესაბამისი ხმები. ხოლო ამავე მუხლის მე-7 ნაწილის მიხედვით, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრების გადაწყვეტილება აისახება ოქმში, რომელსაც ადგენს და ხელს აწერს კრების თავმჯდომარე. თითოეული მესაკუთრე უფლებამოსილია გაეცნოს ოქმს (იხ. სუსგ. Nას-383-2022, 6.10.2022წ.)
14. აღნიშნული კანონი ძალაში შევიდა 2007 წლის 1 აგვისტოს, ამ დროისთვის კი არც მოსარჩელე და არც მისი უფლებრივი წინამორბედი (ვ.ქ–ი) ბინათმესაკუთრეები არ ყოფილან, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა. შესაბამისად, ისინი სადავო ქონებაზე უფლებას ვერც კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე ვერ მოიპოვებდნენ. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა ამხანაგობის სადავო კრების ოქმების ბათილად ცნობის საფუძველი.
15. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ, სულ მცირე 2009 წლის დეკემბრამდე, არც მოსარჩელეს და არც მის უფლებრივ წინამორბედს მრავალბინიან სახლში ბინა არ ეკუთვნოდათ. ასევე, არ დგინდება არც ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი იყო 2011 წლის 4 მარტისთვის. მას არც ამჟამად ეკუთვნის ბინა მრავალბინიან სახლში. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეაფასა, რომ არც სადავო კრების ოქმების შედგენის დროს და არც ამ დროისთვის მოსარჩელე არ ყოფილა და არ არის ბინათმესაკუთრე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სადავო კრების ოქმებით მისი უფლებები არ დარღვეულა. მოსარჩელეს სადავო გარიგებებით განკარგულ ქონებაზე უფლება არ გააჩნდა და ამ ქონებას ვერც ამხანაგობის საკუთრებაში დაბრუნებით მოიპოვებს.
16. თავად მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2002 წლიდან მან სადავო ქონება მოპასუხეს გადასცა. ამის შემდეგ კი მოპასუხეს სადავო ქონება არ დაუბრუნებია და უარს აცხადებდა მის დაბრუნებაზე “არ გამოვალ ბინიდან ეს ბინა მე უნდა გავიფორმოო”-(ს.ფ 38-39).
17. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეს ან თავდაპირველ მესაკუთრეს სადავო ქონებაზე სამართლებრივად ნამდვილი უფლება 2002 წლამდე მაინც გააჩნდათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის ოქტომბრის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის განკარგულებით წინამორბედები პოტენციურ ბინათმესაკუთრედაც რომ მიჩნეულიყვნენ, მათ სადავო ქონებაზე უფლება შეეძლოთ მხოლოდ 2007 წლის 1 აგვისტოდან მოეპოვებინათ. დადგენილია, რომ 2007 წლის 1 აგვისტოსთვის ისინი სადავო ქონებას არ ფლობდნენ, შესაბამისად უძრავ ქონებაზე სამართლებრივად ნამდვილი უფლება არც ამ დროისთვის ჰქონდათ. ასეც რომ ყოფილიყო კანონი სამეურნეო სათავსების მოთხოვნის უფლებას ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრს ანიჭებს (იხ. სუსგ Nას-929-2018, 30.11.2018წ.)
18. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოსარჩელე ბინათმესაკუთრე არ არის, შესაბამისად სადავო ქონებაზე უფლება არ გააჩნია. ამასთან, თვითონ მოპასუხემ ბინა მრავალბინიან სახლში, 2007 წლის 1 აგვისტოს შემდეგ, 2009 წლის 4 სექტემბერს შეიძინა. აქედან გამომდინარე, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე მოსარჩელე სადავო ქონებაზე უფლებას ვერ მოიპოვებდა. თუმცა, ამის მიუხედავად, რადგან სადავო ქონებაზე უფლება არც მოსარჩელეს გააჩნდა და არც ამ დროისთვის გააჩნია, მისი მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო და სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
19. სსსკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარემ სასამართლოს შეიძლება თავისი და არა სხვისი უფლების დასაცავად მიმართოს. განსახილველ შემთხვევაში, რადგან მოსარჩელე სადავო ქონების მოსარგებლე არ არის, სადავო კრების ოქმების ბათილად ცნობის, რომლითაც განიკარგა ქონება, უფლება მოსარჩელეს არ გააჩნია, რადგან მისი უფლება არ დარღვეულა სადავო გარიგებებით, შესაბამისად, მოსარჩელე ვერც ქონების ამხანაგობის საკუთრებაში დაბრუნებას მოითხოვს, რადგან ამ გზით ის ვერ მოიპოვებს საკუთრების უფლებას.
20. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას- 1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ.; Nას-1449-2023, 9.02.2024წ.).
21. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი არ არსებობს.
22. საკასაციო სასამართლომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი შეამოწმა ძირითადი საკასაციო პრეტენზიების გათვალისწინებით და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, რადგან ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). შესაბამისად, კასატორის სამართლებრივად უმნიშვნელო შედავებაზე მსჯელობას აღარ განავითარებს.
23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 407.1-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. ნ.ბ–ს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ბ.შ–ის მიერ 12.04.2024 წელს #1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% - 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
