საქმე №ას-1648-2023 05 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.გ–ძე (გ.გ–ძის უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ღ–ვა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. გ.გ–ძემ (უფლებამონაცვლე - ნ.გ–ძე) (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ.ღ–ვას (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) მიმართ და მოითხოვა ზიანის, 182 000 ლარის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 1995 წლიდან სს „პ–ში“ დასაქმებულებს განაწილდათ აქციები, გ.გ–ძეს ერგო 520 აქცია, მას არასდროს მიუღია დივიდენდი. 2004 წელს კომპანიაში შევიდა ზედამხედველი კომისია, აღმოჩნდა, რომ კომპანიას ჰქონდა დიდი მოცულობის დავალიანება, რის დასაფარადაც გასხვისდა კომპანიის საკუთრებაში არსებული შენობის ორი სართული. ეს უკანასკნელი კი რეალურად ეკუთვნოდათ დასაქმებულებს, ვინაიდან მათ არ ეძლეოდათ ანაზღაურება პ–ში მუშაობის სანაცვლოდ.

2.2. 2007-2009 წლებში სს „პ–ის“, იმ დროისათვის უკვე დომინანტი აქციონერის - ლ.ღ–ვას მიერ გაიმართა ორი უკანონო აქციათა ემისია, რომლის შედეგადაც დანარჩენი აქციონერების ერთობლივი წილი უკანონოდ შეამცირდა 5%-ზე ქვემოთ.

2.3. ბანკ „ქ–სა“ და სს „პ–ს“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების საფუძველზე იპოთეკით დაიტვირთა სხვადასხვა უძრავი ქონება, მათ შორის თბილისში, ..... ქუჩა N3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებით.

2.4. 2005 წლის იანვარ-დეკემბრის დეკლარაციებში შევიდა ყალბი ცვლილებები, რის საფუძველზეც სს „პ–ს“ წარმოეშვა არარსებული საგადასახადო დავალიანება. აღნიშნული ყალბი დავალიანების უზრუნველსაყოფად ყადაღა დაედო სს „პ–ის“ საკუთრებაში არსებულ, იპოთეკით დატვირთულ მრავალმილიონად შეფასებულ ქონებასაც.

2.5. 2011 წელს, თბილისის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა სს „პ–ის“ ქონების ღია აუქციონზე რეალიზაციის შესახებ აღსრულების ეროვნული ბიუროს შუამდგომლობა. ბიურომ მიიღო ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევის შესახებ გადაწყვეტილება, რის შემდეგაც პრეზიდენტის განკარგულებით, სს „პ–ს“ ქონება პირდაპირი მიყიდვის წესით პრივატიზებულ იქნა მოპასუხე ლ.ღ–ვას კომპანია შპს „პ“-ს მიერ.

2.6. პროკურატურის 2020 წლის დადგენილებით გ.გ–ძე ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავოა, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე ზიანის ოდენობა და მიზეზშედეგობრივი კავშირიც.

3.2. მოპასუხე მხარემ აღნიშნა, რომ კომპანიაში არასოდეს განაწილებულა დივიდენდი, ამიტომ მას მოსარჩელე ვერ მიიღებდა. ამასთან, დასადგენია, რეალურად, სს „პ–ს“ ჰქონდა თუ არა ის დავალიანება, რომელიც დეკლარაციაში იყო ასახული, რადგან, თუ ვალი არსებობდა მაშინ, უკანონო ქმედებაც არ ვლინდებოდა, ხოლო თუ ვალი არ არსებობდა და სახელმწიფომ საკუთრებაში შეცდომით მიიღო ქონება, რომელსაც არ აბრუნებს, მაშინ კომპანიას მოუწევს ამ ქონების საბაზრო ღირებულებაზე მეტის გადახდა, რაც ზიანის მიყენების ფაქტს გამორიცხავს.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, გ.გ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4.2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე გ.გ–ძემ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

4.3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 27 სექტემბრის საოქმო განჩინებით, გ.გ–ძის წარმომადგენლის, ა.ბ–ის, შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და სამოქალაქო საქმეზე N2ბ/6440-22, აპელანტ გ.გ–ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ნ.გ–ძე.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.2. თბილისის სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპის დაცვით, იმგვარი სარწმუნო მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც უცილოდ დაადასტურებდა მოპასუხის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენისა და მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტს.

5.3. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოპასუხის მიერ მიყენებული ზიანის სამტკიცებლად, არარელევანტური იყო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლის მიხედვით, გადასახადების დაფარვისა და გადაუხდელობის გამო პასუხისმგება არა მოპასუხეს, არამედ სს „პ–ის“ ბუღალტერსა და დირექტორს დაეკისრათ. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ამ პერიოდში ლ.ღ–ვა არ იყო კომპანიის აქციონერი/დირექტორი/ბუღალტერი. პალატამ დასძინა, რომ შეუსაბამო იყო ლ.ღ–ვას ბრალდების შესახებ 2013 წლის 14 მარტის დადგენილებაც და სს „პ–ის“ აქციონერ მოსარჩელე გ.გ–ძის დაზარალებულად ცნობის შესახებ 2020 წლის 3 ივნისის დადგენილებაც, რადგან ისინი არ ადასტურებდნენ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ სადავო გარემოებას იმის შესახებ, რომ სწორედ მოპასუხის ქმედების შედეგად მოსარჩელეს მიადგა ზიანი.

5.4. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, 2007 წელს ლ.ღ–ვას მიერ აქციების არასწორად განაწილებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან საქმის მასალებში მოპასუხემ წარმოადგინა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა, რომ წილების ოდენობა სწორად შემცირდა, რადგან საერთო კრების გადაწყვეტილების შესაბამისად, მოსარჩელემ არ მიიღო მონაწილეობა სს „პ–ის“ საწესდებო კაპიტალის გაზრდაში.

5.5. სააპელაციო პალატამ დასძინა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა 2005-2010 წლის დეკლარაციებში ყალბი ცვლილებების შეტანის ფაქტი, რამაც კომპანიისთვის დავალიანება წარმოშვა, რაც მისთვის ზიანის მიყენების ტოლფასია.

5.6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ნ.გ–ძემ (გ.გ–ძის უფლებამონაცვლე), რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. საკასაციო საჩივარი ძირითადად ეყრდობა იმ პრეტენზიას, რომ მსჯავრდებული ლ.ღ–ვას ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედებისთვის არანაირი სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა არ დაესკირა, მაშინ როდესაც საქართველოს კანონმდებლობა განრიდებულ პირს არ ათავისუფლებს სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან.

6.2. კასატორი უთითებს საქართველოს გენერალური პროკურორის 2022 წლის 1-ელი დეკემბრის N13/77510 წერილზე, რომლითაც დადგენილია, რომ 2013 წლის 3 ივლისიდან ლ.ღ–ვას მიმართ ცალკე წარმოებით დაიწყო სისხლისსამართლებრივი დევნა. მოცემულ საქმეზე მიღებულია გამამტყუნებელი განაჩენი, რაც მოპასუხედ დასახელებული პირის ბრალეულობას უცილობლად ადასტურებს.

6.3. ნ.გ–ძის (გ.გ–ძის უფლებამონაცვლე), საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 8 თებერვლის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით, რადგან სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსახილველ საქმეზე საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ შედავებას სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, არამედ სადავოდაა გამხდარი სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი შეფასება, ამიტომ საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

- მოსარჩელე გ.გ–ძე იყო სს „პ–ის“ აქციონერი და ეკუთვნოდა სს „პ–ის“ აქციების - 0.02206%, 520 აქცია;

- მოსარჩელის წილი კომპანიაში შემცირდა, თუმცა მისი კუთვნილი აქციების რაოდენობა -არა;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 22 მაისის განაჩენით დადგენილია, რომ გადასახადების დაფარვის გამო სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისრათ კომპანია სს „პ–ის“ ბუღალტერსა და დირექტორს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 151-159);

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 17 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მოსარჩელის მიერ სს „პ–ის“ საწესდებო კაპიტალში თანხა არ შუტანია, რის გამოც მისი აქციების რაოდენობა არ გაზრდილა, თუმცა შემცირდა წილი, რადგან ერთობლივად ლ.ღ–ვამ და ნ.კ–ამ თითქმის 2 000 000 აშშ დოლარი შეიტანეს კომპანიაში დამატებით და უშუალოდ ფიზიკურმა პირებმა გამოისყიდეს სახელმწიფოსაგან საჯარო აუქციონზე სს „პ–ის“ შენობის სახელმწიფოს მიერ დასაკუთრებული ორი სართული და ნებაყოფლობით შევიდა სს „პ–ის“ საწესდებო კაპიტალში. გადაწყვეტილებით სს „პ–ის“ აქციონერთა საერთო კრების 2007 წლის 30 ნოემბრის ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელეების სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, არ დაკმაყოფილდა სს „პ–ის“ აქციონერთა საერთო კრების 2009 წლის 4 დეკემბრის ოქმისა და საერთო კრების 2011 წლის 22 თებერვლის ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნაც. სასარჩელო მოთხოვნა დაეკისროს მოპასუხეებს აღადგინონ აღნიშნულ გადაწყვეტილებამდე (ოქმებამდე) არსებული მოსარჩელე აქციონერთა უფლებრივი მდგომარეობა (მათ შორის თოთოეული მათგანის აქციების ხვედრითი წილი სს „პ–ს“ აქციათა საერთო ოდენობაში იმდროინდელი აქციათა განაწილების მიხედვით), არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 160-167);

- 2019 წლის 16 აპრილის შემოსავლების სამსახურის წერილის საფუძველზე, გადასახადების ადმინისტრირების საინფორმაციო სისტემისა და საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის N996 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის 221 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე განხორციელდა სავარაუდო დარიცხვა სს „პ–ს“ პირადი აღრიცხვის ბარათზე, აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ კომპანიის ყადაღადადებული ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევის შედეგად 2011 წლის დეკემბრის სავადო თარიღით ჩამოწერილი (საგადასახადო ორგანოს მიერ პირადი აღრიცხვის ბარათზე შემცირებული) საგადასახადო დავალიანების - 21 785 000 ლარის სავარაუდო დარიცხვის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღების სავადო თარიღით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 168);

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 19 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით, სამოქალაქო საქმეზე სს „ბ. ქ–ს“ სარჩელის გამო, მოპასუხეების სს „პ–ს“, ლ.ღ–ვას, ნ.კ–ას, დ.კ–ას, შპს „უ.პ–ას“, შპს „1+1“-ის და შპს „დ-გ–ის“ მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე, დამტკიცდა მორიგება, რომლის საფუძველზეც სს „პ–მ“ აღიარა საკრედიტო დავალიანება - 3 795 081.82 აშშ დოლარი, ხოლო ლ.ღ–ვამ - 1 104 370.28 აშშ დოლარი. მორიგების აქტის პირობების შესაბამისად, მოპასუხეებმა იკისრეს აღიარებული დავალიანების გადახდა, რის გამოც ზემოაღნიშნული სამოქალაქო საქმის წარმოება შეწყდა მხარეთა მორიგების გამო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 176-187);

- დეკლარაციების დაზუსტებამდე, სს „პ–ს“ საკუთრებაში ჰქონდა მხოლოდ უძრავი ქონება, მდებარე - ქ. თბილისი, ......., რომლის ღირებულებაც მოსარჩელის მეირ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად შეადგენს - 12 500 000 ლარს. კომპანიის ვალი სს „ბ. ქ–ს“ მიმართ სადავო არ ყოფილა. მოპასუხე კომპანიას სხვა აქტივები არ ჰქონია;

11. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მისი მოთხოვნის - მოპასუხისათვის 182 000 ლარის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები.

12. პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის ელემენტები მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალია. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და შედეგს შორის (შდრ. სუსგ №ას-809-776-2016, 04.04.2017წ.; №ას-184-2023, 21.04.2023წ.).

13. მოცემულ დავაზე სააპელაციო პალატამ სრულიად მართებულად აღნიშნა, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოპასუხეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

15. დელიქტური ვალდებულების საკანონმდებლო შემადგენლობის დადგენის მიზნით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე, კერძოდ, ლ.ღ–ვას ბრალდების შესახებ 2013 წლის 14 მარტის დადგენილებასა და სს „პ–ს“ აქციონერის, მოსარჩელე, გ.გ–ძის დაზარალებულად ცნობის შესახებ 2020 წლის 03 ივნისის დადგენილებაზე, რომელთა ერთობლივი შეფასებით, არ დგინდება მოპასუხის ქმედებასა და ზიანს შორის ურთიერთკავშირი, რადგან დაზარალებულად ცნობის დადგენილებაში საუბარია სს „ბ. ქ–სა“ და სს „პ–ს“ შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებასა და საწარმოს ქონების იპოთეკით დატვირთვის ეპიზოდზე, რა დროსაც დაზარალდნენ სს „პ–ის“ პარტნიორები მათ შორის, მოსარჩელეც (ტომი I, ს.ფ. 32-34). ამასთან, ლ.ღ–ვას ბრალდების შესახებ 2013 წლის 14 მარტის დადგენილებაში მითითებულია, რომ მისი დანაშაულებრივი ქმედებები გამოიხატა სს „ბ. ქ–სთვის“ ფინანსური პრობლემების შექმნისა და მისი ხელოვნური გაკოტრების მცდელობაში. კერძოდ, რიგი საზოგადოებების ქონებრივი ვალდებულებებისგან თავის არიდების გზით, საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა ზურაბ ადეიშვილმა 2011 წლის ოქტომბერში დაგეგმა და შემდგომ რიგი თანამდებობის პირების, საჯარო მოხელეებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მონაწილეობით შექმნა ორგანიზებული ჯგუფი, რომლის წევრები წინასწარი შეთანხმებით, ერთიანი მიზნით ურთიერთშეთანხმებული მოქმედებებით, თვალთმაქცური გარიგებებით, ახდენდნენ სს „ბ.ქ–ს“ საბანკო სესხების უზრუნველსაყოფად ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული ან დაგირავებული ქონების გადამალვას - გასხვისებას, რითიც დაირღვა ბანკის უფლებები, სახელმწიფოს და საზოგადოების კანონიერ ინტერესები (ტომი I, ს.ფ. 20-28). შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ დასამტკიცებლად წარმოდგენილ მტკიცებულებებს შორის ურთიერთმიმართება არ არსებობს.

16. კასატორის იმ არგუმენტის პასუხად, რომ მსჯავრდებულ ლ.ღ–ვას ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედებისთვის არანაირი სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა არ დაესკირა, განმარტავს, რომ სარჩელში სადავოდ გამხდარი ქმედებების მიმართ საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის მოპასუხედ დასახელებული პირის ბრალეულობის ამსახველი მტკიცებულებები. ამასთან, პალატა მხარეს განუმარტავს, რომ არცერთი ინსტანციის სასამართლოს არ დაუდგენია, რომ მოსარჩელე არ არის დაზარალებული, თუმცა დადგინდა, რომ მოსარჩელემ ვერ მოახერხა დაზარალებულად ცნობის საფუძვლებსა და მოპასუხის ქმედებებს შორის მიზეზობრიობის დადგენა, ასევე ვერ მოახერხა მიყენებული ზიანის იდენტიფიცირება და მისი ოდენობის გონივრული გაანგარიშება, რასაც საკასაციო პლაატაც იზიარებს.

17. უფრო მეტიც, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 22 მაისის განაჩენით დადგენილია, რომ გადასახადების დაფარვის გამო სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისრათ კომპანია სს „პ–ს“ ბუღალტერსა და დირექტორს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 151-159) და არა მოპასუხედ დასახელებულ პირს. აგრეთვე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 17 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მოსარჩელის მიერ სს „პ–ის“ საწესდებო კაპიტალში თანხა არ შეტანილა, რის გამოც მისი აქციების რაოდენობა არ გაზრდილა, თუმცა შემცირდა წილობრივი მოცულობა, რადგან ერთობლიობაში ლ.ღ–ვამ და ნ.კ–ამ თითქმის 2 000 000 აშშ დოლარი შეიტანეს კომპანიაში დამატებით და უშუალოდ ფიზიკურმა პირებმა გამოისყიდეს სახელმწიფოსაგან საჯარო აუქციონზე სს „პ–ის“ შენობის სახელმწიფოს მიერ დასაკუთრებული ორი სართული და ნებაყოფლობითვე ჩადეს სს „პ–ის“ საწესდებო კაპიტალში. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით, სს „პ–ის“ აქციონერთა საერთო კრების 2007 წლის 30 ნოემბრის ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელეების სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა; არ დაკმაყოფილდა სს „პ–ის“ აქციონერთა საერთო კრების 2009 წლის 4 დეკემბრის ოქმისა და საერთო კრების 2011 წლის 22 თებერვლის ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნა. სასარჩელო მოთხოვნა დაეკისროს მოპასუხეებს აღადგინონ აღნიშნულ გადაწყვეტილებამდე (ოქმებამდე) არსებული მოსარჩელე აქციონერთა უფლებრივი მდგომარეობა (მათ შორის თოთოეული მათგანის აქციების ხვედრითი წილი სს „პ–ს“ აქციათა საერთო ოდენობაში იმდროინდელი აქციათა განაწილების მიხედვით), არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 160-167). ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო პალატის განსჯით, მოხმობილი მტკიცებულებები არამცთუ ადასტურებს, არამედ გამორიცხავს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული ქმედებების გამო მოპასუხისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას, რადგან მოსარჩელემ ვერ შეძლო, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის სათანადო რეალიზება, სასამართლო კი მოკლებულია შესაძლებლობას რომელიმე მხარეს ადვოკატირება გაუწიოს და გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, რის გამოც საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

18. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

19. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

20. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

21. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

ნ.გ–ძის (გ.გ–ძის უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი